Luận án tiến sĩ quản lý công thể chế hành chính của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thể chế hành chính tại các đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở Việt Nam, phân tích cơ chế quản lý và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Đinh Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đăng Thành
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (Đặc khu kinh tế)
• 1.2. Các công trình nghiên cứu đến đặc khu kinh tế
• 1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 1.4. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thể chế và thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 1.5. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thể chế
• 1.6. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thể chế hành chính
• 1.7. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 1.8. Đánh giá về kết quả nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.9. Những vấn đề đã được giải quyết
• 1.10. Những vấn đề cần tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH CỦA ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - KINH TẾ ĐẶC BIỆT
• 2.1. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.2. Khái niệm đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.3. Đặc điểm của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.4. Cơ sở xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.5. Vị trí, vai trò của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.6. Thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.6.1. Quan niệm về thể chế và thể chế hành chính nhà nước
• 2.6.2. Quan niệm về thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.6.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 2.6.3.1. Yếu tố chính trị
• 2.6.3.2. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 2.6.3.3. Lịch sử phát triển của quốc gia và truyền thống văn hóa dân tộc
• 2.6.3.4. Các yếu tố quốc tế khác
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH CỦA MỘT SỐ ĐẶC KHU KINH TẾ Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng thể chế hành chính của một số đặc khu kinh tế ở một số quốc gia trên thế giới
• 3.2. Thể chế hành chính của một số đặc khu kinh tế ở Trung Quốc
• 3.3. Thể chế hành chính của một số Khu kinh tế tự do Hàn Quốc
• 3.4. Thực trạng thể chế hành chính của một số đặc khu kinh tế ở Việt Nam
• 3.4.1. Đặc khu kinh tế Vũng Tàu - Côn Đảo
• 3.4.2. Đặc khu Vĩnh Linh
• 3.5. Bài học kinh nghiệm về xây dựng và hoàn thiện thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
• 3.5.1. Về điều kiện thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 3.5.2. Về mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 3.5.3. Về thể chế hành chính trong tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 3.5.4. Thể chế hành chính về chính sách, cơ chế đặc thù đối với đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 3.5.5. Thể chế hành chính quy định việc sử dụng nguồn nhân lực ở đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt
• 3.5.6. Thực trạng thể chế hành chính của đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH CỦA ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH - KINH TẾ ĐẶC BIỆT Ở VIỆT NAM
• 4.1. Mục đích xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.2. Xây dựng thể chế hành chính về kinh tế
• 4.3. Xây dựng thể chế hành chính về chính trị, xã hội và nguồn nhân lực
• 4.4. Xây dựng thể chế hành chính về hành chính và quản trị
• 4.5. Yêu cầu xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
• 4.5.1. Yêu cầu đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng trong xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.5.2. Yêu cầu đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp trong xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.5.3. Yêu cầu đảm bảo tính khả thi trong việc xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.5.4. Yêu cầu đảm bảo tính toàn diện, chặt chẽ, đồng bộ của thể chế hành chính khi xây dựng và ban hành thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.6. Một số giải pháp xây dựng thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam
• 4.6.1. Quy định về tổ chức bộ máy ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.6.2. Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.6.3. Quy định chế độ làm việc và mối quan hệ công tác của chính quyền đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.6.4. Quy định về cơ chế giám sát hoạt động của chính quyền đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• 4.6.5. Quy định về chính sách đặc thù để quản lý nhà nước ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ về quản lý công và thể chế hành chính tại đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt ở Việt Nam được thực hiện nhằm nghiên cứu và phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến thể chế hành chính trong bối cảnh phát triển kinh tế đặc biệt. Luận án không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc xây dựng thể chế hành chính phù hợp. Đặc biệt, luận án nhấn mạnh vai trò của quản lý công trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của các đơn vị này.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án là xây dựng và hoàn thiện thể chế hành chính cho các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thể chế hành chính, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế tại các đơn vị này. Luận án cũng sẽ xem xét các mô hình thể chế hành chính thành công từ các quốc gia khác để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

II. Cơ sở lý luận về thể chế hành chính

Chương này tập trung vào việc làm rõ khái niệm về thể chế hành chính và vai trò của nó trong việc quản lý các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Thể chế hành chính được định nghĩa là hệ thống các quy định, quy trình và cơ chế nhằm điều chỉnh hoạt động của các cơ quan nhà nước và tổ chức trong việc thực hiện chức năng quản lý. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam, thể chế hành chính cần phải được xây dựng một cách linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

2.1. Đặc điểm của đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm vị trí địa lý thuận lợi, chính sách ưu đãi về thuế và đầu tư, cùng với cơ chế quản lý linh hoạt. Những đặc điểm này tạo ra môi trường thuận lợi cho việc thu hút đầu tư và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng việc xây dựng thể chế hành chính cho các đơn vị này phải đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao để thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

III. Thực trạng thể chế hành chính tại Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng thể chế hành chính tại các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam. Mặc dù đã có những bước tiến trong việc xây dựng thể chế, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các chính sách và quy định. Các vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu minh bạch trong quản lý và sự chồng chéo trong các quy định pháp lý đã gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Để khắc phục tình trạng này, cần có những cải cách mạnh mẽ trong thể chế hành chính nhằm tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

