Luận văn: Ảnh hưởng bột lá chè đại đến năng suất, chất lượng thịt gà Mía lai Thái Nguyên

Luận văn đánh giá ảnh hưởng bột lá chè đại (Trichanthera gigantea) đến năng suất, chất lượng thịt gà Mía lai Lương Phượng tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Đặng Trường Giang
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hoan
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Ảnh hưởng của khẩu phần ăn bổ sung Bột lá chè đại (Trichanthera gigantea) đến năng suất và chất lượng thịt của gà Mía lai Lương Phượng tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về bột lá chè đại trong chăn nuôi gà Mía lai

Bột lá chè đại có nguồn gốc từ cây Trichanthera gigantea. Cây này thuộc họ Acanthaceae, phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt đới. Lá chè đại chứa hàm lượng protein cao, khoảng 18-24% chất khô. Ngoài ra, lá còn cung cấp các vitamin và khoáng chất thiết yếu cho vật nuôi. Bột lá chè đại còn chứa sắc tố tự nhiên, tác động tích cực đến màu sắc sản phẩm chăn nuôi. Gà Mía lai Lương Phương là giống gà thịt phổ biến tại Việt Nam. Giống này có tốc độ tăng trưởng nhanh. Khả năng thích nghi với điều kiện chăn nuôi địa phương rất tốt. Bột lá chè đại được sử dụng làm phụ gia thức ăn gia cầm. Mục đích nhằm thay thế một phần thức ăn công nghiệp. Phương pháp này giúp giảm chi phí sản xuất hiệu quả. Đồng thời cải thiện chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Các nghiên cứu tại Đại học Thái Nguyên đã chứng minh hiệu quả của việc bổ sung bột chè đại. Năng suất và chất lượng thịt gà Mía lai được cải thiện rõ rệt. Đây là hướng đi mới trong phát triển chăn nuôi bền vững tại Việt Nam.

1.1. Đặc điểm sinh học và thành phần dinh dưỡng cây chè đại

Cây chè đại (Trichanthera gigantea) là cây bụi lớn, cao 2-5 mét. Cây phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới Nam Mỹ và Đông Nam Á. Lá chè đại có hình bầu dục, kích thước lớn. Thành phần dinh dưỡng của lá rất phong phú. Hàm lượng protein thô chiếm 18-24% chất khô. Lá chứa nhiều carotenoid, xanthophyll và các sắc tố tự nhiên. Các chất này có vai trò quan trọng trong việc tạo màu sắc cho sản phẩm chăn nuôi. Ngoài ra, lá còn cung cấp canxi, phốt pho và các nguyên tố vi lượng. Chất kháng dinh dưỡng trong lá ở mức thấp, an toàn cho vật nuôi. Quy trình chế biến bột lá đơn giản, bao gồm phơi khô và xay nghiền.

1.2. Giới thiệu giống gà Mía lai Lương Phương trong chăn nuôi

Gà Mía lai Lương Phương là kết quả lai tạo giữa gà Mía và gà Lương Phương. Giống gà này được nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam. Đặc điểm nổi bật là tốc độ tăng trưởng nhanh. Gà đạt trọng lượng thị trường trong thời gian ngắn. Thịt gà có chất lượng cao, săn chắc và thơm ngon. Khả năng thích nghi với điều kiện chăn nuôi nông hộ rất tốt. Gà Mía lai chịu được khí hậu nóng ẩm vùng nhiệt đới. Hệ số chuyển hóa thức ăn ở mức hợp lý. Giống gà này phù hợp với mô hình chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ. Người chăn nuôi có thể tận dụng nguyên liệu địa phương để giảm chi phí.

II. Phân tích ảnh hưởng của bột chè đại đến năng suất gà Mía lai

Nghiên cứu được thực hiện với bốn nhóm thử nghiệm khác nhau. Nhóm đối chứng không bổ sung bột chè đại. Nhóm TN1 bổ sung 2% bột chè đại. Nhóm TN2 bổ sung 4% bột chè đại. Nhóm TN3 bổ sung 6% bột chè đại vào khẩu phần ăn. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ ràng giữa các nhóm. Ở giai đoạn 4-5 tuần tuổi, hệ số chuyển hóa thức ăn tương đương nhau. Tất cả các nhóm đều đạt khoảng 1,77 kg thức ăn/kg tăng khối lượng. Tuy nhiên, từ tuần thứ 7 trở đi, sự khác biệt bắt đầu显现 rõ. Nhóm TN2 cho kết quả vượt trội nhất. Hệ số chuyển hóa thức ăn ở tuần 12 của TN2 là 3,04 kg/kg. Con số này thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng 3,14 kg/kg. Nhóm TN1 đạt 3,09 kg/kg, cũng tốt hơn đối chứng. Nhóm TN3 với 6% bột chè đại lại cho kết quả không cải thiện, đạt 3,15 kg/kg. Điều này chứng tỏ tỷ lệ bổ sung quá cao không mang lại hiệu quả tích cực.

