QUY CHE PHÁP LY CUA CÔNG DAN VIỆT NAM DE TAI KHOA HỌC CAP TRUONG MA SO: LH-09-07/DHL-HN CHU NHIEM DE TAI TS. NGUYEN MINH DOAN -ThS. PHAM THI TINH TRUNG TAM THONG TIN THU VIEN. TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HÀ NOI! PHÒNG ĐỌC —jAf | NHUNG NGUOI THUC HIEN 1.
NGUYEN MINH DOAN, Chuyén dé: 1, 2, 3, 10 2. NGUYEN THỊ PHƯƠNG, Chuyên đề: 5, 7 3. NGUYEN VĂN THÁI, Chuyên đề: 8, 9 4. PHẠM THỊ TÌNH, Chuyên đề: 4 5.
NGUYEN MINH TUAN, Chuyên dé: 6 HA NOI - 2009 MỤC LỤC PHAN | TONG QUAN NGHIEN CUU DE TAI 2 PHAN II CAC CHUYEN DE 53 CHUYEN DE 1 | Khái niệm quy chế pháp lý của công dân 54 CHUYÊN ĐÈ2_ | Nội dung quy chế pháp lý của công dân 65 CHUYEN ĐÈ3_ | Những nguyên tắc cơ bản của quy chế pháp ly của công dân 74 CHUYEN DE4 | Quá trình hình thành và phát triển quy chế pháp lý của công dân| 86 Việt Nam CHUYEN ĐÈ 5 | Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực chính trị 101 CHUYEN DE 6 | Quy chế pháp ly của công dân Việt Nam trong lĩnh vực dân sự 115 CHUYÊN DE7 | Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế 122 CHUYEN DE 8 | Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực văn hoá 134 CHUYÊN DE9 | Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực xã hội 152 CHUYEN DE 10 | Hoàn thiện quy chế pháp lý của công dân Việt Nam 172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 182 + Phân tích làm rõ hơn những vấn đề lý luận cơ bản về quy chế pháp lý của công dân như khái niệm, đặc điểm, các nguyên tắc cơ bản của quy chế pháp lý công dân Việt Nam. + Phân tích nội dung quy chế pháp lý của công dân trên các phương diện như chính trị, dân sự, kinh tế, văn hoá, xã hội. Đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về các quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam và thực tiễn thực hiện chúng ở Việt Nam trên từng lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hoá, xã hội. + Đề xuất một số phương hướng và giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đên quy chê pháp lý của công dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Các chuyên đề nghiên cứu trong đề tài 1. Khái niệm quy chế pháp lý của công dân 2. Nội dung quy chế pháp lý của công dân 3. Những nguyên tắc cơ bản của quy chế pháp lý của công dân 4.
Quá trình hình thành và phát triển quy chế pháp lý của công dân Việt Nam 5. Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực chính trị 6. Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực dân sự 7. Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế 8.
Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực văn hoá 9. Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam trong lĩnh vực xã hội 10. Hoàn thiện quy chế pháp lý của công dân Việt Nam TONG QUAN DE TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC A. PHAN MO DAU 1.
Tinh cấp thiết của dé tài Lịch sử phát triển của nhân loại là lịch sử phát triển tự do của con người, đưa con người từ vương quốc của tất yếu Vào vương quốc của tự do, khăng định địa vị làm chủ của con người. Những năm qua trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Việt Nam đã và đang diễn ra quá trình đổi mới sâu sắc từ tư duy đến hành động, trong đó có việc xây dựng nhà nước pháp quyên, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Sự đổi mới đó dẫn đến một hệ quả tất yếu là địa vị của người dân ngày càng được củng cô và phát triển. Điều này được thể hiện không chỉ về mặt thực tế mà còn được phản ánh trong quy chế pháp lý của công dân, các cá nhân.
Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam luôn phải được củng cố, hoàn thiện và phát triển trên cơ sở có sự kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời cần tiếp thu có chọn lọc những tỉnh hoa trí tuệ nhân loại và kinh nghiệm quý báu của các nước khác, các dân tộc khác trong lĩnh vực điều chỉnh pháp luật, đáp ứng những nhu cầu đòi hỏi của đất nước trong thời kỳ đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường, xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Sự đổi mới của đất nước đòi hỏi phải tiến hành sửa đổi, bổ sung nhiều quy định pháp luật liên quan đến quy chế pháp lý của công dân cho phù hợp với tình hình mới. Do vậy, việc nghiên cứu quy chế pháp lý của công dân Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, xây dựng nhà nước pháp quyền là rất cần thiết, góp phần hoàn thiện những tư tưởng, quan điểm phù hợp để chỉ đạo quá trình xây dựng, hoàn thiện và phát triển hệ thống pháp luật cũng như quá trình thực hiện và áp dụng pháp luật trong tình hình và điều kiện mới đạt được nhiều thành tích hơn vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Tình hình nghiên cứu đề tài Quy chế pháp lý của công dân Việt Nam đã và đang được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở những góc độ khác nhau.
