Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Bảo Đảm Quyền Công Dân Trong Lĩnh Vực Chính Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Long Tường
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mai Thanh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền công dân trong lĩnh vực chính trị
• 1.2. Bảo đảm quyền công dân và phương thức, nội dung bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị
• 1.3. Các điều kiện bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Các yếu tố tác động đến bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị tại tỉnh Quảng Nam
• 2.2. Thực trạng bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam
• 2.3. Thực trạng bảo đảm quyền ứng cử và bầu cử của công dân từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ TẠI TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật và tăng cường các điều kiện bảo đảm khác đối với quyền công dân trong lĩnh vực chính trị
• 3.2. Giải pháp tăng cường bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị tại tỉnh Quảng Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Bảo Đảm Quyền Công Dân Trong Lĩnh Vực Chính Trị

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị, đặc biệt từ thực tiễn tại tỉnh Quảng Nam. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp để tăng cường việc bảo vệ quyền lợi của công dân trong các hoạt động chính trị. Quyền công dân được xem là nền tảng của một xã hội dân chủ, và việc bảo đảm các quyền này là trách nhiệm của chính quyền địa phương và pháp luật Việt Nam.

1.1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Quyền Công Dân

Quyền công dân trong lĩnh vực chính trị bao gồm các quyền như bầu cử, ứng cử, tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Những quyền này được ghi nhận trong Hiến pháp Việt Nam và các văn bản pháp luật khác. Đặc điểm của quyền công dân là chúng chỉ áp dụng trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và gắn liền với quốc tịch. Việc bảo đảm các quyền này không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là yếu tố quan trọng để xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ.

1.2. Thực Trạng Bảo Đảm Quyền Công Dân Tại Quảng Nam

Tại tỉnh Quảng Nam, việc bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị đã có những tiến bộ đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như sự thiếu hiểu biết về pháp luật của người dân và sự chưa đồng bộ trong việc thực thi các chính sách. Nghiên cứu chỉ ra rằng, cần có sự nỗ lực từ cả phía chính quyền địa phương và người dân để cải thiện tình hình này.

II. Phương Hướng Và Giải Pháp Tăng Cường Bảo Đảm Quyền Công Dân

Để tăng cường việc bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị, nghiên cứu đề xuất một số phương hướng và giải pháp cụ thể. Trong đó, việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình là những yếu tố then chốt. Chính sách công cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng nhu cầu của người dân.

2.1. Hoàn Thiện Pháp Luật

Một trong những giải pháp quan trọng là hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam để bảo đảm các quyền công dân được thực thi một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành và ban hành các văn bản pháp luật mới phù hợp với tình hình thực tế. Chính sách xã hội cũng cần được điều chỉnh để hỗ trợ việc thực hiện các quyền này.

2.2. Nâng Cao Nhận Thức Của Người Dân

Nâng cao nhận thức của người dân về quyền công dân là yếu tố không thể thiếu. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ về quyền lợi và trách nhiệm của mình. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy các hoạt động này, đảm bảo rằng mọi công dân đều có cơ hội tham gia vào các quyết định chính trị.

III. Ý Nghĩa Và Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang lại giá trị thực tiễn lớn. Việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp sẽ giúp chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan có cơ sở để cải thiện việc bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình, từ đó thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

3.1. Ý Nghĩa Lý Luận

Nghiên cứu làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về quyền công dân và bảo đảm quyền lợi trong lĩnh vực chính trị. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề này. Pháp luật Việt Nam và chính sách công cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

