Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm do ngƣời chƣa thành niên thực hiện. Chương 3: Tình hình và thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm do ngƣời chƣa thành niên thực hiện trên dịa bàn các tỉnh Tây Nam Bộ. Chương 4: Dự báo và giải pháp tăng cƣờng phòng ngừa tình hình tội phạm do ngƣời chƣa thành niên thực hiện trên địa bàn các tỉnh Tây Nam Bộ. 8 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Vấn đề lý luận về phòng ngừa tội phạm đƣợc đề cập một cách tƣơng đối đầy đủ trong một số giáo trình nghiên cứu, bao gồm các vấn đề về định nghĩa, nội dung, nguyên tắc, biện pháp và chủ thể của hoạt động PNTP. Ở định nghĩa PNTP và nội dung PNTP, nhìn chung các tác giả đều thống nhất trong việc xác định nội hàm của khái niệm phòng ngừa, tức là việc sử dụng những biện pháp nhà nƣớc và xã hội tác động vào nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nhằm hạn chế tiến tới loại trừ tội phạm ra khỏi xã hội. Nội dung phòng ngừa đƣợc các tác giả thống nhất trong việc xác định chung thông qua nội dung phòng ngừa bằng biện pháp nhà nƣớc và biện pháp phòng ngừa mang tính xã hội. Cụ thể giáo trình đƣợc sử dụng trong giảng dạy tại các trƣờng đại học nhƣ giáo trình tội phạm học của tập thể tác giả trƣờng Đại học Luật Hà Nội, nhà xuất Nxb Công an nhân dân, Hà Nội 2000, giáo trình tội phạm học, của tác giả Võ Khánh Vinh, Đại học Huế, Nxb Giáo dục 1999 [129], giáo trình tội phạm học, Nxb Giáo dục Việt Nam 2010 do tác giả Dƣơng Tuyết Miên chủ biên [60],… GS.TS Võ Khánh Vinh khi viết quyển Giáo trình tội phạm học của trƣờng Đại học Huế năm 1999 có nội dung đáng chú ý là đề cập đến biện pháp Nhân chủng học [129, tr.163], tức là biện pháp tác động đến quá trình di cƣ và thích nghi xã hội của ngƣời di cƣ hay một số tiêu chí phân loại đáng chú ý nhƣ việc phân loại theo cơ chế hoạt động hay các biện pháp phòng ngừa có thể đƣợc nhóm theo sự phát triển của hoạt động phòng ngừa có mục đích nhƣ phòng ngừa ở giai đoạn sớm, ngăn chặn tội phạm ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội và phạm tội chƣa đạt, các biện pháp phòng ngừa tái phạm.
Giáo trình cảnh sát nhân dân làm việc với trẻ em làm trái pháp luật của trường đại học cảnh sát nhân dân (nay là học viện Cảnh sát nhân dân)năm 2000 do 9 TS Đỗ Bá Cở chủ biên [32], đã trình bày khá đầy đủ các khái niệm về trẻ em và trẻ em làm trái pháp luật; nhận thức về công tác quản lý, giáo dục trẻ em làm trái pháp luật; quy trình, kĩ năng làm việc với trẻ em làm trái pháp luật… giáo trình đã giúp cho nghiên cứu sinh nhận thức đƣợc nhiều lý luận trong quá trình nghiên cứu. Tác giả Nguyễn Trí Dũng và Chữ Văn Chí đồng chủ biên quyển sách phòng chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay ở nước ta, các tác giả cho rằng "phòng ngừa tội phạm là sử dụng các biện pháp, chiến thuật, phƣơng tiện nghiệp vụ cần thiết, với sự tham gia của các lực lƣợng xã hội nhằm khắc phục mọi nguyên nhân và điều kiện không để tội phạm phát sinh phát triển" [38, tr.18] và khái niệm phòng ngừa này cần phân biệt với khái niệm PCTP, khái niệm đấu tranh chống tội phạm. Những vấn đề lý luận về luật hình sự, tố tụng hình sự và tội phạm học của Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện thông tin khoa học xã hội, Hà Nội 1981 [120]; Tội phạm học Việt Nam một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Viện Nghiên cứu nhà nƣớc và pháp luật, Nxb CAND, Hà Nội 2000 [124]; Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm của tác giả Nguyễn Xuân Yêm, Nxb CAND, Hà Nội 2001 [134]. Trong các công trình này, lý luận về PNTP đã đƣợc đề cập khá rõ và nhìn chung không có sự khác biệt đáng kể giữa các nhà nghiên cứu.
Tuy nhiên, liên quan đến định nghĩa phòng ngừa tội phạm, trong khi đa số tác giả thừa nhận PNTP là hoạt động nhằm ngăn ngừa trƣớc và hoạt động chống sau khi tội phạm xảy ra thì TS Nguyễn Mạnh Kháng tác giả phần phòng ngừa tội phạm trong quyển Tội phạm học Việt Nam một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Viện Nghiên cứu nhà nƣớc và pháp luật Nxb CAND 2000 [52], lại cho rằng PNTP đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp: "PNTP hiểu theo nguyên nghĩa của nó là ngăn ngừa tội phạm xảy ra, bảo vệ xã hội, Nhà nƣớc và công dân khỏi sự xâm hại của tội phạm" [52, tr 135,136]. Phòng ngừa thanh thiếu niên phạm tội- trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Nxb CAND năm 2004 [135]. Đây là một công trình nghiên cứu ở mức độ tổng quan, toàn diện về phòng ngừa thanh thiếu niên phạm tội- trách nhiệm của gia đình, nhà trƣờng và xã hội dƣới góc độ lý luận và thực tiễn. Theo nhận xét, đánh giá của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, cho rằng tội phạm trong 10 lứa tuổi thanh, thiếu niên trong thời gian qua tăng nhanh, diễn biến ngày càng phức tạp, xâm nhập vào học đƣờng.
Thực tế đó đặt ra cho Đảng, nhà nƣớc ta phải có những chủ trƣơng, giải pháp, chính sách, pháp luật đối với NCTN phạm tội. Để khắc phục tình trạng đó, đòi hỏi phải có sự chung tay, góp sức của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, phải phát huy đƣợc sức mạnh của cả hệ thống chính trị mà nhất là của gia đình, nhà trƣờng và toàn thể xã hội. Quyển sách này cũng đề cập đến những vấn đề cơ bản nhƣ tình hình, kết quả đấu tranh, phƣơng hƣớng và các giải pháp PCTP do NCTN gây ra, tội phạm và tệ nạn xã hội trong nhà trƣờng. Có thể nói đây là quyển sách có giá trị khoa học cao giúp tác giả định hƣớng trong suốt quá trình nghiên cứu.
Sách chuyên khảo “Tội phạm do NCTN thực hiện trên địa bàn Hà Nội, thực trạng và giải pháp” do tác giả Trịnh Quốc Toản chủ biên, Nxb CAND, năm 2007 [103]. Tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự, về phòng ngừa tội phạm CTN; tiến hành điều tra khảo sát THTP CTN trong trại giam, trƣờng giáo dƣỡng và những trƣờng hợp thi hành án xong đã và đang tái hoà nhập cộng đồng ở Hà Nội; thực trạng THTP, nguyên nhân , điều kiện và kết quả đấu tranh phòng chống tội phạm CTN ở các quận nội thành Hà Nội; đồng thời tác giả cũng đƣa ra dự báo THTP do NCTN thực hiện ở Hà Nội trong thời gian tới và hệ thống các giải pháp đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này. Phòng, tránh vi phạm pháp luật và tệ nạn ma tuý trong lứa tuổi thanh, thiếu niên.TS Nguyễn Minh Đức chủ biên, Nxb Thông tin và truyền thông, năm 2012 [45]. Nội dung của quyển sách đã trình bày về phƣơng thức, thủ đoạn hoạt động vi phạm pháp luật của thanh, thiếu niên trong giai đoạn hiện nay; các giải pháp phòng tránh, cũng nhƣ các quy định của pháp luật về xử lý NCTN vi phạm pháp luật.TS Nguyễn Minh Đức, các hành vi vi phạm pháp luật của thanh, thiếu niên và học sinh, sinh viên hiện nay bên cạnh những nguyên nhân khách quan, chủ quan khác nhau còn có nguyên nhân rất quan trọng là thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu kĩ năng sống, bồng bột, hiếu thắng và thiếu kinh nghiệm phòng tránh khi đối mặt với nguy cơ và hành vi vi phạm pháp luật của ngƣời khác.
Đồng thời còn có 11 một nguyên nhân không nhỏ dẫn đến việc thanh, thiếu niên phạm tội là do từ phía nạn nhân [45, Tr. Các vấn đề cần quan tâm ở tuổi vị thành niên do tác giả Hà Thƣơng biên soạn- Nxb Lao Động, năm 2006 [98]. Đánh giá toàn diện về góc độ tâm lý lứa tuổi NCTN, qua đó định hƣớng cho công tác giáo dục thanh, thiếu niên. Đây là tài liệu rất hữu ích phục vụ cho tác giả luận án trong quá trình nghiên cứu.
Luận án tiến sĩ luật học “Hoạt động của công an nhân dân trong phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội trong tình hình hiện nay ở Việt Nam” do tác giả Đỗ Bá Cở thực hiện năm 2000 [33]. Kết quả nghiên cứu đã nêu lên và giải quyết những vấn đề lý luận cơ bản về NCTN phạm tội, xác định rỏ các chủ thể tham gia, mối quan hệ phối hợp giữa các chủ thể và trách nhiệm của chủ thể trực tiếp, nòng cốt của lực lƣợng CAND.; khảo sát thực trạng NCTN phạm tội và công tác phòng ngừa NCTN phạm tội của lực lƣợng CAND; chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến tình trạng NCTN phạm tội, đánh giá ƣu điểm, khuyết điểm và nguyên nhân trong hoạt động phòng ngừa NCTN phạm tội; dự báo xu hƣớng tội phạm CTN trong thời gian tới, những vấn đề khách quan và chủ quan làm cho THTP ở lứa tuổi này diễn biến phức tạp từ đó đƣa ra phƣơng hƣớng hoàn thiện để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa NCTN phạm tội.18] Luận án tiến sĩ luật học: “Những vấn đề lí luận và thực tiễn về thủ tục tố tụng đối với NCTN trong tố tụng Việt Nam” của tác giả Đỗ Thị Phƣợng- Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2008 [78]. Tác giả đã nghiên cứu, khảo sát THTP do NCTN gây ra bị xét xử và các thủ tục tiến hành tố tụng hình sự do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, do đặc thù của NCTN nên tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu hoạt động tố tụng của toà án.
Luận án tiến sĩ Luật học “Hoạt động của toà án nhân dân trong phòng ngừa tội phạm do người chưa thành niên thực hiện” của tác giả Trần Hữu Quân, Học viện cảnh sát nhân dân, năm 2014 [79]. Luận án cũng đã làm rõ đặc điểm tội phạm học 12 do NCTN thực hiện, phân tích thực trạng hoạt động PNTP do NCTN thực hiện của ngành TAND; Dự báo tình hình do NCTN thực hiện và những yếu tố tác động đến hoạt động PNTP do NCTN thực hiện của TAND trong thời gian tới. luận án đã tiến hành thu thập, đối chiếu, so sánh THTP do NCTN thực hiện rất cụ thể, đây là tài liệu giúp cho tác giả nhiều số liệu có giá trị.