Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH DOANH LƯU TRÚ DU LỊCH 1.1 Kinh doanh lưu trú du lịch 1.1 Khái niệm kinh doanh lưu trú du lịch Khái niệm kinh doanh lưu trú du lịch được tiếp cận theo hai nghĩa: nghĩa hẹp và nghĩa rộng. Theo nghĩa hẹp, “Kinh doanh lưu trú du lịch” bao gồm việc kinh doanh các dịch vụ lưu trú, ăn uống và các dịch vụ bổ sung như dịch vụ giặt là, dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ bãi đỗ, dịch vụ báo thức buổi sáng …) của cơ sở kinh doanh lưu trú du lịch. Các dịch vụ này không tồn tại ở dạng vật chất và được cung cấp cho các đối tượng khách, trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất vẫn là khách du lịch. Trong quá trình “sản xuất” và bán các sản phẩm dịch vụ, cơ sở lưu trú du lịch (CSLTDL) không tạo ra sản phẩm mới và cũng không tạo ra giá trị mới.
Hoạt động của các CSLTDL thông qua việc sử dụng cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT) và hoạt động phục vụ của các nhân viên đã giúp chuyển dần giá trị từ dạng vật chất sang dạng tiền tệ dưới hình thức “khấu hao”. Vì vậy kinh doanh lưu trú du lịch không thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất, mà thuộc lĩnh vực kinh doanh dịch vụ [11,tr. Theo nghĩa hẹp: Kinh doanh lưu trú du lịch là hoạt động kinh doanh ngoài lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm cung cấp các dịch vụ cho thuê buồng ngủ và một số dịch vụ bổ sung cho khách du lịch trong thời gian họ lưu lại tạm thời tại cơ sở kinh doanh lưu trú du lịch nhằm mục đích có lãi. Các dịch vụ bổ sung trong kinh doanh lưu trú du lịch bao gồm các dịch vụ bổ sung bắt buộc và dịch vụ bổ sung không bắt buộc, trong đó các dịch vụ bổ sung bắt buộc là những dịch vụ mà các CSLTDL bắt buộc phải cung cấp cho khách theo quy định trong hệ thống tiêu chuẩn xếp hạng CSLTDL của các quốc gia.
Số lượng và sự đa dạng của các dịch vụ bổ sung bắt buộc trong KDLTDL tùy thuộc vào từng cấp hạng và từng loại hình của CSLTDL. Ngoài ra, các CSLTDL có thể 14 cung cấp thêm các dịch vụ bổ sung không bắt buộc khác mà không có trong quy định tiêu chuẩn xếp hạng quốc gia tương ứng cho thứ hạng của CSLT nếu như khách hàng mục tiêu của doanh nghiệp có nhu cầu và nằm trong khuôn khổ cho phép của pháp luật hiện hành. Theo nghĩa rộng, kinh doanh lưu trú du lịch là một bộ phận cấu thành không thể tách rời của hoạt động kinh doanh du lịch nói chung., trong đó, kinh doanh lưu trú du lịch được hiểu là một lĩnh vực kinh doanh trong ngành du lịch. Các doanh nghiệp kinh doanh lưu trú du lịch cung cấp các sản phẩm đặc thù là các dịch vụ lưu trú, ăn uống và các dịch vụ bổ sung nhằm thỏa mãn nhu cầu nghỉ qua đêm cho khách du lịch tại các điểm đến du lịch.