2.1. Ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng khối lượng gà Mía lai

Tốc độ tăng trưởng khối lượng của gà Mía lai chịu ảnh hưởng trực tiếp từ khẩu phần ăn. Bổ sung bột chè đại ở tỷ lệ phù hợp giúp cải thiện tăng trưởng. Giai đoạn 4-5 tuần tuổi, sự khác biệt giữa các nhóm chưa rõ ràng. Gà ở các nhóm thử nghiệm đều tăng trưởng ổn định. Từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 8, tốc độ tăng trưởng bắt đầu phân hóa. Nhóm TN2 (4% bột chè đại) cho tốc độ tăng trưởng cao nhất. Khối lượng gà đạt mức tối ưu so với các nhóm khác. Giai đoạn 9-12 tuần tuổi, ưu thế của nhóm TN2 được duy trì. Tốc độ tăng trưởng của nhóm TN3 (6%) không vượt trội so với đối chứng.

2.2. Hệ số chuyển hóa thức ăn ở gà Mía lai bổ sung bột chè đại

Hệ số chuyển hóa thức ăn là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn. Chỉ tiêu này tính bằng kg thức ăn tiêu thụ trên mỗi kg tăng khối lượng. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm TN2 có hệ số chuyển hóa tốt nhất. Tính chung giai đoạn 4-12 tuần, TN2 đạt 3,04 kg/kg. Nhóm TN1 đạt 3,09 kg/kg, giảm 1,59% so với đối chứng. Nhóm TN2 giảm 3,18% so với mức 3,14 kg/kg của đối chứng. Nhóm TN3 đạt 3,15 kg/kg, cao hơn đối chứng 0,31%. Sai khác có ý nghĩa thống kê (P<0,05) được ghi nhận ở tuần 7 và tuần 11-12. Kết quả证实 tỷ lệ bổ sung 4% là tối ưu cho hệ số chuyển hóa thức ăn.

III. Phương pháp bổ sung bột chè đại vào thức ăn gà Mía lai

Việc bổ sung bột chè đại cần tuân thủ quy trình khoa học. Tỷ lệ bổ sung quyết định hiệu quả cuối cùng. Nghiên cứu chỉ ra rằng 4% là tỷ lệ tối ưu cho gà Mía lai Lương Phương. Bột chè đại được chế biến từ lá tươi của cây Trichanthera gigantea. Quy trình bao gồm thu hái lá, phơi khô và xay nghiền thành bột. Kích thước hạt bột ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa của gà. Thức ăn viên là dạng phổ biến trong chăn nuôi gà thịt. Chất lượng viên thức ăn tác động trực tiếp đến lượng thức ăn thu nhận. Mùi vị thức ăn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích ăn uống. Gà có phản ứng nhất định đối với mùi vị thức ăn mới. Nước uống liên quan chặt chẽ đến lượng thức ăn ăn vào hàng ngày. Độc tố nấm mốc cần được kiểm soát nghiêm ngặt trong quá trình bảo quản. Sự cân bằng các axit amin ảnh hưởng đến lượng thức ăn tiêu thụ. Việc thiếu hụt sắc tố từ thức ăn làm giảm chất lượng sản phẩm cuối cùng.

3.1. Quy trình chế biến và bảo quản bột lá chè đại

Quy trình chế biến bột lá chè đại gồm nhiều bước. Bước đầu tiên là thu hái lá non và bánh tẻ. Lá tươi được rửa sạch để loại bỏ bụi bẩn. Tiếp theo, lá được phơi khô dưới nắng hoặc sấy ở nhiệt độ thấp. Nhiệt độ sấy không nên vượt quá 60°C để giữ nguyên dinh dưỡng. Sau khi khô, lá được xay nghiền thành bột mịn. Kích thước hạt bột nên nhỏ hơn 1mm. Bột thành phẩm được đóng gói kín, bảo quản nơi khô ráo. Tránh ánh sáng trực tiếp để防止 phân hủy sắc tố carotenoid. Thời gian bảo quản tối ưu là 3-6 tháng. Kiểm tra chất lượng bột định kỳ trước khi sử dụng.

3.2. Cách phối trộn bột chè đại vào khẩu phần gà Mía lai

Bột chè đại được phối trộn trực tiếp vào thức ăn hỗn hợp. Tỷ lệ 4% tính trên tổng khối lượng thức ăn. Quy trình phối trộn cần đảm bảo均匀分布 trong toàn bộ khẩu phần. Sử dụng máy trộn thức ăn để đạt độ đồng đều cao nhất. Thức ăn sau khi trộn được ép viên để tăng chất lượng. Chất lượng viên thức ăn ảnh hưởng đến lượng thức ăn gà thu nhận. Viên thức ăn đạt tiêu chuẩn có độ cứng và kích thước phù hợp. Kiểm tra mùi vị thức ăn sau khi phối trộn. Gà thường phản ứng tốt với thức ăn có mùi hấp dẫn. Đảm bảo thức ăn không bị ẩm mốc trong quá trình sử dụng. Thay đổi khẩu phần dần dần để gà适应 với thức ăn mới.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của bột chè đại trong chăn nuôi

Nghiên cứu đã xác nhận hiệu quả của bột lá chè đại trong chăn nuôi gà Mía lai. Tỷ lệ bổ sung 4% cho kết quả vượt trội nhất. Hệ số chuyển hóa thức ăn cải thiện đáng kể so với đối chứng. Tiêu tốn thức ăn cho mỗi kg tăng khối lượng giảm 3,18%. Chất lượng thịt gà được nâng cao rõ rệt. Màu sắc thịt trở nên hấp dẫn hơn nhờ sắc tố carotenoid tự nhiên. Hàm lượng dinh dưỡng trong thịt tăng lên đáng kể. Hiệu quả kinh tế được cải thiện rõ ràng cho người chăn nuôi. Chi phí thức ăn giảm mà năng suất vẫn đảm bảo. Bột chè đại là nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Việc sử dụng nguyên liệu này giúp giảm phụ thuộc vào thức ăn nhập khẩu. Mô hình này phù hợp với quy mô chăn nuôi hộ gia đình. Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất. Áp dụng rộng rãi sẽ mang lại lợi ích kinh tế xã hội to lớn. Phát triển bền vững ngành chăn nuôi gà tại Việt Nam.

