Luận án tiến sĩ luật hình sự về tội phạm ma túy của Trần Thị Thu Hương tại Đại học Luật Hà Nội

Luận án tiến sĩ phân tích các tội phạm về ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề pháp lý này.

• Tác giả: Trần Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Quang Vinh
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Luận Án Tiến Sĩ Về Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự Tại Đại Học Luật Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY
• 1.1. Khái niệm, phân loại các tội phạm về ma túy
• 1.1.1. Khái niệm các tội phạm về ma túy
• 1.1.2. Phân loại các tội phạm về ma túy
• 1.2. Các yếu tố cấu thành các tội phạm về ma túy
• 1.2.1. Khách thể của các tội phạm về ma túy
• 1.2.2. Mặt khách quan của các tội phạm về ma túy
• 1.2.3. Mặt chủ quan của các tội phạm về ma túy
• 1.2.4. Chủ thể của các tội phạm về ma túy
• 1.2.5. Cơ sở của việc quy định các tội phạm về ma túy
• 1.3. Quy định các tội phạm về ma túy trong các Công ước quốc tế và pháp luật hình sự của một số quốc gia
• 1.3.1. Quy định về ma túy và các tội phạm về ma túy trong các Công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên
• 1.3.2. Quy định về các tội phạm về ma túy trong pháp luật hình sự của một số quốc gia trên thế giới
• 1.4. Nhận thức khái quát về lý luận định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội phạm về ma túy
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY
• 2.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về ma túy đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1985 về các tội phạm về ma túy
• 2.3. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về các tội phạm về ma túy
• 2.4. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về các tội phạm về ma túy
• 2.5. Quy định về các dấu hiệu pháp lý có tính chất chung của nhóm các tội phạm về ma túy
• 2.6. Quy định về các dấu hiệu đặc trưng trong định tội và định khung hình phạt đối với các tội phạm về ma túy
• 2.7. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm về ma túy
• 3.1.1. Khái quát tình hình thụ lý, xét xử các vụ án về ma túy
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định pháp luật hình sự về các tội phạm về ma túy
• 3.2.1. Sửa đổi, bổ sung quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về các tội phạm về ma túy
• 3.2.2. Bổ sung các chất ma túy mới vào Danh mục các chất ma túy, tiền chất và nâng cao công tác giám định về ma túy
• 3.2.3. Tăng cường giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật về các tội phạm về ma túy
• 3.2.4. Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực, phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân
• 3.2.5. Thể chế hóa vấn đề trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với các tội phạm về ma túy
• 3.3. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Luận Án Tiến Sĩ Luật Hình Sự Tại Đại học Luật Hà Nội

Luận án tiến sĩ về Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự tại Đại học Luật Hà Nội là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, tập trung vào việc phân tích và đánh giá các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến lĩnh vực này. Đây là một đề tài có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tình hình tội phạm ngày càng diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự hoàn thiện không ngừng của hệ thống pháp luật hình sự. Luận án này không chỉ góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận mà còn đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, bảo vệ trật tự an toàn xã hội. Luật Hình sự Việt Nam cần được nghiên cứu sâu rộng để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quá trình điều tra tội phạm, truy tố và xét xử.

1.1. Giới thiệu mục tiêu và phạm vi nghiên cứu luật hình sự

Luận án tập trung vào việc nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm, các yếu tố cấu thành tội phạm, cũng như các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các loại tội phạm cụ thể. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cả các tội phạm truyền thống và các tội phạm mới phát sinh trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Nghiên cứu này cũng xem xét các quy định về tố tụng hình sự Việt Nam, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan trong quá trình tố tụng.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tố tụng hình sự trong giai đoạn hiện nay

Trong bối cảnh cải cách tư pháp, việc nghiên cứu tố tụng hình sự trở nên vô cùng quan trọng. Cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Nghiên cứu này góp phần vào việc hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, bảo vệ quyền con người và quyền công dân, đồng thời nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng.

II. Thách Thức Bất Cập Trong Luật Hình Sự Việt Nam Hiện Nay

Mặc dù hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể, song vẫn còn tồn tại không ít thách thức và bất cập. Các quy định của pháp luật đôi khi chưa theo kịp sự phát triển của tình hình tội phạm, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng và xử lý. Bên cạnh đó, chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử còn chưa đồng đều, gây ảnh hưởng đến hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Việc hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Cần nghiên cứu kỹ lưỡng để tìm ra các chính sách hình sự phù hợp.

2.1. Vấn đề định tội danh trong thực tiễn xét xử tội phạm học

Thực tiễn xét xử cho thấy, việc định tội danh trong một số trường hợp còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là đối với các tội phạm mới hoặc các tội phạm có tính chất phức tạp. Sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng là một nguyên nhân dẫn đến sai sót trong định tội danh. Việc nghiên cứu sâu các vấn đề lý luận về tội phạm học và thực tiễn xét xử sẽ giúp nâng cao chất lượng định tội danh.

2.2. Bất cập trong quy định về hình phạt và quyết định hình phạt

Quy định về hình phạt trong Bộ luật Hình sự còn chưa thực sự phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của một số loại tội phạm. Việc quyết định hình phạt trong một số trường hợp còn mang tính chủ quan, thiếu căn cứ khoa học, dẫn đến tình trạng hình phạt quá nặng hoặc quá nhẹ, không đảm bảo tính công bằng. Cần có những nghiên cứu sâu về quyết định hình phạt để hoàn thiện các quy định của pháp luật và hướng dẫn áp dụng pháp luật.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Luận Án Tiến Sĩ Luật Hình Sự Hiệu Quả

Để thực hiện một luận án tiến sĩ về Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp. Việc thu thập, phân tích và đánh giá các tài liệu pháp lý, các công trình nghiên cứu khoa học, cũng như các số liệu thống kê về tình hình tội phạm là rất quan trọng. Bên cạnh đó, cần tiến hành khảo sát thực tế, phỏng vấn các chuyên gia, cán bộ làm công tác pháp luật để có được những thông tin chính xác và khách quan. Áp dụng phương pháp phân tích luật và phương pháp so sánh pháp luật để đưa ra các kết luận và đề xuất có giá trị.

