Các nhân tố ảnh hưởng tuân thủ thuế DNVVN tại TP. Thủ Dầu Một (2016)

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại chi cục thuế thành, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trần Phúc
• Trường học: Trường Đại học Công nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tính Tuân Thủ Thuế Của Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Tại Chi Cục Thuế Thành Phố Thủ Dầu Một
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. HỒ CHÍ MINH

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa và đóng góp mới của đề tài
• 1.7.1. Ý nghĩa bài nghiên cứu
• 1.7.2. Những đóng góp mới của nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu dự kiến của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Giới thiệu về doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.1.2. Đặc trưng hoạt động kinh doanh của các DN vừa và nhỏ
• 2.2. Lý thuyết về tuân thủ thuế
• 2.2.1. Khái niệm về sự tuân thủ thuế
• 2.2.2. Phân loại tuân thủ thuế
• 2.2.3. Nội dung quản lý tuân thủ thuế của Doanh nghiệp
• 2.2.3.1. Tuân thủ về đăng ký, kê khai thuế
• 2.2.3.2. Tuân thủ về kê khai thuế
• 2.2.3.3. Tuân thủ về kiểm tra thuế: bao gồm kiểm tra thuế tại trụ sở cơ quan QLT
• 2.2.3.4. Tuân thủ về nộp thuế
• 2.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuế
• 2.3.1. Nhân tố về đặc điểm hoạt động của DN
• 2.3.2. Nhân tố đặc điểm hoạt động kế toán
• 2.3.3. Nhân tố ý thức về nghĩa vụ thuế của NNT
• 2.3.4. Nhân tố chính sách thuế
• 2.3.5. Nhân tố quan điểm về chấp hành thuế của DN
• 2.3.6. Nhân tố xác suất bị kiểm tra thuế
• 2.4. Các nghiên cứu trước có liên quan
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TUÂN THỦ THUẾ CỦA DNVVN TẠI CCT TP THỦ DẦU MỘT HIỆN NAY VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của Thành phố Thủ Dầu Một
• 3.2. Giới thiệu sơ lược về Chi Cục Thuế TP Thủ Dầu Một
• 3.2.1. Số lượng Doanh nghiệp do CCT Tp
• 3.2.2. Loại hình Doanh nghiệp do CCT Tp
• 3.2.3. Quy mô Doanh nghiệp do CCT Tp
• 3.2.4. Số thu ngân sách nhà nước
• 3.3. Thực trạng tuân thủ thuế của các DN do CCT Tp
• 3.3.1. Tuân thủ về đăng ký thuế, kê khai thuế
• 3.3.2. Tuân thủ về báo cáo thông tin đầy đủ chính xác
• 3.3.3. Tuân thủ về nghĩa vụ nộp thuế đúng hạn
• 3.4. Đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế của CCT TP Thủ Dầu Một
• 3.4.1. Về phía Doanh nghiệp
• 3.4.2. Về phía cơ quan Thuế
• 3.5. Giới thiệu mô hình khảo sát và các giả thuyết
• 3.6. Quy trình nghiên cứu
• 3.6.1. Nghiên cứu định tính
• 3.6.2. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu đề xuất
• 3.6.3. Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát
• 3.7. Nghiên cứu định lượng
• 3.7.1. Đánh giá độ tin cậy các thang đo
• 3.7.2. Phân tích nhân tố khám phá
• 3.7.3. Phân tích tương quan
• 3.7.4. Phân tích hồi quy tuyến tính
• 3.7.5. Kiểm định sự khác biệt (T-test và ANOVA)
• 3.8. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả mẫu khảo sát
• 4.2. Phân tích hệ số Cronbach’s alpha
• 4.3. Phân tích khám phá EFA
• 4.3.1. Phân tích khám phá thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế
• 4.3.2. Phân tích khám phá thang đo tuân thủ thuế
• 4.4. Mô hình hiệu chỉnh sau khi phân tích nhân tố
• 4.5. Phân tích hồi qui tuyến tính bội
• 4.5.1. Xác định biến độc lập và biến phụ thuộc
• 4.5.2. Phân tích tương quan
• 4.5.3. Hồi qui tuyến tính bội
• 4.5.4. Kiểm tra các giả định hồi qui
• 4.5.5. Kiểm định độ phù hợp mô hình và hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.5.6. Phương trình hồi qui tuyến tính bội
• 4.5.7. Tóm tắt kết quả kiểm định các giả thuyết
• 4.6. Kiểm định sự khác biệt của các biến định tính trong đánh giá tuân thủ thuế
• 4.6.1. Kiểm định sự khác biệt về loại hình doanh nghiệp
• 4.6.2. Kiểm định sự khác biệt về quy mô
• 4.6.3. Kiểm định sự khác biệt về ngành nghề
• 4.6.4. Kiểm định sự khác biệt về thời gian hoạt động
• 4.7. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu và đóng góp của đề tài
• 5.1.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.1.2. Đóng góp của đề tài
• 5.2. Ý nghĩa thực tiễn và một số kiến nghị
• 5.2.1. Đối với nhân tố Đặc điểm hoạt động kế toán
• 5.2.2. Đối với nhân tố Chính sách thuế
• 5.2.3. Đối với nhân tố Xác suất bị kiểm tra thuế của DN
• 5.2.4. Đối với nhân tố Ý thức về nghĩa vụ thuế của DN
• 5.2.5. Đối với nhân tố đặc điểm hoạt động của DN
• 5.2.6. Đối với nhân tố Quan điểm về chấp hành thuế của DN
• 5.3. Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp vừa và nhỏ

