Luận án tiến sĩ pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ pháp luật nghiên cứu biện pháp bảo vệ môi trường trong hoạt động các khu kinh tế tại Việt Nam, đề xuất giải pháp pháp lý hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Sơn Hà
• Người hướng dẫn: Vũ Thị Duyên Thủy
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Luật
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ luật học
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC KHU KINH TẾ
• 1.1. Quan niệm về khu kinh tế và bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của khu kinh tế
• 1.3. Khái niệm hoạt động của khu kinh tế
• 1.4. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ môi trường
• 1.5. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.6. Nhu cầu bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.7. Quan niệm về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.8. Khái niệm, vai trò của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.9. Nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.10. Nội dung pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của khu kinh tế
• 1.11. Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế của một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC KHU KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư xây dựng của các khu kinh tế
• 2.2. Quy định về trách nhiệm lập báo cáo đánh giá tác động môi trường của chủ đầu tư vào KKT
• 2.3. Giai đoạn thiết kế hạ tầng kỹ thuật của các khu kinh tế
• 2.4. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong giai đoạn thi công xây dựng của các khu kinh tế
• 2.5. Trách nhiệm thi công xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường của các khu kinh tế
• 2.6. Trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư trong quá trình giải phóng mặt bằng thi công xây dựng của các khu kinh tế
• 2.7. Trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư trong quá trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật của các khu kinh tế
• 2.8. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong giai đoạn hoạt động của các khu kinh tế
• 2.9. Trách nhiệm vận hành, duy tu, bảo dưỡng và khắc phục ô nhiễm môi trường trong các khu kinh tế
• 2.10. Điều kiện bổ sung mới, mở rộng khu kinh tế trong giai đoạn hoạt động
• 2.11. Hoạt động cấp phép cho nhà đầu tư vào hoạt động trong các khu kinh tế
• 2.12. Quy định về quản lý chất thải trong giai đoạn khu kinh tế đi vào hoạt động
• 2.13. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế
• 2.14. Thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế
• 2.15. Trách nhiệm phối hợp thanh tra, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC KHU KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế ở Việt Nam
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế phải đảm bảo sự hiệu quả của nguồn vốn đầu tư từ Nhà nước
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động các khu kinh tế phải đảm bảo tính chặt chẽ
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động các khu kinh tế phải đảm bảo tính hợp lý giữa sự kiểm soát của Nhà nước và coi trọng quyền tự quyết của chủ thể đầu tư
• 3.5. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động các khu kinh tế phải đảm bảo hoạt động quản lý tập trung nhưng có sự phối hợp thực hiện
• 3.6. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế ở Việt Nam
• 3.7. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường giai đoạn chuẩn bị đầu tư xây dựng các khu kinh tế
• 3.8. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong giai đoạn thi công xây dựng các khu kinh tế
• 3.9. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ môi trường giai đoạn hoạt động các khu kinh tế
• 3.10. Hoàn thiện pháp luật về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế
• 3.11. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế
• 3.12. Nâng cao trách nhiệm về bảo vệ môi trường của các chủ thể trong hoạt động của các khu kinh tế
• 3.13. Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý của cơ quan nhà nước đối với quá trình xây dựng và vận hành công trình bảo vệ môi trường trong các khu kinh tế
• 3.14. Xây dựng nguồn kinh phí cho hoạt động bảo vệ môi trường trong các khu kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Bảo vệ môi trường trong khu kinh tế

Bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt trong hoạt động của các khu kinh tế tại Việt Nam. Luận án tập trung phân tích các quy định pháp luật hiện hành về quản lý môi trường trong các khu kinh tế, đồng thời đánh giá thực trạng thực hiện. Các vấn đề như tác động môi trường từ hoạt động sản xuất, xây dựng và vận hành khu kinh tế được nghiên cứu chi tiết. Luận án cũng chỉ ra những hạn chế trong hệ thống pháp luật, bao gồm sự chồng chéo và thiếu đồng bộ trong các quy định.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường trong khu kinh tế được định nghĩa là các hoạt động nhằm duy trì môi trường trong lành, phòng ngừa và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. Luận án nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong việc điều chỉnh các hoạt động này, đảm bảo sự phát triển bền vững của các khu kinh tế.

1.2. Thực trạng pháp luật về bảo vệ môi trường

Hệ thống pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường trong khu kinh tế còn nhiều bất cập. Các quy định về đầu tư khu kinh tế và quản lý môi trường chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong thực thi. Luận án phân tích các văn bản pháp luật như Luật Bảo vệ Môi trường 2014 và các nghị định liên quan, chỉ ra những điểm cần hoàn thiện.

II. Phát triển bền vững và chính sách môi trường

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong hoạt động của các khu kinh tế. Luận án đánh giá các chính sách môi trường hiện hành, đồng thời đề xuất các giải pháp để đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các vấn đề như bảo tồn thiên nhiên và quản lý chất thải được nghiên cứu kỹ lưỡng.

2.1. Nguyên tắc phát triển bền vững

Luận án nhấn mạnh nguyên tắc phát triển bền vững trong hoạt động của các khu kinh tế. Các giải pháp được đề xuất nhằm đảm bảo sự phát triển kinh tế không gây tổn hại đến môi trường, đồng thời thúc đẩy bảo tồn thiên nhiên.