3.2. Ứng Dụng Thực Tiễn

Nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội trong việc hoạch định chính sách và thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi của công dân. Chính quyền địa phương tại tỉnh Quảng Nam có thể áp dụng các giải pháp được đề xuất để cải thiện tình hình hiện tại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền công dân trong lĩnh vực chính trị là nền tảng cốt lõi khẳng định bản chất dân chủ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nơi mọi quyền lực nhà nước đều thuộc về Nhân dân. Tại tỉnh Quảng Nam, một địa bàn chiến lược thuộc Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung với 18 đơn vị hành chính cấp huyện gồm 02 thành phố, 01 thị xã và 15 huyện, việc hiện thực hóa các quyền chính trị của người dân mang ý nghĩa then chốt đối với sự ổn định và phát triển bền vững. Đáng chú ý, địa phương có 09 huyện miền núi thuộc diện thụ hưởng Chương trình 135 với hơn 32.000 hộ đồng bào dân tộc thiểu số, tương đương gần 150.000 nhân khẩu và chiếm khoảng 10% dân số toàn tỉnh. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận và thực thi quyền chính trị giữa các vùng miền.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là phân tích toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị tại tỉnh Quảng Nam từ khi Hiến pháp năm 2013 có hiệu lực đến năm 2020. Nghiên cứu tập trung vào hai nhóm quyền cơ bản: quyền tham gia quản lý nhà nước, xã hội và quyền bầu cử, ứng cử của công dân. Thông qua việc phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực bộ máy chính quyền địa phương và bảo đảm thực chất các quyền tự do dân chủ của cử tri. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc đóng góp luận cứ khoa học nhằm cải thiện Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) và Chỉ số Cải cách Hành chính (PAR Index), hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo đúng hạn đạt trên 95% và tăng tỷ lệ cử tri tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách tại cơ sở lên trên 85% trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của nhiều hệ thống lý thuyết pháp lý và quản trị công hiện đại:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Khẳng định nguyên tắc chủ quyền nhân dân, Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, phục vụ nhân dân, bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
• Lý thuyết quyền con người và quyền công dân trong luật học quốc tế: Dựa trên Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 và Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR năm 1966 mà Việt Nam gia nhập ngày 24/09/1982), phân định rõ mối quan hệ giữa quyền con người phổ quát và quyền công dân gắn liền với chế định quốc tịch.
• Lý thuyết dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện: Giải thích các phương thức thực thi quyền lực chính trị của nhân dân thông qua cơ quan dân cử và các hình thức trưng cầu ý dân, đối thoại, giám sát xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: quyền công dân trong lĩnh vực chính trị; bảo đảm quyền công dân; quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội (Điều 28 Hiến pháp năm 2013); quyền bầu cử từ đủ 18 tuổi và quyền ứng cử từ đủ 21 tuổi (Điều 27 Hiến pháp năm 2013); cùng quyền khiếu nại, tố cáo và kiểm soát quyền lực nhà nước (Điều 30 Hiến pháp năm 2013).

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, luận văn triển khai quy trình nghiên cứu đa phương pháp với các thông số cụ thể:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Thu thập và tổng hợp dữ liệu từ 18 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Nam, khảo sát hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết của Trung ương và địa phương, cùng các báo cáo tổng kết công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong khung thời gian 07 năm (từ năm 2013 đến năm 2020).
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu điển hình. Tác giả lựa chọn so sánh giữa khu vực đồng bằng, đô thị phát triển (thành phố Tam Kỳ, thành phố Hội An, thị xã Điện Bàn) với các địa bàn vùng cao thuộc 09 huyện miền núi khó khăn nhằm phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế đa dạng của tỉnh.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học, phương pháp tiếp cận lịch sử và phương pháp thống kê thực chứng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu chuẩn xác giữa các quy định hiến định trừu tượng với mức độ thực thi thực tế, từ đó chỉ ra các khoảng trống pháp lý và rào cản hành chính cần tháo gỡ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu thực tiễn bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị tại tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2013-2020 đã ghi nhận những kết quả nổi bật đi kèm các hạn chế cần khắc phục:

• Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm công vụ: Hệ thống chính trị tỉnh Quảng Nam đã đẩy mạnh kiểm soát quyền lực nội bộ. Riêng trong năm 2019, cấp ủy và tổ chức đảng các cấp đã kiểm tra 916 tổ chức đảng cùng 1.863 đảng viên, giám sát 677 tổ chức đảng và 1.800 đảng viên. Ủy ban Kiểm tra các cấp đã tiến hành kiểm tra 142 tổ chức đảng cấp dưới và 426 đảng viên khi có dấu hiệu vi phạm, qua đó kết luận thi hành kỷ luật 03 tổ chức đảng và 134 đảng viên (chiếm tỷ lệ kỷ luật 31,4% trên tổng số đảng viên bị kiểm tra dấu hiệu vi phạm), góp phần củng cố lòng tin của cử tri.
• Thực thi dân chủ ở cơ sở và công khai, minh bạch: Việc áp dụng Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 và Nghị định 04/2015/NĐ-CP đã giúp mở rộng không gian tham gia của người dân. Tuy nhiên, tại 09 huyện miền núi, tỷ lệ người dân chủ động tham gia ý kiến vào quy hoạch sử dụng đất và xây dựng hương ước ước tính chỉ đạt dưới 40% do hạn chế về tiếp cận thông tin và rào cản ngôn ngữ.
• Quyền ứng cử, bầu cử và mở rộng đối tượng cử tri: Địa phương đã thực hiện tốt quy định của Luật Bầu cử năm 2015 trong việc ghi tên vào danh sách cử tri đối với người bị tạm giam, tạm giữ. Dẫu vậy, quyền bầu cử của công dân Việt Nam ở nước ngoài vẫn chưa có cơ chế thực thi tại địa phương, và quy định chỉ tổ chức bầu cử bổ sung khi khuyết trên 10% tổng số đại biểu Quốc hội đã làm giảm tính đại diện liên tục của cử tri.
• Hoạt động tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo: Tỉnh đã thành lập Ban Tiếp công dân tại 18/18 đơn vị hành chính cấp huyện. Tuy nhiên, chất lượng giải quyết đơn thư lần đầu tại cấp xã còn thấp, tỷ lệ vụ việc khiếu kiện kéo dài vượt cấp lên cơ quan cấp tỉnh và Trung ương ước tính vẫn chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số vụ việc phát sinh hàng năm.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự cải thiện rõ nét về trách nhiệm giải trình của chính quyền các cấp tại Quảng Nam sau khi triển khai Quy định số 11-QĐi/TW ngày 18/02/2019 của Bộ Chính trị. Người đứng đầu cấp ủy và chính quyền đã định kỳ tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với nhân dân. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến việc quyền chính trị chưa được phát huy tối đa bắt nguồn từ tâm lý thụ động "đảng cử, dân bầu" tồn tại lâu đời trong một bộ phận cử tri, cùng sự thiếu hụt quy trình pháp lý cụ thể cho phép cử tri trực tiếp bãi nhiệm đại biểu khi không còn xứng đáng theo Khoản 2 Điều 7 Hiến pháp năm 2013.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, mức độ tham gia giám sát cộng đồng của người dân Quảng Nam cao hơn khoảng 5% đến 7% nhờ đẩy mạnh cải cách hành chính theo Nghị quyết số 03-NQ/TU năm 2016. Song, mức độ hài lòng về chất lượng đối thoại tại cấp xã vẫn chỉ dao động ở mức 70% đến 75%. Trong thực tế phân tích dữ liệu, các chỉ số này có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tham gia ý kiến chính sách giữa 03 đơn vị đồng bằng đô thị và 09 huyện vùng cao, kết hợp cùng bảng ma trận phân loại nguyên nhân phát sinh khiếu nại hành chính theo từng lĩnh vực chuyên môn để tối ưu hóa công tác quản trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Để tăng cường bảo đảm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam, luận văn đưa ra 04 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện thể chế và quy định pháp luật về bầu cử: Kiến nghị Quốc hội sửa đổi Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 theo hướng giảm tỷ lệ khuyết đại biểu bắt buộc để tổ chức bầu cử bổ sung từ mức 10% xuống 5%, đồng thời xây dựng quy chế hướng dẫn cụ thể quy trình cử tri bãi nhiệm đại biểu dân cử. Cơ quan chủ trì thực hiện là Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong lộ trình lập pháp 2021-2025.
