File luận án bành thị thảo 2022

Chuyên khảo phân tích File luận án bành thị thảo 2022, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Bành Thị Thảo
• Người hướng dẫn: Nguyễn Tiến Thuận
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Để Phát Triển Kinh Tế, Xã Hội Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ- XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài với phát triển kinh tế-xã hội địa phương
• 1.2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.4. Đóng góp của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài với phát triển kinh tế-xã hội địa phương
• 1.5. Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế-xã hội địa phương
• 1.5.1. Khái niệm, đặc điểm
• 1.5.2. Các nhân tố tác động đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào địa phương
• 1.5.3. Nội dung thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào địa phương để phát triển kinh tế - xã hội địa phương
• 1.5.4. Tiêu chí đánh giá kết quả thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào địa phương
• 1.6. Kinh nghiệm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế - xã hội của một số địa phương và bài học rút ra cho tỉnh Nghệ An
• 1.6.1. Kinh nghiệm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế - xã hội của một số địa phương
• 1.6.2. Bài học về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài rút ra cho tỉnh Nghệ An
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ- XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN
• 2.1. Khái quát về các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và thực trạng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Nghệ An
• 2.1.1. Khái quát về các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Nghệ An
• 2.2. Thực trạng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Nghệ An
• 2.3. Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An
• 2.3.1. Thực trạng thiết lập mục tiêu thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Nghệ An
• 2.3.2. Thực trạng cải thiện môi trường đầu tư thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh Nghệ An
• 2.3.3. Thực trạng công tác xúc tiến đầu tư thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh Nghệ An
• 2.3.4. Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tỉnh Nghệ An
• 2.3.5. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.3.6. Thu thập và xử lý số liệu
• 2.3.7. Kết quả nghiên cứu
• 2.3.8. Đánh giá thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An
• 2.3.8.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.8.2. Những hạn chế còn tồn tại
• 2.3.8.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và quan điểm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Nghệ An
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An đến năm 2030
• 3.2. Quan điểm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 2030
• 3.3. Các giải pháp tăng cường thu vốn hút đầu tư trực tiếp nước ngoài cho phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Nghệ An giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 2030
• 3.3.1. Hoàn thiện công tác xây dựng các mục tiêu thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Nghệ An gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh
• 3.3.2. Tăng cường cải thiện môi trường thu hút vốn ĐTTTNN
• 3.3.3. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến đầu tư ĐTTTNN
• 3.3.4. Tăng cường hợp tác trong và ngoài tỉnh nhằm tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài cho tỉnh Nghệ An
• 3.3.5. Kiến nghị với các cơ quan có liên quan
• 3.3.5.1. Với Quốc hội
• 3.3.5.2. Với Chính phủ
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Luận án Tiến sĩ về Thu hút Vốn Đầu Tư Nước Ngoài tại Nghệ An 2022

Luận án Tiến sĩ về thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Nghệ An năm 2022 tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến dòng vốn này. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình đầu tư tại Nghệ An mà còn đưa ra những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư. Đặc biệt, luận án sẽ làm rõ vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu về đầu tư nước ngoài tại Nghệ An

Nghệ An có nhiều tiềm năng để thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng này vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này nhằm chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc thu hút vốn đầu tư, từ đó đề xuất các giải pháp hiệu quả.

1.2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu trong luận án

Luận án đặt ra mục tiêu nghiên cứu rõ ràng, bao gồm việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Phương pháp nghiên cứu sẽ bao gồm phân tích định tính và định lượng, nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan.

II. Thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Nghệ An năm 2022

Thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài tại Nghệ An trong năm 2022 cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít thách thức. Mặc dù có sự gia tăng về số lượng dự án, nhưng quy mô và chất lượng của các dự án vẫn còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của tỉnh.

2.1. Đánh giá tình hình đầu tư nước ngoài tại Nghệ An

Nghệ An đã thu hút được một số dự án lớn từ các nhà đầu tư nước ngoài, tuy nhiên, phần lớn các dự án vẫn ở quy mô nhỏ và chưa có sự chuyển giao công nghệ hiện đại. Điều này cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả đầu tư.

2.2. Những thách thức trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Các thách thức như môi trường đầu tư chưa thật sự hấp dẫn, thiếu các chính sách ưu đãi hợp lý và sự cạnh tranh từ các tỉnh lân cận đang cản trở việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Nghệ An.

III. Phương pháp và giải pháp thu hút vốn đầu tư nước ngoài hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư nước ngoài, Nghệ An cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư mà còn cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Cải thiện môi trường đầu tư tại Nghệ An

Cải thiện môi trường đầu tư là yếu tố then chốt để thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Cần có các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ về mặt pháp lý và cải cách hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường xúc tiến đầu tư và quảng bá hình ảnh Nghệ An

Hoạt động xúc tiến đầu tư cần được đẩy mạnh thông qua các hội nghị, hội thảo và các chương trình quảng bá hình ảnh Nghệ An như một điểm đến hấp dẫn cho vốn đầu tư nước ngoài.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đầu tư nước ngoài

Kết quả nghiên cứu từ luận án sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư. Việc áp dụng các giải pháp đề xuất sẽ giúp Nghệ An thu hút nhiều hơn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

4.1. Những kết quả đạt được từ thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Các dự án đầu tư nước ngoài đã góp phần tạo ra việc làm, tăng thu ngân sách và chuyển giao công nghệ cho Nghệ An. Tuy nhiên, cần có những đánh giá cụ thể hơn về hiệu quả của các dự án này.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các dự án đầu tư nước ngoài

Đánh giá hiệu quả của các dự án đầu tư nước ngoài là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong chính sách thu hút đầu tư của tỉnh. Điều này sẽ giúp cải thiện các chiến lược trong tương lai.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Kết luận từ luận án sẽ chỉ ra những thành công và hạn chế trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Nghệ An. Định hướng tương lai sẽ tập trung vào việc cải thiện chính sách và nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

5.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội Nghệ An

Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An cần gắn liền với việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển bền vững.

