Luận án tiến sĩ: Thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính từ thực tiễn tỉnh Phú Yên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính từ thực tiễn tỉnh phú yên, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: Trần Kim Liễu
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Thi Hành Quyết Định Giải Quyết Khiếu Nại Hành Chính Từ Thực Tiễn Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TẠI TỈNH PHÚ YÊN
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH QUYẾT ĐỊNH GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Luận án tiến sĩ về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính tại Phú Yên đã tổng hợp và phân tích các nghiên cứu liên quan đến khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính. Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật và thực tiễn giải quyết khiếu nại, nhưng ít đề cập sâu đến giai đoạn thi hành quyết định. Luận án này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thi hành quyết định trong việc bảo đảm hiệu lực của quyết định hành chính và quyền lợi của công dân. Các nghiên cứu quốc tế cũng được tham khảo, đặc biệt là hệ thống giải quyết khiếu nại của Hoa Kỳ và Vương quốc Anh, để rút ra kinh nghiệm và bài học cho Việt Nam.

1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính

Các công trình nghiên cứu như “Khiếu nại, tố cáo hành chính - Cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp” của Lê Tiến Hào và “Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo ở nước ta trong giai đoạn hiện nay” của Phạm Hồng Thái và Vũ Đức Đán đã phân tích sâu về thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật. Luận án của Vũ Duy Duẩn cũng nhấn mạnh vai trò của giải quyết khiếu nại trong bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính nhà nước. Các nghiên cứu này làm nền tảng cho việc phân tích và đánh giá thực trạng thi hành quyết định tại Phú Yên.

II. Những vấn đề lý luận về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính

Luận án đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính, bao gồm khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, chủ thể, nội dung và thủ tục thi hành. Thi hành quyết định được xem là giai đoạn cuối cùng và quan trọng nhất trong quá trình giải quyết khiếu nại, đảm bảo quyết định được thực thi trên thực tế. Luận án cũng phân tích các yếu tố bảo đảm cho hoạt động thi hành, bao gồm cơ sở pháp lý, nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính

Thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính được định nghĩa là quá trình thực hiện các quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Đặc điểm nổi bật của quá trình này là tính bắt buộc và tính hiệu lực cao, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt từ các cơ quan và cá nhân có trách nhiệm.

III. Thực trạng thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính tại tỉnh Phú Yên

Luận án đã phân tích thực trạng thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính tại Phú Yên từ năm 2010 đến 2017. Kết quả cho thấy nhiều quyết định chưa được thi hành kịp thời hoặc bị kéo dài, đặc biệt là các quyết định công nhận khiếu nại đúng hoặc đúng một phần. Nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chỉ đạo, quy định pháp luật chưa hoàn thiện, và năng lực của đội ngũ cán bộ còn hạn chế. Luận án cũng chỉ ra sự cần thiết của việc tăng cường kiểm soát và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

3.1. Thực trạng pháp luật về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính

Các quy định pháp luật hiện hành về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Luận án đề xuất cần hoàn thiện các quy định về thời hạn, trách nhiệm và cơ chế giám sát để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của quá trình thi hành.

IV. Quan điểm và giải pháp bảo đảm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính hiệu quả, bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường giám sát và phối hợp giữa các cơ quan. Các giải pháp này không chỉ áp dụng cho Phú Yên mà còn có giá trị tham khảo cho các địa phương khác. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong quá trình thi hành.