3.1. Những thách thức trong việc xây dựng thể chế hành chính

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc xây dựng thể chế hành chính cho các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc thực hiện các chính sách và quy định, gây cản trở cho sự phát triển của các đơn vị này. Hơn nữa, việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước cũng làm giảm hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế tại các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

IV. Giải pháp xây dựng thể chế hành chính

Chương này đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện thể chế hành chính cho các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam. Các giải pháp bao gồm việc cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng thể chế. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống thể chế hành chính hiện đại, linh hoạt và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

4.1. Cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tại các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Cần đơn giản hóa các quy trình, giảm thiểu thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hành chính cũng sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Quản lý công (mã số: 9 34 04 03) của tác giả Đinh Thanh Tùng, được thực hiện tại Học viện Hành chính Quốc gia dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Đăng Thành và TS. Phạm Tuấn Khải (Hà Nội, 2019), mang tựa đề: "Thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam". Luận án giải quyết trực tiếp bài toán chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế và hoàn thiện cấu trúc quyền lực nhà nước tại các không gian phát triển đột phá trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (Industry 4.0).

Sau hơn 25 năm thử nghiệm các mô hình không gian kinh tế truyền thống như Khu công nghiệp (KCN), Khu chế xuất (KCX), Khu công nghệ cao (KCNC) và Khu kinh tế mở (KKT), Việt Nam đối mặt với tình trạng suy giảm lợi thế cạnh tranh quốc tế. Khoảng trống nghiên cứu then chốt (Research gap) được xác định là: sự thiếu vắng một hệ thống lý luận và khung khổ pháp lý toàn diện, chuyên biệt về thể chế hành chính dành riêng cho mô hình Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (Special Administrative - Economic Unit - SAEU) – một cấp chính quyền địa phương đặc thù được hiến định nhưng chưa từng có tiền lệ vận hành tại Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập rõ ràng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Việc thành lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại Việt Nam có tính tất yếu khách quan và cơ sở khoa học như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Thể chế hành chính giữ vai trò và cấu trúc ra sao trong sự vận hành, phát triển bền vững của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Cần thiết kế, xây dựng và hoàn thiện những nội dung thể chế hành chính cụ thể nào để bảo đảm tính vượt trội, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và khả năng cạnh tranh quốc tế?
• Giả thuyết khoa học (H1): Thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nếu được thiết kế hoàn thiện, đồng bộ, hiện đại và vượt trội sẽ giải phóng tối đa các nguồn lực, thúc đẩy sự phát triển thần tốc của bản thân đặc khu, đồng thời tạo xung lực lan tỏa mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

Khung lý thuyết nền tảng tích hợp chặt chẽ giữa:

1. Kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics) của Douglass North (1990) và Thorstein Veblen (1914);
2. Lý thuyết Cực phát triển (Growth Pole Theory) của François Perroux (1950);
3. Lý thuyết Lực hấp dẫn vùng của William Reilly và Lý thuyết Lan tỏa không gian;
4. Thuyết Địa lý kinh tế mới (New Economic Geography) của Paul Krugman (1991);
5. Mô hình Thành phố Khế ước (Charter City) và Lý thuyết Tăng trưởng mới (New Growth Theory) của Paul Romer (1990s);
6. Mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển (Developmental State).

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử từ năm 1970 đến 2019, tập trung khảo sát thực chứng trên 03 địa bàn chiến lược được Bộ Chính trị định hướng thành lập đặc khu theo Thông báo số 21-TB/TW: Vân Đồn (Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (Khánh Hòa) và Phú Quốc (Kiên Giang), với cỡ mẫu điều tra xã hội học chuẩn hóa gồm 300 đối tượng.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về đặc khu kinh tế (SEZ) và thể chế hành chính ghi nhận các luồng học thuật chủ đạo:

Luồng nghiên cứu	Tác giả & Công trình tiêu biểu	Trọng tâm phân tích	Hạn chế / Khoảng trống nhận diện
Quá trình hình thành & Tác động SEZ toàn cầu	Meneren Corporation (USA, 2005); M. Soundara Pandian (India, 2012); Thomas Farole & Gokhan Akinci (World Bank/FIAS, 2011) [121, 123]; Thomas Farole (Africa, 2011) [130].	Đánh giá SEZ như công cụ tạo việc làm, thu hút FDI và xuất khẩu; so sánh các thế hệ khu chế xuất cổ điển với đặc khu hiện đại đa chức năng.	Chủ yếu tiếp cận dưới góc độ chính sách kinh tế và ưu đãi tài chính, chưa đào sâu cấu trúc bộ máy hành chính nhà nước.
Mô hình SEZ Trung Quốc & Đông Á	Jung-Dong Park (2013) [120]; Viên Dịch Minh (2011) [134]; Đào Nhất Đào & Lỗ Chí Quốc (2008) [136]; Tống Lập Cương & Ross Garnaut (2012) [137]; Tang Kwong Yiu (Hong Kong SAR) [129].	Kinh nghiệm chuyển đổi Thâm Quyến, Hạ Môn, Phố Đông; mô hình "Một quốc gia, hai chế độ" tại Đặc khu hành chính (SAR) Hồng Kông, Ma Cao.	Vận hành dưới nền tảng quy mô thị trường khổng lồ và thể chế chính trị đặc thù, khó sao chép nguyên bản vào Việt Nam nếu thiếu khung điều chỉnh.
Lý thuyết Thể chế & Quản lý công	Thorstein Veblen (1914); Alan Wells (1970); A. Schmid (1972); Douglass North (1990) [61]; DAI (2005) [121]; Trần Đình Ân & Võ Trí Thành (2001) [1].	Thể chế là "luật chơi" (rules of the game) gồm thể chế chính thức và phi chính thức, định hình cấu trúc chi phí giao dịch xã hội.	Các nghiên cứu trong nước chủ yếu dừng lại ở việc dịch thuật hoặc ứng dụng chung cho cải cách kinh tế vĩ mô.
Thể chế quản lý đặc khu tại Việt Nam	Nguyễn Chí Dũng (2017) [32]; Trần Anh Tuấn (2015) [104]; Nguyễn Quốc Sửu (2014) [93]; Cù Chí Lợi (2013) [50]; Đinh Hữu Quý (2006) [90]; Mai Hữu Bốn (2016) [15].	Sự cần thiết thành lập đặc khu; thực trạng phân cấp quản lý tại KCN/KCX miền Bắc và miền Nam; bài học lịch sử Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo, Vĩnh Linh.	Chưa giải quyết thấu đáo thiết kế thể chế hành chính cho SAEU theo Hiến pháp 2013; thiếu mô hình tổ chức bộ máy quyền lực địa phương hoàn chỉnh.

Tranh luận học thuật quốc tế tồn tại hai quan điểm đối lập sâu sắc: Một trường phái (dẫn đầu bởi các nhà phê bình lao động và kinh tế tân cổ điển hoài nghi) nhìn nhận SEZ chỉ là "hòn đảo biệt lập" (enclaves) tạo ra bất bình đẳng, cuộc đua xuống đáy về thuế quan và điều kiện lao động giá rẻ. Ngược lại, trường phái thể chế phát triển hiện đại (Douglass North, Paul Romer, Thomas Farole) khẳng định SEZ là phòng thí nghiệm thể chế (institutional laboratory) và cực tăng trưởng công nghệ cao, nơi kiến tạo các chuẩn mực quản trị công tiên tiến để lan tỏa vào nền kinh tế nội địa.

Luận án định vị chính xác tại điểm giao thoa giữa luật học hành chính và khoa học quản lý công, định hình bước tiến đột phá: chuyển dịch tư duy từ việc cấp ưu đãi tài chính cơ học sang tái cấu trúc thể chế hành chính toàn diện (tổ chức bộ máy, phân cấp phân quyền, thẩm quyền vượt trội, kiểm soát quyền lực).

So sánh quốc tế làm rõ vị thế của nghiên cứu:

• Trường hợp Thâm Quyến (Trung Quốc): Thành công nhờ trao quyền lập pháp và quản trị cục bộ linh hoạt cho chính quyền đặc khu, giúp GDP tăng gấp hơn 100 lần sau 30 năm, chuyển hóa từ làng chài thành đô thị công nghệ toàn cầu.
• Trường hợp Khu kinh tế tự do Incheon - IFEZ (Hàn Quốc): Thành công nhờ cơ chế quản trị hành chính "một cửa, tại chỗ" đạt chuẩn quốc tế, tích hợp công nghệ đô thị thông minh và phân quyền sâu rộng từ chính quyền trung ương.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng sâu sắc Lý thuyết Thể chế kinh tế mới của Douglass North và Lý thuyết Charter City của Paul Romer trong điều kiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa:

$$\text{Hiệu quả vận hành SAEU} = f(\text{Thể chế chính thức vượt trội}, \text{Bộ máy tinh gọn}, \text{Cơ chế giám sát hữu hiệu})$$

Hệ thống luận điểm lý thuyết (Theoretical propositions):

• Mệnh đề P1: Thể chế hành chính không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là yếu tố cấu thành tiên quyết quyết định sự sinh tồn và năng lực cạnh tranh của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
• Mệnh đề P2: Mô hình phân quyền vượt trội tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt chỉ phát huy hiệu lực tối ưu khi đi đôi với cơ chế giải trình minh bạch và kiểm soát quyền lực đa tầng (Đảng lãnh đạo, tư pháp độc lập, nhân dân giám sát).

Sự dịch chuyển hệ hình (Paradigm shift): Luận án chứng minh sự chuyển đổi từ mô hình quản lý hành chính kiểm soát truyền thống (traditional administrative bureaucracy) sang mô hình quản trị công mới (New Public Governance) và Chính phủ kiến tạo phát triển tại các không gian đặc khu.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng giữa:

1. Lý thuyết Kinh tế học thể chế: Làm rõ ba yếu tố cấu thành thể chế: "Luật chơi" (Hệ thống quy phạm pháp luật đặc thù), "Người chơi" (Tổ chức bộ máy chính quyền đặc khu, nhà đầu tư, công dân), và "Cách chơi" (Quy trình, thủ tục hành chính một cửa - tại chỗ, phương thức điều hành).
2. Lý thuyết Cực phát triển & Địa lý kinh tế mới: Giải thích sự tích tụ nguồn lực và cơ chế tác động lan tỏa kinh tế theo nguyên lý "vết dầu loang".
3. Lý thuyết Nhà nước kiến tạo: Xác định vai trò của chính quyền đặc khu trong việc giảm thiểu chi phí giao dịch, bảo vệ quyền tài sản và thúc đẩy sáng tạo.