5.2. Các khuyến nghị cho chính sách thu hút đầu tư

Các khuyến nghị cho chính sách thu hút đầu tư cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm từ các địa phương khác. Điều này sẽ giúp Nghệ An trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, sự trỗi dậy của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu thời kỳ hậu đại dịch COVID-19, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI - Foreign Direct Investment) đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển giao công nghệ và tăng trưởng bền vững tại các quốc gia đang phát triển. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Bành Thị Thảo với đề tài "Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế, xã hội tỉnh Nghệ An" (Học viện Tài chính, Hà Nội - 2022; Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Tiến Thuận và PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Tâm; Chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng) là công trình nghiên cứu mang tính hệ thống và tiên phong, giải quyết toàn diện bài toán tối ưu hóa nguồn lực tài chính công và chính sách địa phương nhằm thu hút FDI chất lượng cao.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) thực tiễn và học thuật được luận án định vị rõ nét: Mặc dù Nghệ An là địa phương có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, nằm ở vị trí trung tâm vùng Bắc Trung Bộ với hệ thống giao thông đa phương thức, nhưng thực tế thu hút FDI giai đoạn 2011 - 2021 lại rơi vào tình trạng "vùng trũng thu hút vốn ĐTTTNN của khu vực Bắc Trung Bộ (so với Hà Tĩnh và Thanh Hóa)". Các nghiên cứu trước đây (như Đặng Thành Cương, 2012) chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính đơn thuần ở giai đoạn 2002 - 2012 mà chưa tiếp cận chuyên sâu dưới giác độ chính sách tài chính địa phương (thuế, tài chính đất đai, chi ngân sách) và chưa lượng hóa tác động bằng mô hình kinh tế lượng hiện đại.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết đồng bộ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thực trạng thu hút và mức độ đóng góp của dòng vốn FDI đối với phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 - 2021 diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Chính quyền tỉnh Nghệ An đã sử dụng các công cụ, chính sách nào (đặc biệt là công cụ tài chính) trong thu hút FDI và những điểm nghẽn tồn tại là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những nhân tố nào tác động có ý nghĩa thống kê đến quyết định đầu tư trực tiếp nước ngoài vào tỉnh Nghệ An?
• Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Cần định hình hệ thống giải pháp tài chính và cơ chế chính sách đột phá nào giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu xoay quanh tác động của các nhân tố thuộc môi trường đầu tư địa phương đến quyết định của nhà đầu tư:

• Giả thuyết H1: Kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng khu công nghiệp/khu kinh tế tác động cùng chiều đến thu hút FDI.
• Giả thuyết H2: Chính sách tài chính ưu đãi (thuế TNDN, tiền thuê đất) tác động tích cực đến quyết định bỏ vốn của nhà đầu tư nước ngoài.
• Giả thuyết H3: Chất lượng nguồn nhân lực và chi phí lao động địa phương có ảnh hưởng thuận chiều đến dòng vốn FDI.
• Giả thuyết H4: Chi phí kinh doanh và năng lực dịch vụ công/cải cách thủ tục hành chính tác động có ý nghĩa đến sự hài lòng và mở rộng đầu tư FDI.
• Giả thuyết H5: Hiệu quả của công tác xúc tiến đầu tư và thương hiệu địa phương có tác động thúc đẩy dòng vốn FDI vào tỉnh.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của Lý thuyết chiết trung OLI (Dunning, 1977), Lý thuyết tăng trưởng nội sinh và năng lực hấp thụ công nghệ (Borensztein et al., 1998; Cohen & Levinthal, 1990), Lý thuyết thể chế (Acemoglu et al., 2005; North, 1990) và Lý thuyết tối ưu hóa chính sách tài khóa trong thu hút đầu tư (Goodspeed, 2007; Yuan Tian, 2018).

Phạm vi nghiên cứu bao hàm chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2021 của tỉnh Nghệ An đối chiếu với Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Bình Dương, Vĩnh Phúc và bài học quốc tế từ Thâm Quyến (Trung Quốc, 1987 - 2008), Iskandar (Malaysia, 1986 - 2016). Dữ liệu sơ cấp được khảo sát từ 399 nhà quản lý doanh nghiệp FDI (phân tích EFA/hồi quy) và 200 nhà quản lý doanh nghiệp FDI (đánh giá mức độ hài lòng về môi trường đầu tư), kết hợp phỏng vấn sâu 10 chuyên gia đầu ngành.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về FDI chia thành ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu 1: Tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế và chuyển giao công nghệ. Các nghiên cứu kinh điển như Caves (1974), Blomstrom & Persson (1983), Frank & Mei-Chu (2007) và Shaari et al. (2012) tại Malaysia chứng minh FDI tạo tác động lan tỏa năng suất lao động (productivity spillover effects) và kích thích GDP (1% tăng trưởng FDI tạo mức tăng 49,1% GDP). Tuy nhiên, trường phái phản biện do Aitken & Harrison (1999), Konings (2001) chỉ ra hiệu ứng chèn ép (market-stealing effect) làm tổn hại doanh nghiệp nội địa nếu khoảng cách công nghệ quá lớn. Borensztein et al. (1998) và Batten & Vinh Võ (2009) khẳng định tác động tích cực của FDI chỉ phát huy khi nước chủ nhà vượt qua ngưỡng phát triển tối thiểu về vốn nhân lực (absorptive capacity threshold) và hạ tầng kỹ thuật. Tại Việt Nam, Đinh Đức Trường (2016) cảnh báo nguy cơ biến thành "thiên đường ô nhiễm" (Pollution Haven Hypothesis) nếu thu hút FDI thiếu chọn lọc.