• Chuẩn hóa và hiện đại hóa quy trình tiếp công dân: Yêu cầu Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam và Thanh tra tỉnh nâng cấp 100% hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử quản lý tiếp dân, khiếu nại, tố cáo đồng bộ trên toàn bộ 18 huyện, thị xã, thành phố trước năm 2024. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ giải quyết dứt điểm các khiếu nại, phản ánh thuộc thẩm quyền ngay từ cấp cơ sở đạt trên 90%, giảm thiểu tỷ lệ đơn thư vượt cấp xuống dưới 8%.
• Nâng cao trách nhiệm giải trình và đối thoại định kỳ của người đứng đầu: Thực hiện nghiêm túc Quy định số 11-QĐi/TW, quy định người đứng đầu cấp ủy và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã phải tổ chức ít nhất 02 cuộc đối thoại chuyên đề mỗi quý với nhân dân. Đích đến là nâng tỷ lệ cử tri đánh giá hài lòng với trách nhiệm giải trình của chính quyền đạt từ 85% trở lên vào cuối năm 2025.
• Đổi mới công tác tuyên truyền và giáo dục pháp quyền: Giao Sở Tư pháp phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật song ngữ và kỹ năng thực hành dân chủ cho hơn 32.000 hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại 09 huyện miền núi giai đoạn 2022-2026. Mục tiêu đạt 100% cán bộ công chức cơ sở và trên 80% người dân vùng cao nắm vững các quyền hiến định về chính trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo, công chức tại các cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan dân cử: Đặc biệt là đại biểu Hội đồng nhân dân, cán bộ Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội, Ủy ban nhân dân các cấp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn giúp nâng cao kỹ năng tiếp xúc cử tri, giải quyết khiếu nại và đổi mới công tác điều hành dân chủ cơ sở.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Luật học: Là tài liệu chuyên khảo chuyên sâu thuộc chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, hỗ trợ xây dựng khung bài giảng và định hướng đề tài nghiên cứu về quyền hiến định, quyền con người và cải cách thể chế.
• Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp: Giúp nâng cao năng lực phản biện xã hội, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho hơn 150.000 đồng bào dân tộc thiểu số và đoàn viên, hội viên tại địa phương.
• Cơ quan Thanh tra và các thiết chế tư pháp: Cung cấp góc nhìn thực chứng để chuẩn hóa quy trình thanh tra công vụ, kiểm soát sai phạm hành chính và bảo vệ quyền lợi chính trị của hơn 1,5 triệu công dân trên địa bàn tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Quyền công dân trong lĩnh vực chính trị theo Hiến pháp năm 2013 bao gồm những nội dung cơ bản nào? Theo các Điều 27, Điều 28 và Điều 29 của Hiến pháp năm 2013, nhóm quyền này bao gồm quyền bầu cử của công dân từ đủ 18 tuổi, quyền ứng cử từ đủ 21 tuổi vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, quyền biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân, cùng các quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, khiếu nại và tố cáo.