Khái niệm chuẩn hóa được xác lập: "Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là khu vực địa lý có ranh giới xác định, thuận lợi cho việc phát triển kinh tế xã hội, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập theo trình tự của pháp luật, có tổ chức chính quyền phù hợp với đặc điểm, yêu cầu, mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội. Có thể chế hành chính đặc thù để hoạt động có hiệu lực, hiệu quả nhằm mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội nhanh và bền vững."

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung thể chế đề xuất được thiết kế tối ưu hóa cho các địa bàn ven biển, hải đảo có vị trí địa kinh tế - địa chính trị xung yếu (Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc), đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam và tuân thủ Hiến pháp năm 2013.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được kiến tạo trên nền tảng bản thể luận và nhận thức luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp lập trường Hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods design) tích hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính quy nạp (phân tích văn bản, tổng kết lịch sử, so sánh thể chế quốc tế) và khảo sát thực chứng định lượng.

Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ phân tích:

• Cấp độ vĩ mô (Macro): Thể chế chính trị, Hiến pháp và hệ thống luật pháp quốc gia liên quan đến đặc khu.
• Cấp độ trung mô (Meso): Cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ chế phân cấp phân quyền giữa trung ương, tỉnh và chính quyền đặc khu.
• Cấp độ vi mô (Micro): Mức độ hài lòng, kỳ vọng và đánh giá của cán bộ công chức, doanh nghiệp, người dân đối với thủ tục hành chính và chính sách đặc thù.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp tuân thủ quy chuẩn điều tra xã hội học nghiêm ngặt:

• Chiến lược chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified random sampling) tại 03 địa bàn dự kiến thành lập SAEU: Phú Quốc (Kiên Giang), Bắc Vân Phong (Khánh Hòa), và Vân Đồn (Quảng Ninh).
• Cơ cấu mẫu khảo sát ($N = 300$):

$$\text{Tổng mẫu } N = 300 = \sum_{i=1}^{3} \text{Địa bàn}_i (100 \text{ phiếu})$$

Cơ cấu tại mỗi địa bàn bao gồm:

1. Cán bộ, công chức lãnh đạo quản lý: 30 phiếu/địa bàn ($n_1 = 90$);
2. Doanh nhân, nhà đầu tư trên địa bàn: 40 phiếu/địa bàn ($n_2 = 120$);
3. Người dân sinh sống tại địa phương: 30 phiếu/địa bàn ($n_3 = 90$).

Công cụ thu thập dữ liệu thứ cấp bao gồm phân tích hồi cố hệ thống văn kiện Đảng (Đại hội VIII, X, XI, XII; Nghị quyết 11-NQ/TW; Thông báo 21-TB/TW), các đạo luật (Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Luật Đầu tư 2014) và dữ liệu quản lý từ các KCN, KCX, KKT ven biển từ năm 1970 đến 2019.

Luận án thực hiện phương pháp tam giác đạc (Triangulation) đa chiều: Tam giác đạc dữ liệu (kết hợp số liệu thống kê, văn bản luật và khảo sát xã hội học); Tam giác đạc phương pháp (phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả); Tam giác đạc lý thuyết (đối chiếu giữa lý thuyết thể chế, lý thuyết không gian kinh tế và lý thuyết quản trị công).

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích thống kê mô tả nhằm lượng hóa đánh giá của các nhóm chủ thể về:

• Các yếu tố cấu thành thể chế hành chính cần ưu tiên;
• Đánh giá vai trò của thể chế hành chính vượt trội đối với sức hút đầu tư;
• Mức độ đồng thuận đối với các mô hình tổ chức bộ máy chính quyền đặc khu.