4.1. Hiệu quả kinh tế khi sử dụng bột chè đại cho gà Mía lai

Hiệu quả kinh tế là yếu tố quyết định sự thành công của mô hình chăn nuôi. Sử dụng bột chè đại giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn. Với tỷ lệ 4% bột chè đại, hệ số chuyển hóa thức ăn giảm 3,18%. Điều này意味着 mỗi kg gà tăng trọng tiêu tốn ít thức ăn hơn. Chi phí nguyên liệu bột chè đại thấp hơn thức ăn công nghiệp. Nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương, giảm chi phí vận chuyển. Giá trị gia tăng từ chất lượng thịt cao hơn cũng cần được tính đến. Mô hình này phù hợp với điều kiện kinh tế nông thôn. Người chăn nuôi có thể tăng thu nhập mà không cần đầu tư lớn.

4.2. Hướng phát triển và ứng dụng rộng rãi bột chè đại

Bột chè đại có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong ngành chăn nuôi. Ngoài gà Mía lai, có thể nghiên cứu trên các đối tượng khác. Gà đẻ trứng, vịt, ngan và các loài gia cầm khác. Cần xây dựng quy trình sản xuất bột chè đại công nghiệp hóa. Đảm bảo chất lượng đồng đều và ổn định. Nghiên cứu thêm về ảnh hưởng của bột chè đại đến chất lượng trứng. Phát triển vùng nguyên liệu tập trung để cung cấp đủ lượng. Đào tạo kỹ thuật cho người chăn nuôi về cách sử dụng hiệu quả. Kết hợp với các chương trình khuyến nông địa phương. Mục tiêu là nhân rộng mô hình trên toàn quốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu chi phí chăn nuôi gia cầm hiện đại, thức ăn công nghiệp thường chiếm tới 65% đến 70% tổng giá trị sản xuất. Giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi truyền thống như ngô và đậu tương liên tục biến động, tạo áp lực lớn lên biên lợi nhuận của các trang trại. Để giải quyết thách thức này, chiến lược khai thác các nguồn thức ăn xanh giàu đạm tự nhiên, không cạnh tranh với lương thực của con người, đang trở thành xu hướng tất yếu. Cây chè đại (Trichanthera gigantea) có nguồn gốc từ Colombia, du nhập vào Việt Nam từ năm 1990, nổi bật với năng suất sinh khối đạt từ 50 đến 60 tấn/ha/năm và hàm lượng protein thô trong vật chất khô đạt từ 21,66% đến 26,00%, là nguồn cung cấp đạm thực vật vô cùng tiềm năng.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá một cách toàn diện ảnh hưởng của khẩu phần ăn bổ sung bột lá chè đại ở các tỷ lệ 2%, 4% và 6% đến tỷ lệ nuôi sống, khả năng sinh trưởng tích lũy, hệ số chuyển hóa thức ăn và các chỉ tiêu thân thịt của gà Mía lai Lương Phượng. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 09/2019 đến tháng 06/2020 tại trại chăn nuôi gia cầm thuộc Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác định được công thức dinh dưỡng tối ưu giúp gà đạt khối lượng xuất chuồng 2036,16 g ở 12 tuần tuổi, giảm hệ số FCR xuống mức 3,04 kg thức ăn/kg tăng khối lượng và tăng cường sắc tố vàng tự nhiên cho thân thịt, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết dinh dưỡng và trao đổi chất ở gia cầm thịt, khẳng định rằng sự cân bằng giữa năng lượng trao đổi (ME đạt mức chuẩn 3000 Kcal/kg) và tỷ lệ protein thô (duy trì ở mức 18,10% - 18,14%) là điều kiện tiên quyết quyết định tốc độ sinh trưởng và sự tích lũy cơ bắp. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết tích tụ sắc tố tự nhiên trong cơ thể động vật, chỉ ra rằng gia cầm không thể tự tổng hợp sắc tố mà phải tiếp nhận Carotenoid và Xanthophyll từ thức ăn. Khi bổ sung bột lá thực vật giàu oxycarotenoid, sắc tố sẽ lắng đọng vào da, mỡ dưới da và cơ thịt, giúp cải thiện chất lượng cảm quan và giá trị thương phẩm.

Các khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt trong công trình bao gồm:

• Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng cơ thể tuyệt đối đạt được qua từng tuần tuổi (đơn vị: gam/con).
• Hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR): Tỷ lệ giữa lượng thức ăn tiêu thụ và khối lượng tăng thêm (đơn vị: kg/kg).
• Chỉ số sản xuất (PI) và Chỉ số kinh tế (EN): Thước đo tổng hợp phản ánh sức sản xuất và hiệu quả đầu tư trên một đơn vị chi phí.
• Chất kháng dinh dưỡng: Các hợp chất chuyển hóa thứ cấp như phenol tổng số (khoảng 450 ppm) và steroid (0,062%) trong lá cây.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được tiến hành trên đàn gà Mía lai Lương Phượng từ 4 đến 12 tuần tuổi với tổng quy mô 360 con, chia đều vào 4 lô (lô đối chứng và 3 lô thí nghiệm), mỗi lô nuôi 30 con và lặp lại 3 lần để đảm bảo tính chuẩn xác sinh học. Phương pháp phân lô so sánh ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm kiểm soát đồng đều các biến số ngoại cảnh, nuôi nhốt hoàn toàn trong chuồng hở có đệm lót sinh học với mật độ 6 con/m2:

• Lô đối chứng (ĐC): Ăn khẩu phần cơ sở (KPCS) gồm ngô vàng, khô dầu đậu tương, bột cá, không có bột lá chè đại.
• Lô thí nghiệm 1 (TN1): Ăn KPCS bổ sung 2% bột lá chè đại.
• Lô thí nghiệm 2 (TN2): Ăn KPCS bổ sung 4% bột lá chè đại.
• Lô thí nghiệm 3 (TN3): Ăn KPCS bổ sung 6% bột lá chè đại.

Dữ liệu khối lượng được thu thập định kỳ hàng tuần vào 6 - 7 giờ sáng trước khi cho ăn bằng cân đồng hồ Nhơn Hòa có độ chính xác cao (sai số ±5g đến ±20g). Lượng thức ăn thu nhận hàng ngày (FI) được theo dõi thông qua việc cân lượng thức ăn cung cấp và lượng thức ăn thừa mỗi ngày. Lúc 12 tuần tuổi, phương pháp mổ khảo sát theo quy chuẩn của Bùi Hữu Đoàn được áp dụng trên 6 cá thể đại diện mỗi lô (3 trống, 3 mái) để phân tích tỷ lệ thân thịt, cơ ngực, cơ đùi và tỷ lệ mỡ bụng. Đo độ pH24 của cơ ngực bằng máy đo điện tử Mettler Toledo MP220. Toàn bộ số liệu được xử lý thống kê sinh học trên Microsoft Excel để xác định giá trị trung bình, sai số chuẩn và mức sai khác thống kê theo phép kiểm định ANOVA ở các mức xác suất P < 0,05 và P < 0,001.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ nuôi sống đạt mức tuyệt đối: Trong suốt thời gian theo dõi từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12, tỷ lệ nuôi sống ở tất cả 4 lô thí nghiệm đều đạt 100%, chứng minh bột lá chè đại hoàn toàn an toàn và không gây bất kỳ tác động tiêu cực nào đến sức khỏe đàn gà.
• Sinh trưởng tích lũy vượt trội ở mức bổ sung 4%: Tại thời điểm 12 tuần tuổi, khối lượng cơ thể của gà ở lô TN2 (bổ sung 4% bột lá chè đại) đạt 2036,16 g/con, cao hơn lô đối chứng 88,42 g/con (tăng tương ứng 4,54% với mức sai khác P < 0,001). Lô TN1 (bổ sung 2%) đạt 2005,65 g/con, cao hơn đối chứng 57,91 g/con. Lô TN3 (bổ sung 6%) đạt 1949,44 g/con, chỉ cao hơn đối chứng 1,70 g/con và không có sự sai khác thống kê (P > 0,05).
• Tốc độ tăng khối lượng tuyệt đối cao nhất toàn kỳ: Giai đoạn 4-12 tuần tuổi, sinh trưởng tuyệt đối trung bình của lô TN2 đạt 29,54 g/con/ngày, vượt trội so với lô đối chứng đạt 27,96 g/con/ngày (chênh lệch 1,58 g/con/ngày, tương đương tăng 5,65%).
• Tối ưu hóa hiệu quả sử dụng thức ăn: Hệ số chuyển hóa thức ăn FCR toàn kỳ của lô TN2 đạt mức thấp nhất là 3,04 kg/kg, giảm 3,18% (tiết kiệm 0,10 kg thức ăn cho mỗi kg tăng khối lượng) so với mức 3,14 kg/kg của lô đối chứng. Lô TN1 đạt FCR 3,09 kg/kg, giảm 1,59% so với đối chứng.

Thảo luận kết quả

Khả năng sinh trưởng và chỉ số FCR tối ưu ở mức bổ sung 4% bột lá chè đại được giải thích là do hàm lượng xơ thô trong khẩu phần ở mức 4,14%, tạo điều kiện hoàn hảo kích thích nhu động cơ học của dạ dày tuyến và ruột non, giúp tăng tiết enzyme tiêu hóa. Đồng thời, cấu trúc khoáng cystoliths đặc thù trên lá chè đại cung cấp nguồn canxi sinh học dễ hấp thu, hỗ trợ phát triển khung xương vững chắc. Tuy nhiên, khi nâng tỷ lệ bổ sung lên 6% ở lô TN3, hàm lượng xơ thô tăng lên mức 4,31%, làm tăng tốc độ lưu chuyển thức ăn trong đường ruột và giảm tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng hòa tan, khiến khối lượng tích lũy giảm về mức tương đương lô đối chứng.

Kết quả này hoàn toàn phù hợp với các công bố khoa học của Từ Quang Hiển khi sử dụng 4% bột lá keo giậu giúp tăng 180 g khối lượng gà so với đối chứng, cũng như nghiên cứu của Hồ Thị Bích Ngọc với mức 2% đến 4% bột cỏ Stylo CIAT 184 cho khối lượng gà cao hơn đối chứng 199,3 g/con. Khi thể hiện dữ liệu qua đồ thị sinh trưởng tích lũy và biểu đồ cột FCR theo tuần tuổi, đường biểu diễn của lô TN2 luôn duy trì vị trí cao nhất và bứt phá rõ rệt kể từ tuần tuổi thứ 7, chứng minh ưu thế vượt trội của tỷ lệ phối trộn 4%.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng tỷ lệ bổ sung 4% bột lá chè đại: Các chủ trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi gà thịt nên phối trộn cố định 4% bột lá chè đại vào khẩu phần thức ăn hỗn hợp cho gà giai đoạn 4-12 tuần tuổi nhằm đạt khối lượng xuất chuồng mục tiêu trên 2,0 kg/con và giảm FCR về mức 3,04 kg/kg.
2. Chuẩn hóa quy trình thu hoạch và chế biến bột lá: Cơ sở sản xuất cần thu hoạch cành lá chè đại cách mặt đất 40 cm với chu kỳ 1,5 đến 3 tháng/lứa, sấy khô ở nhiệt độ 60 độ C trong 1-2 giờ hoặc phơi khô nhanh dưới mái tôn/mái bạt để bảo tồn hàm lượng Caroten đạt trên 228 mg/kg, nghiền mịn qua sàng 2 mm và sử dụng trong vòng 3 tháng.
3. Bù đắp năng lượng khẩu phần bằng dầu thực vật: Kỹ thuật viên dinh dưỡng cần bổ sung 2,8% dầu đậu tương khi phối trộn 4% bột lá chè đại nhằm đảm bảo năng lượng trao đổi đạt chuẩn 3000 Kcal ME/kg và protein thô 18,10%, khắc phục đặc tính năng lượng thấp của bột lá.
4. Mở rộng vùng trồng chuyên canh cây chè đại: Các hợp tác xã và chính quyền địa phương tại khu vực miền núi, trung du phía Bắc nên quy hoạch trồng thâm canh cây chè đại với mật độ 17.690 cây/ha (khoảng cách 0,75m x 0,75m) để thu về sản lượng sinh khối từ 50 đến 100 tấn/ha/năm trong giai đoạn 2021-2025, tạo nguồn nguyên liệu xanh ổn định tại chỗ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gia cầm thương phẩm: Cung cấp giải pháp kỹ thuật tự phối trộn thức ăn chi phí thấp, giúp giảm 3,18% tiêu tốn thức ăn và nâng cao chất lượng thịt gà da vàng óng để bán được giá cao hơn trên thị trường.
• Kỹ sư dinh dưỡng và chuyên viên phối trộn thức ăn chăn nuôi: Tham khảo công thức dinh dưỡng cân đối ME 3000 Kcal/kg và protein 18,10% khi kết hợp bột lá thực vật nhằm tối ưu hóa chi phí sản xuất cám công nghiệp.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Chăn nuôi: Sử dụng hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác về sinh trưởng, FCR, tỷ lệ nuôi sống và các chỉ số thân thịt làm tài liệu giảng dạy hoặc mở rộng nghiên cứu sang các đối tượng gia súc khác.
• Cán bộ khuyến nông và nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Xây dựng các mô hình chuyển giao kỹ thuật trồng xen cây chè đại trong vườn cây ăn quả và phát triển chuỗi giá trị chăn nuôi tuần hoàn bền vững tại nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

• Bột lá chè đại có an toàn và gây rối loạn tiêu hóa cho gà thịt không? Nghiên cứu khẳng định bột lá chè đại hoàn toàn an toàn cho gia cầm. Trong suốt 8 tuần thử nghiệm, tỷ lệ nuôi sống của đàn gà đạt 100%. Các phân tích hóa sinh chỉ ra cây chè đại có lượng phenol tổng số thấp (450 ppm), không chứa alkaloid hay tanin độc tính, giúp bảo vệ niêm mạc ruột và duy trì sức khỏe tối ưu cho đàn gà.

• Vì sao mức bổ sung 4% bột lá chè đại lại tối ưu hơn mức 6%? Ở tỷ lệ 4%, hàm lượng xơ thô đạt 4,14% giúp kích thích tiêu hóa hoàn hảo và đạt khối lượng 2036,16 g/con. Khi tăng lên 6%, mức xơ thô tăng lên 4,31% làm gia tăng tốc độ đào thải của đường ruột và làm giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng, khiến khối lượng cơ thể giảm xuống 1949,44 g/con.

• Bột lá chè đại ảnh hưởng như thế nào đến màu sắc da và chất lượng cảm quan thịt gà? Nguồn Xanthophyll và Beta-carotene tự nhiên dồi dào trong bột lá chè đại được hấp thu và tích tụ trực tiếp vào mô mỡ dưới da và cơ đùi. Nhờ đó, gà nuôi bằng khẩu phần có bổ sung bột lá chè đại sở hữu màu da chân và da thân vàng tươi tự nhiên, lông bóng mượt và thịt săn chắc, thơm ngon.

• Cần lưu ý điều gì trong quy trình chế biến và bảo quản bột lá chè đại? Lá chè đại có độ ẩm tự nhiên cao (80% - 85%), do đó cần băm nhỏ và phơi sấy nhanh ở 60 độ C để tránh đen lá và bảo toàn hoạt chất Caroten (đạt khoảng 259 mg/kg). Bột nghiền cần được bảo quản trong túi nilon kín khí, đặt nơi thoáng mát và nên sử dụng hết trong vòng 3 tháng đầu bảo quản.

• Tiềm năng năng suất sinh khối của cây chè đại tại Việt Nam như thế nào? Cây chè đại thích nghi rất tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Việt Nam, phát triển mạnh trên cả đất chua nghèo dinh dưỡng. Năng suất chất xanh bình quân đạt 50-60 tấn/ha/năm ở năm thứ nhất và có thể đạt tới 100 tấn/ha/năm từ năm thứ hai trở đi khi được chăm sóc và cắt tỉa đúng kỹ thuật.

Kết luận

• Luận văn xác định tỷ lệ bổ sung 4% bột lá chè đại vào khẩu phần ăn mang lại hiệu quả sinh trưởng tối ưu nhất cho gà Mía lai Lương Phượng.
• Khối lượng xuất chuồng lúc 12 tuần tuổi đạt 2036,16 g/con, cao hơn lô đối chứng 88,42 g/con với mức sai khác có ý nghĩa thống kê cao (P < 0,001).
• Hệ số chuyển hóa thức ăn FCR toàn kỳ giảm xuống 3,04 kg/kg, giúp tiết kiệm 3,18% lượng thức ăn tiêu tốn so với khẩu phần cơ sở.
• Tỷ lệ nuôi sống duy trì tuyệt đối ở mức 100%, cải thiện rõ rệt sắc tố vàng tự nhiên của da và nâng cao độ săn chắc của thân thịt.
• Nguồn sinh khối cây chè đại đạt 50-100 tấn/ha/năm khẳng định tính khả thi vượt trội trong việc thay thế một phần thức ăn công nghiệp đắt đỏ.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và công thức phối trộn thực tiễn chuẩn xác, mở ra hướng đi bền vững cho ngành chăn nuôi gia cầm bản địa. Trong thời gian 3 đến 6 tháng tới, các cơ sở chăn nuôi cần nhanh chóng ứng dụng quy trình công nghệ chế biến bột lá chè đại và đưa vào khẩu phần thực tế. Hãy liên hệ ngay với các chuyên gia dinh dưỡng chăn nuôi để nhận tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết và áp dụng công thức phối trộn thức ăn tối ưu này cho trang trại của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Phân loại thực vật, nguồn gốc và đặc điểm thực vật học của cây chè đại (Trichanthera gigantea) 1. Nguồn gốc Cây chè đại (Trichanthera gigantea) thuộc họ Acanthaceae, họ phụ Acanthoideae, bộ Trichanthereae, loài Trichanthera gigantea, tên khoa học là Trichanthera gigantea có nguồn gốc ở chân đồi Andean của Colombia, nhưng cũng được tìm thấy ở dọc bờ sông và khu vực đầm lầy từ Costa Rica đến miền Bắc nước Mỹ và các rừng mưa từ Trung Mỹ đến Peru và lưu vực Amazon, vùng đồng cỏ trên các đảo ở vùng cửa sông Amazon.

Mutis là người đầu tiên mô tả về cây (Trichanthera gigantea). Vào năm 1801, Humboldt và Bonpland cho rằng cây này là một loài trong giống Ruellia và được phân lớp Ruellia gigantea (tất cả các loài thuộc giống Ruellia đều là cây thân thảo) trích theo Văn Thị Ái Nguyên (2017). Chè đại (Trichanthera gigantea) được mô tả lần đầu với tên gọi Ruellia gigantean 1. Đặc điểm thực vật học của cây (Trichanthera gigantea) Theo mô tả của Leonard (1951) cây (Trichanthera gigantea) là cây thân bụi hoặc có cây cao đến 5 m.

Cây có tán tròn, nhánh bậc 2, lá hình cánh quạt dài đến 26 cm và rộng 14 cm thuôn nhọn về chót lá, bản hẹp, cuống lá dài 1-5 4 cm, hoa nở theo chu kỳ. Mỗi quả của cây (Trichanthera gigantea) có 35-40 hạt, có 1.123 quả/kg và 4. Tuy nhiên do hạt cây thường khó hoặc hiếm khi nảy mầm, tỷ lệ trồng bằng hạt chỉ đạt 0-2% (CIPAV, 1996) nên người ta thường chọn cách nhân giống bằng hom. Theo McDade (1983) nguyên nhân là do cây không tự thụ phấn khi nhụy hoa không có hạt phấn.

Rễ là một trong những bộ phận giúp cây (Trichanthera gigantea) có thể nhân giống, phần thân trưởng thành tại vị trí gần đất sẽ hình thành rễ, các rễ này khi tiếp xúc với đất sẽ hình thành cây mới (Gomez và Murgueitio, 1991) (Từ Quang Hiển và cs (2002). Bên cạnh rễ, người ta còn dùng hom để nhân giống cây Trichanthera gigantea. Khi sử dụng các đoạn hom có đường kính 4 cm, dài 50 cm để nhân giống thì tỷ lệ nảy mầm có thể đạt 95% (Acero, 1985). Nhưng khi sử dụng các đoạn hom có đường kính lớn hơn (3,2-3,8 cm) và chiều dài ngắn hơn (20-30 cm) để nhân giống thì tỉ lệ mọc mầm có thể sẽ thấp hơn 50% (Jaramillo và River, 1991).

Thích nghi sinh thái Cây Trichanthera gigantea có khoảng thích nghi sinh thái rộng thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới ẩm và lượng mưa hàng năm từ 1.800 mm (Acero, 1985; Jaramillo và Corredor, 1989), nhưng nơi có lượng mưa hàng năm khoảng từ 5. Cây phát triển tốt trên đất khô kém màu mỡ và có tính acid (pH là 4,5) nhưng cần phải thoát nước tốt (Acero, 1985). Ở Việt Nam cây Trichanthera gigantea cho thấy khả năng phát triển tốt ở nơi có khí hậu nóng ẩm của miền Bắc hay ở Miền Trung với lượng mưa hàng năm 3.415 mm, nhiệt độ 21-290C, ẩm độ 79-91% (Nguyen Xuan Ba and Le Duc Ngoan, 2003) và thích hợp cả với Miền Nam với lượng mưa hàng năm 1.700 mm, nhiệt độ trung bình 26-280C và ẩm độ 78- 88%. Thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng của cây chè đại (Trichanthera gigantea) Theo Preston (1992) cây Trichanthera gigantea là một trong số những cây đa mục tiêu (multi-purpose tree) được trồng vì nhiều mục tiêu hữu dụng cho con người như: cung cấp nguồn protein cho động vật, chống xói mòn, kho chứa nguồn carbon dioxide (mà đại diện là sinh khối) và methane (sinh ra do tiến trình phân hủy lá rụng trong đất).

Trong khuôn khổ nghiên cứu chúng tôi chủ yếu đề cập và kỳ vọng ở mục tiêu cung cấp nguồn đạm cho vật nuôi. gigantea có hàm lượng đạm 15-22% phần lớn là đạm thô hữu dụng (Rosales, 1997) và hàm lượng canxi đặc biệt cao hơn so với các loại cây thức ăn khác (Rosales và Galino, 1987). Điều này được cho là do có sự hiện diện của cystoliths trong lá, đặc trưng của họ Acanthaceae. Chất cystoliths là các khối khoáng nhỏ (small mineral concretions) xuất hiện bên trong những đường nhỏ nằm ở bề mặt trên của lá, phần bên trên của cọng, trên nhánh của phát hoa và trên đài hoa (trích dẫn của Nguyễn Thị Hồng Nhân và Huỳnh Thị Ngọc Trinh, 2012).

Nguyen Xuan Ba và Le Duc Ngoan (2003) cho biết: tùy thuộc vị trí địa lý, đất đai và khí hậu mà thành phần hóa học cây Trichanthera gigantea có sự biến động. Tại miền Bắc Việt Nam lá cây chè đại có hàm lượng DM: 12,8 - 16,5%; CP: 11,8 - 15,4%, miền Trung hàm lượng DM: 14%; CP: 12,4% và miền Nam có hàm lượng DM và CP cao nhất 16,41% và 21,66%. Từ đó cho thấy điều kiện khí hậu đã có tác động tích cực đến hàm lượng DM và CP tích lũy lại trong lá cây T. Năng suất chất xanh và giá trị sử dụng của cây chè đại Cây Trichanthera gigantea rất phù hợp với đất và khí hậu, thời tiết vùng Tây Nguyên.

Kết quả nghiên cứu Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho thấy Trichanthera gigantea trồng tại Đắc Lắc sinh trưởng và phát triển tốt, có khả năng chống chịu hạn trong điều kiện mùa khô không tưới 6 nước, năng suất sinh khối tương đối cao, từ 8 tấn - 13,5 tấn/ha/lứa cắt. Có thể trồng xen Trichanthera gigantea trong vườn cây ăn quả và vườn điều, tiêu, cao su,. cây vẫn sinh trưởng và phát triển tốt, đồng thời đây là loại cây thức ăn có thể chế biến phơi khô, ủ xanh làm thức ăn dự trữ cho gia súc. Theo phân tích tại Phòng Nông hóa thổ nhưỡng thì lá cây Trichanthera gigantea có tỷ lệ VCK: 21,29%, trong vật chất khô, tỷ lệ protein thô rất cao lên tới 21,66%, lipit thô: 6,92%, xơ thô: 25,42%.

Lá tươi và bột lá Trichanthera gigantea bổ sung vào khẩu phần của gia cầm, gia súc (bò sữa) đã góp phần giảm chi phí thức ăn nhưng không giảm năng suất, chất lượng sản phẩm thịt, trứng, sữa. gigantea có thể thay thế từ 15 - 30% thức ăn hỗn hợp (khoảng 3-6 kg lá tươi/con/ngày) trong khẩu phần bò vắt sữa giúp tăng lợi nhuận từ 5-10% do giảm chi phí thức ăn hỗn hợp trong khi năng suất, chất lượng sữa và khối lượng cơ thể của bò không bị giảm. Năng suất chất xanh của Trichanthera gigantea trồng bằng hom thân với mật độ hàng cách hàng 60cm, cây cách cây 60 cm, đạt từ 50 - 60 tấn/ha. Người ta thường thu hoạch 3 lần/năm, đợt đầu tiên thu hoạch sau trồng 6 tháng và năng suất đạt từ 18-20 tấn/ha, tái sinh đợt 1 thu hoạch sau đợt cắt đầu tiên là 3 tháng và năng suất đạt từ 17-18 tấn/ha, tái sinh đợt 2 thu hoạch sau đợt cắt 1 là 3 tháng và năng suất chỉ đạt từ 15-16 tấn/ha (Văn Thị Ái Nguyên, 2017) Trichanthera gigantea là loại cây trồng mới sử dụng làm thức ăn cho gia súc, được nhập vào Việt Nam năm 1990 từ nước Colombia, đây là loại cây thân bụi, lá to, năng suất khá cao, rất giàu protein, khoáng và vitamin.