Đặc thù địa bàn tỉnh Quảng Nam ảnh hưởng như thế nào đến việc bảo đảm quyền chính trị của người dân? Tỉnh Quảng Nam có diện tích rộng với 18 đơn vị cấp huyện, trong đó có tới 09 huyện miền núi khó khăn diện 135 với gần 150.000 đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc thù này đòi hỏi chính quyền phải áp dụng các cơ chế hỗ trợ đặc thù, tăng cường phổ biến pháp luật song ngữ để bảo đảm quyền bình đẳng thực chất giữa miền núi và đồng bằng.

Kết quả kiểm tra, giám sát nội bộ của tỉnh Quảng Nam trong năm 2019 đạt được những chỉ số nào? Trong năm 2019, cấp ủy các cấp đã kiểm tra 916 tổ chức đảng và 1.863 đảng viên, giám sát 677 tổ chức và 1.800 đảng viên. Ủy ban Kiểm tra các cấp đã kiểm tra 142 tổ chức và 426 đảng viên khi có dấu hiệu vi phạm, xử lý kỷ luật 03 tổ chức cùng 134 đảng viên để giữ vững kỷ cương công vụ.

Những bất cập lớn nhất trong quy định về bầu cử bổ sung và bãi nhiệm đại biểu hiện nay là gì? Luật Bầu cử năm 2015 hiện quy định chỉ tổ chức bầu cử bổ sung khi khuyết trên 10% tổng số đại biểu, khiến cử tri khó khôi phục quyền đại diện kịp thời. Đồng thời, cơ chế bãi nhiệm đại biểu theo Khoản 2 Điều 7 Hiến pháp năm 2013 chưa có hướng dẫn quy trình cử tri trực tiếp bãi miễn trên thực tế.

Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân và xử lý đơn thư tại cơ sở? Cần thực hiện nghiêm túc Quy định số 11-QĐi/TW ngày 18/02/2019 của Bộ Chính trị về trách nhiệm người đứng đầu, kết hợp số hóa 100% dữ liệu tiếp dân trên 18 huyện thị nhằm giải quyết dứt điểm các vướng mắc từ cơ sở, phấn đấu kéo giảm trên 20% lượng đơn thư khiếu nại vượt cấp hàng năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc các luận cứ khoa học và chuẩn mực pháp lý quốc tế về quyền công dân trong lĩnh vực chính trị theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích toàn diện thực trạng thực thi quyền bầu cử, ứng cử và tham gia quản lý nhà nước trên địa bàn 18 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Nam.
• Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế về bãi nhiệm đại biểu, bầu cử bổ sung và những thách thức trong công tác tiếp dân tại 09 huyện miền núi thuộc diện 135.
• Đề xuất hệ thống 04 giải pháp mang tính hành động cao, gắn kết chặt chẽ với các chỉ tiêu cải cách hành chính và chuyển đổi số giai đoạn 2021-2025.
• Khẳng định giá trị thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để nâng cao Chỉ số PAPI và xây dựng chính quyền phục vụ nhân dân tại địa phương.

Đóng góp lớn nhất của công trình là tạo lập một bức tranh thực chứng toàn diện về quyền chính trị ở cấp độ địa phương sau hơn 20 năm tái lập tỉnh Quảng Nam. Trong lộ trình 2021-2026, các cơ quan ban ngành cần nhanh chóng thể chế hóa các kiến nghị của luận văn vào đề án cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả tiếp công dân. Độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học này để cùng chung tay thúc đẩy nền dân chủ cơ sở vững chắc và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CÔNG DÂN TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền công dân trong lĩnh vực chính trị 1. Khái niệm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị Thuật ngữ “chính trị “ có nguồn gốc La-tinh là “politis” mang nghĩa công việc nhà nước. Cụ thể hơn, chính trị được hiểu là “toàn bộ các hoạt động liên quan đến những mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc và những tầng lớp trong xã hội, mà ở đó cốt lõi là vấn đề giành lấy chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, đó còn là sự tham gia vào công việc của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nội dung, nhiệm vụ hoạt động của nhà nước" [15, tr.

Các quyền hiến định của công dân về chính trị nhằm đáp ứng nhu cầu, lợi ích, đòi hỏi hợp pháp về tự do tư tưởng, chính trị, hoạt động chính trị và các giao lưu chính trị để phục vụ cho việc thực hiện quyền làm chủ về chính trị của công dân; góp phần củng cố, bảo vệ sức mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa; xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Quyền công dân và quyền con người là hai phạm trù rất gần gũi song giữa chúng là không đồng nhất. Vì quyền công dân (citizen’s rights) là một khái niệm xuất hiện cùng cách mạng tư sản. Cách mạng tư sản đã giúp con người từ địa vị thần dân trở thành các công dân (có tư cách là các thành viên xã hội bình đẳng trong một nhà nước) và những quyền tự nhiên của con người được pháp điển hóa dưới hình thức quyền công dân.

Như vậy, về bản chất, các quyền công dân chính là những quyền con người được các nhà nước thừa nhận và áp dụng cho công dân của mình [20, tr. 6 Khái niệm công dân được dùng để chỉ mối liên hệ giữa cá nhân và Nhà nước. Có thể định nghĩa rằng: “Công dân là những cá nhân được mang quốc tịch của một nhà nước”. Khái niệm công dân được gắn liền với khái niệm quốc tịch.