Dòng nghiên cứu 2: Các nhân tố quyết định thu hút FDI. Dựa trên mô hình OLI của Dunning (1977), các học giả quốc tế (Shatz et al., 2000; Fung et al., 2000; Asiedu, 2002, 2006) và trong nước (Hoàng Thị Thu, 2007; Nguyễn Ngọc Anh & Nguyễn Thắng, 2007; Nguyễn Ngọc Anh, 2014; Nguyễn Đức Nhuận, 2017) xác nhận quy mô thị trường, cơ sở hạ tầng, chi phí và chất lượng lao động, độ mở thương mại và chỉ số thể chế là các biến giải thích then chốt. Đặng Đức Anh (2013) dùng dữ liệu PCI chứng minh tương quan dương mạnh mẽ giữa chất lượng thể chế cấp tỉnh và tỷ lệ giải ngân FDI.

Dòng nghiên cứu 3: Hiệu lực của chính sách tài chính và tài khóa. Goodspeed (2007) chứng minh cơ sở hạ tầng tốt kết hợp thuế thấp gia tăng thu hút FDI. Yuan Tian (2018) chứng minh giảm thuế và trợ cấp chi phí là chính sách tối ưu cho các ngành rủi ro cao, lợi nhuận lớn. Ngược lại, Zhiyong An (2012) và Minchung Hsu (2019) nghiên cứu tại Trung Quốc chỉ ra cải cách chấm dứt ưu đãi thuế năm 2008 không làm suy giảm dòng vốn mà quy mô thị trường và hạ tầng mới mang tính quyết định. Ở Việt Nam, Hoàng Phương Anh (2021) và Nguyễn Quỳnh Thơ (2018) bằng mô hình ngưỡng (Panel Threshold Regression) khẳng định dư địa thu hút FDI của Việt Nam cần chuyển mạnh sang nâng cấp chuỗi giá trị và gắn kết khu vực tư nhân.

Luận án định vị vị trí học thuật bằng việc khắc phục triệt để khoảng trống nghiên cứu địa phương: Khảo sát thực chứng toàn diện tại một tỉnh đang chuyển mình từ thuần nông sang công nghiệp, đánh giá sâu vai trò của 3 trụ cột tài chính địa phương (thuế TNDN, tiền thuê đất, chi ngân sách cho hạ tầng và giải phóng mặt bằng), so sánh trực tiếp với 2 ca điển hình quốc tế (Thâm Quyến và Iskandar) để rút ra bài học thích ứng cho Nghệ An.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning (1977) bằng cách chứng minh rằng trong bối cảnh phân cấp quản lý tài khóa cấp tỉnh tại Việt Nam, Lợi thế địa điểm (Location Advantage - L) không đơn thuần là tài nguyên tự nhiên hay vị trí địa lý tĩnh, mà là một cấu trúc động được kiến tạo bởi các can thiệp tài chính công của chính quyền cấp tỉnh. Luận án tích hợp Lý thuyết thể chế (North, 1990; Acemoglu et al., 2005) với Lý thuyết chi tiêu công (Goodspeed, 2007) để chỉ rõ: Chi ngân sách địa phương cho đầu tư cơ sở hạ tầng trọng điểm và chi hỗ trợ giải phóng mặt bằng (GPMB) có vai trò như "vốn mồi" (catalyst capital), giúp giảm thiểu chi phí chìm (sunk costs) và rủi ro gia nhập thị trường của các công ty đa quốc gia (MNEs).

Đồng thời, luận án đóng góp vào Lý thuyết năng lực hấp thụ (Borensztein et al., 1998) khi khẳng định sự thất bại trong việc tạo ra hiệu ứng lan tỏa (spillover effect) tại Nghệ An bắt nguồn từ việc dòng vốn FDI tập trung quá mức vào các ngành thâm dụng lao động phổ thông giá rẻ (may mặc, gia công), thiếu sự liên kết dọc (vertical linkages) với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ (CNHT) nội địa.

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích liên hoàn gồm 3 trụ cột quản lý nhà nước về thu hút FDI gắn liền với các công cụ tài chính công:

1. Thiết lập mục tiêu thu hút FDI: Gắn kết chiến lược quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu ngành với tiêu chí sàng lọc dự án theo công nghệ và suất đầu tư/diện tích đất.
2. Cải thiện môi trường đầu tư qua chính sách tài chính:
   • Chính sách thuế: Tối ưu hóa các gói ưu đãi thuế TNDN, miễn giảm thuế có thời hạn trong Khu kinh tế Đông Hồi, KKT Đông Nam và các KCN (VSIP, WHA, Hoàng Mai).
   • Chính sách tài chính đất đai: Cơ chế giá đất, miễn tiền thuê đất, chi trả bồi thường GPMB tạo quỹ đất sạch.
   • Chi ngân sách nhà nước (NSNN): Phân bổ vốn đầu tư công vào hạ tầng giao thông kết nối liên vùng (cảng biển Cửa Lò, sân bay Vinh, trục đường ven biển), chi đào tạo nguồn nhân lực và chi cải cách hành chính (ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chỉ số PARINDEX và PCI).
3. Đẩy mạnh công tác xúc tiến đầu tư: Phân bổ chi ngân sách cho xúc tiến có trọng tâm, chuyển từ xúc tiến thụ động sang tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia nắm giữ công nghệ nguồn (Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc).

