CHƯƠNG 1 CƠ SỞ L LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUY TRÌNH TUYỂN DỤNG NHÂN SỰ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Các khái niệm chung Nhân lực là một trong các nguồn lực quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của bất kỳ một doanh nghiệp nào. Chất lượng nguồn nhân lực của doanh nghiệp sẽ quyết định năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp trên thương trường. Vì vậy vấn đề nhân lực trong doanh nghiệp luôn được các cấp lãnh đạo quan tâm hàng đầu. Và điều kiện tiên quyết quyết định chất lượng nguồn nhân lực đó chính là làm tốt khâu tuyển dụng nhân sự.1 Khái niệm tuyển dụng nhân sự Tuyển dụng nhân sự là một qúa trình thu hút, nghiên cứu, lựa chọn và quyết định tiếp nhận một cá nhân vào một vị trí của tổ chức[1].
Tuyển dụng nhân sự bao gồm hai nội dung chính đó là tuyển mộ nhân sự và tuyển chọn nhân sự. Tuyển mộ nhân sự: là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động từ bên ngoài xã hội và từ bên trong tổ chức[1]. Tuyển chọn nhân sự: là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu công việc trong số những người đã thu hút được qua hoạt động tuyển mộ[1]. Tuyển dụng nhân sự là công việc đầu tiên và cơ bản của quá trình tổ chức lao động.
Đây là khâu rất đáng quan tâm đối với các nhà quản lý và những người sử dụng nguồn nhân lực. Bởi sự phân tích, đánh giá, phân loại nhân sự, lựa chọn lực lượng nhân sự để hoàn thành các mục tiêu của doanh nghiệp chỉ có thể được thực hiện một cách thuận lợi và có hiệu quả nhất khi thực hiện tốt công tác tuyển dụng nhân sự.2 Các yêu cầu về tuyển dụng nhân sự Có nhiều phương pháp và hình thức tuyển dụng khác nhau nhưng tuyển dụng phải đảm bảo các yêu cầu sau: 6 Thứ nhất: việc xây dựng kế hoạch tuyển dụng nhân sự phải được xuất phát từ mục tiêu phát triển, khả năng tài chính, thời gian, chiến lược, chính sách nhân sự của doanh nghiệp. Thứ hai: Việc tuyển dụng phải căn cứ vào yêu cầu của từng công việc, căn cứ vào điều kiện thực tế. Thứ ba: Kết quả tuyển dụng phải tuyển chọn được những người phù hợp với những yêu cầu, đòi hỏi của từng công việc; phù hợp về kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm… có thể làm việc và cho năng suất lao động cao.2 Vai trò và ý nghĩa của tuyển dụng nhân sự 1.1 Vai trò của tuyển dụng nhân sự Tuyển dụng nhân sự là cơ hội để các doanh nghiệp tìm được người tài giỏi, thích hợp với công việc mà họ đang cần, đồng thời là cơ hội để đem tên tuổi doanh nghiệp đến với người ứng tuyển cũng như với cộng đồng xã hội.
Một doanh nghiệp tồn tại cần phải có đủ ba nhân tố: nhân lực, tài lực, vật lực. Trong đó thì nhân lực chính là nhân tố tạo nên sự khác biệt và là nhân tố tạo nên tính cạnh tranh gay gắt nhất. Nguồn nhân lực là tài sản qúy giá nhất do nó là nguồn tạo ra các nguồn lực khác, là nơi tạo ra các ý tưởng mới và là nguồn tạo ra lợi thế cạnh tranh duy nhất. Chiến lược nguồn nhân lực là bộ phận then chốt trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.