3.1. Phương pháp phân tích luật và phương pháp tổng kết thực tiễn

Phương pháp phân tích luật được sử dụng để làm rõ nội dung, ý nghĩa của các quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Phương pháp tổng kết thực tiễn được sử dụng để đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật trong thực tế, phát hiện những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của chúng. Sự kết hợp giữa hai phương pháp này giúp luận án có tính lý luận và tính thực tiễn cao.

3.2. Phương pháp so sánh pháp luật và phản biện luận án tiến sĩ

Phương pháp so sánh pháp luật được sử dụng để đối chiếu, so sánh các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam với pháp luật của một số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra những kinh nghiệm và bài học có giá trị. Phản biện luận án tiến sĩ là một khâu quan trọng để đánh giá chất lượng của luận án, đảm bảo tính khoa học và tính khách quan của các kết luận và đề xuất.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Luật Hình Sự Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận án đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự Việt Nam. Các giải pháp này tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cho phù hợp với tình hình mới, nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và người dân trong việc thực hiện các giải pháp này. Đề xuất các giải pháp phòng chống tội phạm hiệu quả.

4.1. Sửa đổi bổ sung Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng Hình sự cho phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu hội nhập quốc tế. Cần bổ sung các quy định về các loại tội phạm mới, tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia. Cần hoàn thiện các quy định về quyền của người bị buộc tội, người bị hại, người làm chứng để đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng.

4.2. Nâng cao năng lực của cán bộ tư pháp Học viện Tư pháp

Cần nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ làm công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại Học viện Tư pháp, các trường đại học luật và các cơ sở đào tạo khác. Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ một cách khách quan, công bằng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Luật Hình Sự

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Các cơ quan nhà nước có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Các trường đại học, các cơ sở đào tạo có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để giảng dạy, nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho ngành pháp luật. Các luật sư, thẩm phán, kiểm sát viên có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, đưa ra các phán quyết công bằng, đúng pháp luật. Đóng góp vào sự phát triển của khoa luật hình sự.

5.1. Ứng dụng trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự

Các đề xuất sửa đổi, bổ sung pháp luật hình sự và tố tụng hình sự trong luận án có thể được sử dụng làm cơ sở để xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật. Các kết quả nghiên cứu về các loại tội phạm mới, tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia có thể được sử dụng để xây dựng các quy định phòng ngừa và đấu tranh chống các loại tội phạm này.

5.2. Ứng dụng trong giảng dạy nghiên cứu khoa học luật

Các kết quả nghiên cứu trong luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên các trường đại học luật và các cơ sở đào tạo khác. Các vấn đề lý luận và thực tiễn được nêu ra trong luận án có thể là đề tài cho các công trình nghiên cứu khoa học của giảng viên, nghiên cứu sinh.

VI. Triển Vọng Phát Triển Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự Tại Việt Nam

Trong tương lai, Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện và phát triển để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Cần có sự đổi mới tư duy, phương pháp tiếp cận trong nghiên cứu và xây dựng pháp luật. Cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả trong quá trình tố tụng. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm. Góp phần vào cải cách tư pháp.

6.1. Xu hướng hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, do đó cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự cho phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Cần ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế về phòng chống tội phạm, dẫn độ tội phạm, tương trợ tư pháp hình sự.

6.2. Vai trò của công nghệ trong đấu tranh phòng chống tội phạm

Công nghệ thông tin ngày càng phát triển, tạo ra những cơ hội mới cho tội phạm hoạt động. Do đó, cần phải ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Cần xây dựng hệ thống dữ liệu về tội phạm, hệ thống giám sát an ninh, hệ thống phòng chống tội phạm mạng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Các tội phạm về ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trần Thị Thu Hương, chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự (mã số: 9.04) tại Trường Đại học Luật Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trương Quang Vinh (Hà Nội, năm 2024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau hơn 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới và 10 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu về kinh tế, chính trị, cải cách hành chính và cải cách tư pháp. Tuy nhiên, tình hình tội phạm trong những năm gần đây có xu hướng tăng cao, trong đó các tội phạm về ma túy có tính chất và mức độ nguy hiểm cao cho xã hội. Nhóm tội phạm này là nguồn gốc làm phát sinh nhiều loại tội phạm khác như giết người, cướp tài sản, trộm cắp tài sản, tội phạm xâm phạm tình dục, đồng thời kéo theo các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như HIV/AIDS, viêm gan B.

Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân (TAND) tối cao giai đoạn 2013 - 2023, các cơ quan tiến hành tố tụng đã thụ lý và xét xử gần 210.000 vụ án ma túy với gần 273.000 bị cáo, chiếm xấp xỉ 30% tổng số vụ án và khoảng 22% tổng số bị cáo phạm tội được xét xử trên cả nước. Về mức độ hình phạt, có 5.740 bị cáo bị tuyên phạt mức án tù chung thân hoặc tử hình; 10.740 bị cáo chịu mức án từ 15 năm đến 20 năm tù. Nhiều vụ án mua bán, vận chuyển ma túy xuyên quốc gia có quy mô lớn đã bị xử lý nghiêm khắc, điển hình như vụ án năm 2014 do TAND tỉnh Quảng Ninh xét xử đã tuyên 30 án tử hình; vụ vận chuyển 300 bánh heroin trong can nhựa tại Phú Thọ năm 2016; vụ giấu 490 bánh heroin trong bình gas thuộc đường dây 1.200 bánh heroin (giai đoạn 2015 - 2016); vụ thu giữ 5,5 tấn ma túy và tiền chất tại biên giới Việt - Lào năm 2015; đường dây ma túy do Tráng A Tàng (Tàng Keangnam) cầm đầu đã mua bán 1.791 bánh heroin và hơn 550 viên ma túy tổng hợp, thu lời bất chính 608.000 USD (bị bắt giữ năm 2013).

Bên cạnh đó, thực tiễn ghi nhận sự xuất hiện của nhiều chất ma túy mới chưa có trong Danh mục kiểm soát của Việt Nam. Ngày 21/7/2021, Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan) đã ra văn bản cảnh báo về 8 chất ma túy mới lần đầu phát hiện tại Việt Nam gồm: 1eP-LDS, 2-FMA, 3-FEA, 3-MMC, MDMB-4en-PINACA, ADB-BUTINACA, 4F-MDMB-BUTICA và ABUTINACA. Những chất này có khả năng gây ảo giác, co giật, hôn mê và tử vong.

Về mặt thể chế và pháp lý, Đảng và Nhà nước đã ban hành các văn bản chỉ đạo và quy phạm pháp luật như Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 26/3/2008 của Bộ Chính trị, Kết luận số 95-KL/TW ngày 02/4/2014 của Ban Bí thư, Luật Phòng, chống ma túy số 13/VBHN-VPQH ngày 23/7/2013, Nghị định số 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 quy định về danh mục chất ma túy và tiền chất, Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Nghị định số 19/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 về tính tổng khối lượng hoặc thể tích chất ma túy. Dù hệ thống pháp luật đã được nâng cao, thực tiễn áp dụng vẫn tồn tại các trường hợp xác định chưa đúng tính chất nguy hiểm của hành vi, định tội danh thiếu chính xác, làm phát sinh nguy cơ oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm; quyết định hình phạt có trường hợp quá nặng hoặc quá nhẹ. Kể từ khi BLHS năm 2015 có hiệu lực, số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu, tổng thể về nhóm tội phạm này chưa nhiều, đặt ra yêu cầu phải làm rõ toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự về các tội phạm về ma túy ở Việt Nam trong thời gian tới dựa trên việc tổng hợp kết quả nghiên cứu lý luận, quy định pháp luật hình sự và thực tiễn áp dụng trong định tội danh và quyết định hình phạt.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích một cách có hệ thống những vấn đề lý luận về các tội phạm về ma túy.
  2. Phân tích quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về ma túy đến trước khi ban hành BLHS năm 2015.
  3. Phân tích các dấu hiệu định tội, định khung và hình phạt của các tội phạm về ma túy quy định trong BLHS năm 2015.
  4. Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam trong định tội danh và quyết định hình phạt đối với các tội phạm về ma túy ở nước ta trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2023, từ đó làm rõ những hạn chế, vi phạm, sai lầm trong thực tiễn áp dụng và nguyên nhân của những hạn chế, vi phạm, sai lầm đó.
  5. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự đối với các tội phạm về ma túy ở nước ta trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các tội phạm về ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam, bao gồm quan điểm khoa học trong khoa học pháp lý và khoa học luật hình sự; hệ thống quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam (có đối chiếu pháp luật quốc tế và một số quốc gia); thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với nhóm tội phạm này từ năm 2013 đến năm 2023.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Góc độ chuyên ngành: Chuyên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự.
  • Phạm vi áp dụng pháp luật: Giới hạn trong giai đoạn truy tố (với nội dung định tội danh của Viện kiểm sát) và giai đoạn xét xử sơ thẩm (với hai nội dung chủ yếu là định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án).
  • Nội dung quy định: Phân tích khái quát các giai đoạn trước BLHS năm 2015 và phân tích cụ thể dấu hiệu định tội, định khung, hình phạt trong BLHS năm 2015.
  • Phạm vi không gian: Toàn quốc.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập, khảo sát số liệu và các vụ án điển hình giai đoạn 2013 - 2023, tập trung nghiên cứu sâu giai đoạn từ ngày 01/01/2018 đến tháng 12/2023.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm lại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp đến đề tài:

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Nhóm nghiên cứu về lý luận tội phạm ma túy:
  • Cuốn sách chuyên khảo "Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về ma túy" của Trần Văn Luyện (Nxb. Chính trị quốc gia, 1998; tái bản năm 2002, 2005) cung cấp góc nhìn tổng quan về lý luận nhưng một số nội dung chưa cập nhật quy định của BLHS năm 2015.
  • Sách tham khảo của ThS. Nguyễn Phong Hoà (1998) về "Các tội phạm về ma tuý: Đặc điểm hình sự, dấu hiệu pháp lý, các biện pháp phát hiện và điều tra" (Nxb. Công an nhân dân).
  • Bài viết của ThS. Nguyễn Thị Phương Hoa (2017) trên Tạp chí Luật học về "Quyền tài phán đối với tội phạm về ma tuý - so sánh quy định của các công ước quốc tế về kiểm soát ma tuý với pháp luật Việt Nam".
  • Luận án tiến sĩ của TS. Phạm Minh Tuyên (2006) về "Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về ma túy trong Luật hình sự Việt Nam".
  • Bài viết của TS. Lê Thị Sơn (2000) trên Tạp chí Luật học so sánh các quy định giữa BLHS năm 1985 và BLHS năm 1999.
  • Bài viết của Nguyễn Ngọc Anh (2009) trên Tạp chí Kiểm sát đề xuất sửa đổi Điều 194 BLHS năm 1999 liên quan đến khái niệm chất ma túy, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và tình tiết định tội.
  • Bài viết của Nguyễn An Bình (2019) trên Tạp chí Kiểm sát phân tích vướng mắc trong BLHS năm 2015 như định nghĩa ma túy tại Điều 250 và sự bất cập trong phân hóa khối lượng định tội, định khung.
  • Các luận văn thạc sĩ luật học chuyên sâu: Nguyễn Thị Thu Thảo (2000 - 2010 tại Bắc Ninh), Nguyễn Thanh Dung (2012), Phạm Hồng Thủy (2016 tại Đà Nẵng), Hoàng Thị Thu Trang (2012), Trần Quốc Thắng (2012 tại Hà Nam), Phạm Thị Hồng Thắng (2015 tại Đắk Lắk).
• Nhóm bình luận, giải thích quy định pháp luật hình sự:
  • Bộ sách bình luận khoa học BLHS của ThS. Đinh Văn Quế (2001, 2005); sách bình luận khoa học do TS. Uông Chu Lưu chủ biên (2004); sách bình luận khoa học BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) do GS.TS Nguyễn Ngọc Hoà chủ biên; sách chuyên khảo của PGS.TS Cao Thị Oanh (2023).
  • Các bài báo chuyên ngành: TS. Nguyễn Thị Mai Nga (2008, 2023) trên Tạp chí Kiểm sát; bài viết của Dương Văn Thịnh (2020) thuộc VKSND tỉnh Thái Nguyên về tình tiết "phạm tội 02 lần trở lên" và "đối với 02 người trở lên".
• Nhóm nghiên cứu về thực tiễn thi hành và phòng, chống tội phạm:
  • Bài viết của Trần Ngọc Hương (2008) tại địa bàn tỉnh Sơn La; Đỗ Văn Kha (2010) về công tác phối hợp điều tra, truy tố, xét xử vụ án ma túy.
  • Luận án tiến sĩ của TS. Nguyễn Tuyết Mai (2007) về "Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy ở Việt Nam".
  • Đề tài nghiên cứu cấp tỉnh của TS. Phạm Minh Tuyên (2009 tại Bắc Ninh) và Nguyễn Việt Hùng (2007 tại Bắc Giang).
  • Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ của TAND tối cao do ThS. Nguyễn Quang Lộc chủ nhiệm (2002, 2022).
  • Các luận văn thạc sĩ của Dương Thị Thủy Linh (2016 tại Thái Nguyên), La Thị Hằng (2020 tại Cao Bằng), Nguyễn Minh Thành (2011), Đặng Thị Thảo Lan (2005).

Các công trình nghiên cứu nước ngoài

• Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật phân tích mạng lưới xã hội (SNA) trong tội phạm ma túy tại Đài Loan của Fu-Ching Tsai, Ming-Chun Hsu, Chien-Ta Chen, Da-Yu Kao (2019).
• Quan điểm coi buôn bán ma túy là tội phạm cổ cồn trắng/thương mại tại Hoa Kỳ của Mark Osler và Thea Johnson (2015).
• Nghiên cứu mô hình ba bên của Goldstein về tác động kinh tế - xã hội của ma túy tại Chile của Matias Fernandez (2020).
• Các công trình lý thuyết và chính sách can thiệp của Glenn D. Walters (2014), Suzanne Fraser và David Moore (2022), Serge Brochu, Natacha Brunelle, Chantal Plourde (2022).
• Các nghiên cứu lịch sử pháp lý và kiểm soát quốc tế: Melissa Bull (2008, 2016) về quản lý heroin và Công ước 1961; Marcel de Kort và Dirk J. Korf (1992) về mô hình tách thị trường và Đạo luật Thuốc phiện 1919 tại Hà Lan.
• Nghiên cứu an ninh khu vực Đông Nam Á và ASEAN của Rendi Prayuda, Tulus Waristo, Surwandono (2021).
• Tình hình tội phạm ma túy tại Trung Quốc của Zhonglin Chen và Kaicheng Huang (2018); khảo sát buôn bán ma túy cấp trung và cấp cao ở Bắc Âu qua 60 cuộc phỏng vấn của Victor L. Shammas, Sveinung Sandberg, Willy Pedersen (2014).
• Tác động thực nghiệm của việc hợp pháp hóa cần sa tại Uruguay qua học thuyết tự kiểm soát và liên kết khác biệt của Nicolas Trajtenberg và Pablo Menes (2020).
• Nghiên cứu về mức án tối thiểu bắt buộc của liên bang Hoa Kỳ của David Bjerk (2018); hệ thống thông tin đa tác nhân Sherpa tại Wisconsin của Rahul Bhaskar và Parag C. Pendharkar (2010).
• Nghiên cứu về nữ giới phạm tội ma túy của Jessica Van Denend (2013) theo lý thuyết Melanie Klein; nghiên cứu về 35 phụ nữ Việt Nam thụ án ma túy tại Melbourne (Úc) liên quan đến cờ bạc của Roslyn Le và Michael Gilding (2019).
• Khảo cứu tội phạm có tổ chức tại châu Mỹ của Bruce M. Bagley và Jonathan D. Rosen (2016); thẩm quyền tài phán phổ quát của Nghị viện Hoa Kỳ của Eugene Kontorovich (2020); nghiên cứu kiểm soát phi chính thức của Scott Jacques và Richard Wright (2011).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

1. Chưa có công trình làm rõ một cách toàn diện và sâu sắc nội dung khái niệm, đặc điểm pháp lý đặc thù của nhóm các tội phạm về ma túy trong hệ thống lý luận luật hình sự Việt Nam hiện đại.
2. Chưa phân tích đầy đủ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn phục vụ việc quy định và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội ma túy theo cấu trúc của BLHS năm 2015.
3. Chưa đi sâu đánh giá, tổng kết toàn diện những vướng mắc, sai lầm và nguyên nhân từ thực tiễn áp dụng các quy định của BLHS năm 2015 trong giai đoạn truy tố và xét xử sơ thẩm trên phạm vi toàn quốc.
4. Chưa xây dựng được hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ nhằm sửa đổi, bổ sung BLHS năm 2015, bổ sung danh mục chất ma túy mới và hoàn thiện hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận

Luận án được xây dựng dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; hệ thống quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam về tội phạm, hình phạt, công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và chiến lược cải cách tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

• Phương pháp phân tích lý luận: Nghiên cứu các khái niệm, đặc điểm, nguyên nhân, hậu quả, các yếu tố cấu thành tội phạm, tiêu chí phân loại tội phạm ma túy và cơ sở quy định pháp luật qua hệ thống giáo trình, tài liệu, luận án, bài báo khoa học.
• Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh số liệu thống kê: Khảo sát, thu thập và xử lý các số liệu thực tế về số lượng vụ án, số lượng bị cáo, tình hình thụ lý, giải quyết và cơ cấu hình phạt áp dụng cho các tội phạm về ma túy giai đoạn 2013 - 2023.
• Phương pháp tổng kết thực tiễn: Khảo sát các báo cáo công tác phòng, chống ma túy của các cơ quan chức năng, các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân và kết quả điều tra, truy tố, xét xử thực tế.
• Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh quy định pháp luật hình sự Việt Nam với các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia (các Công ước của Liên hợp quốc) cùng quy định pháp luật hình sự của một số quốc gia trên thế giới nhằm xác định điểm tương đồng và khác biệt.
• Phương pháp điều tra, thu thập, phân tích các vụ án điển hình: Trích xuất hồ sơ, bản án của các vụ án cụ thể để làm rõ các sai sót, vướng mắc trong định tội danh và lượng hình, làm căn cứ thực tiễn xây dựng giải pháp.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản pháp quy: BLHS năm 1985, BLHS năm 1999, BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Luật Phòng, chống ma túy năm 2013; Nghị định số 73/2018/NĐ-CP, Nghị định số 19/2018/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Số liệu thống kê xét xử của TAND tối cao từ năm 2013 đến năm 2023.
• Danh mục hồ sơ, bản án sơ thẩm trên địa bàn cả nước giai đoạn 2013 - 2023 được tổng hợp tại các Phụ lục của luận án đối với 4 tội danh trọng điểm: Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Phụ lục 1), Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Phụ lục 2), Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Phụ lục 3), Tội mua bán trái phép chất ma túy (Phụ lục 4).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Những vấn đề lý luận về các tội phạm về ma túy

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về tội phạm ma túy, cấu thành tội phạm, lý thuyết định tội danh và quyết định hình phạt:

• Khái niệm và phân loại: Làm rõ định nghĩa khoa học về tội phạm ma túy; phân loại tội phạm ma túy theo khách thể, hành vi khách quan và mục đích phạm tội.
• Các yếu tố cấu thành tội phạm về ma túy:
  • Khách thể: Xâm phạm chế độ quản lý độc quyền của Nhà nước đối với các chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và trật tự an toàn công cộng.
  • Mặt khách quan: Các hành vi sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán, chiếm đoạt, tổ chức sử dụng, chứa chấp sử dụng, cưỡng bức sử dụng, lôi kéo người khác sử dụng, trồng cây có chứa chất ma túy trái phép.
  • Mặt chủ quan: Đều được thực hiện với lỗi cố ý (cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp tùy cấu thành cụ thể).
  • Chủ thể: Cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định (từ đủ 14 tuổi hoặc từ đủ 16 tuổi trở lên tùy tội danh và loại tội phạm).
• Cơ sở quy định: Luận giải cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc hình sự hóa các hành vi vi phạm liên quan đến ma túy tại Việt Nam.
• Pháp luật quốc tế và nước ngoài: Phân tích các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (Công ước thống nhất về các chất ma túy năm 1961 - SCoND, Công ước về các chất hướng thần năm 1971, Công ước của Liên hợp quốc về chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và chất hướng thần năm 1988) và đối chiếu với pháp luật hình sự một số quốc gia.
• Lý luận về định tội danh và quyết định hình phạt: Khái quát các nguyên tắc, căn cứ lý luận định tội danh chính xác và quyết định hình phạt công minh, tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi.

Chương 2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về ma túy

Chương 2 trình bày quá trình phát triển lịch sử lập pháp và phân tích chi tiết quy định hiện hành:

• Giai đoạn trước BLHS năm 2015:
  • Các quy định từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước năm 1985.
  • Các quy định trong BLHS năm 1985 (bước đầu hệ thống hóa các tội phạm về ma túy).
  • Các quy định trong BLHS năm 1999 (bổ sung tội danh, cụ thể hóa các tình tiết định khung tăng nặng, đối tượng tác động đặc biệt như phụ nữ có thai, người chưa thành niên).
• Quy định của BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):
  • Phân tích các dấu hiệu pháp lý chung của nhóm tội phạm về ma túy.
  • Phân tích cụ thể các dấu hiệu định tội, định khung hình phạt đối với từng tội danh cụ thể trong chương các tội phạm về ma túy, đặc biệt là sự phân hóa về khối lượng, thể tích chất ma túy trong từng khung hình phạt và chế tài áp dụng.

Chương 3. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về ma túy và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng

Chương 3 đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật dựa trên dữ liệu thống kê xét xử toàn quốc giai đoạn 2013 - 2023, chỉ rõ tồn tại và xác lập các định hướng hoàn thiện:

Chỉ số thống kê (Giai đoạn 2013 - 2023)	Số liệu ghi nhận	Tỷ lệ / Chi tiết
Tổng số vụ án xét xử	Gần 210.000 vụ	~30% tổng số vụ án hình sự toàn quốc
Tổng số bị cáo xét xử	Gần 273.000 bị cáo	~22% tổng số bị cáo hình sự toàn quốc
Hình phạt tù chung thân và tử hình	5.740 bị cáo	Áp dụng cho các vụ án đặc biệt nghiêm trọng
Hình phạt tù từ 15 năm đến 20 năm	10.740 bị cáo	Nhóm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán quy mô lớn
Vụ án xét xử điển hình	TAND tỉnh Quảng Ninh (2014)	Tuyên 30 bị cáo mức án tử hình

• Các vướng mắc, hạn chế trong thực tiễn áp dụng:
  • Nhận thức và áp dụng chưa thống nhất các dấu hiệu định tội danh giữa tội tàng trữ, vận chuyển và mua bán trái phép chất ma túy.
  • Vướng mắc khi xử lý các tình tiết định khung tăng nặng như "phạm tội 02 lần trở lên" và "đối với 02 người trở lên".
  • Bất cập trong việc giám định và quy đổi khối lượng đối với các chất ma túy mới phát sinh chưa nằm trong Danh mục của Chính phủ.
  • Sai sót trong việc quyết định hình phạt chưa tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm hoặc chưa áp dụng đúng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
• Hệ thống giải pháp đề xuất:
  1. Sửa đổi, bổ sung quy định của BLHS năm 2015: Hoàn thiện định nghĩa khái niệm chất ma túy, điều chỉnh các tiêu chí định lượng khối lượng và phân định ranh giới giữa các tội danh.
  2. Bổ sung chất ma túy mới vào Danh mục: Kịp thời cập nhật các chất ma túy mới (như 8 chất ma túy mới phát hiện năm 2021) vào Danh mục các chất ma túy và tiền chất, nâng cấp trang thiết bị và kỹ thuật giám định.
  3. Tăng cường giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật: Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn thống nhất nghiệp vụ định tội danh và lượng hình.
  4. Nâng cao trình độ đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Đào tạo chuyên sâu về kỹ năng xét xử án ma túy và phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp.
  5. Thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại: Nghiên cứu mở rộng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự là pháp nhân thương mại đối với một số hành vi phạm tội về ma túy phù hợp với thực tiễn hội nhập quốc tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định 6 đóng góp mới về mặt khoa học:

1. Tổng quan có hệ thống và đánh giá toàn diện tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế về các tội phạm về ma túy; chỉ ra các nội dung đã thống nhất, các vấn đề còn bất cập để xác lập câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu.
2. Phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận nền tảng về tội phạm ma túy: khái niệm, đặc điểm chung, cấu thành tội phạm, phân loại tội phạm, cơ sở quy định pháp luật, lý luận về định tội danh và quyết định hình phạt.
3. Phân tích nội dung các quy định pháp luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước BLHS năm 2015; phân tích chi tiết các dấu hiệu định tội, định khung hình phạt của từng tội danh ma túy trong BLHS năm 2015.
4. Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội phạm ma túy trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2013 - 2023, phân tích thực trạng định tội danh của Viện kiểm sát và quyết định hình phạt của Tòa án, làm rõ các hạn chế, sai phạm cùng nguyên nhân trực tiếp.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS năm 2015 đối với các tội phạm về ma túy, tập trung vào sửa đổi điều luật, cập nhật danh mục chất ma túy, ban hành văn bản hướng dẫn và thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
6. Cung cấp nguồn tư liệu tham khảo khoa học cho công tác lập pháp, hoạt động thực thi tố tụng hình sự và công tác đào tạo, nghiên cứu luật hình sự tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật của luận án giới hạn chủ yếu ở giai đoạn truy tố (định tội danh của Viện kiểm sát) và giai đoạn xét xử sơ thẩm (định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án); số liệu và vụ án khảo sát tập trung trong khung thời gian 2013 - 2023 (đặc biệt là 2018 - 2023), chưa khảo sát toàn diện giai đoạn thi hành án hình sự hoặc điều tra chuyên sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu cơ chế xử lý hình sự đối với các loại ma túy mới liên tục biến đổi; hoàn thiện cơ sở pháp lý và quy trình tố tụng để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại phạm tội về ma túy trong bối cảnh thương mại điện tử và tội phạm công nghệ cao xuyên quốc gia.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan lập pháp và làm luật: Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để xem xét sửa đổi, bổ sung các điều khoản về tội phạm ma túy trong BLHS năm 2015, bổ sung kịp thời Nghị định về danh mục chất ma túy và tiền chất.
• Đối với cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân): Là tài liệu tham khảo trong thực tiễn định tội danh, đánh giá chứng cứ, xác định tình tiết định khung và cá thể hóa hình phạt đúng quy định.
• Đối với cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Phục vụ giảng dạy, học tập môn Luật Hình sự, Tố tụng hình sự và Tội phạm học cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Luật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tình hình xét xử các tội phạm về ma túy tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2023 được thể hiện qua các số liệu thống kê nào?

Theo số liệu thống kê của TAND tối cao trong giai đoạn 2013 - 2023 được nêu trong luận án, các Tòa án đã xét xử gần 210.000 vụ án với gần 273.000 bị cáo phạm các tội về ma túy, chiếm xấp xỉ 30% tổng số vụ án và khoảng 22% tổng số bị cáo phạm tội trên cả nước. Trong đó, có 5.740 bị cáo bị tuyên phạt tù chung thân hoặc tử hình, và 10.740 bị cáo chịu mức án từ 15 năm đến 20 năm tù.

2. Các chất ma túy mới nào lần đầu xuất hiện tại Việt Nam được luận án đề cập cảnh báo?

Luận án dẫn cảnh báo ngày 21/7/2021 của Cục Điều tra chống buôn lậu (Tổng cục Hải quan) về 8 chất ma túy mới lần đầu phát hiện tại Việt Nam gồm: 1eP-LDS, 2-FMA, 3-FEA, 3-MMC, MDMB-4en-PINACA, ADB-BUTINACA, 4F-MDMB-BUTICA và ABUTINACA.

3. Phạm vi nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật của luận án được giới hạn trong những giai đoạn tố tụng nào?

Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự trong giai đoạn truy tố với nội dung định tội danh của Viện kiểm sát, và trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự với hai nội dung chủ yếu là định tội danh và quyết định hình phạt của Tòa án trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2013 - 2023 (trọng tâm từ 01/01/2018 đến tháng 12/2023).

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với tội phạm ma túy?

Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Sửa đổi, bổ sung quy định của BLHS năm 2015; (2) Kịp thời bổ sung các chất ma túy mới vào Danh mục và nâng cao năng lực giám định; (3) Tăng cường giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật; (4) Nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất của đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân; (5) Thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với các tội phạm về ma túy.

5. Những vụ án mua bán, vận chuyển ma túy quy mô lớn nào được luận án dẫn chứng minh họa?

Luận án dẫn chứng các vụ án lớn gồm: chuyên án ma túy tại Quảng Ninh năm 2014 với 30 án tử hình; vụ vận chuyển 300 bánh heroin trong can nhựa tại Phú Thọ (2016); vụ giấu 490 bánh heroin trong bình gas thuộc đường dây 1.200 bánh heroin (2015 - 2016); vụ thu giữ 5,5 tấn ma túy và tiền chất tại biên giới Việt - Lào (2015); và vụ án Tráng A Tàng (Tàng Keangnam) mua bán 1.791 bánh heroin cùng hơn 550 viên ma túy tổng hợp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Các tội phạm về ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam" của tác giả Trần Thị Thu Hương là công trình nghiên cứu hệ thống thuộc chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Tác giả đã làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, phân tích quá trình lập pháp qua các thời kỳ và đánh giá thực trạng áp dụng BLHS năm 2015 trên cơ sở dữ liệu xét xử thực tế giai đoạn 2013 - 2023 của Tòa án nhân dân các cấp. Các giải pháp do luận án đề xuất, bao gồm hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, bổ sung danh mục chất ma túy mới và thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, có giá trị trực tiếp cho công tác xây dựng và thi hành pháp luật hình sự tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những van dé lý luận về các tội phạm về ma túy. - Chương 2: Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội phạm về ma túy. - Chương 3: Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam vê các tội phạm vê ma túy và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng. II PHAN TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.

Tinh hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, trong lĩnh vực khoa học luật hình sự, các tội phạm về ma túy đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở những cấp độ khác nhau, theo nhiều nhóm van đề khác nhau. Cụ thé: đã có khá nhiều các công trình khoa học như dé tài nghiên cứu; giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo; bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành; luận án tiễn sĩ, luận văn thạc sĩ. nghiên cứu về nhóm tội phạm này hoặc từng tội phạm cụ thể. Trong các công trình đó, các tác giả đã tiến hành tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng hoặc bình luận.

những quy định của PLHS về tội phạm ma túy trong các BLHS qua các thời kỳ. Vi vậy, việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu sẽ giúp NCS hệ thống lại những vấn đề lý luận có liên quan, qua đó giúp NCS có cách tiếp cận đúng đắn trong quá trình thực hiện đề tài Luận án tiến sĩ của mình. Các công trình nghiên cứu liên quan đến Lý luận về các tội phạm VỀ ma túy Năm 1998, khi BLHS năm 1999 đang trong giai đoạn dự thảo, tác giả Trần Văn Luyện, một chuyên gia PLHS có uy tín, đã xuất bản cuốn sách chuyên khảo “Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về ma túy ””. Đây là một công trình nghiên cứu có giá trị, cung cấp cho người đọc cái nhìn tổng quan về các tội phạm về ma túy, từ khái niệm, dấu hiệu pháp lý đặc trưng, định khung hình phạt.

Tuy nhiên, một số nội dung trong cuốn sách còn mang tính lý thuyết, chưa được áp dụng nhiều trong thực tiễn, không còn phù hợp với quy định của BLHS năm 2015. - Sách tham khảo "Các tội phạm về ma tuý: Đặc điểm hình sự, dấu hiệu pháp lý, các biện pháp phát hiện và diéu tra" của Ths. Nguyễn Phong Hoà” là một công trình nghiên cứu khoa hoc có giá tri, cung cap cho người đọc cái nhìn ° Trần Văn Luyện (2005), "Trach nhiệm hình sự đối với các tội phạm vé ma túy", Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tái bản lần thứ 2 vào năm 2002 và lần thứ 3 vào năm 2005. Nguyễn Phong Hoà (1998), "Các t6i phạm vé ma tuý: Đặc điểm hình sự, dau hiệu pháp lý, các biện pháp phát hiện và diéu tra", Nxb.

Công an nhân dân, Hà Nội. 12 tổng quan về các tội phạm về ma túy. Tác phẩm có nội dung được trình bày một cách logic, khoa hoc, dé hiểu và cung cấp cho người đọc cái nhìn tong quan về các tội phạm về ma túy, từ đặc điểm hình sự, dấu hiệu pháp ly, cho đến các biện pháp phát hiện và điều tra. Tuy nhiên, tác phẩm có một số nội dung chưa được áp dụng thực tiễn nhiều và một số nội dung đã không còn phù hợp với quy định của BLHS năm 2015.

- Bài viết "Quyên tài phán đối với tội phạm về ma tuý - so sánh quy định của các công ước quốc tế về kiểm soát ma tuy với pháp luật Việt Nam" của Ths. Nguyễn Thị Phuong Hoa’ tập trung nghiên cứu hai van đề chính là các quy định về quyền tài phán đối với tội phạm về ma túy trong các Công ước quốc tế về kiểm soát ma tuý và so sánh những quy định này với pháp luật Việt Nam. Bài viết cũng chỉ ra một số điểm khác biệt cần được xem xét dé hoàn thiện pháp luật Việt Nam như: (1) Quyên tai phán của quốc gia nơi hậu qua của tội phạm xảy ra thì pháp luật Việt Nam chỉ quy định đối với các tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyên, mua bán trái phép chất ma túy, trong khi các Công ước quốc tế quy định đối với tất cả các tội phạm về ma túy: (2) Nguyên tắc có lợi cho người phạm tội thì pháp luật Việt Nam chỉ quy định áp dụng nguyên tắc này trong trường hợp áp dụng hình phạt, trong khi các Công ước quốc tế quy định áp dụng nguyên tắc này trong tất cả các giai đoạn t6 tụng hình sự. Bài viết đã góp phần làm rõ các quy định về quyền tài phán đối với tội phạm về ma túy trong các Công ước quốc tế và pháp luật Việt Nam.