Nghiên cứu kết hợp công cụ phân tích ma trận SWOT chuyên sâu để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của từng địa bàn (Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc), bảo đảm tính vững chắc và giá trị khoa học của các kết luận đề xuất.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bế tắc mang tính cấu trúc của mô hình khu kinh tế hiện hữu: Luận án chỉ ra rằng sau hơn 25 năm phát triển KCN, KCX, KCNC, khung khổ thể chế hiện hành đã chạm trần tăng trưởng. Các mô hình cũ thiếu quyền tự chủ, cơ chế quản lý phân tán, thủ tục hành chính cắt khúc và chính sách ưu đãi tài chính thuần túy không còn đủ sức cạnh tranh với các đặc khu thế hệ mới trong khu vực.
2. Vai trò quyết định tuyệt đối của thể chế hành chính so với ưu đãi tài chính: Kết quả khảo sát thực chứng ($N = 300$) chứng minh: Các nhà đầu tư và chuyên gia đánh giá một nền hành chính minh bạch, thủ tục giải quyết nhanh gọn "tại chỗ", bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tài sản có ý nghĩa quyết định hơn nhiều so với việc chỉ miễn giảm thuế hay tiền thuê đất.
3. Sự cần thiết của mô hình chính quyền một cấp tinh gọn: Phân tích thực chứng và lịch sử khẳng định mô hình chính quyền địa phương truyền thống (HĐND và UBND chia cắt nhiều tầng nấc) hoàn toàn không tương thích với yêu cầu quản trị linh hoạt, phản ứng nhanh của SAEU. Đòi hỏi cấp thiết là xây dựng mô hình Trưởng Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt hoặc chính quyền một cấp với thẩm quyền ủy thác mạnh mẽ từ Thủ tướng Chính phủ và các Bộ ngành.
4. Nghị quyết số 11-NQ/TW là kim chỉ nam chính trị - pháp lý đột phá: Luận án làm sáng tỏ căn cứ chính trị vững chắc khi Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII chính thức xác định: "xây dựng một số đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt với thể chế vượt trội để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy thuộc hệ thống chính trị".
5. Cơ chế kiểm soát quyền lực song hành với tự chủ cao: Tự chủ và phân quyền vượt trội không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Luận án phát hiện cơ chế hữu hiệu nhất là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kết hợp giám sát tư pháp độc lập và trách nhiệm giải trình toàn diện trước Quốc hội và Chính phủ.

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật quản lý công: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống khái niệm, tiêu chí, nguyên tắc thiết kế thể chế hành chính cho các vùng kinh tế đặc thù trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá thể chế hành chính đa chiều (kết hợp giữa quy tắc pháp lý, cấu trúc tổ chức và quy trình vận hành).
• Ứng dụng thực tiễn trong thiết kế bộ máy: Đề xuất mô hình tổ chức Đảng tinh gọn (Bí thư cấp ủy đồng thời là người đứng đầu cơ quan hành chính); mô hình tổ chức bộ máy chính quyền một cấp; quy định rõ mối quan hệ công tác giữa chính quyền đặc khu với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các Bộ, ngành Trung ương.
• Khuyến nghị chính sách pháp luật: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ việc hoàn thiện dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trình Quốc hội, cũng như triển khai Kết luận số 21-TB/TW của Bộ Chính trị đối với 03 địa bàn Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn bối cảnh thực tiễn: Tại thời điểm nghiên cứu (2019), Việt Nam chưa có đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nào đi vào vận hành thực tế; do đó, các dữ liệu thực chứng chủ yếu dựa trên khảo sát kỳ vọng của các chủ thể xã hội, phân tích dữ liệu thứ cấp từ các KCN/KKT hiện hữu và mô hình hóa kinh nghiệm quốc tế.
• Quy mô mẫu khảo sát: Quy mô 300 phiếu khảo sát tuy bảo đảm tính đại diện bước đầu cho 03 địa bàn nhưng cần được mở rộng quy mô lớn hơn khi các đặc khu chính thức đi vào hoạt động.
• Yếu tố biến động kinh tế toàn cầu: Chưa thể lượng hóa đầy đủ các cú sốc ngoại sinh phi truyền thống (như đại dịch toàn cầu hay tái cấu trúc chuỗi cung ứng địa chính trị mới).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Đánh giá tác động thực chứng (Empirical impact evaluation) sau khi Luật SAEU được ban hành và các đặc khu vận hành thực tế.
2. Xây dựng bộ chỉ số năng lực quản trị hành chính đặc khu (SEZ Governance Index) dựa trên dữ liệu lớn (Big Data).
3. Nghiên cứu thể chế tài chính công và cơ chế phân chia ngân sách đặc thù giữa trung ương và chính quyền đặc khu.
4. Tích hợp khung thể chế kinh tế số và quản trị đô thị thông minh trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại các SAEU.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên biệt đầu tiên ở cấp độ tiến sĩ tại Việt Nam về thể chế hành chính của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, mở ra hướng nghiên cứu chuyên sâu về phân quyền hành chính và thể chế không gian kinh tế.
• Tác động hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về xây dựng Đơn vị HC-KT đặc biệt, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Bộ Nội vụ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong quá trình soạn thảo và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật.
• Chuyển đổi kinh tế - xã hội: Góp phần tạo lập cơ sở thể chế để giải phóng tiềm năng của các vùng biển đảo chiến lược, thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư FDI thế hệ mới, tạo việc làm chất lượng cao và bảo đảm vững chắc chủ quyền an ninh biển đảo Tổ quốc.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp hiện đại, hệ thống hóa tài liệu y văn quốc tế và dữ liệu khảo sát thực tế tại Việt Nam.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nội vụ, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Quốc hội): Sở hữu tài liệu tham khảo toàn diện với các phương án thiết kế tổ chức bộ máy, phân cấp thẩm quyền chi tiết.
• Chính quyền địa phương tỉnh Quảng Ninh, Khánh Hòa, Kiên Giang: Có căn cứ khoa học vững chắc để xây dựng đề án nhân sự, tổ chức bộ máy và quy chế làm việc đặc thù.
• Nhà đầu tư và Doanh nghiệp: Thấu hiểu định hướng phát triển thể chế, từ đó xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn an toàn và hiệu quả.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận chứng và xác lập cấu trúc thể chế hành chính 3 thành tố ("Luật chơi" - "Người chơi" - "Cách chơi") dành riêng cho mô hình Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trong thể chế chính trị một đảng lãnh đạo. Nghiên cứu đã mở rộng Lý thuyết Thể chế kinh tế mới của Douglass North và Lý thuyết Charter City của Paul Romer, chứng minh rằng trong điều kiện Việt Nam, thể chế hành chính vượt trội không chỉ là các ưu đãi kinh tế mà cốt lõi nằm ở việc phân quyền tự chủ tối đa cho người đứng đầu đặc khu, đi đối với nhất thể hóa chức danh Đảng - chính quyền và cơ chế giải trình minh bạch.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây (như Đinh Hữu Quý 2006 chỉ tiếp cận thuần túy góc độ kinh tế học, hay Nguyễn Thị Ngọc Lan 2017 chỉ tập trung tổ chức chính quyền địa phương), luận án đổi mới bằng cách tiếp cận liên ngành (Quản lý công - Luật học hành chính - Kinh tế học thể chế). Luận án kết hợp đồng thời phương pháp lịch sử - logic, nghiên cứu so sánh quốc tế đối chiếu với khảo sát thực chứng phân tầng trên cả 3 nhóm chủ thể (90 cán bộ, 120 doanh nhân, 90 người dân) tại toàn bộ 3 địa bàn dự kiến thành lập đặc khu.

