CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Du lịch và chính sách phát triển du lịch Du lịch với tên gọi là “ngành công nghiệp không khói”, đã và đang có đóng góp lớn cho GDP của nhiều quốc gia trên thế giới. Du lịch được đánh giá là một ngành kinh tế lớn nhất thế giới, vượt lên cả ngành sản xuất ô tô, thép điện tử, nông nghiệp và trở thành ngành kinh tế mũi nhọn ở nhiều nước. Khái niệm du lịch được hiểu khác nhau ở mỗi góc độ nghiên cứu không giống nhau.
"Du lịch là hoạt động về chuyến đi đến một nơi khác với môi trường sống thường xuyên của con người và ở lại đó để tham quan, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí hay các mục đích khác ngoài các hoạt động để có thù lao ở nơi đến với thời gian liên tục ít hơn 1 năm" được Tổ chức du lịch thế giới (World Tour Organization), một tổ chức của Liên Hợp Quốc định nghĩa, [Nguyễn Ngọc Dũng (2005), Tìm hiểu Luật Du lịch năm 2005, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội]. Khoản 1, Điều 3 Luật Du lịch năm 2017 quy định: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác”. Khái niệm về du lịch theo cách tiếp cận ở các góc độ khác nhau liên quan đến hoạt động du lịch: Nhìn từ góc độ thay đổi về không gian cuả du khách: du lịch là một trong những hình thức di chuyển tạm thời từ một vùng này sang một vùng 10 khác, từ một nước này sang một nước khác mà không thay đổi nơi cư trú hay nơi làm việc. Du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghĩ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác, cách tiếp cận này được nhìn từ góc độ kinh tế.
Ở góc độ nhu cầu của du khách thì du lịch là một sản phẩm tất yếu của sự phát triển kinh tế - xã hội của loài người đến một giai đoạn phát triển nhất định, chỉ trong hoàn cảnh kinh tế thị trường phát triển, gia tăng thu nhập bình quân đầu người, tăng thời gian rỗi do tiến bộ cuả khoa học - công nghệ, phương tiện giao thông và thông tin ngày càng phát triển, làm phát sinh nhu cầu nghỉ ngơi, tham quan du lịch của con người. Từ góc độ các quốc sách phát triển du lịch: Dựa trên nền tảng của tài nguyên du lịch để hoạch định chiến lược phát triển du lịch, định hướng các kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn, lựa chọn các sản phẩm du lịch độc đáo và đặc trưng từ nguồn nguyên liệu trên, đồng thời xác định phương hướng qui hoạch xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và cơ sở hạ tầng dịch vụ du lịch tương ứng. Từ những cách tiếp cận khác nhau, có thể thấy rằng du lịch là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, với các mối quan hệ kinh tế và phi kinh tế phát sinh thông qua sự tương tác giữa bốn nhóm thành tố: khách du lịch, cư dân cư địa phương, nhà cung ứng dịch vụ du lịch và cơ quan quản lý về du lịch. Hiện nay, phát triển du lịch được các quốc gia trên thế giới quan tâm đầu tư do hiệu quả của nó mang lại, nên nó còn được gọi là “ngành công nghiệp không khói”.
Theo quan niệm hiện nay: Phát triển du lịch là sự tăng trưởng 11 về doanh thu, sản lượng cùng mức độ đóng góp của ngành du lịch đối với một nền kinh tế, đồng thời hoàn thiện về mặt thể chế, môi trường kinh doanh và chất lượng kinh doanh của ngành du lịch. “Chính sách phát triển du lịch là chính sách của Nhà nước nhằm huy động mọi nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, các nhân mọi thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư tham gia hoạt động du lịch” (Luật Du lịch Việt Nam). Chính sách phát triển du lịch được đề cập trong luận văn được hiểu theo khái niệm này. Một chính sách tốt sẽ tạo ra những hiệu ứng tích cực cho xã hội.
Chính sách phát triển du lịch đã góp phần quan trọng trong công tác giảm nghèo bền vững , chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động. Du lịch đã mang lại nhiều cơ hội cho người dân địa phương, giúp họ có việc làm và thu nhập ổn định từ các hoạt động du lịch. Các giá trị văn hóa địa phương, vùng miền được phát huy, giới thiệu và quảng bá rộng rãi thông qua các hoạt động du lịch. Trong các loại hình du lịch thì du lịch cộng đồng mang lại hiệu quả rõ nét, thu hút sự tham gia làm du lịch của đông đảo người dân địa phương; đồng thời gìn giữ và phát huy các làng nghề truyền thống, bảo vệ các giá trị cốt lõi của cộng đồng.