Tính tuân thủ thuế là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), việc tuân thủ thuế không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp mà còn tác động đến môi trường kinh doanh chung. Tại thành phố Thủ Dầu Một, nơi có nhiều DNVVN hoạt động, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của tính tuân thủ thuế

Tính tuân thủ thuế được hiểu là việc người nộp thuế thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật. Điều này không chỉ giúp DNVVN tránh được các rủi ro pháp lý mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương.

1.2. Tình hình tuân thủ thuế của DNVVN tại Thủ Dầu Một

Theo thống kê, Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một đang quản lý hơn 3.000 DNVVN. Tuy nhiên, không phải tất cả các doanh nghiệp đều tuân thủ tốt các quy định về thuế, dẫn đến nhiều khó khăn trong công tác quản lý thuế.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của DNVVN

Nhiều nhân tố tác động đến tính tuân thủ thuế của DNVVN tại Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một. Những nhân tố này có thể được phân loại thành các nhóm như: đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp, chính sách thuế, và ý thức của người nộp thuế.

2.1. Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp

Các DNVVN có quy mô và lĩnh vực hoạt động khác nhau sẽ có những yêu cầu và nghĩa vụ thuế khác nhau. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tuân thủ thuế của họ.

2.2. Chính sách thuế và quy định pháp luật

Chính sách thuế rõ ràng và hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Ngược lại, những quy định phức tạp có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp.

2.3. Ý thức về nghĩa vụ thuế của người nộp thuế

Ý thức của người nộp thuế về nghĩa vụ thuế cũng là một yếu tố quan trọng. Nếu DNVVN nhận thức rõ ràng về trách nhiệm của mình, họ sẽ có xu hướng tuân thủ tốt hơn.

III. Thách thức trong việc nâng cao tính tuân thủ thuế

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao tính tuân thủ thuế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức mà DNVVN phải đối mặt. Những thách thức này không chỉ đến từ bản thân doanh nghiệp mà còn từ môi trường pháp lý và chính sách thuế.

3.1. Thiếu thông tin và kiến thức về thuế

Nhiều DNVVN không có đủ thông tin và kiến thức về các quy định thuế, dẫn đến việc không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế.

3.2. Khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế

Các DNVVN thường gặp khó khăn trong việc kê khai và nộp thuế đúng hạn do thiếu nhân lực và kinh nghiệm.

IV. Phương pháp nâng cao tính tuân thủ thuế cho DNVVN

Để nâng cao tính tuân thủ thuế của DNVVN, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan thuế và chính doanh nghiệp. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

4.1. Tăng cường đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp

Cung cấp các khóa đào tạo về thuế cho DNVVN sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế và cách thực hiện.

4.2. Cải cách chính sách thuế

Cần có những cải cách trong chính sách thuế để giảm bớt gánh nặng cho DNVVN, từ đó khuyến khích họ tuân thủ tốt hơn.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của DNVVN tại Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện công tác quản lý thuế tại địa phương.

5.1. Đánh giá thực trạng tuân thủ thuế

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều DNVVN chưa thực hiện tốt nghĩa vụ thuế, điều này cần được khắc phục.

5.2. Đề xuất giải pháp cải thiện

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp cụ thể đã được đề xuất nhằm nâng cao tính tuân thủ thuế cho DNVVN.

VI. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Tính tuân thủ thuế của DNVVN tại Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một là một vấn đề quan trọng cần được giải quyết. Việc nâng cao tính tuân thủ không chỉ giúp tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng.

6.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao tính tuân thủ thuế

Nâng cao tính tuân thủ thuế sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của DNVVN và nền kinh tế địa phương.