4.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính

Luận án đề xuất cần sửa đổi, bổ sung các quy định về thời hạn, trình tự và thủ tục thi hành quyết định, đồng thời tăng cường cơ chế giám sát và xử lý vi phạm. Các giải pháp này nhằm đảm bảo tính minh bạch, công khai và hiệu quả trong quá trình thi hành quyết định.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính (QĐGQKNHC) đặt trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách nền hành chính công và bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013. Mặc dù Luật Khiếu nại năm 2011 cùng Nghị định số 75/2012/NĐ-CP đã tạo lập cơ sở pháp lý ban đầu cho hoạt động này, song khoảng trống lý luận và bất cập thực tiễn về cơ chế bảo đảm thi hành vẫn là điểm nghẽn nghiêm trọng làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng yếu nằm ở việc các công trình tiền nhiệm (như Lê Tiến Hào, 2011; Phạm Hồng Thái và Vũ Đức Đán, 2001; Nguyễn Thị Thủy, 2009) chủ yếu tập trung vào giai đoạn thụ lý, xác minh và ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, trong khi giai đoạn thi hành – mắt xích quyết định việc chuyển hóa kết quả tài phán hành chính thành hiện thực – lại bị xem nhẹ hoặc chỉ đề cập khái lược dưới góc độ thủ tục hành chính thuần túy. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách tiếp cận thi hành QĐGQKNHC như một chế định độc lập mang tính tài phán hành chính phái sinh, gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước và trách nhiệm công vụ.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Bản chất pháp lý, đặc điểm, vai trò và các yếu tố cấu thành bảo đảm thi hành QĐGQKNHC là gì?
  • Giả thuyết 1 (H1): Thi hành QĐGQKNHC là giai đoạn sau cùng mang tính tài phán, quyết định giá trị thực tế của toàn bộ quy trình giải quyết khiếu nại; nếu thiếu các yếu tố bảo đảm đồng bộ về thể chế, thiết chế và chế tài, quyền khiếu nại của công dân chỉ dừng lại ở mức độ tuyên bố pháp lý trên giấy tờ.
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thi hành QĐGQKNHC tại địa phương bộc lộ những điểm nghẽn cấu trúc và nguyên nhân cốt lõi nào?
  • Giả thuyết 2 (H2): Hệ thống pháp luật hiện hành tồn tại xung đột về thẩm quyền, thiếu hụt chế tài cưỡng chế trực tiếp đối với cơ quan nhà nước, kết hợp với tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi" của người đứng đầu cơ quan hành chính làm gia tăng tỷ lệ quyết định tồn đọng kéo dài.
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Hệ thống quan điểm và giải pháp nào có khả năng bảo đảm thi hành dứt điểm các QĐGQKNHC có hiệu lực pháp luật trong bối cảnh hiện nay?
  • Giả thuyết 3 (H3): Việc hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý (đặc biệt là cơ chế cưỡng chế và chế tài trách nhiệm người đứng đầu), cải tổ quy trình tổ chức thực thi và tăng cường kiểm soát quyền lực từ bên ngoài sẽ giải quyết triệt để tình trạng bất khả thi hành tại địa phương và trên phạm vi toàn quốc.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa giữa Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước, Lý thuyết tài phán hành chính (Administrative Justice Theory) và Lý thuyết trách nhiệm giải trình công vụ (Public Accountability Theory). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực tiễn thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật của Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp tại tỉnh Phú Yên trong giai đoạn 2010–2017, với tập mẫu gồm 848 quyết định đã thi hành dứt điểm và 253 quyết định tồn đọng. Nghiên cứu mang lại đóng góp đột phá khi định lượng hóa chính xác tỷ lệ vi phạm thời hạn thi hành lên tới 58,13% và tỷ lệ trì hoãn thi hành đối với các quyết định công nhận công dân khiếu nại đúng chiếm đến 55,33%, qua đó cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc để tái cấu trúc chế định thi hành quyết định hành chính tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh ba dòng nghiên cứu chính liên quan đến đề tài:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào bản chất quyền khiếu nại và cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính. Ở cấp độ quốc tế, Michael Adler và cộng sự (2006) trong công trình Administrative Grievances: A developmental Study tại Vương quốc Anh đã chỉ rõ các hành vi hành chính và quyết định hành chính có nguy cơ xâm phạm trực tiếp đến quyền công dân, đòi hỏi một cơ chế phản ứng linh hoạt để khôi phục công lý hành chính. Tại Việt Nam, Lê Tiến Hào (2011), Vũ Duy Duẩn (2001) và Hoàng Ngọc Dũng (2015) khẳng định khiếu nại và giải quyết khiếu nại là phương thức bảo đảm pháp chế, kỷ luật trong quản lý nhà nước và là thước đo thái độ phản ứng của nhà nước đối với quyền lợi của nhân dân. Tuy nhiên, các tác giả chủ yếu dừng lại ở giai đoạn xác lập phán quyết mà chưa đi sâu vào cơ chế đưa phán quyết vào đời sống.

Dòng nghiên cứu thứ hai phân tích tính chất pháp lý của quyết định giải quyết khiếu nại. Nguyễn Ngọc Tản và Văn Tiến Mai (2007), Kiều Cao Chung (2003), Nguyễn Công Tình (2005) và Trần Minh Hương (2006) đã phân tích sâu sắc các khiếm khuyết trong thể thức, thẩm quyền và lý do của quyết định giải quyết khiếu nại theo Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998. Các công trình này đặt nền móng cho việc nhận diện QĐGQKNHC là đối tượng tác động trực tiếp của hoạt động thi hành, nhưng chưa giải quyết được mối quan hệ giữa hiệu lực pháp luật của quyết định với các biện pháp bảo đảm thi hành mang tính cưỡng chế nhà nước.

Dòng nghiên cứu thứ ba khảo sát trách nhiệm và biện pháp bảo đảm thi hành. Nguyễn Văn Kim (2004, 2010, 2013), Tạ Thu Thủy (2017), Đỗ Gia Thư (2011), Bùi Thị Đào (2008), Hoàng Ngọc Giao (2009) và Vũ Thị Ngọc Huế (2012) đã bước đầu chỉ ra sự thiếu hụt chế tài xử lý vi phạm đối với chủ thể có thẩm quyền khi không thi hành quyết định đã có hiệu lực. Dưới góc độ thực tiễn địa phương, các bài viết của Nguyễn Tân Đông (2005) tại Đồng Tháp, Lê Thị Kim Dung (2009) tại Hải Dương, Mai Văn Duẩn (2011) tại Bắc Ninh và Trịnh Văn Thảo (2014) tại Hải Phòng đã phản ánh tình trạng trì hoãn thi hành các quyết định liên quan đến đất đai và đền bù giải tỏa.

Tranh luận học thuật quốc tế nổi bật xoay quanh hai trường phái đối lập: Trường phái giải quyết nội bộ cơ quan hành chính (Internal Administrative Review) và Trường phái tài phán hành chính độc lập (Independent Administrative Tribunals / Administrative Courts). Edwin Felter (US Complaint resolution system) lập luận rằng để đảm bảo tính khách quan và công bằng, khiếu nại hành chính phải được giải quyết và cưỡng chế thi hành bởi các cơ quan tài phán độc lập trực thuộc nhánh hành pháp hoặc Tòa án hành chính, tách rời khỏi các cơ quan quản lý thuần túy. Ngược lại, mô hình truyền thống tại một số quốc gia châu Á như nghiên cứu của Nguyễn Quốc Hiệp (2013) về Nhật Bản lại ưu tiên cơ chế xử lý linh hoạt, phân cấp triệt để ngay tại cơ quan hành chính cấp dưới kết hợp giám sát chặt chẽ.

