Luận án tiến sĩ luật học: Pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ

Luận án tiến sĩ luật học phân tích pháp luật chống bán phá giá hiện hành của hoa kỳ, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Lê Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mai Thanh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu và các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ
• 2.1. Lý luận về bán phá giá và chống bán phá giá trong thương mại quốc tế
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển pháp luật chống bán phá giá
• 2.3. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của pháp luật chống bán phá giá
• 2.4. Cấu trúc pháp luật và cơ chế thực thi pháp luật chống bán phá giá
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA HOA KỲ
• 3.1. Thực trạng pháp luật Hoa Kỳ về điều tra và xác định hành vi bán phá giá
• 3.2. Thực trạng pháp luật Hoa Kỳ về áp dụng các biện pháp chống bán phá giá và rà soát sau áp dụng biện pháp chống bán phá giá
• 3.3. Các phương thức và thực tiễn giải quyết tranh chấp chống bán phá giá của Hoa Kỳ
• 3.4. Đánh giá chung về thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA VÀ ỨNG PHÓ CHO VIỆT NAM ĐỐI VỚI CÁC VỤ KIỆN CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA HOA KỲ
• 4.1. Giải pháp cho Việt Nam trong phòng ngừa các vụ điều tra và xác định hành vi bán phá giá của Hoa Kỳ
• 4.2. Giải pháp cho Việt Nam trong ứng phó với việc bị áp dụng các biện pháp chống bán phá giá của Hoa Kỳ
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Luận án tiến sĩ luật học này tập trung vào pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ, một chủ đề có tính thời sự và thực tiễn cao. Các nghiên cứu trước đây về chống bán phá giá và luật học đã được tổng hợp, đánh giá để làm rõ những vấn đề còn tồn tại. Các công trình nghiên cứu về pháp luật chống bán phá giá của WTO và các nước khác cũng được tham khảo để xây dựng cơ sở lý luận. Hoa Kỳ là một trong những quốc gia sử dụng biện pháp này nhiều nhất, đặc biệt đối với các nền kinh tế phi thị trường như Việt Nam.

1.1. Nghiên cứu lý luận về chống bán phá giá

Các nghiên cứu về chống bán phá giá đã chỉ ra rằng hành vi này là một hình thức phân biệt giá trong thương mại quốc tế. Bruce Yandle và Elizabeth M. Young (1987) cho rằng bán phá giá có lợi cho người tiêu dùng nhưng có thể gây hại cho ngành sản xuất nội địa. Raj Bhala (2002) phản đối việc sử dụng biện pháp chống bán phá giá vì tính phản cạnh tranh của nó. Các nghiên cứu gần đây của Shelby Anderson và cộng sự (2018) cũng chỉ ra xu hướng gia tăng sử dụng biện pháp này trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ.

1.2. Nghiên cứu lý luận về pháp luật chống bán phá giá

Các công trình nghiên cứu về pháp luật chống bán phá giá đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và vai trò của nó trong thương mại quốc tế. Nguyễn Tú (2013) và Vũ Thị Như Hằng (2014) đã phân tích mặt tích cực và tiêu cực của hành vi bán phá giá, đồng thời đánh giá hiệu quả của các biện pháp chống bán phá giá. Các nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận quan trọng để hiểu rõ hơn về pháp luật hiện hành của Hoa Kỳ.

II. Những vấn đề lý luận về pháp luật chống bán phá giá

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý luận về chống bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của pháp luật chống bán phá giá được phân tích chi tiết. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật chống bán phá giá trong thương mại quốc tế cũng được trình bày, đặc biệt là sự phát triển của luật pháp Hoa Kỳ trong lĩnh vực này.

2.1. Lý luận về bán phá giá và chống bán phá giá

Hành vi bán phá giá được định nghĩa là việc bán hàng hóa ở thị trường nước ngoài với giá thấp hơn giá thị trường nội địa. Chống bán phá giá là biện pháp được sử dụng để bảo vệ ngành sản xuất nội địa khỏi sự cạnh tranh không công bằng. Các nguyên tắc và quy định của pháp luật chống bán phá giá được xây dựng dựa trên các hiệp định quốc tế, đặc biệt là Hiệp định về chống bán phá giá của WTO.

