Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về Trương Dang Qué và hướng tiếp cận của đề tài. Chương 2: Cuộc đời, sự nghiệp và tình hình văn bản thơ văn Trương Đăng Qué. Chương 3: Quan niệm sáng tác và nội dung thơ văn Trương Dang Qué. Chương 4: Nghệ thuật tho văn Trương Đăng Qué.
PHAN NOI DUNG Chuong 1 TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU VE TRUONG DANG QUE VA HUONG TIEP CAN CUA DE TAI Trương Dang Qué là một đại than của triều Nguyễn, cuộc đời và sự nghiệp của ông có ảnh hưởng tắt lớn đến lịch sử triều Nguyễn trên nhiều phương diện. Do lẽ đó, từ sau khi Trương Đăng Quê mắt (1865), đã có những ghi chép, bình luận, đánh giá về con người, tư tưởng và sự nghiệp của ông, trong đó có trước tác thơ văn. Do tính phức tạp trong nghiên cứu về sự nghiệp của Trương Đăng Qué nói chung và thơ văn ông nói riêng, cho nên chúng tôi thực hiện đề tài này nhằm phân tích, đánh giá những nghiên cứu đi trước, chỉ ra những van dé còn tồn tại dé từ đó xác định phạm vi và nội dung nghiên cứu về thơ văn Trương Đăng Qué. Tinh hình nghiên cứu về Trương Dang Qué Tình hình nghiên cứu về Trương Đăng Qué được chúng tôi chia làm 2 nội dung: ® Những nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp chính trị, quan điểm chống Pháp và vai trò của Trương Đăng Qué với lich sử triéu Nguyễn; 9 Những nghiên cứu liên quan đến hoạt động sưu tâm, giới thiệu, dịch chú thơ văn Trương Đăng Quế.
Chúng tôi trình bày hai nội dung trên theo tiến trình lịch đại đề thuận tiện việc tổng kết, đánh giá. Những nghiên cứu về cuộc doi, sự nghiệp chính trị, quan điểm chong Pháp và vai trò của Trương Đăng Quế với lịch sử triều Nguyễn Từ cuối thế kỷ XIX, việc đánh giá về vai trò Trương Đăng Quế với lịch sử triều Nguyễn, quan điểm của Trương Đăng Quế (cũng như một số vị đại thần khác) trong việc chống Pháp hầu như chưa được các nhà nghiên cứu quan tâm. Phải sang đầu thế kỷ XX, lẻ tẻ trong những công trình nghiên cứu, hoặc trên các tạp chí, khi viết về giai đoạn triều Nguyễn mới có tác giả nhắc đến Trương Đăng Quế. Và sớm nhất là học giả Trần Trọng Kim.
- Tran Trong Kim trong Viét Nam sw luoc (xuất ban lần đầu năm 1920) nhận định rằng Trương Dang Qué là người theo phe chủ chiến, cho răng khi triều đình ở Huế được tin đồn Kỳ Hoà và thành Mỹ Tho thất thủ rồi, bèn sai Thượng thư bộ Hộ là Nguyễn Bá Nghi làm Kham sai đại thần vào kinh lý việc Nam kỳ. Nguyễn Bá Nghỉ biết thế không chống nổi với quân Pháp, dâng sớ về xin giảng hoà. Khi ấy đình thần trong triều có Trương Đăng Qué không đồng ý, bắt phải tim cách chống giữ. (Trần Trọng Kim, 2018, tr.
Thế nhưng, khi đánh giá về nguyên nhân that bại của triều Nguyễn trước sự xâm lược của Thực dân Pháp, Trần Trọng Kim đã phê phán vua Tự Đức và một sỐ quan lại đương triều, trong đó có Truong Đăng Qué là người không am hiểu thời thé mới (tr. Do điều kiện tình hình đất nước, cho nên phải từ sau Cách mang tháng Tám năm 1945 trở đi, việc nghiên cứu về một số nhân vật triều Nguyễn nói chung và Trương Đăng Qué nói riêng mới được quan tâm nhiều hơn. - Ở miền Nam, trong tác phẩm Phan Thanh Giản (1796-1867), Nam Xuân Thọ khi viết về Phan Thanh Giản cùng thái độ và ứng phó của triều Nguyễn trước sự xâm lược của Thực dân Pháp, đã khang định Trương Đăng Qué là người chủ chiến, nhưng quan điểm cũng như cách lập luận của Nam Xuân Thọ cũng giống với Trần Trọng Kim, ông viết: “Nguyễn Bá Nghi liệu thế không chống nổi với quân Pháp, dâng sé xin giảng hoà. Nhưng quan đại thần Trương Đăng Quế ở trong triều chủ chiến, nhất quyết mưu sự chống giữ” (Nam Xuân Thọ, 1957, tr.
Đồng quan điểm và nhận định như Trần Trọng Kim và Nam Xuân Thọ, trong Non nước xứ Quang tân biên, Phạm Trung Việt cũng cho rằng Trương Dang Qué đã kiên quyết dé xuất lên vua Tự Đức yêu cầu Nguyễn Bá Nghi phải kiên quyết tim cách chống giữ sau khi để quân Pháp chiếm được đồn Kỳ Hoà và thành Mỹ Tho (Phạm Trung Việt, 1969, tr. - Trong Việt Nam danh nhân từ điển, soạn giả Nguyễn Huyền Anh khi chép về tiểu sử, hành trạng của Trương Đăng Quế cũng đưa ra nhận xét tương tự như các tác giả đi trước, khi ông khang định Trương Đăng Qué “có lòng yêu nước nhiệt thành, cương quyết chủ trương việc đánh Pháp đến cùng dé giữ lay phần đất miền Nam” (Nguyễn Huyền Anh, 1972, tr. Có thể thấy rằng các nhà nghiên cứu ở miền Nam đều cùng chung quan điểm nhận định về Trương Đăng Quế khi cho rằng ông là người yêu nước, thuộc phe chủ chiến và quyết tâm chồng Pháp. - Ở miền Bắc, do tình hình đất nước chiến tranh, nên đến khi đất nước thống nhất (1975), những nghiên cứu về Trương Đăng Quế hầu như văng bóng, có chăng chỉ là những nhận định đánh giá chung về giai đoạn triều Nguyễn với những phê phán lên án khá gay gắt.
- Năm 1993, dé nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp Trương Đăng Qué nhân kỷ niệm lần thứ 200 ngày sinh của ông (1793-1993), UBND tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp cùng Sở VHTT Quảng Ngãi tổ chức Hội thảo khoa học về Trương Đăng Quế lần thứ nhất trong hai ngày 13 và 14 tháng 12 năm 1993 tại Hội trường UBND tỉnh. Trong tinh thần đổi mới về quan điểm và phương pháp nghiên cứu, hội thảo cũng đã hào hứng bàn về những cống hiến không nhỏ của Trương Dang Qué trên các lĩnh vực sử học, văn học và giáo dục, đặc biệt là ở những khía cạnh đang còn có ý kiến khác nhau, trong đó có vấn đề vì sao Trương Đăng Quế lại được triều Nguyễn trọng vọng như vậy. Ngoài báo cáo đề dẫn và báo cáo tổng kết của Ban tổ chức, thì hội thao đã nhận được tất cả 26 bản tham luận, trong đó có 12 tham luận liên quan trực tiếp đến cuộc đời, sự nghiệp và quan điểm chống Pháp của Trương Đăng Quế. Nhìn chung, các bản tham luận được chuân bị khá công phu, nghiêm túc, dựa trên khối tài liệu hết sức phong phú, từ những văn bản sử liệu của QSQTN, cho đến những tài liệu lịch sử chính thống hiện nay, từ những văn bản Hán Nôm đến các tư liệu tiếng Pháp, từ các giai thoại đã thành văn đến những giai thoại vừa sưu tầm được (Sở VHTT&TT Quảng Ngãi, 1994, tr.
