CHƯƠNG I NHỮNG VAN DE LÍ LUẬN VE PHÁP LUẬT MOI TRƯỜNG TRONG KINH DOANH L QUAN HỆ GIỮA HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ VAN DE MOI TRUONG Với trình độ khoa hoc, kĩ thuật, công nghệ hiện nay, không có hoạt động sản xuất nào không ảnh hưởng đến môi trường. Nếu đòi hỏi hoạt động sản xuất hoàn toàn không ảnh hưởng đến môi trường thì có thể sẽ không có bất kì hoạt động phát triển kinh tế nào được thực hiện. Từ đó, kinh tế sẽ bị đình trệ và hệ quả là không thể phát triển kinh tế-xã hội, không bảo đảm phát triển bền vững. Dé có thé bao đảm phát triển bền vững về kinh tế-xã hội, cần phải kiểm soát và khống chế mức độ tác động của hoạt động kinh tế-xã hội tới môi trường.
Các hành vi gây hủy hoại, tàn phá môi trường cần phải được hạn chế hoặc loại trừ. Hoạt động phát triển kinh tế phải bảo đảm phù hợp với khả năng hồi phục của môi trường và mức độ có thể tiếp nhận các ảnh hưởng từ hoạt động kinh tế tới môi trường. Cũng cần phải xem xét mối tương quan giữa những ảnh hưởng bắt lợi đối với môi trường so với hiệu quả kinh tế đem lại. Bên cạnh đó, các van đề môi trường như ô nhiễm, suy thoái môi trường có thé tác động tiêu cực tới hiệu qua sản xuất, kinh doanh thông qua những ảnh hưởng bat lợi của chất lượng môi trường tới sức khoẻ người lao động, phát sinh những chi phí ngoại ứng cho hoạt động kinh doanh, làm tăng giá thành sản pham, giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Giải quyết tối ưu mối quan hệ giữa hoạt động kinh doanh và van đề môi trường vừa đem lại hiệu quả kinh tế vừa bảo vệ tốt hơn môi trường sống của con người. Khái niệm kinh doanh Dưới góc độ kinh tế, kinh doanh là phạm trù gắn liền với sản xuất hang hoá, là tổng thé các hình thức, phương pháp và biện pháp nhằm tổ chức các hoạt động kinh tế. Kinh doanh phản ánh mối quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất, phân phối, trao đôi, tiêu dùng các của cải vật chất xã hội nhằm thu về giá trị lớn hơn giá trị đã bỏ ra ban đầu. Theo khoản 2 Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2005: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tat cả các công đoạn của quá trình đâu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục dich sinh loi”.
Theo đó, kinh doanh có những dấu hiệu đặc trưng cơ bản sau đây: - Kinh doanh là hoạt động liên tục, mang tính nghề nghiệp và do những người, nhóm người, tổ chức mà nghề nghiệp chính của họ là kinh doanh, sống bằng nghề kinh doanh. - Hoạt động kinh doanh không nhất thiết phải bao gồm tất cả các công đoạn dé đạt kết quả cuối cùng mà chỉ cần thực hiện một trong các công đoạn: đầu tư, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ. Theo nguyên tắc tự do kinh doanh, các nhà kinh doanh có quyền lựa chọn một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình kinh doanh phù hợp với nhu cầu, khả năng và điều kiện của mình. Nhằm bảo đảm những lợi ích công cộng, pháp luật hiện hành quy định chủ thể kinh doanh một số ngành nghề nhất định phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định mới được tiến hành hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực ngành, nghề đó (kinh doanh có điều kiện).
- Hoạt động kinh doanh diễn ra trên thị trường, phản ánh mỗi quan hệ giữa các chủ thể kinh doanh thông qua quan hệ mua bán, trao đổi, tiêu dùng. Những quan hệ nay phan ánh quan hệ hàng hoá-tiền tệ - Mục đích của kinh doanh là lợi nhuận. Khái niệm kinh doanh là cơ sở cho việc xác định các lĩnh vực cần kiểm soát về mặt môi trường trong hoạt động kinh tế cua con người. Trong các công đoạn cua hoạt động kinh doanh thì hoạt động đầu tư, sản xuất và dịnh vụ có những tác động tới môi trường rõ nét nhất.
Hoạt động tiêu thụ sản phẩm hầu như không có mối quan hệ trực tiếp tới vấn đề môi trường. Tác động qua lại giữa các công đoạn của hoạt động kinh doanh với môi trường là cơ sở cho việc hình thành nhu cầu bảo vệ môi trường bằng pháp luật trong hoạt động kinh doanh. Tác động của hoạt động kinh doanh tới vấn đề môi trường Hoạt động kinh doanh có những tác động tích cực tới môi trường nhưng cũng làm phát sinh những tác động tiêu cực tới môi trường. Tác động tích cực Có thể khái quát những tác động tích cực của hoạt động kinh doanh tới môi trường thông qua các khía cạnh sau: Thứ nhất, trong chừng mực nhất định, hoạt động kinh doanh có thể tạo nên môi trường mới hay góp phần cải thiện môi trường.
Chang hạn như hoạt động kinh doanh du lich làm phát sinh nhu cầu xây dựng các công viên vui chơi giải trí, công viên cây xanh, hồ nước nhân tạo, các làng văn hoá du lịch. Các công trình này góp phan cải tạo môi trường sống tốt hơn cho con người. Hoạt động kinh doanh có tác động tích cực tới môi trường khi chủ thể gắn hoạt động kinh doanh với hoạt động cải tạo, phục hồi môi trường, chang hạn như những hoạt động: Đầu tư trồng rừng, phủ xanh dat trống, đôi núi trọc; đầu tư phục hồi và bảo tồn đa dạng sinh học; đầu tư thu gom, xử lí chất thải. Thứ hai, hoạt động kinh doanh tạo điều kiện vật chất cho việc thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường.
Hoạt động kinh doanh sẽ tạo ra nguồn đóng góp cho ngân sách nhà nước, là nguồn tài chính quan trọng cho hoạt động bảo vệ môi trường. Một số lĩnh vực kinh doanh như hoạt động nhập khâu và sản xuất thiết bị phục vụ công tác bảo vệ môi trường, có tác động tích cực cho việc giải quyết các vẫn đề môi trường. 10 Thứ ba, việc phát triển ngành công nghiệp môi trường, công nghệ tái chế, xử lí chất thải góp phần giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải. Tác động tiêu cực Thứ nhất, hoạt động kinh doanh phát triển, đặc biệt là hoạt động sản xuất, làm tăng nhu cầu khai thác các nguồn tai nguyên thiên nhiên.
Các nguồn tài nguyên thiên nhiên là nguyên, nhiên, vật liệu trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của hoạt động sản xuất, kinh doanh có thé tạo ra những ảnh hưởng bat lợi cho môi trường. Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên thấp cũng làm cho các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt. Thứ hai, hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng làm phát sinh nhiều yếu tố ảnh hưởng tới môi trường.
Các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh đã và đang tạo ra những tác động xấu tới môi trường. Ví dụ nôi cộm nhất như vấn dé chất thải trong hoạt động công nghiệp, vấn đề sử dụng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật trong hoạt động nông nghiệp, vấn đề ô nhiễm không khí, tiếng ồn trong hoạt động giao thông vận tai.” Thứ ba, việc phát triển kinh tế theo chiều rộng, nghĩa là chủ yếu tăng đầu vào (vốn, nguyên, nhiên vật liệu, lao động.Xem thêm: Bộ tài nguyên và môi trường, Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010, tr.vn/VN/hientrangmoitruong/baocaomtquocgia/ Pages/B%C€C3%A1oc%C3%A lom%C3%B4itr%C6%B0%E1%BB%9IDngqu% E1%BB%9 |cgian%C4%83m2010T%E1%BB%9S5ngquanm%C3%B4itr%C6 %B0%E1%BB%9DngVi%EI%BB%87tNam.aspx, cập nhật ngày 20/6/2011. II chưa chú trọng tăng trưởng theo chiều sâu dẫn đến nhiều hệ quả xấu về môi trường. Bên cạnh đó, việc phân bố công nghiệp không hợp lí đã làm phát sinh những vấn đề môi trường không đáng có.
Xu hướng tập trung công nghiệp gần khu đô thị càng làm cho những vấn đề môi trường trầm trọng thêm.” Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã xác định mục tiêu chuyền đổi nền kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu, phát triển năng lượng sạch, sản xuất sạch và tiêu dùng sạch nhằm bảo đảm phát triển bền vững. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn dé có thé thực hiện mục tiêu này trên thực tế. Trong tương lai gần, chính sách phát triển kinh tế vẫn còn ảnh hưởng xâu tới môi trường. The tư, hoạt động kinh doanh trong hội nhập kinh tế quốc tế có thể làm phát sinh những vẫn đề môi trường thông qua hoạt động nhập khâu những sản phẩm hàng hoá không thân thiện với môi trường vào Việt Nam, trong đó có thê là những chất thải độc hại.
Tác động của vấn đề môi trường tới hoạt động kinh doanh Phụ thuộc vào chất lượng môi trường và các van đề môi trường phát sinh, môi trường có thể tác động tích cực hoặc tác động tiêu cực tới hoạt động kinh doanh. Tac động tích cực Thứ nhất, các thành phần môi trường, đặc biệt là các (1).Xem: Bộ tài nguyên và môi trường, tlđd, tr. 12 nguồn tài nguyên, là một trong những điều kiện để phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh. Nguồn tài nguyên 6n định và bền vững sẽ bảo đảm cho hoạt động khai thác tài nguyên phục vụ phát triển hoạt động khai thác, sản xuất bền vững.
Chat lượng môi trường, các nguồn tai nguyên có vai trò đặc biệt quan trọng tới sự tồn tại va phát triển một số lĩnh vực kinh doanh, ví dụ như các ngành khai thác tài nguyên khoáng sản, thủy sản hoặc du lịch. Thứ hai, chất lượng môi trường phù hợp sẽ bảo đảm cho hoạt động kinh doanh ổn định và bền vững thông qua sự ổn định về chất lượng sức lao động, chất lượng nguồn nguyên, nhiên, vật liệu. Các điều kiện này có thể đạt được bởi chính chủ thể kinh doanh, thông qua các hoạt động bảo vệ môi trường để tạo ra chất lượng tôi ưu trong môi trường lao động của cơ sở sản xuất, kinh doanh nhưng cũng có thể phụ thuộc vào chất lượng môi trường chung, không hoặc ít phụ thuộc vào hành vi bảo vệ môi trường của chủ thê kinh doanh. Tác động tiêu cực Thứ nhất, chất lượng môi trường có thé làm phát sinh những chi phí cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thông qua những vấn đề liên quan đến sức lao động, chi phí ngoại ứng đối với chất lượng nguồn nguyên, nhiên, vật liệu và từ đó làm tăng giá thành sản phâm.
Thứ hai, chất lượng môi trường không bảo đảm sẽ ảnh hưởng tới tính bền vững trong hoạt động kinh doanh. Những bất ôn này có thé là sự bất ồn về chất lượng cũng như số lượng 13 nguồn cung cấp nguyên, nhiên, vật liệu cho sản xuất kinh doanh, những bat ổn phát sinh từ thiệt hai do ô nhiễm môi trường gây ra cho các chủ thể kinh doanh.