Vị trí của luận án được xác lập tại điểm giao thoa giữa hai mô hình: Luận án không chỉ kế thừa các giá trị lý luận về quyền khiếu nại của các tác giả trong nước mà còn tiên phong định vị "thi hành QĐGQKNHC" là một giai đoạn độc lập mang tính tài phán phái sinh. Luận án vượt lên trên các nghiên cứu cục bộ trước đây bằng cách cung cấp bức tranh toàn diện, có hệ thống từ lý luận, thể chế pháp lý đến dữ liệu thực chứng 8 năm tại tỉnh Phú Yên, qua đó đề xuất mô hình chuyển dịch cơ chế thi hành từ tự giác hành chính sang cưỡng chế pháp lý nghiêm ngặt.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết tài phán hành chính và Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong điều kiện nhà nước đơn nhất, phân cấp quản lý hành chính tại Việt Nam thông qua bốn mệnh đề lý thuyết cốt lõi:

• Mệnh đề 1 (Proposition 1 - Bản chất tài phán phái sinh): QĐGQKNHC không phải là quyết định hành chính thông thường điều hành kinh tế - xã hội mà là một phán quyết mang tính tài phán hành chính nhằm giải quyết xung đột lợi ích giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý; do đó, hoạt động thi hành mang bản chất của sự khôi phục trật tự pháp luật bị xâm phạm. Đúng như luận án chỉ rõ: "QĐGQKNHC chỉ mới dừng lại ở việc khẳng định sự đúng hay sai thuộc về người khiếu nại hay người bị khiếu nại - lúc này công lý mới chỉ được thể hiện trên giấy tờ. Chính thông qua hoạt động thi hành QĐGQKNHC, công lý mới trở thành hiện thực trong thực tế cuộc sống."
• Mệnh đề 2 (Proposition 2 - Tính bất định của hiệu lực thi hành): Khác với quyết định quản lý thông thường phát sinh hiệu lực ngay khi ban hành, hiệu lực của QĐGQKNHC phụ thuộc vào ý chí định đoạt của người khiếu nại trong thời hiệu luật định (quyền khiếu nại tiếp hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án).
• Mệnh đề 3 (Proposition 3 - Nghịch lý thể chế "tam vị nhất thể"): Luận án giải mã sự xung đột lợi ích cấu trúc khi người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đồng thời là người bị khiếu nại và là người chịu trách nhiệm tổ chức thi hành: "Một người cùng một lúc đóng ba vai trò khác nhau: người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại, người có trách nhiệm thi hành QĐGQKNHC. Với ba vai trò đó, nếu QĐHC, HVHC bị khiếu nại là quyết định, hành vi trái pháp luật thì về cơ bản sẽ rất khó giải quyết khiếu nại một cách đúng đắn vì người giải quyết khiếu nại phải thừa nhận sai lầm của mình và công khai chịu trách nhiệm về sai lầm đó."
• Mệnh đề 4 (Proposition 4 - Sự phụ thuộc của hiệu lực pháp lý vào chế tài cưỡng chế): Quy phạm pháp luật về giải quyết khiếu nại sẽ bị triệt tiêu hiệu lực thực tế nếu thiếu cấu phần chế tài cưỡng chế trực tiếp áp dụng đối với chủ thể công quyền.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước (Tư tưởng Hồ Chí Minh và Montesquieu), Lý thuyết trách nhiệm công vụ (Administrative Accountability) và Lý thuyết hiệu lực quy phạm pháp luật (Legal Efficacy Theory).

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH THI HÀNH QĐGQKNHC                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
                                        |
      +---------------------------------+---------------------------------+
      |                                 |                                 |
      v                                 v                                 v
[Trụ cột Thể chế Pháp lý]     [Trụ cột Thiết chế Thực thi]    [Trụ cột Cơ chế Bảo đảm]
- Quy định Luật Khiếu nại      - Chủ tịch UBND các cấp         - Cơ chế cưỡng chế HC
- Thời điểm phát sinh hiệu lực - Cơ quan Thanh tra nhà nước    - Chế tài kỷ luật công vụ
- Trình tự, thủ tục thi hành   - Cơ quan chuyên môn phối hợp   - Giám sát quyền lực/xã hội
      |                                 |                                 |
      +---------------------------------+---------------------------------+
                                        |
                                        v
                 +---------------------------------------------+
                 |    KẾT QUẢ THỰC THI & CÔNG LÝ THỰC TẾ       |
                 | - Tỷ lệ thi hành dứt điểm (848 QĐ)         |
                 | - Tỷ lệ vi phạm thời hạn (58,13%)           |
                 | - Tồn đọng công nhận đúng (55,33% / 253 QĐ) |
                 +---------------------------------------------+

Khung phân tích này vận hành dựa trên việc đánh giá tương tác 4 chiều:

1. Chiều chuẩn tắc pháp lý (Normative Dimension): Đánh giá tính thống nhất, khả thi của Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố tụng hành chính 2015 và các văn bản dưới luật.
2. Chiều hành vi chủ thể (Behavioral Dimension): Phân tích động cơ, trách nhiệm công vụ và xung đột lợi ích của cán bộ, công chức trong bộ máy hành chính.
3. Chiều công cụ cưỡng chế (Coercive Dimension): Đánh giá sự sẵn có và tính nghiêm minh của các chế tài pháp lý bắt buộc thi hành đối với cả cơ quan nhà nước lẫn công dân.
4. Chiều kiểm soát và giám sát (Supervisory Dimension): Đo lường hiệu quả giám sát từ Hội đồng nhân dân (HĐND), Mặt trận Tổ quốc, cơ quan Thanh tra và báo chí truyền thông.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: Khung lý thuyết này áp dụng cho các tranh chấp hành chính phát sinh giữa công dân/tổ chức với cơ quan hành chính nhà nước, không bao gồm các quyết định giải quyết khiếu nại kỷ luật nội bộ cán bộ, công chức.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường bản thể luận hiện thực phê phán (critical realism) và nhận thức luận duy vật biện chứng, kết hợp giữa chủ nghĩa duy vật lịch sử với phương pháp nghiên cứu pháp lý thực chứng (empirical legal research).

Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp (mixed-methods research design) kết hợp giữa:

• Phương pháp phân tích chuẩn tắc pháp lý (Doctrinal Legal Analysis): Mổ xẻ các điều khoản của Luật Khiếu nại năm 2011, Nghị định số 75/2012/NĐ-CP, Hiến pháp năm 2013 và các văn bản quy phạm liên quan nhằm chỉ ra các lỗ hổng lập pháp.
• Phương pháp thống kê xã hội học pháp luật (Legal Sociological Statistics): Định lượng hóa toàn bộ dữ liệu khiếu nại và thi hành quyết định giải quyết khiếu nại tại địa phương.
• Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Design): Khảo sát dữ liệu từ cấp tỉnh (UBND tỉnh Phú Yên) đến cấp huyện/thị xã (9 đơn vị hành chính cấp huyện) và cấp xã/phường.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược thu thập dữ liệu áp dụng nguyên tắc toàn diện (census sampling) đối với toàn bộ các quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật của Chủ tịch UBND các cấp trên địa bàn tỉnh Phú Yên ban hành và đưa ra thi hành từ năm 2010 đến năm 2017:

• Tổng số quyết định đã được đưa ra thi hành dứt điểm: 848 quyết định.
• Tổng số quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật còn tồn đọng: 253 quyết định.

Tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) được thiết lập thông qua việc đối chiếu chéo giữa:

1. Báo cáo định kỳ và báo cáo chuyên đề về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo của UBND tỉnh Phú Yên (Báo cáo số 81/BC-UBND, 82/BC-UBND, 92/BC-UBND).
2. Hồ sơ lưu trữ thực tế tại Thanh tra tỉnh Phú Yên và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Yên.
3. Báo cáo giám sát của Thường trực HĐND tỉnh Phú Yên và Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Yên giai đoạn 2010–2017.

Quy trình phân tích đảm bảo độ giá trị nội tại (internal validity) bằng cách xác minh tính chính xác của từng con số trong hồ sơ thi hành, và độ tin cậy (reliability) thông qua việc phân loại nhất quán các tiêu chí: loại khiếu nại (đúng, sai, đúng một phần), lĩnh vực (đất đai, bồi thường, chế độ chính sách), thời gian thi hành (đúng hạn, quá hạn).

Data và phân tích

Dữ liệu thống kê giai đoạn 2010–2017 tại tỉnh Phú Yên cho thấy:

Chỉ số Thống kê	Giá trị Tuyệt đối	Tỷ lệ Phần trăm (%)
Tổng số QĐGQKNHC có hiệu lực đã thi hành dứt điểm	848 quyết định	100,00%
Số quyết định thi hành không bảo đảm thời hạn	493 quyết định	58,13%
Tổng số QĐGQKNHC có hiệu lực còn tồn đọng	253 quyết định	29,83% (so với tổng thụ lý)
QĐ tồn đọng công nhận công dân khiếu nại đúng/đúng một phần	140 / 253 quyết định	55,33%
Số trường hợp cán bộ, công chức vi phạm bị xử lý kỷ luật	0 trường hợp	0,00%

Phân tích chuỗi thời gian (time-series analysis) về tốc độ gia tăng tỷ lệ tồn đọng quyết định chưa thi hành trong giai đoạn đầu của khung quan sát:

• Năm 2010: Tỷ lệ tồn đọng chiếm 1,78%.
• Năm 2011: Tỷ lệ tồn đọng tăng lên 8,79% (tăng gấp 4,94 lần so với năm 2010).
• Năm 2012: Tỷ lệ tồn đọng tăng lên 27,38% (tăng gấp 3,11 lần so với năm 2011).
• Năm 2013: Tỷ lệ tồn đọng đạt 34,89% (tăng gấp 1,27 lần so với năm 2012 và gấp 19,6 lần so với năm 2010).

Các kỹ thuật phân tích xu hướng và so sánh cơ cấu được thực hiện trên tập dữ liệu nhằm kiểm định mức độ tương quan giữa tính chất quyết định (công nhận dân đúng vs bác đơn) với độ trễ thi hành của cơ quan hành chính nhà nước.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, khủng hoảng độ trễ thời gian trong thi hành quyết định hành chính. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng việc ban hành quyết định giải quyết không đồng nghĩa với việc kết thúc vụ việc. Có tới 58,13% số quyết định được đưa ra thi hành không bảo đảm thời hạn ghi trong thông báo thi hành. Quá trình tổ chức thi hành bị buông lỏng, kéo dài qua nhiều năm, gây lãng phí nguồn lực công và làm xói mòn niềm tin của người dân.