Không chỉ ở khu vực nông thôn, du lịch phát triển còn làm thay đổi cơ bản diện mạo ở đô thị. Rõ nét là cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng được đầu tư có hệ thống, đồng bộ; bộ mặt đô thị được chỉnh trang ngày càng khang trang, hiện đại. Hoạt động du lịch góp phần thay đổi tư duy, nhận thức và quan trọng là nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, từ đó thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, giữa đô thị và nông thôn, hạn chế tình trạng người dân nông thôn rời quê lên thành phố mưu sinh, tìm kiếm việc làm, từ đó tạo ra sự ổn định về trật tự xã hội. 12 Thực tiễn cho thấy, du lịch không phải là một ngành kinh tế độc lập mà du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp.
Sự phát triển của hoạt động du lịch sẽ tác động trực tiếp đến sự phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực liên quan như thương mại, dịch vụ, vận chuyển, truyền thông, ngân hàng, y tế, bảo hiểm. Du lịch là là ngành kinh tế có đóng góp to lớn vào sự nền kinh tế của mỗi quốc gia, địa phương, thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phù hợp với xu thế phát triển hiện nay. * Nội dung chủ yếu của chính sách phát triển du lịch - Tập trung nhiều nguồn lực cho thúc đẩy phát triển du lịch để du lịch trở thành ngành kinh tế then chốt của nền kinh tế. - Ban hành cơ chế, chính sách khuyến khích, ưu đãi về đất đai, tài chính, tín dụng đối với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư vào các lĩnh vực như: Truyền thông, quảng bá về du lịch; xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ du lịch; giữ gìn, tôn tạo tài nguyên du lịch và môi trường du lịch; nghiên cứu xây dựng, đa dạng các sản phẩm du lịch; ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật cho hoạt động du lịch; đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch; đầu tư phát triển du lịch ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn, vùng có tiềm năng về du lịch.
- Hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như hạ tầng giao thông, hạ tầng ở các địa điểm du lịch; hỗ trợ đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá du lịch; bảo vệ, tôn tạo tài nguyên và môi trường du lịch; nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ vào hoạt động du lịch; quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch. - Có chính sách thu hút khách du lịch nội địa và khách quốc tế; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khách du lịch; tăng cường giao lưu, hợp tác du lịch giữa Việt Nam với các nước trên thế giới. Thực hiện chính sách phát triển du lịch 1. Khái niệm và sự cần thiết thực hiện chính sách phát triển du lịch Thực hiện chính sách phát triển du lịch là quá trình biến chính sách đã phê duyệt thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy Nhà nước, nhằm hiện thực hoá những ý tưởng, mục tiêu mà chính sách đã đề ra.
Thực hiện chính sách phát triển du lịch là hoạt động có tổ chức của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, huy động mọi nguồn lực (con người, tài chính, cơ sở vật chất) nhằm đạt được mục tiêu của chính sách theo nguyên tắc tối ưu cả về con người, vốn và kết quả. Đó cũng là quá trình huy động, bố trí sắp xếp các nguồn lực để đưa chính sách phát triển du lịch đi vào đời sống theo một trình tự thủ tục chặt chẽ và thống nhất nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra của chính sách. Theo đó, thực hiện chính sách phát triển du lịch chính là quá trình phân bổ nguồn lực quốc gia cho du lịch một cách hợp lý, hiệu quả trên cơ sở chính sách của Nhà nước và các nguyên tắc của kinh tế thị trường. Việc thực hiện chính sách phát triển du lịch có ý nghĩa rất quan trọng, nó là một khâu hợp thành chu trình chính sách, nếu khuyết thiếu công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại vì nó là trung tâm kết nối các bước trong chu trình chính sách thành một hệ thống, nhất là với thực hiện chính sách, bước này là bước quan trọng không thể thiếu vì nó là khâu hiện thực hoá chính sách việc làm vào đời sống xã hội.
Hoạch định được chính sách đúng, có chất lượng là rất quan trọng, nhưng thực hiện đúng, có hiệu quả cao chính sách còn quan trọng hơn. Có chính sách đúng nếu không được thực hiện sẽ trở thành khẩu hiệu suông, không những không có ý nghĩa, mà còn lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến uy 14 tín của chủ thể hoạch định và ban hành chính sách. Việc thực hiện chính sách làm cơ sở cho việc phân tích, đánh giá một chính sách một cách đầy đủ, toàn diện. Từ đó cho thấy việc thực hiện chính sách phát triển du lịch có ý nghĩa thực sự quan trọng.
Mục tiêu, ý nghĩa, nội dung thực hiện chính sách phát triển du lịch Mục tiêu thực hiện chính sách phát triển du lịch: Thực hiện chính sách phát triển du lịch hướng đến các mục tiêu sau đây: - Làm tăng sự đóng góp của du lịch vào chỉ tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội. - Đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao đời sống của người dân.