2.2. Quá trình hình thành và phát triển pháp luật chống bán phá giá

Pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định đầu tiên trong Đạo luật Thuế quan năm 1930 đến các sửa đổi gần đây. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong chính sách thương mại và bảo hộ nội địa của Hoa Kỳ. Các quy định hiện hành của Hoa Kỳ về chống bán phá giá được coi là một trong những hệ thống pháp luật phức tạp và nghiêm ngặt nhất thế giới.

III. Thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ

Chương này phân tích thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ, bao gồm các quy định về điều tra, xác định hành vi bán phá giá và áp dụng các biện pháp chống bán phá giá. Các phương thức giải quyết tranh chấp liên quan đến chống bán phá giá cũng được đề cập. Pháp luật hiện hành của Hoa Kỳ được đánh giá là có nhiều điểm khác biệt so với quy định của WTO, đặc biệt là đối với các nền kinh tế phi thị trường.

3.1. Thực trạng pháp luật về điều tra và xác định hành vi bán phá giá

Hoa Kỳ có quy trình điều tra và xác định hành vi bán phá giá rất chặt chẽ. Các tiêu chí để xác định hành vi này bao gồm việc so sánh giá xuất khẩu với giá thị trường nội địa hoặc giá thành sản xuất. Đối với các nền kinh tế phi thị trường, Hoa Kỳ áp dụng các phương pháp tính toán đặc biệt, gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

3.2. Thực trạng pháp luật về áp dụng biện pháp chống bán phá giá

Sau khi xác định hành vi bán phá giá, Hoa Kỳ áp dụng các biện pháp như thuế chống bán phá giá hoặc hạn ngạch nhập khẩu. Các biện pháp này được áp dụng nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa, nhưng cũng gây ra nhiều tranh cãi về tính công bằng và hiệu quả. Các vụ kiện chống bán phá giá của Hoa Kỳ thường kéo dài và tốn kém, đặc biệt đối với các doanh nghiệp từ các nước đang phát triển.

IV. Những giải pháp phòng ngừa và ứng phó cho Việt Nam

Chương này đề xuất các giải pháp để Việt Nam có thể phòng ngừa và ứng phó hiệu quả với các vụ kiện chống bán phá giá của Hoa Kỳ. Các giải pháp bao gồm việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, cải thiện hệ thống pháp luật trong nước và tăng cường hợp tác quốc tế. Nghiên cứu pháp luật này cung cấp những gợi ý quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp Việt Nam.

4.1. Giải pháp phòng ngừa các vụ điều tra chống bán phá giá

Để phòng ngừa các vụ điều tra chống bán phá giá, các doanh nghiệp Việt Nam cần tuân thủ các quy định về giá cả và minh bạch hóa thông tin tài chính. Việc xây dựng chiến lược xuất khẩu bền vững và đa dạng hóa thị trường cũng là những biện pháp hiệu quả. Luật thương mại quốc tế cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để tránh các rủi ro pháp lý.