Do đó công tác tuyển dụng đóng vai trò hết sức quan trọng quyết định đến tương lai và định hướng của doanh nghiệp.2 Ý nghĩa của tuyển dụng nhân sự Tuyển dụng có một ý nghĩa rất quan trọng với doanh nghiệp vì khi hoạt động tuyển dụng thực hiện tốt thì doanh nghiệp sẽ có một đội ngũ nhân viên có trình độ, có kinh nghiệm giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển tốt. Ngược lại, có thể dẫn đến suy yếu nguồn nhân lực, làm cho hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, lãng phí nguồn lực và cuối cùng dẫn đến phá sản. Việc lựa chọn đúng người, đúng việc sẽ đem đến hiệu quả về mặt kinh tế và sự gắn bó lâu dài của nhân viên với công ty. Khi doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh thì cần xác định các nguồn lực để đáp ứng kế hoạch sản xuất kinh doanh đó như: tài chính, nguyên vật liệu, vốn đầu tư, nhà cung ứng, nguồn nhân lực.
Trong đó nguồn nhân lực là quan trọng hàng đầu. Dù kế hoạch 7 sản xuất có đầy đủ các điều kiện về công nghệ hiện đại, tài chính, nguyên vật liệu… nhưng nếu không có một nguồn lao động vận hành sử dụng các nguồn lực ấy thì đó cũng chỉ là các nguồn lực chết. Nếu tất cả các điều kiện khác của sản xuất đã đáp ứng nhu cầu thì nguồn nhân lực được đáp ứng đúng, đủ về số lượng và chất lượng sẽ đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra liên tục. Đặc biệt khi gặp khó khăn từ các nguồn khác mà nguồn nhân lực lại có thế mạnh thì vẫn duy trì được hoạt động của doanh nghiệp.3 Phân loại nguồn tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp 1.1 Nguồn tuyển dụng bên trong doanh nghiệp Nguồn tuyển bên trong doanh nghiệp được giới hạn ở những người lao động đang làm việc trong doanh nghiệp nhưng lại có nhu cầu thuyên chuyển đến công việc khác mà doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng.
Để nắm được nguồn này các nhà quản trị doanh nghiệp cần phải lập các loại hồ sơ như: Hồ sơ nhân sự; Hồ sơ phát triển nhân sự; Hồ sơ sắp xếp lại nhân sự. Thông tin về mỗi nhân viên được thu thập, cập nhật dưới dạng các bản tóm tắt và lưu trong hai loại hồ sơ đầu. Đó là các dữ liệu về trình độ học vấn, sở thích nghề nghiệp cũng như các sở thích cá nhân khác, các kỹ năng và các năng lực đặc biệt; các lớp đào tạo và bồi dưỡng đã qua. Những thông tin này sẽ được các nhà quản trị sử dụng để xem xét khả năng đề bạt hay thuyên chuyển nhân viên đến những vị trí công tác mới khi cần thiết.
Loại hồ sơ thứ ba thường được trình bày dưới dạng sơ đồ sắp xếp loại nhân lực. Nó cho phép thấy được khả năng thăng tiến đối với những người sẽ thay thế một số vị trí quan trọng nào đó trong doanh nghiệp. Ưu điểm Hình thức tuyển dụng các nhân viên trong nội bộ doanh nghiệp thường được ưu tiên hàng đầu do có các ưu điểm sau so với tuyển ứng viên từ nguồn bên ngoài: - Nó cho phép doanh nghiệp sử dụng có hiệu quả hơn lực lượng nhân sự hiện có. Cùng với thời gian và sự phát triển của doanh nghiệp, trong quá trình lao động, nhân viên có thể thay đổi về năng lực vì vậy doanh nghiệp sẽ khai thác tốt hơn những năng lực đó.
8 Bên cạnh đó còn có một bộ phận nhỏ nhân sự dư thừa. Vì vậy cần bố trí, sử dụng họ vào những công việc phù hợp hơn. - Tuyển trực tiếp từ nhân viên đang làm trong doanh nghiệp sẽ tạo cơ hội thăng tiến cho nhân viên. Khi làm việc, mọi nhân viên đều mong muốn có cơ hội thăng tiến.