3. Phát hiện thực chứng gây bất ngờ nhất có số liệu minh chứng là gì?

Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc là: Yếu tố "Chính sách ưu đãi thuế và tài chính" không phải là mối quan tâm hàng đầu của các nhà đầu tư chiến lược. Kết quả điều tra thực chứng chỉ ra rằng trên 80% doanh nghiệp và chuyên gia khảo sát tại Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc đặt ưu tiên cao nhất vào "Tính minh bạch, sự tinh gọn, thẩm quyền quyết định tại chỗ của bộ máy hành chính và sự bảo vệ quyền tài sản của cơ quan tư pháp".

4. Quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication protocol) có được cung cấp rõ ràng không?

Luận án cung cấp tường minh toàn bộ quy trình nghiên cứu: từ khung câu hỏi khảo sát xã hội học, tiêu chí chọn mẫu phân tầng ($30 \times 40 \times 30$ cho mỗi địa bàn), phương pháp xử lý số liệu thống kê mô tả, đến ma trận so sánh thể chế quốc tế (Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Dubai, Philippines, Malaysia). Quy trình này cho phép các nhà nghiên cứu tương lai hoàn toàn có thể lặp lại và mở rộng khi các đặc khu đi vào hoạt động.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được vạch ra thế nào?

Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu 10 năm theo 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (1-3 năm): Nghiên cứu hoàn thiện thể chế lập pháp và đánh giá tác động chính sách khi Luật SAEU được ban hành.
• Giai đoạn 2 (3-5 năm): Giám sát thực chứng hiệu quả vận hành của bộ máy chính quyền một cấp và cơ chế phân quyền ủy thác tại Vân Đồn, Phú Quốc, Bắc Vân Phong.
• Giai đoạn 3 (5-10 năm): Đánh giá tác động lan tỏa kinh tế - xã hội, chuyển giao công nghệ và đề xuất mô hình thể chế hành chính thế hệ mới thích ứng với đô thị thông minh toàn cầu.

---

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh: Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ toàn diện cơ sở khoa học, cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt và thể chế hành chính của đơn vị này tại Việt Nam.
2. Khái quát hóa y văn và kinh nghiệm quốc tế: Đúc kết sâu sắc các bài học thành công và thất bại từ các mô hình SEZ, FEZ, SAR trên thế giới (Thâm Quyến, Incheon, Dubai...) và lịch sử Việt Nam (Vũng Tàu - Côn Đảo, Vĩnh Linh) để đề xuất khung thể chế phù hợp.
3. Lượng hóa thực chứng nhu cầu thể chế: Minh chứng bằng số liệu khảo sát thực tế ($N = 300$) về sự cấp thiết phải xây dựng thể chế vượt trội, chuyển đổi căn bản từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính kiến tạo, phục vụ.
4. Đề xuất mô hình tổ chức bộ máy đột phá: Kiến nghị giải pháp xây dựng tổ chức bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; thực hiện mô hình Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND/Trưởng đặc khu; cơ chế làm việc một cửa - tại chỗ liên thông.
5. Thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực hiện đại: Hoàn thiện cơ chế giám sát đa tầng, kết hợp hài hòa giữa sự lãnh đạo của Đảng, sự giám sát của Quốc hội, tính độc lập tư pháp và sự tham gia của nhân dân.
6. Mở ra các dòng nghiên cứu học thuật mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị công tại các đặc khu kinh tế, chính sách thu hút nhân tài và quản lý rủi ro thể chế trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (Đặc khu kinh tế) Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là một vùng lãnh thổ quốc gia đặc biệt, có ranh giới địa lý xác định, có dân cư sinh sống, được vận hành theo hệ thống các thể chế và chính sách đặc biệt mà không được áp dụng đối với phần còn lại của quốc gia đó. Thể chế và chính sách trong đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thích hợp cho việc phát triển kinh tế tự do theo cơ chế thị trường với một cơ cấu kinh tế mang tính tổng hợp với cơ sở hạ tầng và đô thị hoàn chỉnh, hiện đại, nhằm mục tiêu thử nghiệm các chính sách kinh tế mới, thu hút đầu tư và khuyến khích xuất khẩu. Các công trình nghiên cứu đến đặc khu kinh tế Vấn đề về phát triển các đặc khu kinh tế, Khu thương mại tự do, khu kinh tế mở… là rất phong phú và đa dạng, được rất nhiều các học giả trên thế giới quan tâm và nghiên cứu.

