BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐÈ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÁP TRƯỜNG KIEM TRA, RA SOÁT, XU LI, HE THONG HOA VAN BAN QUI PHAM PHAP LUAT MA SO: LH-09-08 - DHL - HN Chi nhiém dé tai: T.S Bui Thi Dao HA NOL, tháng 12 năm 2010 DANH MUC CAC CHUYEN DE. Một số van đề lí luận về kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật trước khi ban hành Một số vấn đề lí luận về kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật sau khi ban hành Một số vấn đề lí luận về rà soát văn bản qui phạm pháp luật enAy Một số vấn đề lí luận về xử lí văn bản qui phạm pháp luật Một số van dé lí luận về hệ thống hóa văn bản qui phạm pháp luật Mối quan hệ giữa các hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thong hoa van bản qui phạm pháp luật Cơ quan quyên lực nhà nước với hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thông hóa văn ban qui phạm pháp luật Hoàn thiện pháp luật về kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật trước khi ban hành Thực trạng và hướng hoàn thiện hoạt động kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật sau khi ban hành 10.Thực trạng và hướng hoàn thiện hoạt động rà soát văn bản qui phạm pháp luật 11.Thực trạng và hướng hoàn thiện hoạt động xử lí văn bản qui phạm pháp luật 12.Thuc trang và hướng hoàn thiện hoạt động hệ thong hóa văn ban qui pham phap luat DANH SÁCH CỘNG TÁC VIÊN STT HỌ VÀ TÊN DON VỊ CHUYEN DE ) Nguyên Ngọc Bích Đại học Luật HN | 3 2 Bùi Thị Đào Đại học Luật HN | 1, 6, 8 3 Nguyễn Minh Doan Đại học Luật HN | 5 4 Nguyễn Thị Hoi Đại học Luật HN | 4, 10,11,12 5 Nguyên Văn Thái Đại học Luật HN | 7 6 Đoàn Thị Tô Uyên Đại học Luật HN | 2, 9 MỤC LỤC STT NOI DUNG TR 1 | Phan mở dau 4 2 | Báo cáo tông thuật 9 3 | Mot so vân đê lí luận vê kiêm tra văn ban qui phạm pháp luật| 37 trước khi ban hành 4 | Một sô vân dé lí luận về kiêm tra văn bản qui phạm pháp luật sau | 49 khi ban hành 5 | Một sô vân dé lí luận vê rà soát văn bản qui phạm pháp luật 65 6 | Một sô van đê lí luận vê xử lí văn bản qui phạm pháp luật 80 7 | Một so van dé lí luận vê hệ thong hóa văn ban qui phạm pháp | 94 luật 8 | Môi quan hệ giữa các hoạt động kiếm tra, rà soát, xử lí, hệ thông | 108 hóa văn bản qui phạm pháp luật 9 | Cơ quan quyên lực nhà nước với hoạt động kiêm tra, rà soát, xử | 120 lí, hệ thông hóa văn bản qui phạm pháp luật 10 | Hoàn thiện pháp luật vé kiểm tra văn bản qui phạm pháp luật| 137 trước khi ban hành 11 | Thực trạng và giải pháp nâng cao chat lượng hoạt động kiêm tra} 149 văn bản qui phạm pháp luật sau khi ban hành 12 | Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động rà soát| 165 văn bản qui phạm pháp luật 13 | Thực trạng và giải pháp nâng cao chât lượng hoạt động xử lí văn| 182 bản qui phạm pháp luật 14 | Thực trạng và giải pháp nâng cao chât lượng hoạt động hệ thông| 198 hóa văn ban qui phạm pháp luật PHAN THỨ NHẬT MỞ DAU I. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong bối cảnh xây dựng nha nước pháp quyền đáp ứng nhu cau hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay, yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Mục đích nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật được đặt ra trước hết ngay trong quá trình xây dựng từng văn bản quy phạm pháp luật, trong đó đòi hỏi mỗi văn bản với tính cách là một đơn vị độc lập tương đối trong hệ thống pháp luật phải có chất lượng cao, đồng thời mỗi văn bản phải cùng với các văn bản khác tạo nên hệ thong pháp luật hài hòa, thông nhất, toàn diện.
Tuy nhiên, vì nhiều lí do khác nhau không phải văn bản nào cũng được ban hành với chất lượng đạt yêu cầu, đồng thời mỗi văn bản quy phạm pháp luật chỉ có thể phát huy giá trị điều chỉnh các quan hệ xã hội trong những điều kiện nhất định, khi điều kiện xã hội thay đổi đến một mức độ nào đó thì văn bản không còn giữ được giá trị điều chỉnh ban đầu nữa, thậm chí gây ra những tác động ngược. Mặt khác, do số lượng văn bản quy phạm pháp luật được ban hành những năm gan đây quá lớn và nhiều khi phải giải quyết những nhiệm vụ khá cấp bách như để điều chỉnh những nhóm quan hệ xã hội mới phát sinh hay để hội nhập quốc tế trong những lĩnh vực nhất định. Vì vậy, mối tương quan giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong cùng lĩnh vực, giữa các lĩnh vực với nhau hay của các quy đmh ngay trong cùng một văn bản đôi khi chưa được xử lí hợp lí làm cho việc thực hiện pháp luật khó khăn và áp dụng pháp luật thiếu thống nhất,làm giảm hiệu quả điều chỉnh của từng văn bản nói riêng và cả hệ thống pháp luật nói chung. Do vậy, nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật không chỉ là hoàn thiện từng văn bản riêng biệt mà còn là nâng cao chất lượng của văn bản trong môi quan hệ với các văn bản khác.