Vì thế, có thể định nghĩa kinh doanh lưu trú du lịch theo nghĩa rộng như sau: Kinh doanh lưu trú du lịch là một lĩnh vực hoạt động kinh doanh trong ngành du lịch, cung cấp các dịch vụ lưu trú, ăn uống và dịch vụ bổ sung nhằm thỏa mãn nhu cầu lưu lại tạm thời của khách du lịch tại điểm đến du lịch là một tỉnh, một vùng hay một quốc gia phát triển du lịch. Các doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực kinh doanh lưu trú du lịch bao gồm nhiều loại khác nhau, chúng còn được gọi là các cơ sở lưu trú du lịch (CSLTDL). Theo điều 62 Luật Du lịch Việt Nam đã xác định rõ: “Cơ sở lưu trú du lịch bao gồm: Khách sạn, Làng du lịch, Biệt thự du lịch, Căn hộ du lịch, Bãi cắm trại du lịch, Nhà nghỉ du lịch, Nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê và các cơ sở lưu trú du lịch khác” [10, tr. Theo đó, các cơ sở lưu trú du lịch không bao gồm các doanh nghiệp kinh doanh thuần túy các dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí hay các dịch vụ đơn lẻ riêng biệt, độc lập với các cơ sở lưu trú du lịch nói trên.2 Giới thiệu một số thể loại cơ sở lưu trú du lịch chủ yếu Một số thể loại cơ sở lưu trú du lịch chủ yếu được khai thác phát triển phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới và ở Việt Nam được đi sâu nghiên cứu, bao gồm: 1.
Khách sạn (Hotel) 15 Khách sạn là thể loại cơ sở lưu trú du lịch chính yếu nhất, chiếm tỷ trọng lớn nhất về số lượng và cũng rất đa dạng về loại kiểu, thứ hạng trong hệ thống các cơ sở lưu trú du lịch. Thuật ngữ “Khách sạn” - “Hotel” có nguồn gốc từ tiếng Pháp được du nhập vào hầu hết các nước trên thế giới và trở thành một thuật ngữ quốc tế. Theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4391: 2009 của Tổng Cục Du Lịch đã ghi rõ: “Khách sạn là cơ sở lưu trú du lịch có quy mô từ 10 buồng ngủ trở lên, đảm bảo chất lượng về cơ sở vật chất, trang thiết bị và dịch vụ cần thiết phục vụ khách” [3]. Khoa du lịch trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, trong giáo trình “Kinh doanh khách sạn” đã đưa ra khái niệm về khách sạn:“Khách sạn là cơ sở cung cấp các dịch vụ lưu trú (với đầy đủ tiện nghi), dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí và các dịch vụ cần thiết khác cho khách lưu lại qua đêm và thường được xây dựng tại các điểm du lịch” [11, tr.
Trên thực tế, khách sạn được tồn tại dưới nhiều hình thức rất khác nhau, với những tên gọi rất khác nhau, tuỳ thuộc vào các tiêu chí phân loại. Có thể khái quát các thể loại khách sạn theo một số tiêu chí sau. Theo vị trí địa lý Trên cơ sở đó, các khách sạn được chia thành 5 loại: khách sạn thành phố, khách sạn nghỉ dưỡng, khách sạn ven đô, khách sạn ven đường, khách sạn hàng không (khách sạn sân bay). Theo mức cung cấp dịch vụ Theo đó, khách sạn được phân thành 4 loại: khách sạn sang trọng, khách sạn cung cấp đầy đủ dịch vụ, khách sạn cung cấp số lượng hạn chế dịch vụ, khách sạn bình dân.
Theo mức giá bán sản phẩm lưu trú Tiêu chí này chỉ được áp dụng riêng cho từng quốc gia vì nó phụ thuộc vào mức độ phát triển của hoạt động kinh doanh khách sạn ở mỗi nước. Các khách sạn được chia thành 5 loại: khách sạn có mức giá cao nhất, khách sạn có mức giá cao, khách sạn có mức giá trung bình, khách sạn có mức giá thấp. Theo quy mô của khách sạn 16 Dựa vào số lượng buồng ngủ được thiết kế, các khách sạn được chia thành: khách sạn quy mô lớn, khách sạn quy mô trung bình và khách sạn quy mô nhỏ. Tuy nhiên, quy mô khách sạn lớn, vừa hay nhỏ phải có bao nhiêu buồng thiết kế là tuỳ thuộc vào mức độ phát triển của hoạt động kinh doanh khách sạn ở từng quốc gia khác nhau.