Từ nội dung các bản tham luận, có thê thấy, các nhà nghiên cứu đã tập trung vào 4 nội dung chính, đó là: Sự nghiệp chính trị của Trương Đăng Quế; Tư tưởng, nhân cách Trương Đăng Quế; Trương Đăng Qué với van đề chống Pháp; Giới thiệu thơ văn Trương Đăng Qué. - Về sự nghiệp chính trị của Trương Đăng Quế: Các bản tham luận đều khang định Trương Đăng Quế có một sự nghiệp chính trị rực rỡ, suốt ba đời vua Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức, trải qua 43 năm làm quan, Trương Đăng Quế đều đứng hàng nhất nhị phâm, giữ những vai trò then chốt trên nhiều lĩnh vực trọng yếu của triều đình. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với vận mệnh của đất nước trong một giai đoạn gay go, phức tạp (tr. Là một trong những người có vai trò rất quyết định đối với đường lối đối nội, đối ngoại của triều đình (tr.
- Về tư tưởng nhân cách: Một số tham luận đánh giá rất cao nhân cách của Trương Đăng Quế, xem ông là người “có một nhân cách cao quý hiếm thấy trong lịch sử dân tộc, không tham quyền cé vị, tự đào thải mình khỏi vũ đài lịch sử” (tr. Đồng quan điểm trong việc đánh giá cao nhân cách kẻ sĩ của Truong Đăng Qué, có tham luận khang định ông là người không ham công danh phú quí, luôn lay phương châm “thượng trí quân, hạ trạch dân” làm lẽ sống. Nhưng trước thực tại lịch sử vua tôi không đồng lòng đồng sức, quan lại tha hoá, đục khoét nhân dân, khiến cho một quan đại thần như Trương Đăng Quế phải day dứt, hết sức khô tâm, không được từ quan mà phải làm quan, một nhân vật làm quan suốt cả cuộc đời, cho đến lúc về hưu tại quê nhà lại là người “không biệt nghiệp", bởi “thân nay trot gửi kiếp tôi trung’ (tr. - Trương Dang Qué với van đề chống Pháp: Thái độ và hành động của Trương Dang Quế trong đối sách với sự xâm lược của quân Pháp là một chủ đề được các tác gia quan tâm tìm hiểu, phân tích và bàn luận sôi nổi.
Có tác giả xếp Trương Đăng Quế vào phe chủ chiến, người khác lại cho rang Trương Đăng Qué là người chủ hoà, hoặc có tác giả lại cho răng ông là người vừa chủ hoà vừa chủ chiến, hoà chỉ là giải pháp tình thế (tr. Có tác giả thì không xếp Trương Đăng Qué thuộc phe nào, ma khang định rằng ông phải góp phan chịu trách nhiệm trong việc dé mat nước vào tay quân xâm lược Pháp (tr. Cho đến nay, đây là hội thảo đầu tiên và cũng là duy nhất liên quan trực tiếp đến Trương Dang Qué. Có thé thấy răng số tham luận gửi đến hội thảo chưa nhiều, và các van đề đặt ra xoay quanh cuộc đời, sự nghiệp của Trương Đăng Quế chưa được giải quyết rốt ráo, một số nhận định đánh giá còn ở mức chung chung chưa cụ thé rõ ràng, còn mang tính tư biện chủ quan, thiếu tư liệu chứng minh.
Hơn nữa, lại vì “một số nguyên nhân khách quan”, khiến cho kỷ yếu hội thảo không được in, không được lưu hành, điều nay cũng han chế khả năng tiếp cận tư liệu của những người di sau muốn quan tâm tìm hiểu. Song dù sao, hội thảo cũng đã gợi mở ra nhiều van đề giúp cho những ai quan tâm có thé theo những chỉ dẫn đó dé mở rộng nghiên cứu sâu hơn về Trương Đăng Qué. Những nghiên cứu về Trương Đăng Quế được chú trọng hơn từ những năm đầu thế kỷ XXI, với hàng loạt những bài viết, công trình quan tâm tìm hiểu đến cuộc đời, sự nghiệp của Trương Đăng Quế.