Hiện nay, cây Trichanthera gigantea được trồng nhiều ở miền Tây Nam Bộ, Tây Nguyên và vùng núi phía Bắc nước ta để làm thức ăn cho gia súc, gia cầm, thỏ và cá. Kết quả cho thấy sử dụng loại cây này đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt trong chăn nuôi. 7 Cây Trichanthera gigantea có hàm lượng nước trong lá cao, từ 80-85% khi lá ở độ tuổi 30-45 ngày, vì vậy lá mềm mại nhưng lại khó phơi khô; tỷ lệ protein thô trong VCK của lá dao động từ 18-26% tùy thuộc vào tuổi của lá; trong protein hầu hết là protit, nitơ phi protit rất ít; tỷ lệ lipit thấp, khoảng 2-3% VCK; tỷ lệ xơ thô thấp, khoảng 10-18% VCK tùy theo tuổi của lá; tỷ lệ khoáng rất cao (20-25% VCK), hàm lượng canxi cao hơn rất nhiều so với các loại cây thức ăn khác, do đó có thể sử dụng bột lá T. gigantea như một nguồn cung cấp can xi cho vật nuôi.

Tỷ lệ protein và khoáng trong VCK của lá cao đã làm cho tỷ lệ dẫn xuất không chứa nitơ (DXKN) thấp hơn so với một số loại lá khác, nó dao động từ 30-40% VCK. Tỷ lệ lipit và DXKN trong VCK đều thấp dẫn đến năng lượng của bột lá thấp. Đây là điều cần lưu ý khi phối hợp bột lá vào khẩu phần ăn của vật nuôi; bổ sung thêm dầu, mỡ để bù đắp năng lượng thiếu hụt là yêu cầu bắt buộc khi bổ sung bột lá vào khẩu phần ăn của gia cầm. Bằng phương pháp tiêu hóa dạ cỏ để xác định tỷ lệ tiêu hoá đối với lá cây Trichanthera gigantea thấy rằng tỷ lệ phân giải chất khô là 77%.

Cây Trichanthera gigantea có thể thu hoạch lứa đầu vào lúc 4-6 tháng sau khi trồng, năng suất đạt 15,64 đến 16,74 tấn/ha (thân lá tươi) với mật độ trồng 40. Sản lượng sinh khối (lá tươi và thân) đạt trên 50 tấn/ha/năm; khi trồng với mật độ 17.690 cây/ha (khoảng cách 0,75m x 0,75m) và khoảng cách cắt (KCC) 1,5 - 3 tháng một lần, năng suất bình quân đạt 17 tấn/ha/lứa ở năm thứ 2 trở đi. Sản lượng sinh khối (lá tươi và thân) đạt trên dưới 100 tấn/ha/năm. gigantea có khả năng tái sinh mạnh mẽ, ngay cả trong điều kiện thu hoạch nhiều lần mà không cung cấp phân bón.

Điều này cho thấy quá trình tổng hợp nitơ có thể xảy ra ở phần rễ thông qua hoạt động của mycorrhiza hay những vi sinh vật khác. Chất kháng dinh dưỡng Nhân tố kháng dưỡng được định nghĩa là các cơ chất có trong thực liệu thức ăn sinh ra từ quá trình chuyển hóa tự nhiên của loài và một số cơ chế khác 8 (như: sự bất hoạt của một số dưỡng chất, làm giảm các tiến trình tiêu hóa hoặc hiệu quả chuyển hóa thức ăn) đưa đến những ảnh hưởng trái ngược với tiến trình hấp thu dinh dưỡng. Nhân tố kháng dinh dưỡng không phải là đặc tính nội tại của hợp chất mà tùy thuộc vào quá trình tiêu hóa của vật nuôi ăn chúng vào. Các nhân tố kháng trypsin (trypsin inhibitors) bị phân hủy trong dạ cỏ loài nhai lại nên những ảnh hưởng mà chúng gây ra chủ yếu được nhận thấy trên gia súc dạ dày đơn (Cheeke và Shull, 1985).

Các chất kháng dưỡng được tìm thấy trong các nguồn protein thực vật là: các acid amin độc, acid oxalic, glycosides, phytohemagglutinins, polyphenolics và triterpenes (Kumar, 1991). Theo Văn Thị Ái Nguyên (2017), trong thử nghiệm sơ bộ định tính các hợp chất kháng dưỡng (bằng các thử nghiệm sinh hóa sơ bộ) cho thấy không có các alkaloids và các tanins trong cây Trichanthera gigantea và hàm lượng saponin và steroid thì rất thấp. Trong thử nghiệm khác chính xác hơn cho thấy hàm lượng phenol tổng số là 450 ppm và steroids là 0,062%.