Thứ hai, nghịch lý bảo vệ quyền lợi hợp pháp (The Protection Paradox). Trong số 253 quyết định có hiệu lực pháp luật chưa được thi hành còn tồn đọng, có tới 140 quyết định (chiếm tỷ lệ 55,33%) là các quyết định công nhận khiếu nại đúng hoặc đúng một phần. Nghịch lý này chứng minh rằng: Cơ quan nhà nước có xu hướng thi hành nhanh chóng các quyết định bác đơn khiếu nại (bảo vệ quyết định quản lý ban đầu), nhưng lại trì hoãn, né tránh thi hành các quyết định thừa nhận sai sót của bộ máy hành chính để khôi phục quyền lợi, bồi thường cho công dân.

Thứ ba, sự bùng nổ của quyết định tồn đọng theo thời gian. Tỷ lệ quyết định tồn đọng leo thang từ 1,78% năm 2010 lên đỉnh điểm 34,89% năm 2013 phản ánh sự bất cập sâu sắc của Luật Khiếu nại năm 2011 trong giai đoạn đầu triển khai khi chưa có cơ chế cưỡng chế đi kèm hữu hiệu.

Thứ tư, "Vùng trống chế tài" tuyệt đối (The Zero Accountability Paradox). Trong suốt 8 năm (2010–2017) với hàng trăm quyết định quá hạn và tồn đọng, "chưa có bất kỳ trường hợp nào bị xử lý do có hành vi vi phạm pháp luật về thi hành quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật." Sự tê liệt hoàn toàn của chế tài trách nhiệm công vụ là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thái độ thờ ơ, coi thường kỷ cương hành chính của một bộ phận cán bộ có thẩm quyền.

Thứ năm, rào cản thể chế từ cấu trúc xung đột lợi ích. Mô hình người đứng đầu cơ quan hành chính vừa là người bị khiếu nại, vừa tự giải quyết và tự chỉ đạo thi hành tạo ra sức ỳ tâm lý và xung đột lợi ích nghiêm trọng, dẫn đến việc bao che khuyết điểm cấp dưới hoặc né tránh trách nhiệm bồi thường nhà nước.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Advances): Bổ sung vào khoa học luật hành chính khái niệm hoàn chỉnh về "thi hành QĐGQKNHC", xác lập ranh giới rõ ràng giữa hiệu lực nội dung (tuyên bố quyền/nghĩa vụ) và hiệu lực thi hành thực tế (cưỡng chế bảo đảm). Cung cấp cơ sở lý thuyết để phân định thẩm quyền tài phán hành chính với thẩm quyền quản trị công.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Xây dựng bộ chỉ số thực chứng đo lường hiệu quả thi hành quyết định hành chính tại cấp địa phương (tỷ lệ quá hạn, tỷ lệ tồn đọng theo nhóm phân loại khiếu nại, tỷ lệ xử lý kỷ luật), có thể chuyển giao áp dụng cho 62 tỉnh, thành phố khác tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn (Practical Applications): Đề xuất chuẩn hóa quy trình 4 bước thi hành QĐGQKNHC tại UBND cấp tỉnh/huyện: (1) Ban hành thông báo thi hành và ấn định thời hạn bắt buộc; (2) Phân công cơ quan chuyên môn theo dõi độc lập; (3) Áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính nếu quá hạn; (4) Chuyển hồ sơ xử lý trách nhiệm cá nhân người đứng đầu nếu cố tình trì hoãn.
• Về mặt chính sách và lập pháp (Policy Recommendations): Kiến nghị Quốc hội sửa đổi Luật Khiếu nại theo hướng:
  1. Bổ sung chương riêng quy định chi tiết về Biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định giải quyết khiếu nại hành chính.
  2. Quy định thẩm quyền của Tòa án hành chính hoặc cơ quan Thi hành án dân sự trong việc cưỡng chế thi hành các QĐGQKNHC khi cơ quan hành chính không tự nguyện thực hiện.
  3. Luật hóa chế tài đình chỉ công tác, cách chức đối với Thủ trưởng cơ quan hành chính cố tình không thi hành quyết định đã có hiệu lực pháp luật làm thiệt hại quyền lợi của công dân.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được nhiều phát hiện đột phá, luận án có một số giới hạn nhất định:

1. Giới hạn về không gian địa lý: Dữ liệu thực chứng tập trung chủ yếu tại tỉnh Phú Yên – một tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ với đặc thù kinh tế - xã hội và thị trường đất đai riêng biệt, do đó mức độ khái quát hóa sang các đô thị đặc biệt (như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh) cần có sự điều chỉnh tương ứng.
2. Giới hạn về nguồn dữ liệu: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên các báo cáo hành chính chính thức của UBND và Thanh tra tỉnh; chưa thực hiện khảo sát xã hội học diện rộng đối với trải nghiệm tâm lý và mức độ hài lòng của công dân là nạn nhân của tình trạng trì hoãn thi hành.
3. Giới hạn về khung thời gian: Chuỗi dữ liệu quan sát dừng lại ở năm 2017; các biến động thể chế sau thời kỳ này (như triển khai Luật Tố tụng hành chính 2015 trên thực tế sâu rộng hơn) cần được cập nhật bổ sung.