Có thể kể đến một số công trình sau: Một số công trình nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển của đặc khu kinh tế, khu kinh tế tự do như sách: Introduction to International Free Zones, Prepared By The Meneren Corporation Denver, Colorado USA [133] đã giới thiệu ngắn gọn việc thành lập và hoạt động của một Free Zone (Khu thương mại tự do) quốc tế. Đối với các nước phát triển và các nền kinh tế khác trong quá trình chuyển đổi, việc phát triển hình thức Free Zone là một hướng phát triển nền kinh tế thị trường theo hướng tự nhiên. Việc thực hiện đầu tư vào các Free Zone sẽ mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và việc làm; sách: “Development of Special Economic Zones in India: “Policies and issues volume two impact and implications” edited by M. Soundara Pandian, Concept publishing company PVT.

Tác phẩm này đã nêu nên một số nội dung của việc phát triển các khu kinh tế đặc biệt ở Ấn Độ trong giai đoạn cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ 9 XXI như: Sự hình thành các khu kinh tế đặc biệt của Ấn Độ; nguyên nhân thành công của các khu kinh tế này và những tồn tại, hạn chế; ảnh hưởng, tác động của những đặc khu kinh tế đối với nền kinh tế Ấn Độ. Bên cạnh đó một số công trình nghiên cứu mô tả về đặc khu kinh tế như sách: Special Economic Zones: Progress, Emerging Challenges, and Future Directions [123], của Farole, Thomas Akinci, Gokhan, xuất bản năm 2011 với nội dung: Cuốn sách là sự mô tả khu kinh tế (SEZ) thông qua ý kiến của ba chuyên gia với ba hình ảnh rất khác nhau. Ý kiến của chuyên gia thứ nhất, cho rằng đó là một hàng rào trong công nghiệp bất động sản ở một nước đang phát triển, các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) được hưởng ưu đãi thuế, với người lao động trong các nhà máy may mặc làm việc trong điều kiện không đạt tiêu chuẩn. Ngược lại, chuyên gia thứ hai, đã nêu lại việc phát triển của thành phố Thẩm Quyến như một phép lạ, từ một làng chài chuyển đổi thành một thành phố thương mại quốc tế với GDP tăng gấp 100 lần trong 30 năm kể từ khi được gọi là một SEZ.

Ý kiến của chuyên gia thứ ba, lại nêu về sự phát triển tại Dubai, Singapore với cơ sở là hàng loạt các khu thương mại và hoạt động theo một định hướng nhất định. Trong cuốn sách tác giả sử dụng SEZ như một biểu thức chung để mô tả các khu kinh tế hiện đại và liên quan đến hai hình thức cụ thể: (1) các khu chế xuất (KCX), khu tự do, tập trung vào sản xuất để xuất khẩu; và (2) quy mô lớn là các đặc khu kinh tế, mà thường kết hợp dân cư và sự đa dạng trong hoạt động thương mại và công nghiệp; nghiên cứu về những điều kiện hình thành và phát triển cũng như thuận lợi và khó khăn trong phát triển kinh tế hay vai trò của đặc khu kinh tế đối với việc phát triển kinh tế xã hội của các đặc khu kinh tế trong cuốn sách: “Special Economic Zones in Africa: Comparing Performance and Learning from Global Experiences” [130], Thomas Farole. Tác phẩm nêu nên những thuận lợi cũng như khó khăn của một số quốc gia Châu Phi trong việc học tập kinh nghiệm xây dựng đặc khu kinh tế của một số quốc gia khác. Tác giả đề cập và so sánh những thuận lợi, khó khăn về vị trí địa lý, về thời tiết, về thể chế, về nhân lực để xây dựng đặc khu kinh tế của một số quốc 10 gia Châu Phi, bên cạnh đó cũng đưa ra những dự báo về khó khăn để các quốc gia này khắc phụ nếu áp dụng xây dựng đặc khu kinh tế,… Những khó khăn này không chỉ ở các quốc gia Châu Phi mà các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam cũng cần phải quan tâm; Sách: “The Special Economic Zones of China and Their Impact on Its Economic Development” [120], của tác giả Jung-Dong Park, 2013.