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình áp dụng cho các nền kinh tế địa phương cấp tỉnh thuộc các nước đang phát triển, nơi năng lực ngân sách tự cân đối còn hạn chế và chịu sự chi phối của khung pháp lý thuế/đầu tư cấp trung ương.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng hậu kỳ (post-positivism) kết hợp phương pháp hỗn hợp (mixed-methods design) đa tầng:

• Nghiên cứu định tính: Phương pháp thống kê mô tả, thống kê phân tổ, phân tích chuỗi thời gian, so sánh đối chuẩn (benchmarking) với các tỉnh lân cận (Thanh Hóa, Hà Tĩnh) và tỉnh đi đầu (Bình Dương, Vĩnh Phúc); kết hợp kỹ thuật phỏng vấn sâu (in-depth interviews) chuyên gia.
• Nghiên cứu định lượng: Khảo sát diện rộng bằng bảng hỏi cấu trúc thang đo Likert 5 điểm, ứng dụng phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) và phân tích hồi quy đa biến nhằm lượng hóa các nhân tố quyết định việc thu hút FDI.

Nghiên cứu sơ bộ (Qualitative)
Thu thập dữ liệu thực địa (Fieldwork)
Xử lý & Phân tích dữ liệu (SPSS)

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn chuẩn hóa thang đo: Tiến hành phỏng vấn sâu 05 chuyên gia lãnh đạo tại Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Nghệ An cùng 05 giảng viên có học vị Tiến sĩ trở lên tại các trường đại học khối kinh tế uy tín để điều chỉnh thang đo phù hợp với đặc thù tỉnh Nghệ An.
2. Thu thập mẫu khảo sát sơ cấp:
   • Mẫu 1 ($N = 399$): Các nhà quản lý đại diện cho các doanh nghiệp FDI đã tìm hiểu cơ hội đầu tư hoặc đang vận hành dự án tại Nghệ An. Mẫu đảm bảo tính đại diện cao cho các hình thức sở hữu (100% vốn nước ngoài, liên doanh) và lĩnh vực hoạt động.
   • Mẫu 2 ($N = 200$): Các nhà quản lý doanh nghiệp FDI đang trực tiếp hoạt động nhằm đo lường mức độ hài lòng đối với các chính sách hỗ trợ đầu tư, thuế, đất đai, thủ tục hành chính và logistics.
3. Triangulation và kiểm định chất lượng thang đo: Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) giữa báo cáo tài chính thứ cấp, dữ liệu khảo sát sơ cấp và biên bản phỏng vấn sâu chuyên gia. Sử dụng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha và kiểm định Bartlett, hệ số KMO để xác lập giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của thang đo.

Data và phân tích

Phân tích định lượng được thực hiện trên phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS với các kiểm định nghiêm ngặt:

• Độ tin cậy thang đo (Reliability Analysis): Tất cả các nhóm thang đo (Cơ sở hạ tầng, Chính sách ưu đãi đầu tư, Nguồn nhân lực, Chi phí kinh doanh, Dịch vụ công & CCHC, Xúc tiến đầu tư) đều đạt hệ số Cronbach's Alpha $> 0,70$, hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) $> 0,30$, chứng minh độ tin cậy tuyệt đối của công cụ đo lường.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Hệ số $0,5 < \text{KMO} < 1,0$, kiểm định Bartlett’s Test of Sphericity có ý nghĩa thống kê ($p\text{-value} = 0,000 < 0,05$), tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$, và hệ số tải nhân tố (Factor Loading) của tất cả các biến quan sát đều $> 0,50$.
• Mô hình hồi quy đa biến và Robustness checks: Kiểm tra đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai ($\text{VIF} < 2,0$), kiểm định phân phối chuẩn phần dư và hiện tượng phương sai thay đổi nhằm đảm bảo các ước lượng hệ số hồi quy không bị chệch.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1: Nghệ An là "vùng trũng" FDI của khu vực Bắc Trung Bộ với hiệu quả đóng góp kinh tế chưa tương xứng. Giai đoạn 2011 - 2021, lũy kế thu hút FDI của Nghệ An đạt kết quả rất khiêm tốn so với các tỉnh lân cận như Thanh Hóa (nhờ dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn) và Hà Tĩnh (nhờ dự án Formosa Vũng Áng). Minh chứng thực tế: "Đóng góp của khu vực có vốn ĐTTTNN cho GRDP của địa phương còn nhỏ (tỷ lệ đóng góp dưới 3%), tốc độ tăng trưởng khu vực có vốn ĐTTTNN bình quân 10%/năm; chỉ đóng góp 2% thu NSNN hàng năm". Tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh tuy có xu hướng tăng nhưng chủ yếu đến từ các mặt hàng gia công đơn thuần.

Phát hiện 2: Cơ cấu FDI lệch pha, quy mô vốn/dự án nhỏ và công nghệ trung bình thấp. Đa số các dự án FDI tại Nghệ An có quy mô vốn đăng ký bình quân thấp, tỷ lệ vốn giải ngân thực tế/vốn đăng ký chưa cao. Dòng vốn tập trung chủ yếu vào các ngành may mặc, da giày, chế biến gỗ, dệt may – là những ngành thâm dụng lao động giản đơn, giá trị gia tăng nội địa thấp, chưa thu hút được các dự án công nghệ cao từ Mỹ, EU hay Nhật Bản.