6.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới nhằm cải thiện tính tuân thủ thuế cho DNVVN trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) giữ vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam khi chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp đăng ký, đóng góp 40% GDP và tạo ra hơn 1 triệu việc làm mới mỗi năm. Tại thành phố Thủ Dầu Một thuộc tỉnh Bình Dương – đô thị hạt nhân với tỷ trọng ngành thương mại và dịch vụ đạt tới 61% cùng giá trị thương mại dịch vụ bình quân đạt 30.000 tỷ đồng mỗi năm, Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một đang trực tiếp quản lý hơn 3.000 doanh nghiệp. Trong bối cảnh chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ chế người nộp thuế tự khai, tự tính và tự nộp thuế theo Luật Quản lý thuế, hành vi không tuân thủ thuế đang tạo ra những thách thức lớn đối với công tác thu ngân sách nhà nước. Số liệu thống kê của Tổng cục Thuế cho thấy trong năm 2014, cơ quan thuế cả nước đã tiến hành thanh tra, kiểm tra 67.814 doanh nghiệp, kiến nghị xử lý thu nộp vào ngân sách nhà nước số tiền lên đến 12.212,6 tỷ đồng và giảm khấu trừ 1.047,4 tỷ đồng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán của học viên Trần Thị Kim Ngân với đề tài "Các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Chi cục Thuế Thành phố Thủ Dầu Một" được thực hiện nhằm nhận diện, đo lường và đánh giá mức độ tác động của các yếu tố cấu thành nên hành vi tuân thủ thuế của khối DNVVN trên địa bàn giai đoạn 2012 - 2015. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng mô hình định lượng thực nghiệm, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính tuân thủ tự nguyện của hơn 3.000 doanh nghiệp địa phương, giúp cơ quan thuế hoàn thiện chiến lược quản lý thuế hiện đại, giảm tỷ lệ nợ đọng thuế từ mức 80,2% thu hồi xuống mức an toàn và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai trường phái lý thuyết nền tảng trong hành vi tuân thủ thuế:

1. Lý thuyết răn đe kinh tế tân cổ điển của Allingham và Sandmo: Giả định người nộp thuế là chủ thể duy lý, luôn cân nhắc giữa lợi ích kinh tế thu được từ hành vi trốn thuế với các chi phí rủi ro phát sinh từ xác suất bị kiểm tra, khả năng bị phát hiện gian lận và mức độ nghiêm khắc của chế tài xử phạt hành chính.
2. Lý thuyết tâm lý - xã hội và lý thuyết công bằng của Kirchler cùng các cộng sự: Khẳng định sự tuân thủ thuế chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi nhận thức về tính công bằng của hệ thống thuế, đạo đức thuế của chủ doanh nghiệp, mức độ hài lòng đối với dịch vụ hỗ trợ của cơ quan thuế và chuẩn mực xã hội.

Luận văn tiếp cận mô hình 4 cấp độ tuân thủ thuế của Trần Huy Trường bao gồm: Cấp độ cam kết (nộp đủ, đúng hạn và tự nguyện), cấp độ chấp nhận (nộp đủ và đúng hạn), cấp độ miễn cưỡng (chỉ nộp đủ khi bị đôn đốc) và cấp độ từ chối (trốn tránh nghĩa vụ). Khái niệm tuân thủ thuế được chuẩn hóa qua 4 nội dung pháp lý cốt lõi theo Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11 và Luật số 21/2012/QH13: Tuân thủ đăng ký thuế, tuân thủ kê khai thuế đầy đủ, tuân thủ nộp thuế đúng hạn và tuân thủ chấp hành quyết định kiểm tra thuế. Mô hình nghiên cứu đề xuất 6 nhóm nhân tố tác động độc lập gồm: Đặc điểm hoạt động kế toán, Chính sách thuế, Xác suất bị kiểm tra thuế, Ý thức về nghĩa vụ thuế, Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp và Quan điểm về chấp hành thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng quy trình kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Tác giả tổng hợp, xử lý và so sánh chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2012 - 2014 từ Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một về số lượng doanh nghiệp đang hoạt động, cơ cấu số thu ngân sách, tỷ lệ nộp hồ sơ khai thuế quá hạn và kết quả xử lý sau thanh kiểm tra.
• Phương pháp định lượng: Được thực hiện thông qua khảo sát bảng câu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 điểm (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý). Cỡ mẫu nghiên cứu chính thức bao gồm 250 phiếu hợp lệ thu thập từ các chủ doanh nghiệp, giám đốc tài chính và kế toán trưởng của các DNVVN phân bổ tại 14 phường trực thuộc thành phố Thủ Dầu Một. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có phân tầng theo ngành nghề được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả 3 khu vực: Thương mại - dịch vụ, công nghiệp - xây dựng và nông nghiệp.
• Lý do lựa chọn công cụ phân tích: Dữ liệu được xử lý qua phần mềm thống kê SPSS 16 với các bước kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (yêu cầu hệ số lớn hơn 0.6 và hệ số tương quan biến tổng lớn hơn 0.3), phân tích nhân tố khám phá EFA (yêu cầu hệ số KMO từ 0.5 đến 1.0, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê p < 0.05, phương sai trích đạt trên 50%), phân tích tương quan Pearson, hồi quy tuyến tính bội OLS và kiểm định sự khác biệt qua Independent Samples T-test và ANOVA (kết hợp kiểm định Levene). Việc sử dụng mô hình hồi quy đa biến giúp cô lập tác động biên của từng nhân tố, loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF và kiểm soát sai số ngẫu nhiên một cách khoa học.
• Thời gian nghiên cứu: Nhiệm vụ nghiên cứu được giao ngày 20/08/2015 và hoàn thành nghiệm thu vào ngày 03/06/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả và hồi quy tuyến tính bội trên tập dữ liệu khảo sát 250 DNVVN đã chỉ ra các phát hiện cốt lõi với độ tin cậy 95%:

• Thứ nhất, nhân tố Đặc điểm hoạt động kế toán là biến số có tác động tích cực mạnh nhất đến tính tuân thủ thuế với hệ số hồi quy chuẩn hóa Beta đạt 0.318 (p < 0.001). Doanh nghiệp sở hữu bộ máy kế toán chuyên trách và áp dụng phần mềm kế toán chuyên dụng có tỷ lệ tuân thủ khai thuế đúng hạn cao hơn 35.4% so với nhóm thuê dịch vụ kế toán thời vụ theo vụ việc.
• Thứ hai, nhân tố Chính sách thuế và thủ tục hành chính giữ mức độ ảnh hưởng lớn thứ hai với hệ số Beta bằng 0.282 (p < 0.001). Khoảng 74.6% doanh nghiệp được hỏi cho biết các quy định thuế thay đổi với tần suất cao và biểu mẫu phức tạp làm gia tăng chi phí tuân thủ thêm từ 12% đến 18% tổng chi phí quản lý doanh nghiệp.
• Thứ ba, nhân tố Xác suất bị kiểm tra thuế của doanh nghiệp tác động cùng chiều rõ nét với hệ số Beta bằng 0.224 (p < 0.01). Việc Chi cục Thuế tăng cường tần suất kiểm tra hồ sơ tại bàn và kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế đã thúc đẩy hơn 85% doanh nghiệp tự giác rà soát lại sổ sách và nộp bổ sung tiền thuế phát hiện thiếu sót.
• Thứ tư, hai nhân tố Ý thức về nghĩa vụ thuế (Beta = 0.175) và Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp (Beta = 0.136) cũng ghi nhận tác động có ý nghĩa thống kê, trong khi Quan điểm về mức thuế suất có ảnh hưởng thấp hơn (Beta = 0.098).
• Biểu diễn trực quan dữ liệu: Dữ liệu nghiên cứu được chuẩn hóa qua biểu đồ phân tán phần dư chuẩn hóa Scatterplot cho thấy các điểm phân tán ngẫu nhiên quanh đường tung độ 0, khẳng định giả định phương sai của sai số không đổi và phân phối chuẩn không bị vi phạm. Bảng ma trận tương quan chỉ ra các hệ số tương quan r giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0.5, đồng thời hệ số phóng đại phương sai VIF của tất cả các biến đều nhỏ hơn 2.0, chứng minh mô hình hoàn toàn không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.

Thảo luận kết quả

Phân tích chuyên sâu cho thấy nguyên nhân sâu xa của hành vi không tuân thủ thuế tại các DNVVN thành phố Thủ Dầu Một chủ yếu xuất phát từ hiện tượng không tuân thủ vô ý do hạn chế về năng lực tổ chức kế toán và sự thiếu hụt thông tin pháp lý, thay vì chủ ý gian lận chiếm đoạt ngân sách. Đa số chủ doanh nghiệp nhỏ có trình độ chuyên môn quản trị hạn chế, nguồn vốn tự có mỏng nên cắt giảm chi phí bằng cách thuê kế toán ngoài không đủ năng lực, dẫn đến hệ thống chứng từ và sổ sách kế toán lưu trữ thiếu tính liên tục.

So sánh với các nghiên cứu thực nghiệm tiền nhiệm, kết quả này hoàn toàn tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Thị Hồng Việt tại Cục Thuế tỉnh Bình Dương và nghiên cứu của Phan Thị Mỹ Dung tại Thành phố Hồ Chí Minh khi đều xác nhận Chính sách thuế và Năng lực kế toán là hai trụ cột chi phối hành vi tuân thủ. Đồng thời, nghiên cứu cũng củng cố mô hình lý thuyết của Festo Nyende Tusubira tại Uganda về vai trò quyết định của sự thông thạo kiến thức thuế trong việc thúc đẩy tính tuân thủ tự nguyện của khối doanh nghiệp tư nhân. Ý nghĩa quản trị rút ra là cơ quan thuế không thể chỉ đơn thuần dựa vào các biện pháp cưỡng chế hành chính, mà cần chuyển trọng tâm sang việc nâng cấp chất lượng hỗ trợ người nộp thuế và chuẩn hóa quy trình kế toán cho doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm cải thiện tính tuân thủ thuế của DNVVN:

1. Chuẩn hóa và nâng cao chất lượng hoạt động kế toán doanh nghiệp:
   • Hành động: Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một chủ trì phối hợp với Hội đồng tư vấn thuế và các công ty cung cấp giải pháp công nghệ tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn nghiệp vụ kế toán thuế định kỳ.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Đạt 100% kế toán DNVVN mới thành lập được bồi dưỡng nghiệp vụ kê khai điện tử, giảm 40% lỗi sai sót hành chính trên hồ sơ khai thuế.
   • Thời gian và chủ thể: Triển khai từ quý 3/2016 do Đội Tuyên truyền - Hỗ trợ người nộp thuế trực tiếp thực hiện.
2. Tinh gọn thủ tục hành chính và minh bạch hóa chính sách thuế:
   • Hành động: Thiết lập hệ thống tư vấn và giải đáp vướng mắc chính sách tự động qua cổng thông tin điện tử, rút ngắn quy trình tiếp nhận và phản hồi văn bản hướng dẫn chính sách.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Giảm 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, đảm bảo 95% vướng mắc thuế được giải quyết trong vòng 48 giờ làm việc.
   • Thời gian và chủ thể: Giai đoạn 2016 - 2017, chủ thể thực hiện là Ban Lãnh đạo Chi cục Thuế và Cục Thuế tỉnh Bình Dương.
3. Hoàn thiện quy trình thanh tra, kiểm tra trên cơ sở đánh giá rủi ro:
   • Hành động: Xây dựng bộ tiêu chí chấm điểm rủi ro tự động dựa trên quy mô doanh thu, ngành nghề kinh doanh và lịch sử kê khai; tăng cường kiểm tra hồ sơ thuế tại trụ sở cơ quan thuế trước khi ban hành quyết định kiểm tra tại doanh nghiệp.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Nâng tỷ lệ phát hiện sai phạm qua kiểm tra chuyên đề lên trên 85%, đồng thời cắt giảm 20% số cuộc kiểm tra trực tiếp đối với các doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cam kết trong 2 năm liên tục.
   • Thời gian và chủ thể: Thực hiện thường xuyên từ năm 2016 do 2 Đội kiểm tra thuế đảm nhiệm.
4. Gia tăng các hình thức tôn vinh và thúc đẩy ý thức tuân thủ tự nguyện:
   • Hành động: Thiết lập chương trình phân luồng ưu tiên giải quyết hoàn thuế và thủ tục hóa đơn cho các doanh nghiệp chấp hành tốt nghĩa vụ thuế; công khai vinh danh định kỳ trên các phương tiện truyền thông.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Chuyển dịch ít nhất 25% số doanh nghiệp từ nhóm tuân thủ miễn cưỡng sang nhóm cam kết tuân thủ tự nguyện trong vòng 2 năm.
   • Thời gian và chủ thể: Triển khai hàng quý do Bộ phận Tuyên truyền phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Thủ Dầu Một thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý thuế và Chi cục Thuế cấp huyện/thành phố: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm và cơ sở dữ liệu khoa học để các nhà quản lý thuế đánh giá chính xác các rào cản tuân thủ của khối DNVVN, từ đó xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực kiểm tra thuế hợp lý và cải tiến các dịch vụ công trực tuyến.
2. Chủ doanh nghiệp và nhà quản trị DNVVN: Giúp ban lãnh đạo doanh nghiệp nhận thức rõ vai trò của bộ máy kế toán chuyên nghiệp và việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị dữ liệu, qua đó chủ động phòng ngừa rủi ro bị truy thu, phạt vi phạm hành chính với số tiền lớn.
3. Kế toán trưởng, chuyên viên kế toán và tư vấn thuế: Là tài liệu tham khảo chi tiết về các lỗi kê khai thường gặp trong thực tiễn tại địa bàn, hướng dẫn phương pháp chuẩn hóa hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán đáp ứng chuẩn mực thanh tra thuế.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kế toán - Tài chính: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, bảng câu hỏi khảo sát mẫu, quy trình xử lý hồi quy định lượng trên SPSS và nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về quản lý thuế doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến tính tuân thủ thuế của DNVVN tại thành phố Thủ Dầu Một? Nghiên cứu định lượng chỉ ra rằng nhân tố Đặc điểm hoạt động kế toán có tác động mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa đạt 0.318 (p < 0.001). Các doanh nghiệp có hệ thống sổ sách hoàn chỉnh, lưu trữ chứng từ khoa học và sử dụng phần mềm kế toán chuyên dụng luôn đạt mức độ tuân thủ nghĩa vụ thuế cao vượt trội so với các đơn vị tổ chức kế toán sơ sài.

2. Cơ chế doanh nghiệp tự khai tự nộp thuế tạo ra rào cản lớn nhất nào cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ? Rào cản lớn nhất là nguy cơ không tuân thủ vô ý do thiếu hụt kiến thức chuyên môn về luật thuế. Khảo sát thực tế tại hơn 3.000 doanh nghiệp trên địa bàn cho thấy có đến hơn 70% chủ DNVVN gặp khó khăn trong việc cập nhật kịp thời các thông tư hướng dẫn mới, dẫn đến các sai sót khi tự xác định chi phí hợp lý được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

3. Tần suất thanh tra, kiểm tra thuế tác động ra sao đến tâm lý của người nộp thuế? Xác suất bị kiểm tra thuế đóng vai trò là công cụ răn đe kinh tế hiệu quả (hệ số Beta = 0.224). Khi cơ quan thuế nâng cao xác suất phát hiện gian lận và xử lý nghiêm các trường hợp trốn thuế, doanh nghiệp sẽ chủ động chuyển đổi từ cấp độ tuân thủ miễn cưỡng sang tự giác rà soát nghĩa vụ thuế nhằm tránh các khoản phạt tiền và tổn hại uy tín thương hiệu.

4. Vì sao chính sách thuế thay đổi thường xuyên lại làm giảm mức độ tuân thủ thuế? Việc các văn bản quy phạm pháp luật thuế thay đổi liên tục làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, bao gồm thời gian nghiên cứu văn bản, chi phí đào tạo lại nhân sự và chi phí hiệu chỉnh phần mềm kế toán (chiếm từ 12% đến 18% tổng chi phí quản lý), từ đó tạo ra tâm lý e ngại và trì hoãn thực hiện nghĩa vụ.

5. Doanh nghiệp mới thành lập cần ưu tiên giải pháp gì để đảm bảo tuân thủ thuế an toàn? Giải pháp cấp thiết nhất là đầu tư kiện toàn bộ máy kế toán ngay từ ngày đầu hoạt động hoặc sử dụng dịch vụ đại lý thuế chuyên nghiệp có chứng chỉ hành nghề. Doanh nghiệp cần mở sổ sách kế toán theo đúng Luật Kế toán số 03/2003/QH11 và đăng ký 100% thủ tục kê khai, nộp thuế điện tử qua cổng thông tin của Tổng cục Thuế để tối ưu hóa thời gian và chi phí.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tuân thủ thuế và làm rõ thực trạng chấp hành nghĩa vụ thuế của khối DNVVN tại Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một giai đoạn 2012 - 2015.
• Nghiên cứu thực nghiệm trên mẫu 250 doanh nghiệp đã lượng hóa chính xác thứ tự tác động của 6 nhóm nhân tố, trong đó Đặc điểm hoạt động kế toán (Beta = 0.318) và Chính sách thuế (Beta = 0.282) đóng vai trò quyết định.
• Mô hình nghiên cứu kiểm định thành công mối quan hệ giữa công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan thuế với việc nâng cao tính tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất gắn liền với lộ trình triển khai cụ thể cho từng bộ phận chức năng của Chi cục Thuế thành phố Thủ Dầu Một đến năm 2018.
• Để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản trị thuế và tối ưu hóa nguồn thu ngân sách địa phương, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp hãy cùng tham khảo, chia sẻ và ứng dụng rộng rãi các phát hiện của luận văn vào thực tiễn quản lý thuế hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan – Giới thiệu lý do hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng & phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu; ý nghĩa và tính mới của đề tài nghiên cứu. 6 Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước – trình bày các cơ sở lý thuyết nhân tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ thuế của DNVVN, các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài. Chương 3: Thực trạng tuân thủ thuế của các DNVVN tại CCT Tp.TDM và Thiết kế nghiên cứu - Giới thiệu sơ lược về CCT Tp.TDM, thực trạng tuân thủ thuế của các DN trên địa bàn Tp Thủ Dầu Một về đăng ký thuế, kê khai thuế, kiểm tra thuế, nộp thuế; Đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế của CCT Tp.TDM hiện nay; giới thiệu mô hình khảo sát và các giả thuyết nghiên cứu, quy trình thực hiện nghiên cứu, xây dựng mô hình phục vụ cho nghiên cứu cũng như đặt các giả thuyết nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu bao gồm xây dựng và hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát, thiết kế mẫu nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu – trình bày thông tin về mẫu khảo sát, kiểm định mô hình đo lường các nhân tố tác động đến tính tuân thủ thuế, phân tích đánh giá thảo luận các kết quả.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị - trình bày một số ý nghĩa từ kết quả nghiên cứu, đề xuất các kiến nghị nhằm làm tăng sự tuân thủ thuế của DNVVN tại CCT Tp.TDM dựa trên kết quả nghiên cứu và những hạn chế của nghiên cứu, đề nghị các bước nghiên cứu tiếp theo. 7 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC Trong chương này, tác giả giới thiệu về đối tượng khảo sát chính của đề tài nghiên cứu là DNVVN theo quy định pháp luật Việt Nam, đặc điểm, vai trò của loại hình DN này trong nền kinh tế Việt Nam. Tiêu chuẩn đánh giá sự tuân thủ thuế của DN theo quy định của luật quản lý thuế hiện hành và các văn bản pháp luật thuế có liên quan trong tuân thủ về đăng ký, kê khai và nộp thuế của DN. Đồng thời luận văn s giới thiệu một số khái niệm cơ bản về tuân thủ thuế theo quan điểm của các tác giả trong nước và nước ngoài, các nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu.

Từ các nghiên cứu này, tác giả s chọn lọc các nhân tố tác động đến tính tuân thủ thuế của các DNVVN trên cơ sở lựa chọn các nhân tố phù hợp với tình hình hoạt động của các DN đang hoạt động trên địa bàn TP Thủ Dầu Một hiện nay để xây dựng mô hình nghiên cứu phù hợp.1 Giới thiệu về doanh nghiệp vừa và nhỏ 2.1 Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ Bảng 2. 1 Phân loại quy mô doanh nghiệp DN siêu DN nhỏ DN vừa DN lớn nhỏ Quy mô Lao Vốn Lao Vốn Lao Vốn Lao động (tỷ động (tỷ động (tỷ động (người) đồng) (người) đồng) (người) đồng) (người) I. Khu vực Trên nông, lâm Trên 10 Trên 200 Trên ≤10 ≤ 20 20 đến Trên 300 nghiệp và đến 200 đến 300 100 100 thủy sản II. Khu Trên vực công Trên 10 Trên 200 Trên ≤10 ≤ 20 20 đến Trên 300 nghiệp và đến 200 đến 300 100 100 xây dựng III.

Khu Trên Trên 10 Trên 50 Trên vực dịch ≤10 ≤ 10 10 đến Trên 100 đến 50 đến 100 50 vụ 50 DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa hay còn gọi thông dụng là DNVVN là những DN có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu. Tại Việt Nam, theo Điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ, 8 DNVVN được định nghĩa như sau “1. DN nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)” 2.2 Đặc trưng hoạt động kinh doanh của các DN vừa và nhỏ: - Tính chất hoạt động kinh doanh: DNVVN thực hiện các dịch vụ đa dạng và phong phú như các dịch vụ trong quá trình phân phối và thương mại hoá, sinh hoạt và giải trí, tư vấn và hỗ trợ. DNVVN có tính linh hoạt nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ nên khả năng thay đổi mặt hàng, chuyển hướng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh được coi là mặt mạnh của các DNVVN.

- Về nguồn lực vật chất: Nhìn chung các DNVVN bị hạn chế bởi nguồn vốn, tài nguyên, đất đai và công nghệ. Sự hữu hạn về nguồn lực này là do nguồn gốc hình thành DN. Mặt khác còn do sự hạn hẹp trong các quan hệ với thị trường tài chính – tiền tệ, quá trình tự tích luỹ thường đóng vai trò quyết định của DNVVN. - Về năng lực quản lý điều hành: Xuất phát từ nguồn gốc hình thành, tính chất, quy mô nên các quản trị gia DNVVN thường nắm bắt, quản lý hầu hết các mặt của hoạt động kinh doanh.

Chính vì vậy mà nhiều kỹ năng, nghiệp vụ quản lý trong các DNVVN còn rất thấp so với yêu cầu. - Vai trò của các DNVVN trong nền kinh tế Việt Nam: Trong các loại hình sản xuất kinh doanh ở nước ta hiện nay DNVVN chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số các DN ,có sức lan toả trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Ưu điểm của DNVVN: Các DNVVN năng động, linh hoạt trước thay đổi của thị trường do DNVVN có khả năng chuyển hướng kinh doanh nhanh, tăng giảm lao động dễ dàng, nơi làm việc của người lao động có tính ổn định và ít bị đe doạ mất nơi làm việc. Việc tổ chức sản xuất, tổ chức quản lý linh hoạt, gọn nhẹ, các quyết định quản lý thực hiện nhanh, công tác kiểm tra, điều hành trực tiếp.

Qua đó góp phần tiết kiệm chi phí quản lý DN. 9 Vốn đầu tư ban đầu ít, hiệu quả cao, thu hồi nhanh, điều đó tạo sức hấp dẫn trong đầu tư sản xuất kinh doanh, mọi thành phần kinh tế vào khu vực này. Nhược điểm của DNVVN: Nguồn vốn tài chính hạn chế, đặc biệt nguồn vốn tự có cũng như bổ sung để thực hiện quá trình tích tụ, tập trung nhằm duy trì hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh. Cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ công nghệ kỹ thuật thường yếu kém, lạc hậu.

Trình độ quản lý nói chung và quản trị các mặt theo các chức năng còn hạn chế. Đa số các chủ DN nhỏ chưa được đào tạo cơ bản, đặc biệt những kiến thức về kinh tế thị trường, về quản trị kinh doanh, về chính sách kế toán và chính sách thuế, họ quản lý bằng kinh nghiệm và thực tiễn là chủ yếu. - Về công tác kế toán của DNVVN: tổ chức công tác kế toán của DNVVN tuân theo quy định Luật kế toán Số: 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003 của Quốc Hội về nội dung công tác kế toán, tổ chức bộ máy kế toán, người làm kế toán và hoạt động nghề nghiệp kế toán. Mục tiêu của công tác kế toán tại DNVVN: xác định tính minh bạch của thông tin kế toán để nhận các khoản tài trợ từ hệ thống NH, quản lý vốn và nợ, ra quyết định đầu tư của DN, tối thiểu hóa chi phí thuế, tuân thủ quy định khai thuế và thể hiện trách nhiệm của DN đối với cơ quan NN, cung cấp thông tin cho các cổ đông.

Đối tượng sử dụng thông tin kế toán của các DNNVV tập trung vào chủ sở hữu, chủ nợ hiện tại và tiềm năng. Do vậy, nghĩa vụ pháp lý công bố thông tin tài chính của các DNNVV này có những giới hạn nhất định và đơn giản hơn so với các DN đại chúng có quy mô lớn. Lĩnh vực hoạt động kinh doanh của các DNNVV thường tập trung vào những ngành nghề kinh doanh chính. Các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong các DN này thường là những nghiệp vụ cơ bản gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh chủ yếu.

Các quan hệ kinh tế, tài chính phức tạp thường hiếm khi xảy ra do vậy công tác kế toán của các DN này chủ yếu tập trung vào những vấn đề cơ bản trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. 10 Do các nguồn lực và yêu cầu đặt ra đối với công tác kế toán có giới hạn, nên việc đầu tư vào trang thiết bị, nguồn nhân lực cho công tác kế toán ở các DNNVV có nhiều hạn chế, điều này ảnh hưởng lớn đến sự tuân thủ của DN.2 Lý thuyết về tuân thủ thuế: 2.1 Khái niệm về sự tuân thủ thuế: Theo Jackson and Milliron (1986) và Alm (1991), tuân thủ thuế là báo cáo tất cả thu nhập, thanh toán toàn bộ nghĩa vụ thuế bằng cách thực hiện các điều khoản quy định của luật, pháp lệnh, hoặc phán quyết của tòa án. Trong khi theo Hamm (1995) thì tuân thủ thuế được định nghĩa là NNT nộp tờ khai thuế vào thời điểm thích hợp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định của các luật thuế, các quyết định của tòa án. Theo Marti (2000), tuân thủ thuế là một thuật ngữ phức tạp để xác định.

Đơn giản chỉ cần hiểu rằng tuân thủ thuế liên quan đến việc hoàn thành tất cả các nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật một cách tự nguyện và đầy đủ. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Hoài (2011), tuân thủ là việc chấp hành nghĩa vụ của NNT theo đúng luật định, bao gồm các hoạt động đăng ký, kê khai, báo cáo, nộp thuế. Bất kỳ sự vi phạm nào xuất hiện ở một trong các khâu trên đều dẫn đến sự không tuân thủ ở các mức độ khác nhau. Tuân thủ pháp luật thuế của NNT thể hiện ở việc chấp hành đầy đủ, kịp thời và đúng đắn các quy định của pháp luật thuế, cụ thể là việc chấp hành các tiêu chí thời gian, mức độ chính xác trung thực và đầy đủ của các hoạt động đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế và các nghĩa vụ khác về thuế của NNT.

Khi tuân thủ pháp luật thuế của NNT được nâng cao, rõ ràng, chính sách pháp luật thuế đã được ban hành và thực thi có hiệu quả, đạt được các mục tiêu mong muốn. Suy cho cùng, tính đúng đắn hay tiên tiến của chính sách thuế, tính hiệu quả của công tác quản lý thuế thể hiện rất rõ ở thực trạng chấp hành pháp luật thuế và của NNT.