Tác phẩm đã chỉ ra vai trò của các đặc khu kinh tế của Trung quốc và những đóng góp của nó về mặt kinh tế, định hướng đường lối cải cách của Trung Quốc và những tác động quan trọng đến nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới Trung Quốc và cũng phân tích những điều kiện chủ quan, khách quan, những sự tác động lại của nền kinh tế Trung Quốc đối với các đặc khu kinh tế này; sách: 中国经济特区研究 “Nghiên cứu về đặc khu kinh tế Trung Quốc” của tác giả Viên Dịch Minh chủ biên [134] đã nêu những vấn đề lý luận về đặc khu kinh tế và quá trình hình thành đặc khu kinh tế ở Trung Quốc. Cùng nội dung trên có cuốn 中 国 开 发 区 研 究：业 达 案 例（英 文 版）Nghiên cứu Khu phát triển kinh tế Trung Quốc (bản tiếng Anh); Tác phẩm 中国 济特区发展报告 - Báo cáo phát triển đặc khu kinh tế Trung Quốc của Chung Kiên [135]; Cuốn sách中国经济增长与发展新模式 Tăng trưởng kinh tế ở Trung Quốc và mô hình phát triển mới, A New Model for Growth and development, của tác giả Granaut,R (Úc) chủ biên Tống Lập Cương [137] với nội dung nhấn mạnh sự thay đổi trong chính sách kinh tế của Trung Quốc và tầm ảnh hưởng tới việc thay đổi mô hình phát triển kinh tế mới của Trung Quốc: từ vai trò của Nhà nước, yếu tố thị trường ảnh hưởng tới chính sách an sinh, xã hội. Đề cập đến nội dung về các đặc khu kinh tế có tác phẩm 经济特区进一步发展的体制机制创新研究 - “Nghiên cứu đổi mới thể chế, cơ chế phát triển đặc khu kinh tế” của tác giả Trần Trác Lôi, Lê Thế Quang [52]; 中国经济特区史要 Lịch sử đặc khu kinh tế Trung Quốc của tác giả Đào Nhất Đào, Lỗ Chí Quốc [136]; 国 经 济 特 区 产 业 结 构 演 进 与 原 因 - Diễn biến 11 và nguyên nhân kết cấu ngành nghề Đặc khu kinh tế Trung Quốc của tác giả Viên Dịch Minh [56]. Các ấn phẩm này đều nêu lên lịch sử hình thành các đặc khu kinh tế của Trung Quốc, kinh nghiệm phát triển một số đặc khu tiêu biểu như Thâm Quyến, Thượng Hải; đồng thời, sự đúc kết đánh giá những nguyên nhân thành công, hạn chế và khẳng định sự cần thiết ra đời của các đặc khu kinh tế tại quốc gia này, v.

Trong số các công trình nghiên cứu về đặc khu hành chính (ĐKHC) có cuốn sách: Hong Kong special administrative region recent economic situation and prospects [129]. (Đặc khu hành chính Hồng Kông sự phát triển kinh tế và triển vọng) của tác giả Tang Kwong Yiu. Tài liệu này nêu nên những thành tựu của nền kinh tế ở đặc khu hành chính Hồng Kông phân tích, dự báo những cơ hội và thách thức để phát triển trong tương lai. Tài liệu chủ yếu đề ra những giải pháp khắc phục những nhược điểm của Hồng Kông trong sự hội nhập cũng như những diễn biến của nền kinh tế toàn cầu 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là một thuật ngữ mới được sử dụng ở nước ta. Hiện nay đã có một số công trình khoa học như bài báo, luận văn, luận án… đã được công bố liên quan đến nội dung này. Cụ thể như sau: Bài viết: “Đặc khu kinh tế-mô hình cần được nghiên cứu thí điểm ở Việt Nam” Nguyễn Minh Sang [92]. Bài viết trình bày một số mô hình và nêu nên những ưu, nhược điểm của từng mô hình nghiên cứu khi áp dụng vào Việt Nam; Bài viết: “Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt” trong Hiến pháp năm 2013” của tác giả Nguyễn Quốc Sửu [93].

Bài viết đề cập đến quan điểm và khái niệm về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trong Hiến Pháp 2013 cũng như nêu nên những tồn tại của các khu kinh tế, khu chế xuất của Việt Nam trong thời gian vừa qua. Đồng thời cũng đề xuất một số kiến nghị để xây dựng và phát triển các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt của Việt Nam trong thời gian tới; Bài viết: “Các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt trên thế giới và những gợi ý đối với Việt Nam” của tác giả Trần Minh Ngọc [59], đã trình bày một số 12 đặc trưng và dạng thức của đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt từ một số mô hình tương tự trên thế giới, cũng như bài học kinh nghiệm và đề xuất một số gợi ý cho việc xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam như: Đặc thù về kinh tế, văn hóa, chính trị… của việc xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam; thẩm quyền trong vận hành, thể chế vượt trội… trong xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam. Bài viết “Xây dựng các đơn vị hành chính, kinh tế đặc biệt ở Việt Nam là cần thiết” của tác giả Nguyễn Chí Dũng [32] đã nêu một góc nhìn về khái niệm đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ở Việt Nam và các mô hình tương tự trên thế giới; đã trình bày sự cần thiết thành lập các đơn vị HC-KT đặc biệt ở Việt Nam; nêu các yêu cầu đặt ra khi xây dựng các đơn vị HC-KT đặc biệt tại Việt Nam… Bài viết “Tổ chức chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt” của tác giả Trần Anh Tuấn [104].