Phát hiện 3: Chính sách ưu đãi thuế và đất đai không phải là yếu tố tiên quyết nếu hạ tầng và logistics yếu kém. Kết quả khảo sát $N = 200$ và phân tích định lượng chỉ ra rằng: Mặc dù tỉnh áp dụng tối đa khung ưu đãi thuế TNDN và miễn giảm tiền thuê đất theo quy định chung, nhưng mức độ hài lòng của nhà đầu tư bị suy giảm nghiêm trọng do chi phí hậu cần logistics đường bộ và đường biển tại Nghệ An cao hơn đáng kể so với các trung tâm công nghiệp khác (như Hải Phòng, Bắc Ninh, Bình Dương). Hạ tầng cảng biển nước sâu Cửa Lò và hạ tầng kết nối các KCN chưa hoàn thiện tạo ra "nút thắt cổ chai".

Phát hiện 4: Thủ tục hành chính và giải phóng mặt bằng (GPMB) là rào cản chi phí chìm lớn nhất. Thời gian hoàn tất thủ tục cấp phép đầu tư, phê duyệt quy hoạch và bàn giao mặt bằng sạch thường bị kéo dài. Khảo sát chỉ số PARINDEX và PCI cho thấy các chỉ số thành phần như "Chi phí thời gian", "Chi phí không chính thức" và "Thiết chế pháp lý" của Nghệ An còn nhiều điểm nghẽn, làm chậm tiến độ giải ngân vốn đầu tư.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Nghiên cứu khẳng định tại các nền kinh tế địa phương thuộc thị trường mới nổi, chính sách tài chính ưu đãi thuế chỉ có vai trò là "điều kiện cần", trong khi chất lượng kết cấu hạ tầng công cộng và hiệu quả quản trị công (thể chế địa phương) đóng vai trò là "điều kiện đủ" quyết định việc duy trì và mở rộng vốn FDI.
• Hàm ý phương pháp luận: Mô hình đánh giá tích hợp giữa công cụ định lượng kinh tế lượng (EFA/Regression) với bộ chỉ tiêu tài chính vĩ mô địa phương (tỷ lệ đóng góp GRDP, NSNN, kim ngạch xuất khẩu, giá trị sản xuất công nghiệp) cung cấp khung phương pháp luận chuẩn xác có thể nhân rộng để đánh giá hiệu quả FDI tại các tỉnh thành khác ở Việt Nam.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  1. Quy hoạch và chuẩn bị quỹ đất sạch: Tỉnh cần sử dụng vốn ngân sách kết hợp cơ chế đối tác công - tư (PPP) để đẩy nhanh công tác đền bù GPMB, hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kỹ thuật tại KKT Đông Nam, KCN VSIP, WHA Nghệ An trước khi mời gọi đầu tư.
  2. Chuyển dịch chiến lược ưu đãi tài chính: Chuyển từ chính sách "ưu đãi dàn trải theo dự án" sang "hỗ trợ sau đầu tư" dựa trên kết quả đầu ra (chỉ tiêu liên kết với doanh nghiệp nội địa, tỷ lệ chi tiêu cho R&D, chuyển giao công nghệ).
  3. Tập trung nguồn vốn ngân sách cho hạ tầng logistics chiến lược: Ưu tiên nâng cấp luồng tàu và cầu cảng nước sâu Cửa Lò, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Vinh, hoàn thiện các trục kết nối Đông - Tây nhằm giảm thiểu chi phí vận tải cho doanh nghiệp.
  4. Đổi mới xúc tiến đầu tư: Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về môi trường đầu tư, tiếp cận chủ động các MNEs đầu ngành trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, thiết bị y tế và năng lượng tái tạo.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

1. Giới hạn dữ liệu chuỗi thời gian: Chuỗi số liệu phân tích sâu tập trung trong giai đoạn 2011 - 2021; các biến động dị biệt do gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu từ đại dịch COVID-19 trong hai năm 2020 - 2021 có thể tạo ra các nhiễu thống kê ngắn hạn.
2. Mô hình định lượng: Phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA và hồi quy OLS dựa trên mẫu cắt ngang ($N = 399$) phản ánh ý định và đánh giá tại thời điểm khảo sát, chưa sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính SEM hoặc mô hình dữ liệu bảng động (Dynamic Panel Data - GMM) ở cấp độ vi mô doanh nghiệp để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh (endogeneity).
3. Phạm vi địa bàn: Nghiên cứu tập trung tại một địa phương cụ thể (Nghệ An), do đó tính tổng quát hóa (generalizability) đối với các tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù khác (vùng núi cao hoặc vùng đồng bằng phát triển cao) cần được kiểm định thêm.

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda):