Các hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Nghiên cứu so sánh liên tỉnh (cross-provincial comparative study) về hiệu quả thi hành QĐGQKNHC giữa các vùng kinh tế trọng điểm.
• Hướng 2: Nghiên cứu kinh tế lượng đánh giá thiệt hại kinh tế - xã hội của công dân và doanh nghiệp do tình trạng chậm thi hành quyết định hành chính gây ra.
• Hướng 3: Khảo sát mô hình Tòa án Hành chính độc lập tại các quốc gia phát triển (như Pháp, Đức, Hoa Kỳ) và khả năng chuyển giao vào lộ trình cải cách tư pháp tại Việt Nam.
• Hướng 4: Ứng dụng công nghệ số và hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại để tự động hóa việc theo dõi, cảnh báo quá hạn thi hành quyết định hành chính công khai trên cổng thông tin điện tử.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật (Academic Impact): Công trình là luận án tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về chế định thi hành QĐGQKNHC từ thực tiễn địa phương; đóng vai trò tài liệu tham khảo cốt lõi cho các chương trình đào tạo sau đại học ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính tại Học viện Khoa học Xã hội, Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Tác động lập pháp và chính sách (Policy Influence): Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và số liệu thực chứng trực tiếp phục vụ các cơ quan của Quốc hội (Ủy ban Pháp luật, Ban Dân nguyện), Thanh tra Chính phủ và Bộ Tư pháp trong việc tổng kết, sửa đổi toàn diện Luật Khiếu nại và xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Chuyển đổi quản trị công tại địa phương (Public Governance Transformation): Giúp UBND tỉnh Phú Yên và chính quyền các cấp nhận diện rõ điểm nghẽn thể chế, từ đó tái cấu trúc quy trình theo dõi, đôn đốc, phân định rõ trách nhiệm của các Sở, ngành và Chủ tịch UBND cấp huyện trong thi hành quyết định.
• Lợi ích xã hội (Societal Benefits): Góp phần khôi phục trật tự kỷ cương phép nước, bảo vệ kịp thời quyền tài sản, đất đai và sinh kế hợp pháp của người dân bị xâm phạm, giảm thiểu tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp kéo dài gây mất an ninh trật tự.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết hoàn chỉnh, hệ thống khái niệm chuẩn mực và phương pháp tiếp cận thực chứng trong nghiên cứu luật học hành chính.
• Cơ quan Lập pháp và Ban soạn thảo chính sách: Sử dụng các phát hiện thực nghiệm và khuyến nghị của luận án để thiết kế các điều khoản chế tài, cơ chế cưỡng chế và kiểm soát quyền lực trong các đạo luật sửa đổi.
• Thủ trưởng cơ quan hành chính và Cán bộ Thanh tra: Nắm bắt quy trình chuẩn, nhận thức rõ trách nhiệm pháp lý và các rủi ro công vụ khi tổ chức thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại.
• Công dân, Doanh nghiệp và Luật sư: Có thêm cơ sở pháp lý và công cụ lý luận để giám sát, yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước thi hành nghiêm chỉnh các quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết tài phán hành chính bằng việc lần đầu tiên định vị "thi hành QĐGQKNHC" là một giai đoạn độc lập mang bản chất tài phán phái sinh trong quy trình tố tụng hành chính phi tòa án. Luận án làm sáng tỏ luận điểm: QĐGQKNHC không phải là văn bản điều hành thông thường mà là một phán quyết công lý hành chính; do đó, hoạt động thi hành chính là bước chuyển hóa then chốt từ "công lý trên giấy tờ" sang "công lý trong đời sống thực tế".

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước?

So với các nghiên cứu quy phạm thuần túy của Kiều Cao Chung (2003) hay Trần Minh Hương (2006) vốn chỉ phân tích câu chữ điều luật, luận án tạo bước đột phá phương pháp luận bằng cách tích hợp phân tích quy phạm với nghiên cứu pháp lý thực chứng (empirical legal studies) trên tập dữ liệu tổng điều tra 8 năm (2010–2017) với 848 quyết định thi hành và 253 quyết định tồn đọng tại Phú Yên. Cách tiếp cận này định lượng hóa chính xác các bất cập thể chế mà các nghiên cứu định tính trước đây của Bùi Thị Đào (2008) hay Đỗ Gia Thư (2011) chỉ dừng lại ở mức độ nhận định chung.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực tế là gì?

Phát hiện phản trực giác nhất là: Trong số 253 quyết định có hiệu lực tồn đọng chưa thi hành, có tới 55,33% (140 quyết định) là các quyết định công nhận công dân khiếu nại đúng hoặc đúng một phần. Trực giác thông thường cho rằng cơ quan nhà nước sẽ ưu tiên khôi phục quyền cho dân khi đã xác định sai sót; tuy nhiên dữ liệu thực chứng chỉ ra rằng bộ máy hành chính có xu hướng trì hoãn, né tránh thi hành các quyết định thừa nhận sai lầm của chính mình hơn là các quyết định bác đơn khiếu nại.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức tái lặp (replication protocol) không?

Có. Luận án thiết lập ma trận chỉ số thực chứng gồm 4 tiêu chí chuẩn hóa: (1) Tỷ lệ vi phạm thời hạn thi hành; (2) Tỷ lệ tồn đọng phân loại theo kết quả giải quyết (dân đúng / dân sai); (3) Tốc độ tăng trưởng tồn đọng chuỗi thời gian; (4) Tỷ lệ xử lý trách nhiệm công vụ. Bộ tiêu chí và quy trình thu thập dữ liệu này có thể được áp dụng nguyên vẹn để đánh giá thực trạng tại bất kỳ tỉnh, thành phố nào tại Việt Nam.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 3 trụ cột: (1) Mô hình hóa tác động kinh tế lượng của độ trễ thi hành quyết định hành chính đối với môi trường đầu tư kinh doanh; (2) Nghiên cứu khả thi về việc chuyển giao thẩm quyền cưỡng chế thi hành quyết định hành chính từ UBND sang Tòa án Hành chính hoặc cơ quan Thi hành án dân sự độc lập; (3) Thiết kế hệ thống Chính phủ điện tử giám sát tự động việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại theo thời gian thực trên phạm vi toàn quốc.

Kết luận

Luận án đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với các đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh về thi hành QĐGQKNHC, làm rõ bản chất tài phán phái sinh, đặc điểm, vai trò và các yếu tố bảo đảm trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
2. Giải mã thành công nghịch lý thể chế "tam vị nhất thể" và chỉ ra những điểm nghẽn xung đột lợi ích cấu trúc trong quy trình giải quyết và thi hành khiếu nại tại cơ quan hành chính.
3. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng 8 năm (2010–2017) tại tỉnh Phú Yên, định lượng hóa tỷ lệ vi phạm thời hạn (58,13%), tỷ lệ tồn đọng quyết định công nhận dân đúng (55,33%) và chỉ rõ thực trạng "vùng trống chế tài" (0 trường hợp bị xử lý).
4. Phân tích toàn diện sự không tương thích giữa Luật Khiếu nại 2011 với Luật Tố tụng hành chính 2015 và yêu cầu bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp 2013.
5. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ từ sửa đổi luật pháp, hoàn thiện quy trình cưỡng chế, áp dụng chế tài kỷ luật nghiêm ngặt đến nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Công trình đánh dấu bước chuyển dịch mô thức quan trọng: từ tư duy coi thi hành quyết định giải quyết khiếu nại là hoạt động nội bộ tùy nghi của cơ quan hành chính sang tư duy tài phán bắt buộc, thượng tôn pháp luật và bảo đảm công lý thực tế. Luận án mở ra các nhánh nghiên cứu mới về tài phán hành chính độc lập và cưỡng chế tư pháp đối với quyền lực công, để lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho công cuộc cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền tại Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Thi hành QĐGQKNHC tuy có ý nghĩa quan trọng đối với quyền khiếu nại hành chính và hiệu lực giải quyết khiếu nại hành chính nói riêng; hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước nói chung nhưng lại chỉ là vấn đề hẹp trong nghiên cứu về khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính. Qua tìm hiểu, tác giả nhận thấy các tài liệu nghiên cứu liên quan đến vấn đề này rất hạn chế, chủ yếu được thể hiện dưới hình thức đề tài khoa học, luận án, luận văn và bài viết trên tạp chí. Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án, ngoài việc tổng quan những tài liệu nghiên cứu liên quan đến thi hành QĐGQKNHC nêu trên, tác giả cũng lựa chọn tổng quan một số tài liệu nghiên cứu điển hình về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính có ý nghĩa định hướng cho việc nghiên cứu của đề tài, cụ thể theo từng nhóm như sau: 1.

Nhóm các công trình nghiên cứu về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính - “Khiếu nại, tố cáo hành chính - Cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp”, Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nước của tác giả Lê Tiến Hào (Thanh tra Chính phủ, năm 2011) [15]. Đề tài đã tập trung nghiên cứu phân tích khá rõ thực trạng khiếu nại hành chính, từ đó hướng đến nghiên cứu đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật về khiếu nại hành chính trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. - “Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”, Đề tài khoa học cấp bộ do TS. Phạm Hồng Thái và TS.

Vũ Đức Đán thực hiện (Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội, 2001) [34]. Với mục 9 đích kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về khiếu nại trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, đề tài không những đi sâu nghiên cứu, phân tích, đánh thực trạng pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại mà còn phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về khiếu nại, như: khái niệm khiếu nại và quyền khiếu nại. - “Giải quyết khiếu nại, tố cáo – phương thức bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Quản lý hành chính công của tác giả Vũ Duy Duẩn (Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội, 2001) [9]. Luận án không chỉ tập trung đi sâu vào phân tích các quan điểm về khiếu nại, tố cáo; giải quyết khiếu nại, tố cáo dưới góc độ lý luận mà còn phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo ở Việt Nam để khẳng định giải quyết khiếu nại, tố cáo chính là một trong những phương thức bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

- “Complaint resolution system of the US administration” (Hệ thống giải quyết khiếu nại hành chính của Hoa Kỳ), bài viết của tác giả Edwin Felter [117]. Bài viết cho rằng để đảm bảo các khiếu nại hành chính của dân được giải quyết khách quan, công khai, minh bạch, bình đẳng giữa người bị khiếu nại và người khiếu nại, bảo đảm kỷ cương trong thực thi pháp luật, theo kinh nghiệm của nhiều nước công nghiệp phát triển thì việc thành lập hệ thống các cơ quan tài phán hành chính là cần thiết. Đối với Hoa Kỳ, các khiếu nại hành chính của dân đều được giải quyết bởi cơ quan tài phán hành chính, đây là hệ thống cơ quan trực thuộc bộ máy hành pháp nhưng độc lập với hệ thống các quản lý hành chính và người khiếu nại hành chính nếu không đồng ý các quyết định giải quyết của tài phán hành chính thì cũng có quyền khiếu nại các quyết định giải quyết này lên thanh tra cấp bang hoặc khởi kiện ra Tòa án hành chính. 10 - “Một số vấn đề về đổi mới cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Văn Thanh và Đinh Văn Minh [38].