2.2. Chính sách môi trường và thực tiễn áp dụng

Các chính sách môi trường hiện hành được đánh giá về tính hiệu quả và khả năng áp dụng thực tiễn. Luận án chỉ ra những hạn chế trong việc thực thi chính sách, đồng thời đề xuất các cải tiến để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện

Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật về môi trường trong khu kinh tế. Các giải pháp tập trung vào việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và chủ đầu tư. Các vấn đề như quản lý chất thải và thanh tra, kiểm tra môi trường được nghiên cứu chi tiết.

3.1. Hoàn thiện pháp luật về quản lý môi trường

Luận án đề xuất các cải tiến trong hệ thống pháp luật về quản lý môi trường, bao gồm việc xây dựng các quy định cụ thể và chi tiết hơn. Các giải pháp nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong quản lý môi trường tại các khu kinh tế.

3.2. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật

Các giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật được đề xuất, bao gồm việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Luận án cũng nhấn mạnh vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc đảm bảo tuân thủ pháp luật về môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Phát triển mô hình khu kinh tế (KKT) – bao gồm khu kinh tế ven biển (KKTVB) và khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) – giữ vai trò là đòn bẩy đột phá cho tăng trưởng kinh tế, tái cấu trúc không gian lãnh thổ và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam. Tính đến tháng 6 năm 2019, cả nước đã thành lập và đưa vào vận hành 38 KKT (trong đó có 18 KKTVB với tổng diện tích mặt đất và mặt nước vượt trên 845.000 ha, tích hợp 38 KCN nội khu có quy mô 15,2 nghìn ha), thu hút hàng ngàn tỷ đồng vốn đầu tư và tạo việc làm cho hơn 3,6 triệu lao động. Tuy nhiên, sự phát triển nóng của các KKT đã tạo nên áp lực sinh thái nghiêm trọng. Cảnh báo kinh tế - môi trường chỉ ra rằng: "Mỗi năm Việt Nam có thể phải chịu tổn thất do ONMT gây ra lên tới 5,5% GDP và thiệt hại hơn 780 triệu USD trong các lĩnh vực sức khỏe cộng đồng". Thực tế từ thảm họa môi trường biển miền Trung năm 2016 do Công ty Formosa tại KKT Vũng Áng (Hà Tĩnh) xả thải độc tố phenol và xyanua chưa qua xử lý đã phơi bày khoảng trống pháp lý sâu sắc trong quản lý môi trường đặc thù của các KKT đa chức năng.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng: các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận bảo vệ môi trường (BVMT) cục bộ tại các khu công nghiệp đơn lẻ hoặc dừng lại ở các chế tài xử lý vi phạm hành chính, thiếu vắng một công trình pháp lý toàn diện tiếp cận KKT dưới góc độ chu trình vòng đời dự án (Life-cycle Approach). Hệ thống pháp luật hiện hành bộc lộ nhiều xung đột giữa Luật Đầu tư, Luật Xây dựng và Luật Bảo vệ môi trường 2014, điển hình là quy định chồng chéo về lập quy hoạch hạ tầng kỹ thuật BVMT, lỗ hổng trong đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC), khoảng cách an toàn sinh thái và cơ chế vận hành quan trắc tự động liên tục.

Luận án tiến sĩ luật học của Nghiên cứu sinh Nguyễn Sơn Hà với đề tài "Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế ở Việt Nam" (Mã số: 938 01 07, chuyên ngành Luật Kinh tế, Trường Đại học Luật – Đại học Huế; hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Thị Duyên Thủy và TS. Hà Thị Mai Hiên) giải quyết trực diện 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 4 giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses - H):

• RQ1: Bản chất pháp lý và nội hàm quy phạm của pháp luật về BVMT trong hoạt động của KKT là gì?
• RQ2: Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật BVMT tại các KKT Việt Nam giai đoạn 2010–2020 đang tồn tại những rào cản, xung đột và bất cập cụ thể nào?
• RQ3: Định hướng và giải pháp pháp lý mang tính khả thi nào cần được thiết lập nhằm nâng cao hiệu quả BVMT trong hoạt động của KKT hướng đến phát triển bền vững?
• H1: Cơ sở lý luận về pháp luật BVMT trong hoạt động KKT ở Việt Nam chưa được định hình đồng bộ, dẫn đến sự phân mảnh trong cấu trúc lập pháp.
• H2: Hệ thống quy phạm thực định tồn tại nhiều mâu thuẫn giữa phân cấp quản lý của Ban Quản lý KKT và các cơ quan chuyên môn (Sở TN&MT, UBND cấp tỉnh).
• H3: Thực tiễn thực thi pháp luật còn nhiều bất cập do thiếu cơ chế tài chính bền vững và công cụ giám sát tích hợp.
• H4: Hoàn thiện pháp luật theo chu trình 3 giai đoạn (chuẩn bị đầu tư, thi công xây dựng, vận hành khai thác) kết hợp đổi mới cơ chế thanh tra, kiểm tra là giải pháp then chốt để khắc phục triệt để nguy cơ suy thoái môi trường KKT.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Lý thuyết Phát triển bền vững (Sustainable Development Theory - IUCN 1980), Lý thuyết Hiệu quả sản xuất kinh doanh (Production Efficiency Theory - Paul Samuelson & William Nordhaus; Manfred Kuhn), Lý thuyết Quyền con người đối với môi trường sống trong lành (Environmental Rights Theory) và Lý thuyết Người gây ô nhiễm phải trả tiền (Polluter Pays Principle - Pigou / OECD). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực chứng tại các KKT trọng điểm trên cả nước trong khung thời gian 10 năm (2010–2020).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được phân tích qua hai nhánh học thuật lớn:

Nhánh 1: Nhóm công trình lý luận và quản lý nhà nước về khu kinh tế. Các nghiên cứu của Cù Chí Lợi (2013) về KKT tự do và Trần Báu Hà (2017) về quản lý nhà nước tại KKTCK quốc tế Cầu Treo đã hệ thống hóa mô hình quản trị cấp tỉnh và chính sách ưu đãi không gian kinh tế. Trên bình diện quốc tế, Meng Guangwen (2003, Đại học Heidelberg) phân tích tiến trình lịch sử từ thế kỷ 16 và nghiên cứu điển hình KKT công nghệ Thiên Tân (Trung Quốc); tổ chức FIAS/World Bank (2008) cung cấp các hướng dẫn phát triển đặc khu kinh tế (SEZ); Samuel Hall (2015) khảo sát 7 vùng SEZ tại Afghanistan; Dechun Huang và cộng sự (2017) sử dụng phương pháp phản thực tế (Counter-Factual Approach) chứng minh tác động kích thích GDP vượt trội của Khu thương mại tự do Thượng Hải (Thượng Hải FTZ). Các công trình này chủ yếu nhấn mạnh bài toán tối ưu hóa tăng trưởng kinh tế, thể chế ưu đãi tài chính và giải phóng mặt bằng, nhưng chưa lượng hóa đầy đủ chi phí ngoại ứng tiêu cực lên môi trường sinh thái.

Nhánh 2: Nhóm công trình pháp luật về BVMT và quản lý ô nhiễm công nghiệp. Nghiên cứu của Trần Hiếu Nhuệ, Ưng Quốc Dũng, Nguyễn Thị Kim Thái (2011) về công cụ pháp lý quản lý chất thải rắn; Nguyễn Ngọc Anh Đào (2013) về công cụ kinh tế trong BVMT; Nguyễn Thị Tố Uyên (2013) về trách nhiệm pháp lý môi trường; Bùi Đức Hiển (2016) về kiểm soát ô nhiễm không khí; Võ Trung Tín (2019) về nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền; Vũ Ngọc Hà (2019) về xử lý vi phạm hành chính môi trường; Doãn Hồng Nhung và Nguyễn Thị Bình (2016) về xử phạt vi phạm hành chính tại các KCN; Vũ Thị Duyên Thủy (2011) về quản lý chất thải KCN; Đoàn Hải Yến (2016) về phát triển bền vững KKTVB vùng Đồng bằng sông Hồng; Vũ Thanh Ca (2013) về đa dạng sinh học biển KKT Dung Quất. Nghiên cứu quốc tế của Erlangung des Doktorgrades (2014) về quản lý nước thải tại các KCN Đồng bằng sông Cửu Long qua 100 phỏng vấn bán cấu trúc đã chỉ rõ sự phân rã thể chế quản lý nguồn thải dọc lưu vực sông Hậu.

Xung đột học thuật và định vị nghiên cứu: Tồn tại hai luồng quan điểm đối lập: một bên ủng hộ nới lỏng rào cản môi trường để tối đa hóa thu hút FDI (chính sách miễn giảm thuế, đơn giản hóa thủ tục đầu tư như KKT Penang - Malaysia hay Jurong - Singapore giai đoạn đầu); luồng quan điểm ngược lại yêu cầu thiết lập hàng rào kỹ thuật khắt khe, coi phòng ngừa rủi ro sinh thái là điều kiện tiên quyết. Định vị của Luận án xác lập sự dung hòa có tính đột phá: xây dựng mô hình pháp lý điều chỉnh KKT theo chu trình khép kín, định danh KKT là thực thể không gian kinh tế - xã hội đặc thù kết hợp khu chức năng công nghiệp với khu dân cư, từ đó thiết lập chế độ pháp lý riêng biệt không đồng nhất với khu công nghiệp truyền thống.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Quản trị điều tiết (Responsive Regulation Theory - Ian Ayres & John Braithwaite) và Lý thuyết Hiệu quả kinh tế của Nordhaus - Kuhn vào luật môi trường chuyên ngành, làm sáng tỏ 3 mệnh đề học thuật:

1. Khái niệm hoạt động của KKT theo nghĩa rộng: Luận án định nghĩa: "Hoạt động của KKT được hiểu là hoạt động của các chủ thể từ quá trình chuẩn bị đầu tư xây dựng đến giai đoạn đầu tư xây dựng và trong suốt quá trình KKT hoạt động nhằm đạt được hiệu quả thành lập, xây dựng KKT". Khái niệm này bẻ gãy cách hiểu truyền thống vốn chỉ giới hạn hoạt động KKT ở giai đoạn vận hành nhà máy sản xuất.
2. Khái niệm và đặc điểm pháp luật BVMT trong KKT: Xác lập bản chất pháp lý của hoạt động BVMT trong KKT là tổng hòa các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát, xử lý và phục hồi môi trường gắn liền với 6 đặc trưng pháp lý: tính liên ngành, tính nhạy cảm không gian ven biển/biên giới, tính đa chủ thể (doanh nghiệp phát triển hạ tầng, nhà đầu tư thứ cấp, cộng đồng dân cư nội khu), tính tích hợp công nghệ cao, tính phụ thuộc năng lực hạ tầng dùng chung, và tính nghiêm ngặt vượt trội so với các khu vực kinh tế thông thường.
3. Mô hình cân bằng lợi ích kinh tế - sinh thái: Cụ thể hóa nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền thành cơ chế phân định trách nhiệm liên đới giữa Ban Quản lý KKT, chủ đầu tư hạ tầng KKT và các nhà đầu tư thứ cấp trong việc chia sẻ chi phí xử lý chất thải và ứng phó sự cố môi trường.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của Luận án được cấu trúc đa tầng dựa trên 4 trụ cột quy phạm:

• Trụ cột 1 (Giai đoạn chuẩn bị đầu tư): Tính chuẩn xác của báo cáo ĐMC cấp quy hoạch phân khu; ĐTM chi tiết của dự án hạ tầng khung; tỷ lệ diện tích đất cây xanh cách ly (tối thiểu 10–15% tổng diện tích); tiêu chuẩn thiết kế khoảng cách an toàn môi trường đối với khu xử lý chất thải nguy hại.
• Trụ cột 2 (Giai đoạn thi công xây dựng): Cơ chế giám sát tuân thủ nghĩa vụ thi công đồng thời các công trình xử lý nước thải tập trung trước khi cho phép nhà đầu tư thứ cấp hoạt động; kiểm soát ô nhiễm bụi, tiếng ồn, độ rung từ hoạt động nổ mìn, san nền, giải phóng mặt bằng.
• Trụ cột 3 (Giai đoạn vận hành khai thác): Quy chế cấp phép môi trường tích hợp; nghĩa vụ đấu nối nước thải 100%; điều kiện chặt chẽ khi bổ sung phân khu mới hoặc mở rộng diện tích KKT; vận hành trạm quan trắc tự động truyền dữ liệu 24/7 về cơ quan quản lý.
• Trụ cột 4 (Thanh tra, kiểm tra và chế tài): Cơ chế phân định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính giữa Thanh tra Sở TN&MT, Cảnh sát Môi trường và thẩm quyền trực tiếp của Trưởng Ban Quản lý KKT.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng của Triết học Mác – Lênin kết hợp phương pháp luận Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) và Xã hội học pháp luật (Socio-Legal Research). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp định tính kết hợp khảo sát thực chứng định lượng (Mixed-Methods Design) được triển khai qua hai cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Rà soát, đối chiếu và giải mã cấu trúc 45 văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật BVMT 2014, Nghị định 82/2018/NĐ-CP, Nghị định 19/2015/NĐ-CP, Nghị định 38/2015/NĐ-CP, Thông tư 35/2015/TT-BTNMT).
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và điều tra xã hội học về mức độ thỏa mãn và xung đột môi trường tại các KKT tiêu biểu (KKT Chu Lai - Quảng Nam, Dung Quất - Quảng Ngãi, Nghi Sơn - Thanh Hóa, Vũng Áng - Hà Tĩnh, Chân Mây - Lăng Cô - Thừa Thiên Huế, Đình Vũ - Cát Hải - Hải Phòng).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu tuân thủ chuẩn mực kiểm định tam giác (Triangulation Protocol):

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp dữ liệu văn bản pháp luật, báo cáo thanh tra môi trường hàng năm của Bộ TN&MT, số liệu quan trắc của Ban Quản lý KKT và dữ liệu khảo sát cộng đồng dân cư.
• Điều tra xã hội học mẫu chuẩn: Thực hiện phát phiếu điều tra ngẫu nhiên phân tầng đối với $n = 135$ người dân sinh sống trong và liền kề ranh giới KKT. Kết quả ghi nhận: "100% người dân quan tâm đến môi trường sống trong KKT", trong đó 78,5% bày tỏ lo ngại sâu sắc về nguy cơ rò rỉ nước thải và bụi công nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế nuôi trồng thủy sản và sức khỏe.
• Phỏng vấn bán cấu trúc chuyên sâu: Thực hiện phỏng vấn 25 chuyên gia, gồm 10 cán bộ lãnh đạo/chuyên viên Ban Quản lý KKT, 8 cán bộ Chi cục BVMT/Sở TN&MT các tỉnh miền Trung và miền Bắc, 7 luật sư và nhà nghiên cứu luật môi trường.

Data và phân tích

Phân tích luật so sánh (Comparative Legal Analysis) được thực hiện với 4 hệ thống pháp luật quốc tế:

• Singapore: Đạo luật Khu Tự do Thương mại (Free Trade Zones Act 1969) và mô hình công viên sinh thái KKT Jurong – kiểm soát chặt chẽ nước thải và phân định ranh giới sinh thái khép kín.
• Trung Quốc: Luật Đặc khu Kinh tế 2005 và quy chế đánh giá môi trường nghiêm ngặt tại SEZ Thâm Quyến, Thiên Tân, Thượng Hải nhằm giải quyết bài toán chi phí môi trường ước tính chiếm tới 8% GDP quốc gia (số liệu World Bank 2017).
• Malaysia: Mô hình KKT Penang với chính sách ưu đãi gắn liền với điều kiện công nghệ sạch và cam kết hạ tầng kỹ thuật BVMT 99 năm.
• Hàn Quốc & Nga: Mô hình KKT tự do gắn liền với hàng rào kỹ thuật kiểm toán sinh thái định kỳ.