Người là công dân của Nhà nước nào thì có quốc tịch của nước đó. "Công dân nước Cộng hoà XHCN Việt Nam chính là người có quốc tịch Việt Nam" (Điều 49 của Hiến pháp năm 2013). Từ những phân tích trên, ta có thể hiểu thuật ngữ quyền công dân dưới hai phương diện theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp như sau: - Theo nghĩa rộng: Quyền công dân được hiểu là quyền con người giới hạn trong phạm vi các đặc tính xã hội của con người và trong phạm vi một quốc gia, một chế độ chính trị trong đó con người có mối quan hệ gắn bó bằng quốc tịch [19, tr. Theo nghĩa hẹp: Quyền công dân là các quyền cụ thể của con người được pháp luật của một quốc gia mà người đó có quốc tịch ghi nhận và bảo đảm thực hiện [16, tr.

Như vậy, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị và quyền con người trong lĩnh vực chính trị là hai phạm trù khác nhau, song có mối liên hệ rất chặt chẽ, tác động, bổ sung lẫn nhau. Thực tế cho thấy sự gắn bó giữa quyền con người trong lĩnh vực chính trị và quyền công dân trong lĩnh vực chính trị ngày càng trở lên mật thiết, đến nỗi trong một số trường hợp rất khó phân biệt và trong một số bối cảnh không cần thiết phải phân biệt giữa chúng. Sự tương đồng kể trên khiến cho những nỗ lực thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực chính trị, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị trở nên khăng khít, không thể tách rời, kể cả khi những nỗ lực này gắn liền với những chủ thể tượng đối khác nhau [38, tr. Mặc dù vậy, do những khác biệt nhất định về tính chất, đối tượng và phạm vi điều chỉnh, quyền con người trong lĩnh vực chính trị và quyền công 7 dân trong lĩnh vực chính trị vẫn sẽ phát triển theo hai “kênh” khác nhau mà sẽ không bao giờ hoà nhập hoàn toàn, trừ khi xã hội loài người không còn nhà nước.

Vậy quyền công dân trong lĩnh vực chính trị là quyền của người mang quốc tịch một quốc gia trong lĩnh vực chính trị như tham gia quản lý nhà nước, giám sát xã hội, tham gia vào bộ máy quyền lực nhà nước. Đó là các quyền tự do bầu cử, ứng cử, quyền khiếu nại, tố cáo, giám sát xã hội; tham gia đóng góp ý kiến nhằm phản biện chính sách của Nhà nước. Quyền công dân trong lĩnh vực chính trị thường được Hiến pháp ghi nhận. Đặc điểm quyền công dân trong lĩnh vực chính trị Vấn đề về quyền con người và quyền công dân luôn là mối quan tâm của toàn nhân loại ở từng thời kỳ phát triển của nó, bằng chứng là các bản tuyên ngôn của các quốc gia phát triển nhất trên thế giới như Mỹ, Pháp đều đề cập đến vấn đề này từ Bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của nước Pháp; Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948 cũng như trong hai công ước quốc tế về quyền con người năm 1966.

Ở Việt Nam quyền công dân phát triển gắn liền với lịch sử lập hiến nước nhà. Nó được thể hiện một cách nhất quán trong các bản Hiến pháp, ghi nhận các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân Việt Nam. Đất nước ngày càng phát triển, nhân quyền và dân quyền cũng ngày một được mở rộng thể hiện sự tôn trọng của Nhà nước với quyền lợi của Nhân dân, nâng cao niềm tin của Nhân dân với đất nước. Sự quản lý của Nhà nước không nhằm hạn chế các quyền và tự do của con người mà mong muốn phát triển hoàn thiện hơn các quyền con người mà nhân dân Việt Nam đáng được hưởng đã ghi nhận trong các công ước quốc tế.

Quyền công dân trong lĩnh vực chính trị có các đặc điểm đó là: 8 - Một là, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị thể hiện một phần nội dung quyền con người, nhằm vào sự nỗ lực thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực chính trị. Cụ thể đó là, các quyền tự do bầu cử, ứng cử, quyền khiếu nại, tố cáo, giám sát xã hội; tham gia đóng góp ý kiến để phản biện chính sách của Nhà nước. - Hai là, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị chỉ được áp dụng trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và có thể bị thay đổi theo thời gian, chúng được ghi nhận bằng pháp luật của một quốc gia xác định và được Nhà nước của quốc gia đó bảo đảm thực hiện. - Ba là, quyền công dân trong lĩnh vực chính trị được thể hiện trong mối quan hệ giữa cá nhân với quốc gia; nói cách khác, chủ thể của quyền công dân trong lĩnh vực chính trị gắn liền với vấn đề về quốc tịch của một quốc gia.