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để đánh giá tác động lan tỏa FDI giữa các tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung.
• Nghiên cứu định lượng sâu về hiệu ứng chuyển giá (transfer pricing) và tác động của cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar 2 của OECD) đến hành vi tái cấu trúc đầu tư của các tập đoàn MNEs tại Việt Nam.
• Đánh giá định lượng tác động môi trường của FDI thông qua chỉ số Dấu chân Carbon (Carbon Footprint) và mô hình tăng trưởng xanh cấp tỉnh.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên khảo chuẩn mực cho các viện nghiên cứu, trường đại học trong giảng dạy chuyên ngành Tài chính công, Kinh tế quốc tế và Quản lý kinh tế; dự kiến đóng góp vào các công bố quốc tế thuộc danh mục Scopus/ISI về kinh tế học địa phương.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và thực chứng tin cậy cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An trong việc xây dựng Nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, định hướng 2030, và Đề án mở rộng, điều chỉnh ranh giới Khu kinh tế Đông Nam.
• Tác động kinh tế - xã hội: Góp phần định hình lộ trình chuyển dịch mô hình thu hút FDI của tỉnh Nghệ An từ cạnh tranh bằng "giá rẻ và ưu đãi thuế" sang "môi trường minh bạch, hạ tầng vượt trội, nhân lực chất lượng", qua đó nâng cao tỷ trọng đóng góp của FDI vào GRDP lên mục tiêu 8 - 10% và giải quyết việc làm chất lượng cao cho hàng vạn lao động địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà khoa học: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh kết hợp lý thuyết tài chính công với mô hình kinh tế lượng thực chứng trong phân tích dòng vốn đầu tư quốc tế cấp địa phương.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và các nhà hoạch định chính sách: Sử dụng trực tiếp hệ thống khuyến nghị về phân bổ chi ngân sách, cải cách chính sách đất đai và thủ tục hành chính để nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).
• Ban Quản lý Khu kinh tế, KCN và Trung tâm Xúc tiến Đầu tư: Ứng dụng cẩm nang tiêu chí sàng lọc dự án và các giải pháp tiếp cận nhà đầu tư mục tiêu thuộc các chuỗi cung ứng công nghệ cao.
• Cộng đồng doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa: Hưởng lợi từ môi trường đầu tư công khai, minh bạch, chi phí logistics được tối ưu hóa và cơ hội liên kết phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc mở rộng Lý thuyết chiết trung OLI (Dunning, 1977) kết hợp với Lý thuyết tài chính công, chứng minh rằng trong điều kiện phân cấp ngân sách, "Lợi thế địa điểm" (Location Advantage) của một địa phương đi sau có thể được tái cấu trúc chủ động thông qua việc phân bổ vốn chi ngân sách có mục tiêu vào hạ tầng kết nối, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và cải cách thủ tục hành chính để khắc phục bất lợi về khoảng cách địa lý.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây tại Nghệ An? So với nghiên cứu thuần túy định tính của Đặng Thành Cương (2012), luận án đã kết hợp phương pháp hỗn hợp chuẩn mực: Sử dụng mô hình EFA và hồi quy đa biến trên mẫu khảo sát thực tế $N = 399$ nhà quản lý FDI, đo lường mức độ hài lòng trên mẫu $N = 200$, kết hợp tam giác hóa dữ liệu với 10 cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia và chuỗi số liệu tài chính thứ cấp 11 năm (2011 - 2021).

3. Phát hiện thực chứng bất ngờ và đáng chú ý nhất là gì? Chính sách ưu đãi thuế TNDN và miễn giảm tiền thuê đất không phải là yếu tố tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội cho Nghệ An, bởi vì các ưu đãi này bị triệt tiêu hoàn toàn bởi gánh nặng chi phí logistics đường bộ, đường biển cao và thời gian chờ đợi bàn giao mặt bằng kéo dài.

4. Quy trình nghiên cứu có khả năng tái lặp (replication protocol) không? Hoàn toàn có khả năng tái lặp. Hệ thống thang đo Likert 5 bậc, bảng hỏi khảo sát, quy trình lấy mẫu, các bước kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích EFA và phương trình hồi quy được mô tả chi tiết, minh bạch trong luận án và hệ thống phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng chuẩn xác cho các tỉnh thành khác.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tới như thế nào? Luận án định hướng chương trình nghiên cứu dài hạn tập trung vào: (i) Đo lường tác động của Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax) tới dòng vốn FDI vào miền Trung Việt Nam; (ii) Mô hình liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp CNHT trong nước; và (iii) Cơ chế tài chính xanh thu hút dòng vốn đầu tư ESG (Environmental, Social, Governance).

Kết luận

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý luận về thu hút FDI phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương dưới lăng kính tối ưu hóa các công cụ tài chính công (thuế, đất đai, chi ngân sách hạ tầng và GPMB).
2. Đánh giá toàn diện thực trạng thu hút FDI tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 - 2021, nhận diện bản chất hiện tượng "vùng trũng FDI" với đóng góp vào GRDP dưới 3% và ngân sách xấp xỉ 2%, đồng thời chỉ rõ các điểm nghẽn về logistics, cơ cấu công nghệ và giải phóng mặt bằng.
3. Ứng dụng thành công phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư nước ngoài thông qua khảo sát thực chứng 399 nhà quản lý doanh nghiệp FDI.
4. Tổng kết sâu sắc bài học kinh nghiệm quốc tế từ Thâm Quyến (Trung Quốc) và Iskandar (Malaysia), rút ra các bài học thích ứng trực tiếp cho công tác quy hoạch khu kinh tế và cơ chế ưu đãi đầu tư tại Nghệ An.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao đến năm 2025 và tầm nhìn 2030, tập trung vào hoàn thiện quy hoạch quỹ đất sạch, ưu tiên chi ngân sách nâng cấp hạ tầng cảng biển - logistics Cửa Lò, cải cách hành chính minh bạch và chuyển đổi chiến lược xúc tiến đầu tư sang các tập đoàn đa quốc gia nắm giữ công nghệ nguồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Đầu tư trực tiếp nước ngoài đã và đang đóng vai trò qua trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới nhờ chuyển giao công nghệ, kỹ năng kinh nghiệm quản lý, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, thúc đẩy cạnh tranh. Việt Nam đã thành công thu hút vốn ĐTTTNN đưa dòng vốn này trở thành dòng vốn quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội đất nước, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại họá, bên cạnh đó vốn ĐTTTNN cũng có những tác động tiêu cực khiến các cơ quan chức năng phải nhìn nhận lại hướng tiếp cận ĐTTTNN từ số lượng sang chất lượng. Sau những ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, Việt Nam đang tham gia và thực thi nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, làn sóng đầu tư mới đã xuất hiện, sự dịch chuyển trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuỗi giá trị gia tăng giá trị, xây dựng chuỗi liên kết trong nước, đổi mới sáng tạo, cùng sự ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, đã khiến cạnh tranh thu hút vốn ĐTTTNN trong khu vực và trên thế giới ngày càng khốc liệt.