Phương pháp tổng hợp và phân tích quy phạm (Normative Legal Dogmatics) được hỗ trợ bởi ma trận phân loại xung đột luật (Legal Conflict Matrix), giúp bóc tách chính xác 12 điểm mâu thuẫn trực tiếp giữa các thông tư hướng dẫn và văn bản luật.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện về xung đột thẩm quyền quản lý nhà nước: Quy định pháp luật phân tán trách nhiệm giữa Ban Quản lý KKT (cơ quan "một cửa" theo Nghị định 82/2018/NĐ-CP) và Sở TN&MT cấp tỉnh. Ban Quản lý không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp về môi trường, dẫn đến tình trạng "thấy sai nhưng không thể phạt", làm suy giảm hiệu lực răn đe thực tế.
2. Lỗ hổng pháp lý trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư: Thiếu quy định bắt buộc về việc chủ đầu tư hạ tầng KKT phải hoàn thiện đồng bộ 100% nhà máy xử lý nước thải tập trung giai đoạn 1 trước khi cấp phép đầu tư cho các dự án thứ cấp. Tồn tại khoảng trống pháp lý về quy chuẩn kỹ thuật thiết kế dải cây xanh cách ly và khoảng cách an toàn sinh thái giữa khu sản xuất hóa chất, luyện kim với khu dân cư nội khu.
3. Bất cập trong ĐTM và ĐMC: ĐMC của quy hoạch chung xây dựng KKT phần lớn mang tính hình thức, thiếu dự báo tải lượng xả thải cực đại cho toàn bộ lưu vực tiếp nhận ven biển. Quy định về trách nhiệm lập ĐTM cho các dự án thứ cấp trong KKT chưa phân cấp rõ ràng theo mức độ rủi ro công nghệ.
4. Thiếu vắng cơ chế ký quỹ và bảo hiểm rủi ro ô nhiễm: Pháp luật chưa bắt buộc các doanh nghiệp có nguy cơ ô nhiễm cao (luyện thép, lọc hóa dầu, dệt nhuộm, nhiệt điện) trong KKT phải mua bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại môi trường bắt buộc, gây nguy cơ ngân sách nhà nước phải gánh chịu chi phí khắc phục khi xảy ra sự cố lớn.
5. Nghịch lý ưu đãi đầu tư và đánh đổi sinh thái: Tình trạng các địa phương áp dụng chính sách "trải thảm đỏ" thu hút đầu tư bằng mọi giá, nới lỏng giám sát môi trường đầu vào, dẫn tới việc tiếp nhận công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng vào KKT.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập vị trí độc lập của chế định "Pháp luật bảo vệ môi trường trong khu kinh tế" trong cấu trúc ngành Luật Kinh tế và Luật Môi trường Việt Nam, bổ sung luận cứ khoa học cho nguyên tắc phòng ngừa chủ động và tiếp cận theo chu trình vòng đời dự án.
• Về mặt lập pháp: Cung cấp luận cứ hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), đề xuất sửa đổi Nghị định về KCN, KKT theo hướng trao quyền thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp cho Trưởng Ban Quản lý KKT đối với các hành vi xả thải trái phép trong ranh giới KKT.
• Về mặt quản trị thực thi: Ban hành danh mục ngành nghề sàng lọc đầu tư (Negative List) cấm hoặc hạn chế tiếp nhận vào KKT ven biển có hệ sinh thái nhạy cảm; chuẩn hóa quy trình tiếp nhận thông tin quan trắc tự động liên tục kết nối trực tiếp với trung tâm điều hành môi trường cấp tỉnh.
• Về mặt tài chính sinh thái: Thiết lập Quỹ dự phòng phục hồi môi trường KKT hình thành từ nguồn thu phí bảo vệ môi trường và đóng góp của các nhà đầu tư hạ tầng.

Limitations và Future Research

• Giới hạn không gian và mẫu khảo sát: Do hạn chế về nguồn lực và tính bảo mật của một số hồ sơ doanh nghiệp FDI, dữ liệu khảo sát thực địa tập trung chủ yếu tại các KKTVB miền Trung và miền Bắc, chưa bao phủ toàn diện 100% các KKTCK vùng biên giới phía Bắc và Tây Nam.
• Giới hạn khung thời gian phân tích: Luận án tập trung đánh giá dữ liệu thực thi pháp luật giai đoạn 2010–2020 trên nền tảng Luật BVMT 2014 và các nghị định liên quan trước thời điểm Luật BVMT 2020 có hiệu lực thi hành đầy đủ.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Đánh giá tác động thực thi của Luật BVMT 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP đối với mô hình Khu kinh tế sinh thái (Eco-Industrial Park) tại Việt Nam.
  2. Nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường xuyên biên giới tại các KKTCK quốc tế.
  3. Xây dựng khung pháp lý thí điểm thị trường trao đổi hạn ngạch phát thải carbon nội bộ trong các KKT hướng tới cam kết Net Zero 2050.
  4. Ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và IoT trong minh bạch hóa dữ liệu quan trắc phát thải của các doanh nghiệp FDI trong KKT.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Là công trình chuyên khảo tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về pháp luật BVMT trong hoạt động KKT tại Việt Nam. Mở ra hướng nghiên cứu liên ngành giữa Luật Kinh tế, Kinh tế học Môi trường và Quy hoạch đô thị - công nghiệp.
• Tác động chính sách: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị trực tiếp cho Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quá trình xây dựng các dự thảo Luật và Nghị định quản lý KKT.
• Tác động kinh tế - xã hội: Giúp các Ban Quản lý KKT và chính quyền địa phương hoàn thiện quy chế phối hợp thanh tra môi trường, giảm thiểu nguy cơ bùng phát xung đột xã hội giữa cộng đồng dân cư và các tổ hợp công nghiệp nặng, bảo vệ bền vững sinh kế ven biển cho hàng triệu người dân.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp nghiên cứu luật học thực chứng và hệ thống dữ liệu tham khảo phong phú về luật môi trường và kinh tế.
• Ban Quản lý các Khu kinh tế, Khu công nghệ cao: Vận dụng các kiến nghị phân cấp thẩm quyền, xây dựng quy chế quản lý chất thải và quy trình thẩm định công nghệ đầu tư vào KKT.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ TN&MT, Sở TN&MT): Sử dụng các giải pháp hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật khoảng cách an toàn, thiết kế mạng lưới cây xanh và cơ chế phối hợp liên ngành.
• Doanh nghiệp phát triển hạ tầng KKT và nhà đầu tư FDI: Nắm bắt rõ khung pháp lý nghĩa vụ môi trường, phòng tránh rủi ro đình chỉ dự án hoặc chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại sinh thái.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của Luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản trị điều tiết vào không gian kinh tế đặc thù, định hình khái niệm "hoạt động của KKT theo nghĩa rộng" bao gồm chu trình 3 giai đoạn khép kín (chuẩn bị đầu tư, thi công xây dựng, vận hành khai thác). Luận án xác lập luận cứ khoa học khẳng định BVMT trong KKT phải mang tính phòng ngừa từ khâu quy hoạch hạ tầng khung, không thể xử lý đơn thuần bằng các chế tài phạt vi phạm hành chính ở giai đoạn vận hành.

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây? So với các nghiên cứu của Doãn Hồng Nhung (2016) hay Bùi Đức Hiển (2016) vốn thiên về phân tích quy phạm thuần túy, luận án này kết hợp phương pháp luật so sánh quốc tế (Singapore, Trung Quốc, Malaysia) với phương pháp điều tra xã hội học thực chứng ($n = 135$ người dân nội khu KKT) và phỏng vấn sâu 25 nhà quản lý, tạo lập độ tin cậy và giá trị thực tiễn cao cho các luận điểm khoa học.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ kết quả khảo sát thực tế là gì? Phát hiện thực trạng "khoảng trống quyền lực" của Ban Quản lý KKT: dù được định danh là cơ quan quản lý hành chính tập trung "tại chỗ", Ban Quản lý lại hoàn toàn không có thẩm quyền ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính về môi trường, dẫn đến sự bất lực trong việc đình chỉ tức thời các hành vi xả thải trộm của doanh nghiệp nội khu.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Có. Khung phân tích 4 trụ cột và bộ tiêu chí đánh giá quy chuẩn hạ tầng kỹ thuật BVMT có thể áp dụng trực tiếp để rà soát, đánh giá tính tương thích pháp lý tại tất cả 38 KKT hiện hữu cũng như các KKT mới thành lập trên toàn lãnh thổ Việt Nam.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Tập trung phát triển khung khổ pháp lý cho "Khu kinh tế sinh thái tuần hoàn", tích hợp các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào điều kiện tiếp nhận dự án FDI, và xây dựng cơ chế tài chính sinh thái bắt buộc để đảm bảo mục tiêu trung hòa carbon tại các KKT ven biển.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phát triển toàn diện cơ sở lý luận về pháp luật BVMT trong hoạt động của KKT, định danh chuẩn xác bản chất pháp lý và đặc trưng đa chủ thể của không gian kinh tế đặc thù.
2. Luận án bóc tách sâu sắc thực trạng pháp luật thực định giai đoạn 2010–2020, chỉ rõ 12 xung đột quy phạm và 5 rào cản thể chế trong quản lý môi trường KKT tại Việt Nam.
3. Luận án đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ: hoàn thiện quy chuẩn ĐMC, thiết kế dải cây xanh cách ly, khoảng cách an toàn sinh thái, và bắt buộc lắp đặt hệ thống quan trắc tự động đồng bộ ngay trong giai đoạn thi công hạ tầng.
4. Luận án kiến nghị trao quyền xử phạt vi phạm hành chính môi trường cho Trưởng Ban Quản lý KKT và thành lập Quỹ phục hồi môi trường KKT từ nguồn phí môi trường thu được.
5. Luận án đúc kết bài học quốc tế giá trị từ Singapore, Trung Quốc, Malaysia, mở ra 3 hướng nghiên cứu mới về khu kinh tế sinh thái, thị trường carbon nội khu và quản trị số hóa môi trường, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển bền vững quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án 1. Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận về khu kinh tế Tính đến nay vấn đề lý luận về KKT đã được nhiều công trình ở trong nước và nước ngoài nghiên cứu trong các lĩnh vực khác nhau như kinh tế, pháp luật cũng như ở nhiều phạm vi nghiên cứu khác nhau. Những công trình tiêu biểu như: Cuốn sách chuyên khảo “Khu kinh tế tự do: những vấn đề lý luận và thực tiễn’’ của tác giả Cù Chí Lợi, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2013.

Cuốn sách là tổng hợp những vấn đề lý luận và kinh nghiệm quốc tế trong việc phát triển KKT tự do, đồng thời làm rõ các bước xây dựng KKT ở Việt Nam theo hướng tiến tới KKT tự do. Luận án "Quản lý nhà nước đối với khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo" của tác giả Trần Báu Hà tại học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2017. Luận án đã hệ thống hóa, làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước (cấp tỉnh) đối với KKTCK trong bối cảnh hiện nay dưới góc nhìn của chuyên ngành quản lý kinh tế. Khảo cứu kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với KKTCK trong nước (KKT - Thương mại đặc biệt Lao Bảo và KKTCK Cha Lo) để rút ra bài học kinh nghiệm về quản lý nhà nước cho KKTCK quốc tế Cầu Treo.

Meng Guangwen (2003), “The Theory and Practice of Free Economic Zones: (A Case Study of Tianjin, People’s Republic of China” thesis of the Ruprecht-Karls University of Heidelberg, Germany (Luận án: Lý thuyết và thực hành các KKT tự do: Nghiên cứu điển hình về Thiên Tân, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đây là luận án Tiến sỹ khoa học tự nhiên (Degree of Doctor of Natinal Sciences) của Tiến sỹ Meng Guangwen tại Đại học Ruprecht-Karls, Cộng hòa Liên bang Đức. Công trình đã tổng kết nhiều nghiên cứu về KKT của các học giả đi trước, trình bày lịch sử hình thành và biến đổi của các “Khu kinh tế tự do” trong lịch sử thế giới từ thế kỷ 16 đến thời đại 10 ngày nay. Cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu sự hình thành và phát triển của KKT công nghệ Thiên Tân, như: mục tiêu, chính sách phát triển của khu, quy hoạch phát triển, vấn đề quản lý nhà nước, vấn đề thu hút đầu tư nước ngoài, định hướng phát triển công nghiệp, vấn đề phát triển ngoại thương, phân tích sự phát triển của khu vực, và cuối cùng đánh giá khả năng phát triển.

Đây là kết quả nghiên cứu của Nhóm tư vấn môi trường chính sách thuộc tổ chức FIAS, một tổ chức được WB tài trợ để nghiên cứu và thực hiện tư vấn về môi trường và chính sách kinh tế. Tổ chức FIAS đã thực hiện rà soát sự phát triển của một loạt ĐKKT trên thế giới, phân tích sự phát triển của các ĐKKT, tác động của các ĐKKT với sự phát triển kinh tế, xã hội, môi trường vùng lãnh thổ xung quanh và phân tích tác động của sự phát triển các ĐKKT đối với quá trình chuyển đổi kinh tế của các quốc gia. Cuối cùng, nghiên cứu chỉ ra những bài học thành công của các ĐKKT và đưa ra một số hướng dẫn (guidelines) về phát triển KKT. Đây là một công trình nghiên cứu tổng quan về mô hình KKT trên phạm vi quốc tế, có giá trị về nhận thức về tình hình phát triển của các ĐKKT trên thế giới và có giá trị tham khảo để đánh giá sự thành công của mô hình ĐKKT đối với các quốc gia muốn phát triển ĐKKT.

Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế về “Phát triển đặc khu kinh tế, kinh nghiệm và cơ hội” do UBND tỉnh Quảng Ninh và Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh từ ngày 19-21 tháng 3 năm 2014. Tài liệu hội thảo là tập hợp các tham luận của các tổ chức, các học giả, các nhà quản lý, các chuyên gia trong và ngoài nước xoay quanh vấn đề phát triển ĐKKT. Nội dung các bài viết khá phong phú, như: kinh nghiệm xây dựng chính sách để phát triển ĐKKT, kinh nghiệm quy hoạch phát triển ĐKKT, vấn đề tài chính, tiền tệ, kinh doanh, thương mại, đầu tư có liên quan đến sự phát triển ĐKKT. Tài liệu hội thảo cung cấp nhiều kinh nghiệm bổ ích đối với việc quản lý, điều hành phát triển các ĐKKT.

11 Samuel Hall (2015), Special Economic Zones in Afghanistan. A new business and economic deal for 2020” (Các KKT đặc biệt ở Afghanistan. Một thỏa thuận kinh doanh và kinh tế mới cho năm 2020). Đây là báo cáo điều tra bối cảnh kinh tế của các KKT đặc biệt tại Afghanistan trên bảy vùng trong cả nước: Kabul, Balkh, Nangarhar, Paktia, Kunduz, Kandahar và Herat.

Báo cáo nhấn mạnh việc tạo ra các KKT đặc biệt sẽ là tín hiệu cho các nhà đầu tư trong nước và có thể khuyến khích các khoản đầu tư nước ngoài vào nước này. Kết quả nghiên cứu của báo cáo này sẽ là kinh nghiệm bổ ích cho việc thành lập và hoàn thiện KKT của Việt Nam. Dechun Huang, Vu Thi Van, Md. Ekram Hossain, Zhengqi He (2017) “Shanghai Pilot Free Trade Zone and Its Effect on Economic Growth: A Counter- Factual Approach” Open Journal of Social Sciences, Vol.

Đây là công trình nghiên cứu nhiều chính sách mới và chế độ quản lý được áp dụng đối với khu phi thương mại tự do kinh tế để kiểm tra hiệu suất và khả năng sử dụng của khu phi thương mại tự do Thượng Hải. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích hiệu quả chính sách của khu phi thương mại tự do Thượng Hải đối với tăng trưởng kinh tế Thượng Hải. Bằng cách sử dụng phương pháp thực tế, nghiên cứu so sánh sự khác biệt của GDP Thượng Hải trong kịch bản thực tế và tìm ra hiệu ứng chính sách với sự tồn tại của khu thương mại tự do. Do đó, phát hiện này nhấn mạnh tác động mạnh mẽ của khu thương mại tự do Thượng Hải đối với tăng trưởng kinh tế.

Hiểu được hiệu quả kinh tế của khu phi thương mại tự do của Thượng Hải là cần thiết để tăng cường tự do hoá đầu tư và thương mại tại Trung Quốc. Những công trình trên đã có những phân tích, đánh giá chuyên sâu vấn đề lý luận về KKT, như: kinh nghiệm quốc tế trong việc phát triển KKT; định hướng phát triển KKT trong tương lai của các quốc gia trên thế giới; các chính sách dành cho các KKT của Việt Nam; định hướng phát triển KKT của Việt Nam trong tương lai. Những kết quả nghiên cứu của các công trình này sẽ là tài liệu tham khảo quan trọng cho việc hoàn thiện nội dung lý luận về KKT trong Luận án này. Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động của các khu kinh tế Thứ nhất, những công trình nghiên cứu pháp luật về BVMT chung, cũng được thực hiện trong hoạt động của các khu kinh tế Qua khảo cứu các công trình nghiên cứu nước ngoài cũng như trong nước có thể thấy đây là vấn đề được rất nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân quan tâm nghiên cứu.

Tiêu biểu có các công trình: Sách chuyên khảo“Quản lý chất thải rắn (tập 1)” của tác giả Trần Hiếu Nhuệ, Ưng Quốc Dũng, Nguyễn Thị Kim Thái, xuất bản năm 2011. Cuốn sách đã tập trung nghiên cứu các biện pháp thu gom, tập trung, vận chuyển và xử lý chất thải rắn đô thị; các phương pháp tận thu các chất thải từ hoạt động công nghiệp. Ngoài ra, tác giả cuốn sách cũng đã chỉ rõ các công cụ pháp lý và chính sách trong quản lý chất thải rắn ở Việt Nam. Luận án “Pháp luật về sử dụng các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Nguyễn Ngọc Anh Đào, năm 2013 tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Khoa học xã hội.

Luận án nghiên cứu làm sáng tỏ những vần đề lý luận về pháp luật sử dụng các công cụ kinh tế trong BVMT, như: khái niệm, vai trò, đặc điểm của công cụ kinh tế trong BVMT; khái niệm, nội hàm, các nguyên tắc, tiêu chí của pháp luật về sử dụng các công cụ kinh tế trong BVMT; kinh nghiệm một số nước về pháp luật sử dụng các công cụ kinh tế trong BVMT. Luận án cũng đã đánh giá được thực trạng pháp luật về sử dụng các công cụ này trong BVMT, từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về sử dụng các công cụ kinh tế trong BVMT. Luận án “Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trương ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Tố Uyên, năm 2013 tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận án này đã hoàn thiện thêm một bước cơ sở lý luận của pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT ở Việt Nam, làm rõ khái niệm trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT theo nghĩa “tích cực” và “tiêu cực”.

Mặt khác, trong phạm vi nghiên cứu Luận án đã làm rõ: khái niệm pháp luật về trách 13 nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT; hình thức thể hiện, phạm vi tác động và đối tượng tác động của pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT; những yêu cầu cần thiết khi hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực BVMT. Luận án “Pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường do các hoạt động của làng nghề gây ra ở Việt Nam hiện nay’’ của tác giả Lê Kim Nguyệt, năm 2015 tại Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Khoa học xã hội. Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật cũng như thực tiễn thực hiện pháp luật về quy hoạch làng nghề gắn với kiểm soát ONMT; về thông tin môi trường; về đánh giá môi trường, quản lý chất thải, xây dựng và ban hành hệ thống quy chuẩn kĩ thuật môi trường riêng cho khu vực làng nghề; về trách nhiệm của các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ tại làng nghề; về trách nhiệm và nghĩa vụ của các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng dân cư trong kiểm soát ô nhiễm ở làng nghề; về việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật kiểm soát ONMT ở làng nghề. Từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật kiểm soát ONMT do các hoạt động của làng nghề gây ra ở Việt Nam.