Nội dung quyền công dân trong lĩnh vực chính trị Thứ nhất, quyền bầu cử, ứng cử và quyền tham gia công việc quản lý nhà nước và xã hội: Quyền bầu cử, ứng cử và quyền tham gia công việc quản lý nhà nước và xã hội là quyền cơ bản của công dân về lĩnh vực chính trị được ghi nhận trong đạo luật cơ bản của Nhà nước. Với quyền bầu cử theo luật định là khả năng của công dân thực hiện quyền lựa chọn người đại biểu của mình vào cơ quan quyền lực nhà nước. Quyền bầu cử của công dân gồm có: đề cử, chủ động giới thiệu người ứng cử và bỏ phiếu. Quyền ứng cử theo luật định là việc công dân có đủ điều kiện thể hiện nguyện vọng của mình được ứng cử đại biểu Quốc hội, ứng cử đại biểu HĐND.

Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa XHCN Việt Nam có đủ từ 18 tuổi trở lên là có quyền bầu cử và có đủ từ 21 tuổi trở lên là có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND. 9 Bên cạnh, quyền bầu cử và ứng cử, thì quyền tham gia công việc quản lý nhà nước và xã hội được công dân thực hiện một cách trực tiếp hoặc gián tiếp bao gồm hoạt động của công dân tham gia quản lý, tổ chức và xây dựng chính quyền nhà nước, tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với các cơ quan nhà nước, biểu quyết khi nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý. Công dân còn tham gia quản lý nhà nước và xã hội thông qua hoạt động của các tổ chức xã hội, đoàn thể như thông qua mặt trận, công đoàn, đoàn thanh niên, hội phụ nữ. Theo đó, nhà nước bảo đảm cho công dân có quyền tham gia trực tiếp hay gián tiếp (dân chủ đại diện) vào công việc quản lý nhà nước và xã hội.

Nhóm quyền này quy định khả năng của công dân tham gia vào các hoạt động của Nhà nước, của xã hội, thể hiện vai trò làm chủ của nhân dân về chính trị. Về cơ bản, các quyền bầu cử, ứng cử và quyền tham gia công việc quản lý nhà nước và xã hội được quy định tại các Điều 27, 28, 29 trong Hiến pháp năm 2013. Với điều kiện là công dân có đủ từ 18 tuổi trở lên mới có quyền bầu cử và có đủ từ 21 tuổi trở lên mới có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp. Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội bằng cách tham gia trực tiếp vào bộ máy quản lý nhà nước cũng như thông qua hoạt động giám sát xã hội bằng cách phản biện, khiếu nại, tố cáo.

Công dân có quyền biểu quyết một khi nhà nước tiến hành tổ chức trưng cầu dân ý. Thứ hai, các quyền khác liên quan trong lĩnh vực chính trị như: Quyền tự do ngôn luận, báo chí; quyền tiếp cận thông tin: Theo Điều 25 Hiến pháp năm 2013, công dân có quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, tự do báo chí. Thông qua quyền tiếp cận thông tin mà mọi công dân có thể tiếp cận được những thông tin gồm cả thông tin về quyền của mình và về hoạt động tư pháp, nhằm thụ hưởng đầy đủ và bảo vệ những quyền của mình theo Hiến pháp và luật định. 10 Quyền tự do hội họp, lập hội, biểu tình: Những quyền này đã được quy định trong Hiến pháp và một số văn bản quy phạm pháp luật khác.

Với nước ta, quyền này được quy định tại Điều 25 của Hiến pháp 2013. Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo: Tại Điều 24 của Hiến pháp 2013 đã quy định: Mọi người đều có quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo, không theo hoặc theo một tôn giáo nào. Những tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật.