Chương 1 ĐẠO CÔNG GIÁO VÀ TÌNH HÌNH TRẬT TỰ, AN TOÀN XÃ HỘI Ở VÙNG GIÁO NGHỆ AN 1. Quá trình du nhập và phát triển đạo Công giáo ở Nghệ An 1. Khái niệm Đạo công giáo Trong lịch sử, Thiên Chúa giáo là tôn giáo độc thần của những tín đồ tin theo và thờ phượng Chúa trời. Với họ, đó là một lực lượng siêu nhiên, toàn năng, tạo dựng, quản trị và quan phòng, nắm quyền hành điều khiển mọi trật tự trong vũ trụ, trần thế.
Hình thức thờ Chúa trời đầu tiên trong lịch sử loài người là người Do Thái. Tôn giáo này vốn phát sinh từ đa thần giáo ngẫu tượng của các bộ lạc Do Thái thời cổ. Từ thế kỷ thứ VII trước công nguyên trở thành tôn giáo độc thần là thờ Thiên Chúa. Nguồn gốc giáo lý của đạo Do Thái là pho thánh kinh cựu ước.
Họ tin rằng Thiên Chúa là đấng duy nhất, siêu việt và vô hình. Còn Đấng cứu thế (Kinh thánh Tân ước gọi là đức Giêsu Kitô) thì chưa đến nhưng sẽ đến để cứu rỗi nhân loại. Một tôn giáo khác cũng thờ phượng Chúa trời tuy giáo lý khác hơn, đó là Hồi giáo còn gọi là đạo Islam hay là đạo Mahômét đấng thiên sứ, vị tổ phụ và là nhà tiên tri của Hồi giáo, người được ơn Thiên chúa mạc khải và đã viết kinh Coran với nội dung cũng dựa trên cơ sở thánh kinh cựu ước. Hồi giáo ra đời vào thế kỷ thứ VII với giáo lý cho rằng Giêsu Kitô (ngôi hai trong Tân ước) không 9 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc10 of 107.
Header Page 11 of 107. được gọi là con Thiên Chúa, không chấp nhận sự kiện Giêsu chết và sống lại. Thượng đế duy nhất của Hồi giáo là đấng Ala. Một tôn giáo khác nữa cũng thờ phượng Thiên Chúa là đạo Kitô hay còn gọi là đạo Cơ đốc.
Ra đời từ những năm đầu công nguyên với truyền thuyết về Giêsu Kitô là ngôi hai của Thiên Chúa được đầu thai làm người qua bà Maria. Giêsu được coi là đấng cứu thế cho loài người, từ việc bị đóng đinh trên cây thập giá, chết, táng xác, rồi sống lại sau 3 ngày. Vì vậy mà cùng với lễ giáng sinh (nôen), lễ phục sinh được tín đồ Kitô giáo coi là lễ trọng nhất của Giáo hội. Các nhà thần học cho rằng nếu không có sự kiện phục sinh tức Chúa Giêsu không sống lại thì đức tin là vô ích.
Trong quá trình tồn tại và phát triển, đạo Kitô đã bị phân hoá do những bất đồng về giáo lý, giáo luật, nghi lễ phụng vụ và những mâu thuẫn trong nội bộ giáo hội. Sự phân hoá đó đã sinh ra những tôn giáo mới, trong đó có Công giáo và được biểu đạt qua sơ đồ sau: Đạo Thiên Chúa Đạo Do Thái Đạo Kitô Đạo Hồi Công giáo Chính thống giáo Tin lành Anh giáo Công giáo là một tôn giáo thuộc Kitô giáo - tôn giáo thờ Đức Chúa Giêsu Kitô. Đạo xuất phát từ Đức Giêsu, người Nazareth, miền bắc xứ Palétxtin, vùng Cận Đông. Đạo công giáo được hình thành qua hai sự biến động: - Thứ nhất, sự ra đời của Kitô giáo gắn với cuộc đấu tranh chống đế quốc La Mã thế kỷ thứ II TCN.
Sự ra đời của Kitô giáo là sự kế thừa cải cách Do thái giáo kết hợp với các tư tưởng triết học duy tâm, thần học Hy Lạp, La Mã cổ đại. 10 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc11 of 107. Header Page 12 of 107. Đạo Kitô ra đời với hai trung tâm lớn là Rôme và Côngstantinôv cùng các trung tâm khác như Antốt Gerusalem.
Mâu thuẫn giữa hai trung tâm Rôme và Côngstantinôv diễn ra trong quá trình đấu tranh giành ngôi vị độc tôn, chi phối toàn bộ Giáo hội Kitô giáo. Mâu thuẫn dẫn đến năm 1054 (thế kỷ XI), trong Kitô giáo diễn ra cuộc phân liệt thứ nhất và dẫn đến sự hình thành của Công giáo - thế lực lớn nhất - thuộc phần tây đế chế La Mã và Chính thống giáo ở Phương Đông. Trong đó Công giáo thừa nhận quyền tối thượng của Giáo hoàng, giữ mối liên hệ hiệp thông với toà thánh Vatican trong các vấn đề về giáo lý, giáo luật, nghi lễ phụng tự và nền tảng của đức tin là bộ kinh thánh (Cựu ước và Tân ước). Công giáo là giáo hội Tây phương hay thường gọi là giáo hội La Mã; còn Chính thống giáo hay còn gọi là giáo hội Phương Đông lại không thừa nhận quyền tối thượng của Giáo hoàng; dựa vào phúc âm Gioan họ chỉ tin đức chúa Thánh thần (ngôi ba) bởi Chúa Cha (ngôi nhất mà ra chứ không phải từ cả ngôi hai (Giê su), không công nhận ơn vô ngộ của Giáo hoàng mà chỉ cộng đồng chung mới có.
Tuy vẫn kính Đức mẹ nhưng không tin Maria là vô nhiễm nguyên tội. - Thứ hai, đến thế kỷ XVI, giai cấp Tư sản ở Châu Âu xuất hiện đã đặt ra yêu cầu cải cách Công giáo. Với những cải cách tôn giáo của Máctinluthơ (1483 - 1546) và GiăngCanVanh (1509-1546) đã dẫn đến sự xuất hiện của Giáo hội cải cách gọi là Tin lành, đây là cuộc phân liệt thứ hai. Trong đó, giữa giáo lý Tin lành và Công giáo có những điểm khác biệt cơ bản như: Tin lành không chấp nhận quyền tối thượng của Giáo hoàng, không công nhận các bí tích giải tội và thánh thể.
Niềm tin duy nhất là kinh thánh. Ngày chủ nhật các tín đồ đến nhà thờ nghe mục sư giảng kinh thánh rồi cầu nguyện, ăn năn thú tội trực tiếp với Chúa. Cùng với cuộc cải cách dẫn đến sự ra đời của đạo Tin lành, ở nước Anh vào thời kỳ này (1533) cũng nảy sinh mâu thuẫn giữa Vua Henry VIII với Giáo hội dẫn đến sự ra đời của tôn giáo mới là Anh giáo. Tôn giáo này không chịu sự chỉ đạo của Roma.
Về mặt giáo lý, Anh giáo gần giống như Công giáo trừ việc chối bỏ quyền tối thượng của Giáo hoàng và với phép truyền chức thì linh mục hay giám mục không bị buộc phải sống độc thân. 11 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc12 of 107. Header Page 13 of 107. Như vậy mỗi tôn giáo có một đặc điểm riêng biệt và chính tên gọi chỉ ra đặc điểm riêng biệt đó.
Tin lành giáo chỉ đặc điểm là tôn giáo này coi trọng thánh kinh (theo họ, thánh kinh Tân ước chính là tin tốt lành nên gọi là Tin lành giáo); Anh giáo chỉ đặc điểm ở tính chất địa phương (chỉ có tại nước Anh); Chính thống giáo chỉ đặc điểm là cố lưu giữ những tính chất nguyên sơ ban đầu; Công giáo chỉ đặc điểm là trung thành với giáo hội Rô ma với tính chất phổ quát của nó là duy nhất, thánh thiện, công giáo, tông truyền. Theo ý nghĩa đó, Công giáo - tên gọi được dịch từ chữ la tinh: Catholica, xuất hiện lần đầu tiên trong một bức thư của Thánh Ignatiô tử đạo năm 107 gửi cho Giáo hội tại Smyrne: "Ubi christus, ibi Catholica Ecclesia"(ở đâu có Đức Kitô, ở đó có hội thánh Công giáo). Công giáo - như vậy là một thuộc tính của đạo xuất phát từ Đức Kitô. Định nghĩa đầu tiên của thuộc tính "Công giáo" đã do Thánh Cyrillô thành Giêrusalem đưa ra vào cuối thế kỷ II: "Giáo hội được gọi là Công giáo vì Giáo hội lan tràn trên khắp thế giới từ đầu này đến đầu kia của trái đất, vì Giáo hội giảng dạy một cách phổ biến, không loại trừ tất cả tín điều con người cần phải biết và cũng vì Giáo hội muốn cho loài người, vua quan cũng như thường dân, người thông thái cũng như kẻ dốt nát suy phục sự tôn sùng đích thực" [43, tr.
Ở cách hiểu này, Công giáo được coi là đạo chung cho mọi người hay quốc giáo. Dù có những khác biệt nhưng điểm chung cơ bản nhất là cả bốn tôn giáo này đều cho rằng Thiên Chúa là nhân vật tối cao của họ. Đạo Thiên Chúa du nhập vào nước ta gồm có Kitô giáo và Hồi giáo (một ít ở Miền Nam, cho đến nay tôn giáo này vẫn có mặt ở một số tỉnh Miền Nam nước ta), trong Kitô giáo chỉ có Tin lành và Công giáo. Tuy vậy, tôn giáo này khi được truyền vào Việt Nam (1553) đã được gọi bằng nhiều tên khác nhau, như: Đạo Giatô, đạo Cơ đốc, Công giáo, Kitô giáo, Thiên Chúa giáo.
Mỗi tên gọi được giải thích khác nhau và nhấn mạnh vào một nội dung hoặc một khía cạnh riêng của tôn giáo này, ví dụ tên gọi đạo Gia tô, Thiên Chúa giáo nhấn mạnh vào đấng được gọi là Thiên Chúa, vị Chúa độc nhất, Đấng tạo hoá được thờ kính trong tôn giáo này; Kitô giáo nhấn mạnh vào Đức Kitô, Đấng cứu thế; Còn Công giáo có thể hiểu theo cả hai nghĩa này vì tín lý Công giáo là thờ Thiên 12 Tài liu , Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc, Giáo trình eBook, Sách, Biu mu, Vn Bn, Giáo trình tt c các lnh vc13 of 107. Header Page 14 of 107. Chúa ba ngôi: Thiên Chúa - Chúa cha, Đức Giêsu Kitô - Chúa con và Chúa thánh thần. Thật ra, tại Việt Nam, các tên gọi này nhất là Thiên Chúa giáo, Kitô giáo, Công giáo thường được dùng một cách lẫn lộn, ít có sự phân biệt rõ ràng và chưa có một văn bản chính thức nào khẳng định nên gọi như thế nào cho phù hợp.
Tuy nhiên theo những căn cứ sau đây chúng ta có thể đi đến khẳng định nên gọi như thế nào là phù hợp nhất: Thứ nhất: Với tên gọi là Thiên Chúa giáo, cách gọi này có ý nghĩa chỉ ra nhân vật tối cao được tôn thờ của Giáo hội là Thiên Chúa. Tuy nhiên trong lịch sử có 3 tôn giáo khác nhau cùng thờ Chúa trời là Do thái giáo, Hồi giáo và Kitô giáo. Do đó nếu gọi Thiên Chúa giáo thì có thể đúng với các tôn giáo nói trên và chưa có sự phân biệt để chỉ ra đặc điểm riêng vốn có của mỗi tôn giáo này. Thứ hai: Với tên gọi là Kitô giáo, tên gọi này chỉ ra nhân vật được thờ phụng là Đức Kitô hay còn gọi là Giêsu, theo kinh Tân ước đó chính là nhân vật đã sáng lập ra tôn giáo này.