Ví dụ, tại Hoa Kỳ, Khách sạn có ít nhất 500 buồng thiết kế trở lên được xếp vào loại quy mô lớn. Khách sạn quy mô trung bình là có số buồng thiết kế từ 125 đến cận 500. Các khách sạn quy mô nhỏ là những khách sạn có dưới 125 buồng thiết kế. Còn ở Việt Nam do hoạt động kinh doanh khách sạn còn mới ở giai đoạn phát triển chưa cao nên chưa có nhiều khách sạn lớn và rất lớn.
Theo hình thức sở hữu và quản lý Theo tiêu chí này, ở Việt Nam đang tồn tại 3 loại là khách sạn tư nhân, khách sạn nhà nước và khách sạn liên doanh liên kết (khách sạn cổ phần trong nước hoặc liên kết với nước ngoài). Trên thế giới theo tiêu chí này có 2 loại khách sạn là: khách sạn độc lập và khách sạn liên kết. Khách sạn độc lập là những khách sạn do một cá nhân hay một hãng (tổ chức, công ty TNHH) đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị, tự điều hành kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh cuối cùng của nó. Khách sạn liên kết về phần mình lại bao gồm 2 loại: liên kết về sở hữu và liên kết về quản lý.
Khách sạn liên kết về sở hữu (khách sạn cổ phần) là khách sạn do hai hay nhiều cá nhân, tổ chức hay công ty TNHH cùng chung vốn đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị, việc điều hành quản lý và kết quả kinh doanh cuối cùng của nó phụ thuộc vào tỷ lệ góp vốn của các thành viên chủ đầu tư. Khách sạn liên kết về quản lý được chia thành 2 loại: khách sạn hợp tác đặc quyền (chuyển nhượng thương hiệu – Franchise Hotel) và khách sạn hợp đồng quản lý (Management Contract Hotel). Trên thực tế có nhiều khách sạn sử dụng tất cả các loại liên kết trên cùng một lúc gọi là khách sạn liên kết hỗn hợp. Theo tiêu chuẩn phân hạng khách sạn của Tổng cục du lịch Việt Nam Ở Việt Nam, theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 4391: 2009 về xếp hạng khách sạn của Tổng Cục Du Lịch việt Nam: căn cứ theo vị trí, kiến trúc, trang thiết bị tiện nghi, dịch vụ, người quản lý và nhân viên phục vụ, an ninh, an toàn, bảo vệ 17 môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm, khách sạn được xếp theo 5 hạng: 1 sao, 2 sao, 3 sao, 4 sao và 5 sao [3].2 Motel Motel đã xuất hiện ở Mỹ từ những năm 30 của thế kỷ XX.
Trong hơn nửa thế kỷ tồn tại và phát triển, Motel đã lớn dần cả về số lượng và chất lượng. Hiện nay ở Bắc mỹ, Motel đang khẳng định là thể loại cơ sở lưu trú du lịch đầy tiềm năng phát triển. Motel thường được phân biệt với các cơ sở lưu trú du lịch khác theo các tiêu chí vị trí địa lý, cách thức thiết kế, đối tượng khách, các dịch vụ cung ứng. Motel thường được xây dựng ven dọc các đường cao tốc (highway) hoặc ven ngoại ô thành phố.
Motel là một quần thể gồm những toà nhà được xây dựng không quá hai tầng, được quy hoạch và chia thành các khu vực có chức năng sử dụng riêng biệt, bao gồm : khu lưu trú, khu bãi đỗ xe, khu đón tiếp, khu phục vụ ăn uống, khu cung cấp dịch vụ bổ sung (bán xăng dầu, sửa chữa, bảo dưỡng và cho thuê xe)… Khách nghỉ ở Motel là những người đi lại sử dụng phương tiện vận chuyển là mô tô và ô tô trên các tuyến đường cao tốc.