Việt Nam được đánh giá sẽ là một điểm đến hấp dẫn thu hút các NĐTNN, hứa hẹn thu hút nhiều dự án ĐTTTNN trong thời gian tới. Đây là cơ hội cho Việt Nam nói chung và các tỉnh thành trong nước nói riêng chớp lấy thời cơ, đón đầu sự dịch chuyển dòng vốn ĐTTTNN. Nghệ An là một tỉnh nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ, có nhiều lợi thế lợi thế về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý thuận lợi, là đầu mối giao thông quan trọng thúc đẩy giao thương trong khu vực và quốc tế, cơ sở hạ tầng tương đối hoàn chỉnh, nguồn nhân lực dồi dào. Vì vậy, Nghệ An được coi là tỉnh có nhiều tiềm năng trong thu hút vốn ĐTTNN.

Tỉnh cũng xác định thu hút vốn ĐTTTNN là một trong những nhiệm vụ chiến lược phát triển KT-XH địa phương, là một trong những giải pháp then chốt đưa tỉnh trở thành trung tâm kinh tế, chính trị, xã hội của khu vực Bắc Trung Bộ. Sau 30 năm thu hút, vốn ĐTTTNN đã mang lại những đóng góp nhất định cho phát triển KT-XH địa phương như góp phần chuyển dịch CCKT, tạo việc làm, tiếp cận công nghệ tiên tiến, tăng thu NSNN. Tuy nhiên, kết quả thu hút vốn ĐTTTNN của tỉnh chưa đạt được nhiều kết quả như kỳ vọng và đóng góp của dòng vốn này đối với phát triển KT-XH địa phương chưa thực sự rõ nét. Cụ thể: Nghệ An đang là vùng trũng thu hút vốn ĐTTTNN của khu vực Bắc Trung Bộ (so với Hà 2 Tĩnh và Thanh Hóa), các dự án ĐTTTNN có quy mô nhỏ, vốn thực hiện thấp, chưa sử dụng công nghệ hiện đại và chủ yếu các dự án tập trung vào những ngành thâm dụng lao động, chưa có dự án nào tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội mạnh mẽ.

Đóng góp của khu vực có vốn ĐTTTNN cho GRDP của địa phương còn nhỏ (tỷ lệ đóng góp dưới 3%), tốc độ tăng trưởng khu vực có vốn ĐTTTNN bình quân 10%/năm; chỉ đóng góp 2% thu NSNN hàng năm; tuy có góp phần chuyển dịch CCKT đối với ngành công nghiệp nhưng sự đóng góp còn chưa mạnh mẽ…Điều này thể hiện những biện pháp thu hút vốn ĐTTTNN của tỉnh chưa thực sự phát huy tác dụng, không thật sự hiệu quả và cần phải thay đổi. Để nắm bắt nhanh cơ hội thu hút vốn ĐTTTNN hiện nay của Việt Nam, thu hút nhiều hơn nữa dòng vốn ĐTTTNN, khai thác tối đa các lợi ích của dòng vốn này cho phát triển KT-XH địa phương trong thời gian tới tỉnh Nghệ An cần phải có những giải pháp thay đổi mang tính quyết định. Vì vậy, NCS lựa chọn đề tài “Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế, xã hội tỉnh Nghệ An” để nghiên cứu. Trong bối cảnh hiện nay đề tài này có tính thực tiễn, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xã hội địa phương, định hướng thu hút vốn ĐTTTNN thế hệ mới cả nước nói chung và tỉnh Nghệ An nói riêng.

Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 2. Tổng quan tình hình các nghiên cứu quốc tế có liên quan đến đề tài luận án 2. Các nghiên cứu về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến phát triển kinh tế xã hội Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về vốn ĐTTTNN và các tác động của vốn ĐTTTNN đến kinh tế xã hội được thực hiện bởi nhiều tác giả, với đa dạng đối tượng nghiên cứu, dữ liệu nghiên cứu và phương pháp thực hiện nghiên cứu. Chủ yếu đối tượng nghiên cứu của các tác giả nước ngoài chủ yếu ở cấp độ quốc gia, khu vực gồm nhiều quốc gia.

Kết quả của các nghiên cứu thực nghiệm là chưa thống nhất. Có những nghiên cứu cho thấy vốn ĐTTTNN tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, năng suất nhân tố tổng hợp, độ mở thương mại… nhưng cũng có những nghiên cứu không cho thấy mối quan hệ tác động của vốn ĐTTTNN lên nước tiếp nhận và thậm chí có những nghiên cứu đã chỉ ra những tác động tiêu cực của vốn ĐTTTNN đến các doanh nghiệp trong nước, đến tăng trưởng kinh tế… Nhiều nghiên cứu đã cho thấy tác động tích cực của vốn ĐTTTNN đến tăng trưởng kinh tế. Trong các nghiên cứu Caves (1974), Globerman (1979), Blomstrom và Persson (1983), các nghiên cứu này đã ước tính sự tồn tại của tác động lan tỏa 3 của dòng vốn ĐTTTNN bằng cách kiểm tra liệu vốn ĐTTTNN có tác động đến năng suất lao động địa phương ở các công ty Australia, Canada và Mexico. Kết quả nghiên cứu đã kết luận có sự tồn tại của tác động lan tỏa thông qua việc vốn ĐTTTNN có tác động đến năng suất lao động địa phương ở các công ty của ba nước trên và qua đó cho thấy vốn ĐTTTNN đã tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế.

Frank và Mei-Chu (2007), bằng cách sử dụng dữ liệu 8 quốc gia (Trung Quốc, Hàn quốc, Đài loan, Hong Kong, Singapore, Malaysia, Philippines và Thái lan) giai đoạn 1986-2004 với dữ liệu bảng và hồi quy FE, RE phát hiện ĐTTTNN có tác động một chiều trực tiếp lên GDP và gián tiếp lên GDP thông qua xuất khẩu và tồn tại quan hệ nhân quả hai chiều giữa xuất khẩu và GDP. Mahnaz Rabiei, Zohreh Ghavam Masoudi (2012), trong nghiên cứu về ĐTTTNN và tăng trưởng kinh tế ở tám nước bao gồm: Bangladesh, Ai Cập, Indonesia, Iran, Malaysia, Nigergia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn 1980- 2009 cho thấy ĐTTTNN tác động cùng chiều đến tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu của Mohd Shahidan Bin Shaari, Thien Ho Hong & Siti Norwahida Shukeri (2012), sử dụng mô hình VAR kiểm tra hiệu quả của vốn ĐTTTNN trên GDP hàng năm ở Malaysia trong giai đoạn 1972 - 2010. Kết quả cho thấy sự gia tăng của vốn ĐTTTNN có tác động tốt đến tăng trưởng kinh tế ở Malaysia.

Cụ thể, 1% tăng trưởng vốn ĐTTTNN tạo ra mức tăng 49,1% GDP của Malaysia. Từ đó cho thấy GDP có quan hệ nhân quả đối với vốn ĐTTTNN và ngược lại. Các nghiên cứu khác tìm thấy mối quan hệ tiêu cực giữa vốn ĐTTTNN và tăng trưởng kinh tế đối với nước nhận đầu tư như Aitken và Harrison (1999), Barry và cộng sự (2001), Damijan và cộng sự (2001), Djankov và Hoekman (1998) và Konings (2001). Một số nghiên cứu cho thấy rõ hơn tác động của vốn ĐTTTNN đến kinh tế các nước phụ thuộc vào mức độ phát triển, khả năng hấp thụ, khoảng cách công nghệ, chính sách đầu tư… của các nước tiếp nhận.

Bende-Nabende et al. (2003) tìm thấy vốn ĐTTTNN có tác động dương tích cực đối với các nước kém phát triển ở châu Á như Philippines và Thái Lan, nhưng lại tác động tiêu cực ở các quốc gia hay vùng lãnh thổ phát triển hơn về kinh tế như Nhật Bản và Đài Loan. Các phân tích cho thấy tác động của vốn ĐTTTNN lên tăng trưởng kinh tế cần có những điều kiện nhất định của nước nhận đầu tư như: chính sách thương mại (Balasubramanyam và 4 cộng sự., 1996; Zhang, 2001); chính sách nguồn nhân lực (Keller,1996; Borensztein và cộng sự., 1998; Olofsdotter, 1998; Xu, 2000; Bengoa và Sanchez- Robles, 2003 và Bhattacharya và cộng sự., 2004) và khoảng cách công nghệ (Sjoholm, 1999; Glass và Saggi, 1998). Blomstrom và cộng sự (1992) nghiên cứu 78 nước đang phát triển, phát hiện ĐTTTNN có thể mang lại lợi ích cho các nước đang phát triển có thu nhập cao hơn là nước đang phát triển có thu nhập thấp.

Borensztein và cộng sự (1998) kiểm tra khả năng hấp thụ của nước nhận công nghệ, được đo lường bằng tổng lượng nhân lực cần thiết cho tiến bộ công nghệ; nó diễn ra thông qua chuyển giao vốn tri thức được kết hợp với tư liệu sản xuất mới đưa vào nền kinh tế của vốn ĐTTTNN. Nghiên cứu đã chứng minh rằng hiệu ứng tăng trưởng của vốn ĐTTTNN đòi hỏi cơ sở hạ tầng đầy đủ như một điều kiện tiên quyết. Do đó, nước chủ nhà cần có một ngưỡng nhất định của sự phát triển để hấp thụ những lợi ích từ vốn ĐTTTNN. Batten và Vinh Võ (2009) sử dụng dữ liệu của 79 quốc gia giai đoạn 1980-2003, với phương pháp ước lượng FE và GMM.

Kết quả cho thấy vốn ĐTTTNN có tác động tích cực mạnh mẽ lên tăng trưởng kinh tế đối với các nước có trình độ học vấn cao, có mở cửa đối với thương mại quốc tế và phát triển thị trường chứng khoán, mức tăng trưởng dân số thấp hơn và mức độ rủi ro thấp hơn. Hai tác giả cũng đề xuất rằng các nước nên thực hiện chính sách để đảm bảo các mục tiêu vĩ mô chính sách xã hội như giáo dục và cải cách thể chế để tận dụng lợi ích từ vốn ĐTTTNN. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài Về các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn ĐTTTNN đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã được thực hiện. Tuy nhiên, các biến được xác định là yếu tố quyết định ĐTTTNN có sự khác nhau giữa các nghiên cứu và các quốc gia.

Vì vậy, rất khó để thống nhất các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút vốn ĐTTTNN, đặc biệt là một số biến giải thích đã đạt được nhưng bị giảm tầm quan trọng theo thời gian. Các nghiên cứu đã cố gắng trả lời câu hỏi tại sao quốc gia/địa phương này lại thu hút nhiều vốn ĐTTTNN hơn các quốc gia/địa phương khác.