Một số công trình như: Giáo trình lý luận nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Tư Pháp 2005; Giáo trình luật hiến pháp Việt Nam của Trường Dai học Luật Ha Nội; Nguyễn Văn Động “Hoàn thiện mỗi quan hệ pháp lý cơ bản giữa Nhà nước và công dân trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay” Nxb Chính trị quốc gia 1997; sách chuyên khảo “Một số van đề về quyền kinh tế- xã hội” do Hoàng Văn Hảo va Chu Hồng Thanh chủ 9 biên, Nxb Lao động 1996; sách chuyên khảo “Một số van đề về quyền dân sự và chính trị” do Hoàng Văn Hảo và Chu Hồng Thanh chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia 1997; sách tham khảo “Mối quan hệ pháp lý giữa cá nhân công dân với nhà nước” của Trần Ngọc Đường và Chu Văn Thành, Nxb Chính trị quốc gia 1994; sách chuyên khảo “Các quyền hiến định về xã hội của công dân ở Việt Nam hiện nay” của TS. Nguyễn Văn Động, Nxb Tư pháp 2004, sách chuyên khảo “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam - Những van đề lý luận và thực tiễn”, Nxb Công an nhân dân 2003; PGS. Nguyễn Văn Động “Quan niệm về quyền con người trong thời đại ngày nay” tạp chí Dân chủ & pháp luật, 12/2009 và nhiều công trình khác nữa đã nghiên cứu, dé cập tới van đề này. Các công trình nói trên đã tiếp cận và nghiên cứu về các quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam, mối quan hệ qua lại giữa nhà nước và công dân.
ở những khía cạnh và mức độ khác nhau. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và sâu sắc về quy chế pháp lý của công dân Việt Nam về mặt lý luận cũng như thực tiễn thể hiện của quy chế trong thời kỳ déi mới, hội nhập quốc tế, xây dựng nên kinh tế thị trường và xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Vì vậy, quy chế pháp lý của công dân Việt Nam vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong hiện tại và tương lai. Phương pháp nghiên cứu đề tài Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hỗ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, đặc biệt là lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế.
Các phương pháp nghiên cứu được chú ý hơn là phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh. Mục đích nghiên cứu đề tài Đề tài được nghiên cứu với mục đích tìm hiểu một cách khách quan, khoa học và tương đối đầy đủ về quy chế pháp lý của công dân Việt Nam. Kết quả nghiên cứu dé tài góp phần hoàn thiện và phát triển hơn lý luận về quy chế pháp lý của công dân, giúp cho việc giảng dạy về bản chất mối quan hệ pháp lý giữa nhà nước và cong dân được chính xác, khoa học và phù hợp hơn. Kết quả nghiên cứu cũng đồng thời góp phần để hoạt động thực tiễn xây dựng, thực hiện và bảo vệ pháp luật liên quan đến địa vị pháp lý của công dân ở nước ta đúng dan và có hiệu quả cao hơn trong điều kiện hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu Trong khuôn khổ của một dé tài nghiên cứu khoa học cấp trường nên các tác giả tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản sau: B. PHAN NỘI DUNG 1. Khái niệm quy chế pháp lý công dân Trong đời sống xã hội hiện đại con người luôn ở trong rất nhiều những mối quan hệ khác nhau, những quan hệ xã hội đó do chính con người tạo ra, nhưng trong quá trình tồn tại, vận động chúng lại có ảnh hưởng rất lớn đối với con người, chúng xác định vị trí, địa vị của mỗi con người trong đời sống xã hội. Giữ vai trò quan trọng trong những quan hệ xã hội đó là quan hệ qua lại giữa nhà nước, xã hội và cá nhân, bởi chúng có liên quan tới các quyền, tự do dân chủ, nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi cá nhân.
Các quan hệ đó được thể hiện rõ hơn cả trong quy chế pháp lý của cá nhân, nói cách khác, vai trò và địa vị của mỗi cá nhân trong xã hội hiện nay thể hiện tập trung hơn cả trong quy chế pháp lý của họ. Quy chế pháp lý của công dân là sự ghi nhận, củng cố của nhà nước về mặt pháp lý địa vị của công dân trong nhà nước và xã hội, nói cách khác, địa vị mà công dân có được trong nhà nước và xã hội được quy định bằng pháp luật tạo nên quy chế pháp lý của công dân. Quy chế pháp lý của công dân được nhà nước thiết lập băng pháp luật, nó thể hiện ý chí của nhà nước. Nội dung của quy chế pháp lý có thể thay đổi tùy thuộc ý chí nhà nước, tuy nhiên ý chí nhà nước thì phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước ở mỗi thời kỳ phát triển.
Quy chế pháp lý của công dân là sự ghi nhận và củng cố địa vị thực tế của con người trong hệ thống các quan hệ xã hội bằng pháp luật.