Đồng thời bài viết cũng đã chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt cơ bản giữa hai hệ thống quy định này, từ đó tác giả có đề xuất một số kiến nghị nhăm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, bài viết chưa đưa ra các số liệu thống kê hoặc nghiên cứu thực tiễn dé làm rõ hơn cho các van dé được đê cập. Nguyễn Thi Phương Hoa (2017), “Quyển tài phán đối với tội phạm về ma tuý - so sánh quy định của các công ước quốc tê về kiêm soát ma tuy với pháp luật Việt Nam", Tạp chí Luật học sô tháng 7, Đại hoc Luật Hà Nội. 13 - Luận án tiến sĩ của Phạm Minh Tuyên về “Trách nhiệm hình sự đối với các toi phạm về ma túy trong Luật hình sự Việt Nam’” đã đề cập đến vẫn đề xác định TNHS đối với các tội phạm về ma túy trong Luật hình sự Việt Nam.

Luận án đi từ việc xác định các vẫn đề lý luận liên quan đến tội phạm về ma túy, sau đó phân tích và đánh giá các quy định về xác định TNHS đối với các tội phạm này. Trên cơ sở đó, tác giả chỉ ra những điểm hạn chế, bất cập của các quy định và đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm góp phan hiệu qua trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm về ma túy, góp phần làm rõ những van dé lý luận và thực tiễn về xác định TNHS đối với tội phạm về ma túy. - Bài viết “Các tội phạm VỀ ma tuý - So sảnh giữa Bộ luật hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999, của TS. Lê Thị Sơn” đã phân tích, so sánh các quy định về các tội phạm về ma túy giữa BLHS năm 1985 và BLHS năm 1999.

Theo tác giả, BLHS năm 1999 đã có nhiều điểm mới về các tội phạm về ma túy, đã sửa đổi, bô sung một số tội danh về ma túy; bổ sung thêm một số đối tượng tác động của tội phạm về ma túy như: Người chưa thành niên, phụ nữ có thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; quy định rõ hơn về chủ thể của các tội phạm về ma túy: Tuôi chịu TNHS đối với tội phạm về ma túy là từ đủ 16 tuổi trở lên. Ngoai ra, BLHS năm 1999 quy định cụ thé hơn về hành vi phạm tội của các tội phạm về ma túy, quy định cụ thể hơn về lỗi của người phạm tội về ma túy: Người phạm tội về ma túy có thể phạm tội với lỗi cô ý trực tiếp hoặc cô ý gián tiếp. Bên cạnh những điểm mới đã nêu, BLHS năm 1999 cũng có một số điểm chưa hop lý, cần được sửa đổi, bổ sung như: BLHS năm 1999 chưa quy định cụ thể về việc xử lý hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, dẫn đến tình trạng nhiều người sử dụng trái phép chất ma túy nhưng không bị truy cứu TNHS; một số dấu hiệu pháp lý của các tội phạm về Š'TS. Phạm Minh Tuyên (2006), "Trach nhiệm hình sự đối với các tội phạm về ma túy trong Luật hình sự Việt Nam".

? Lê Thị Sơn (2000), “Các tội phạm về ma tuy - So sánh giữa Bộ luật hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999”, Tạp chí Luật học. 14 ma túy chưa được quy định cụ thể, dẫn đến khó khăn trong việc ADPL. Ví du: dấu hiệu “số lượng lớn” của chất ma túy chưa được quy định cụ thé, dẫn đến việc ADPL chưa thống nhất; một số hình phạt đối với các tội phạm về ma túy chưa đủ sức răn đe, phòng ngừa tội phạm. Ví dụ: hình phạt đối với tội tô chức, môi giới cho người khác sử dụng trái phép chất ma túy chỉ là phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm, chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Bài viết đã có những phân tích, đánh giá sâu sắc về những điểm mới và chưa hợp lý của các quy định về các tội phạm về ma túy giữa hai Bộ luật gop phan nâng cao nhận thức và khả năng ADPL hình sự đối với các tội phạm vê ma túy. - Bài viết “Bàn về việc sửa đổi, bổ sung Điều 194 Bộ luật hình sự năm 1999” của tác giả Nguyễn Ngọc Anh'” đã phân tích những bat cập trong quy định của Điều 194 về tội tàng trữ, vận chuyền, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy của BLHS năm 1999. Tác giả bài viết đã chỉ ra rằng, việc giải thích và áp dụng nhiều điểm trong Điều luật này trên thực tế là chưa thong nhất, cụ thé là: Thi? nhất, về khái niệm “chất ma túy” thì nội hàm của khái niệm này chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng chưa thống nhất, có trường hợp không được coi là chất ma túy nhưng vẫn bị xử lý hình sự. Thứ hai, độ tuổi chịu TNHS đối với tội phạm về ma túy chưa phù hợp với thực tiễn, dẫn đến việc có trường hợp người chưa đủ 14 tuổi vẫn bị truy cứu TNHS.

7# ba, tội danh “mua bán trái phép chất ma túy” chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng chưa thống nhất, có trường hợp mua bán chất ma túy với số lượng nhỏ nhưng van bị truy cứu TNHS với khung hình phat cao. Từ những bất cập trên, tác giả đã đưa ra một số đề xuất nhằm bồ sung, hoàn thiện Điều 194, cụ thể là: Sửa đổi khái niệm “chất ma túy”: Quy định rõ ràng nội hàm '® Nguyễn Ngọc Anh (2009), “Bàn vẻ việc sửa đổi, bô sung Điễu 194 Bộ luật hình sự năm 1999”, Tạp chí Kiểm sát, số 4/2009, tr.