Từ đó xuât hiện nhu câu đánh giá chât 4 lượng của từng văn bản và đánh giá tong thé các văn bản quy phạm pháp luật, làm cho hệ thong pháp luật thực sự có sự thống nhất nội tại cao. Tức là phải tiến hành các hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thong hóa van ban qui phạm pháp luật. Ở bat cứ giai đoạn nao của quan lí nhà nước, các hoạt động nay cũng đều được thực hiện với những qui mô khác nhau nhưng không thường xuyên, liên tục hay ít nhất cũng chưa đáp ứng được yêu cau của thực tiễn quản lí đất nước. Nguyên nhân thì có nhiều trong đó có nhận thức về ý nghĩa, tam quan trọng, về nội dung, cách thức tiến hành các hoạt động đó chưa sâu sắc, chưa thong nhất.
Vì vậy, việc làm sáng tỏ cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn của các hoạt động này, tìm ra cách thức thực hiện một cách tốt nhất các hoạt động đó đang là van đề có ý nghĩa thiết thực trong thực tế quản lí hiện nay. Tình hình nghiên cứu đề tài Kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp là hoạt động thực tế mang đậm tính nghiệp vụ, kĩ thuật. Cho dù các hoạt động này đã được tiễn hành trên thực tế nhiều lần, khi rải rác, khi tập trung thành dot song việc nghiên cứu những van đề lí luận liên quan đến các hoạt động này vẫn chưa day du, sâu sắc. Các công trình nghiên cứu đã công bố có thé kế đến như: các Giáo trình Li luận chung về nhà nước và pháp luật của các cơ sở đào tạo luật; Đề tài cấp bộ “Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật- thực trạng và giải pháp hoàn thiện” của Viện Khoa học pháp lí, Bộ Tư pháp; các kỉ yếu hội thảo do Nhà pháp luật Việt- Pháp phối hợp với Bộ Tư pháp tổ chức trong quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; luận văn thạc sĩ của Trương Thị Phương Lan về “Kiểm tra và xử lí văn bản qui phạm pháp luật do chính quyền địa phương ban hành ở nước ta hiện nay”; sách chuyên khảo “Xử lí văn bản quản lí hành chính nhà nước khiếm khuyết” của TS.
Nguyễn Thế Quyền và rất nhiều bài nghiên cứu của các tác giả khác nhau đăng trên các tạp chí chuyên ngành về những khía cạnh khác nhau của các hoạt 5 động này. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đó chưa tạo nên cái nhìn tổng quát về toàn bộ van đề mà mới chỉ giới thiệu các khái niệm cơ bản (Giáo trình Lí luận chung về nhà nước và pháp luật), tập trung vào một số hoạt động và nghiêng về góc độ kĩ thuật, nghiệp vụ hay chỉ là hoạt động của một cấp chính quyên (dé tài cấp bộ của Bộ Tư pháp, luận văn thạc sĩ, các bài tạp chí). Vi vậy, cần có sự nghiên cứu toàn diện hơn để có thê cung cấp cơ sở lí luận, thực tiễn cần thiết cho hoạt động rà soát, kiểm tra, xử lí, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật mới có thể đáp ứng được yêu cầu quản lí nhà nước, xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay. Phương pháp nghiên cứu Việc nghiên cứu đề tài được thực hiện trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin về nhà nước và pháp luật.
Những phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng là phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử, xã hội học, thông kê. Mục đích nghiên cứu đề tài Kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật là công việc cần phải tiến hành thường xuyên, liên tục dé đảm bảo chất lượng cho hệ thong pháp luật. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài nhằm những mục đích sau: - Làm sáng tỏ cơ sở lí luận của hoạt động rà soát, kiểm tra, xử lí, hệ thông hóa văn bản quy phạm pháp luật, các yêu cầu về nghiệp vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự, pháp luật của các hoạt động này. - Đánh giá thực trạng hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thong hóa pháp luật ở nước ta trong giai đoạn vừa qua.
- Làm rõ nhu cầu kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật nói chung và nhu cầu kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thong hoa van ban quy phạm pháp luật trong một số ngành luật cụ thê. - Dé xuất một số kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lí, hệ thong hóa van ban quy phạm pháp luật. Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho các cơ quan nhà nước, các cán bộ, công chức tham gia hoạt động ra soát, kiểm tra, xử lí, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật và những người quan tâm đến các hoạt động này cả dưới góc độ lí thuyết và thực tiễn.