Khi được thăng tiến nhân viên cảm thấy những thành tích, cố gắng của mình được các nhà quản trị biết đến, ghi nhận và đánh giá đúng mức. Bản thân họ có điều kiện thể hiện trình độ và tài năng ở cương vị công tác mới, môi trường mới theo đó cuộc sống cũng sẽ được cải thiện hơn. Vì vậy nếu doanh nghiệp tạo ra cơ hội thăng tiến cho nhân viên sẽ làm cho họ nhiệt tình cống hiến và yên tâm làm việc lâu dài cho doanh nghiệp hơn. - Tuyển nhân viên mới mà lại là tuyển nhân viên hiện đã làm trong doanh nghiệp , những người đã quen thuộc, thông hiểu cơ cấu và những mối quan hệ trong doanh nghiệp nên rất dễ thích ứng với môi trường làm việc; có khả năng hội nhập nhanh.
Hơn nữa nhân viên của doanh nghiệp cũng đã được thử thách về lòng trung thành, thái độ làm việc, tinh thần trách nhiệm trong công việc. Nhân viên của doanh nghiệp cũng sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn trong việc thực hiện công việc vì họ đã hiểu được mục tiêu của doanh nghiệp nên mau chóng thích nghi với điều kiện làm việc và biết tìm các giải pháp để mau chóng đạt được mục tiêu đó. - Chi phí tuyển dụng thấp. Nhược điểm - Hạn chế về số lượng cũng như chất lượng ứng viên.
- Gây ra xáo trộn trong tuyển dụng. Ví trí đang ổn định có thể trở lên thiếu người do nhân sự chuyển sang làm công việc khác, vì vậy doanh nghiệp lại cần tuyển dụng tiếp tục. Hơn nữa có thể gây ra hiện tượng mất đoàn kết nội bộ do các nhân viên cạnh tranh với nhau để vào được vị trí mới, ảnh hưởng đến bầu không khí của doanh nghiệp. - Việc tuyển dụng nhân viên trong doanh nghiệp có thể gây ra hiện tượng xơ cứng do các nhân viên này đã quen với cách làm việc ở cương vị cũ, hạn chế khả năng sáng tạo.
Họ dễ rập khuôn lại theo cách làm cũ, không dấy lên được bầu không khí thi đua mới. 9 - Trong doanh nghiệp dễ hình thành các nhóm “ứng viên không thành công” họ là những người ứng cử vào một chức vụ nào đó còn trống nhưng không được tuyển chọn. Từ đó có tâm lý bất hợp tác, mất đoàn kết, dễ chia bè phái ảnh hưởng tới chất lượng công việc.2 Nguồn tuyển dụng bên ngoài doanh nghiệp Là tuyển dụng nhân viên từ thị trường lao động. Một doanh nghiệp thu hút lao động tuyển dụng từ nguồn bên ngoài cần quan tâm đến các yếu tố như thị trường sức lao động, công việc cần tuyển người, vị thế của doanh nghiệp, chính sách nhân sự của doanh nghiệp, của chính quyền địa phương nơi doanh nghiệp hoạt động kinh doanh, khả năng tài chính của doanh nghiệp.
Nguồn tuyển dụng lao động từ bên ngoài sẽ giúp doanh nghiệp bổ sung cả về số lượng và chất lượng lao động cho quá trình thực hiện các mục tiêu đã đề ra. Có rất nhiều nguồn tuyển dụng từ bên ngoài, có thể là bạn bè của nhân viên, nhân viên cũ của công ty, người nộp đơn xin việc, nhân viên các hãng, các doanh nghiệp khác, các trường đại học - cao đẳng, các trung tâm giới thiệu việc làm… - Bạn bè của nhân viên: Các nhân viên thường biết rất r bạn bè của mình đang cần một việc làm như thế nào và họ có thể trở thành một trung gian giới thiệu tốt. Họ thường giới thiệu cho công ty những người có khả năng và có chất lượng.