Bên cạnh việc đề cập và lý giải những vấn đề lý luận về khiếu nại hành chính và cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính, các tác giả còn tập trung phân tích làm rõ quá trình hình thành, phát triển của pháp luật về giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt Nam, cũng như thực trạng về cơ chế và công tác giải quyết khiếu kiện hành chính hiện nay. Từ đó đề xuất các giải pháp tiếp tục đổi mới cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu kiện hành chính trong thời gian tới. - “Administrative Grievances: A developmental Study” (Khiếu kiện hành chính: Nghiên cứu phát triển), Báo cáo nghiên cứu của các tác giả Michael Adler (Trường nghiên cứu về chính trị - xã hội, thuộc Đại học tổng hợp Edinburgh), Chistopher Farrell, Steven Finch, Jane Lewis và Dan Philo (Trung tâm khoa học xã hội quốc gia), Sue Moris (Trường Đại học tổng hợp Robert Gordon ), Vương quốc Anh, 2006 [118]. Báo cáo tập trung nghiên cứu về khiếu nại hành chính, bản chất của khiếu nại hành chính, kết quả giải quyết khiếu nại, qua đó chỉ rõ trong quá trình hoạt động các cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính không những đã ban hành nhiều QĐHC mà còn thực hiện rất nhiều HVHC có khả năng xâm phạm đến quyền và lợi ích của công dân.

Từ đó khẳng định việc nghiên cứu để tìm ra những đổi mới để nâng cao chất lượng việc ban hành QĐHC, thực hiện HVHC của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính cũng như đưa ra những giải pháp hữu hiệu để giải quyết các khiếu kiện hành chính là rất quan trọng. Đồng thời, báo cáo nghiên cứu cũng có nhiều gợi mở để có cơ sở tiếp tục nghiên cứu hoặc khảo sát nhằm làm rõ hơn nữa thực trạng khiếu nại, khiếu kiện của công dân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, khiếu kiện của của cơ quan nhà 11 nước có thẩm quyền, cũng như những người có thẩm quyền trong các cơ quan nhà nước. - “Quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Thủy (Đại học luật Hà Nội, 2009)[42]. Hướng tới việc kiến nghị các giải pháp để nâng cao hiệu quả thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân, Luận án đã phân tích một cách toàn diện, đầy đủ và chuyên sâu về quyền khiếu nại hành chính của công dân ở Việt Nam hiện nay (cả về mặt lý luận và pháp luật).

Đặc biệt, Luận án đã nhận diện được chính xác bản chất của khiếu nại hành chính khi xem xét nó dưới các góc độ kinh tế, xã hội, chính trị và pháp lý, cũng như khẳng định quyền khiếu nại của công dân là yếu tố không thể thiếu trong quản lý hành chính nhà nước. - “Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam hiện nay và vấn đề hoàn thiện”, Luận văn Thạc sĩ Luật học của tác giả Phạm Anh Tuấn (Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2011) [46]. Trên cơ sở tập trung hệ thống hóa một số khía cạnh lý luận cơ bản về giải quyết khiếu nại hành chính; đánh giá thực trạng khiếu nại hành chính, hoạt động giải quyết khiếu nại ở nước ta nói chung và cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay. Trên cơ sở đó đưa ra những đề xuất, giải pháp khắc phục nhằm góp phần đổi mới cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính hiện hành, góp phần hoàn thiện pháp luật về khiếu nại hành chính, nâng cao hiệu quả của cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính.

- “Bảo đảm pháp lý thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân ở nước ta hiện nay” Luận án Tiến sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Tuấn Khanh (Học viện khoa học xã hội, 2013)[23]. Để làm rõ cơ sở lý luận, nhất là các yếu tố cấu thành bảo đảm pháp lý thực hiện quyền khiếu nại hành chính của công dân, cũng như thực trạng của các yếu tố này nhằm đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện bảo đảm pháp lý thực hiện quyền khiếu nại hành 12 chính của công dân, Luận án cũng đã phân tích đưa ra được khái niệm về quyền khiếu nại hành chính và đặc điểm, ý nghĩa của quyền này. - “Một số kinh nghiệm về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính tại Nhật Bản” của tác giả Nguyễn Quốc Hiệp, 2013 [16]. Bài viết cho thấy ở Nhật Bản, công dân có quyền khiếu nại bất cứ hành vi và quyết định nào của nhà nước nếu như họ cho rằng những hành vi, quyết định đó ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ hoặc gây bất lợi cho họ.

Còn về hệ thống các cơ quan giải quyết khiếu nại hành chính của Nhật Bản không những được tổ chức đầy đủ, toàn diện và linh hoạt mà còn đảm bảo xem xét thấu đáo, thỏa đáng bất cứ khiếu nại nào của công dân, cũng như xử lý triệt để ngay từ cấp dưới. - “Giải quyết khiếu nại hành chính trong công cuộc cải cách hành chính ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Quản lý hành chính công của tác giả Hoàng Ngọc Dũng (Học viện Hành chính Quốc gia, Hà Nội, 2015)[11]. Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn khiếu nại, cũng như giải quyết khiếu nại trong quản lý hành hành chính nhà nước từ đó rút ra những nhận xét, đánh giá làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp bảo đảm giải quyết khiếu nại trong quản lý. Đáng chú ý là về giải quyết khiếu nại, Luận án chỉ ra rằng về bản chất giải quyết khiếu nại hành chính là thái độ phản ứng của nhà nước đối với khiếu nại của công dân nhằm giải quyết mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý trong hoạt động quản lý hành chính của cơ quan nhà nước khi phát sinh về vấn đề quản lý.

- “Khiếu nại hành chính, lịch sử phát triển và những vấn đề thực tiễn” (So sánh với Pháp, Trung Quốc và một số nước trên thế giới), cuốn sách của TS. Cuốn sách tập trung nghiên cứu, phân tích một cách toàn diện, thấu đáo các yếu tố của cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính trong bối cảnh lịch sử từng giai đoạn, sự thay đổi về nhận thức cũng như các quy định của pháp luật.