4.2. Giải pháp ứng phó với các biện pháp chống bán phá giá

Khi bị áp dụng các biện pháp chống bán phá giá, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tham gia vào quá trình điều tra và sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc hợp tác với các hiệp hội ngành hàng và cơ quan chức năng cũng là yếu tố quan trọng để đạt được kết quả tích cực trong các vụ kiện này.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu mang tên "Pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ" là luận án tiến sĩ chuyên ngành Luật học của nghiên cứu sinh Lê Lan Anh, được thực hiện tại Khoa Luật thuộc Học viện Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Mai Thanh và TS. Hồ Ngọc Hiển. Luận án tiếp cận theo hướng nghiên cứu định tính pháp lý kết hợp phân tích chuẩn tắc và thực nghiệm án lệ thương mại quốc tế.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng mở ra cơ hội cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam thâm nhập thị trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Hoa Kỳ thuộc nhóm các quốc gia khởi xướng và áp dụng nhiều nhất các biện pháp chống bán phá giá đối với hàng hóa nhập khẩu. Biện pháp chống bán phá giá trở thành rào cản phòng vệ thương mại lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Hoa Kỳ vẫn coi Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế phi thị trường (NMEs). Việc phân loại này dẫn đến việc sử dụng các phương pháp tính toán chi phí và giá trị thay thế gây bất lợi, đẩy biên độ phá giá lên cao.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra là: các công trình trước đây phần lớn chỉ dừng lại ở việc mô tả quy trình kỹ thuật hoặc phân tích rời rạc từng điều khoản pháp luật của Hoa Kỳ, thiếu vắng những công trình phân tích có hệ thống về thực trạng áp dụng quy định pháp luật chống bán phá giá đối với các nước đang phát triển bị coi là nền kinh tế phi thị trường như Việt Nam trên cả ba khía cạnh: điều tra xác định hành vi, áp dụng biện pháp và cơ chế giải quyết tranh chấp. Hơn nữa, các giải pháp phòng ngừa và ứng phó hiện có còn mang tính tản mạn, chưa được thiết kế đồng bộ theo từng giai đoạn tố tụng của một vụ kiện.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn thông qua việc nghiên cứu toàn diện, có hệ thống các vấn đề liên quan tới pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ, nhằm đề xuất hệ thống giải pháp giúp Việt Nam phòng tránh và ứng phó với các vụ kiện chống bán phá giá từ phía Hoa Kỳ.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Một là, nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về chống bán phá giá và lý luận pháp luật chống bán phá giá trong thương mại quốc tế nói chung và mối quan hệ với pháp luật chống bán phá giá các nước nói riêng.
  2. Hai là, phân tích làm sáng tỏ thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ qua việc nghiên cứu ba nhóm quy phạm: xác định hành vi bán phá giá (gồm quy định đối với nền kinh tế phi thị trường), áp dụng biện pháp chống bán phá giá và giải quyết tranh chấp bán phá giá của Hoa Kỳ.
  3. Ba là, nghiên cứu, đề xuất các giải pháp cho Việt Nam trong việc phòng ngừa các vụ điều tra, xác định hành vi bán phá giá và ứng phó với các vụ tranh chấp chống bán phá giá của Hoa Kỳ.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Luận án xác lập 03 câu hỏi nghiên cứu và 03 giả thuyết tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu (1): Những vấn đề lý luận về bán phá giá, chống bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá đã được nghiên cứu làm rõ ở mức độ nào liên quan đến khái niệm, bản chất hành vi bán phá giá, vai trò chống bán phá giá, đặc điểm pháp luật chống bán phá giá?
  • Giả thuyết (1): Những vấn đề lý luận về chống bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá vẫn chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện, bao gồm bản chất hành vi bán phá giá, vai trò chống bán phá giá và cơ cấu pháp luật chống bán phá giá.
• Câu hỏi nghiên cứu (2): Thực trạng pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ bao gồm những vấn đề gì? Hiện nay việc áp dụng đối với các vụ việc chống bán phá giá từ các nước được cho là có nền kinh tế phi thị trường như thế nào?
  • Giả thuyết (2): Thực trạng pháp luật của Hoa Kỳ ở cấp liên bang thông qua các quy định chống bán phá giá cũng như các án lệ rất khó đánh giá một cách toàn diện bởi việc áp dụng còn chịu chi phối bởi nhiều yếu tố, bao gồm cả yếu tố chính trị và pháp lý khi phân loại nền kinh tế của bên bị điều tra. Những vấn đề này cần được làm rõ khi liên quan đến hàng hóa Việt Nam bị coi là xuất phát từ nền kinh tế phi thị trường.
• Câu hỏi nghiên cứu (3): Những kinh nghiệm nào có thể rút ra từ việc nghiên cứu pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ để có thể giúp Việt Nam phòng tránh và ứng phó chống bán phá giá của Hoa Kỳ?
  • Giả thuyết (3): Áp dụng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ là các căn cứ pháp lý và thực tiễn quan trọng cho phía Việt Nam để phòng tránh và đối phó với các vụ việc chống bán phá giá của Hoa Kỳ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Tập trung vào ba nhóm quy phạm: điều tra và xác định hành vi bán phá giá; áp dụng biện pháp chống bán phá giá; giải quyết tranh chấp về chống bán phá giá của Hoa Kỳ. Luận án không tiếp cận theo hướng so sánh đối chiếu toàn diện với pháp luật chống bán phá giá của Việt Nam.
  • Về không gian: Pháp luật chống bán phá giá trong phạm vi nội luật Hoa Kỳ và một số vụ việc trong khuôn khổ WTO có liên quan đến Việt Nam.
  • Về thời gian: Tập trung giai đoạn từ khi Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) được ký kết năm 2001 đến nay.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 4 nhóm chuyên đề:

Nhóm công trình	Tác giả, công trình và năm công bố	Luận điểm chính được tác giả trích dẫn
Lý luận về bán phá giá và bản chất kinh tế	- Bruce Yandle & Elizabeth M. Young (1987), Dumping, Anti-dumping and Efficiency - Raj Bhala (2002), Rethinking Antidumping Law - Bruce Blonigen & Thomas J. Prusa (2001), Antidumping - Shelby Anderson, William Isasi & David Lindgren (2018), Trade Wars: Anti-Dumping And Countervailing Duty Trends - Nguyễn Tú (2013), Luận án TS - Vũ Thị Như Hằng (2014), Luận văn ThS	- Hành vi bán phá giá là một dạng phân biệt giá quốc tế; người tiêu dùng nước nhập khẩu được hưởng lợi từ giá thấp nhưng việc giải quyết tồn kho gây tổn hại đối thủ. - Công cụ chống bán phá giá mang tính phản cạnh tranh và hạn chế tự do thương mại. - Chống bán phá giá kết hợp giữa yếu tố kinh tế và sự thao túng chính trị để bảo hộ công nghiệp nội địa. - Phân tích mặt tích cực và tiêu cực; biện pháp chống bán phá giá đôi khi gây hiệu ứng ngược đối với nền kinh tế nước nhập khẩu.
Lý luận về pháp luật chống bán phá giá	- Reem Raslan (2009), Antidumping: A developing country perspective - Đỗ Tuyết Khanh (2004), Tạp chí Nghiên cứu & Thảo luận - Bryan Johnson (1992), A Guide to Antidumping Laws: America's Unfair Trade Practice - Aradhna Aggarwal (2007), The Anti-dumping Agreement and Developing Countries	- Kiểm chứng khả năng thay thế luật chống bán phá giá bằng luật cạnh tranh; chỉ ra bất lợi của các nước đang phát triển. - Tranh luận nội bộ nước Mỹ về việc áp dụng luật chống bán phá giá do các yếu tố kinh tế, lịch sử và tâm lý xã hội. - Thuế chống bán phá giá làm tăng chi phí linh kiện nhập khẩu, khiến sản phẩm Mỹ kém cạnh tranh, người tiêu dùng chịu giá cao. - Phân tích bất lợi của các nước đang phát triển khi thực thi Hiệp định ADA của WTO.
Thực trạng pháp luật chống bán phá giá Hoa Kỳ	- Bernard O’Connor (2015) - Edwin Vermulst, Juhi Dion Sud & Simon J. Evenett (2016) - Edward S. Tsai (1999) & Konrad von Moltke (1998) - US ITC (2005), Antidumping and Countervailing duties, Handbook - John Hambrey & David Blandford (2010) - Douglas Irwin (2005), IMF Working Paper - Bruce Blonigen (2004), NBER Working Paper - VCCI (2010, 2012) - Alexander-Nikolai Sandkamp (2018) - Bruce Blonigen & Bruce A. Haynes (2002) - Qian Kewei (2010) - Molly Roberts (2008) - Lu et al. (2013) - Ernst-Ulrich Petersmann (1997) - Louise Johannesson & Petros C. Mavroidis (2017) - Peter van den Bossche (2017) - Chad P. Bown (2004) - Nguyễn Thị Thu Hiền (2014), Luận án TS	- Xác định giá trị thông thường (Normal Value) theo luật WTO và việc trao quyền quyết định chi phí thay thế khi sổ sách không phản ánh hợp lý. - Việc tự động coi Trung Quốc là nền kinh tế phi thị trường làm sai lệch kết luận điều tra. - Bất cập và tính mở trong định nghĩa "sản phẩm tương tự" (Like Product) theo Điều III GATT 1994. - Quy trình tố tụng tại Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC). - Phân tích số liệu khởi kiện giai đoạn 1922-2002: việc sửa đổi luật năm 1984 và các yếu tố kinh tế vĩ mô (thất nghiệp, tỷ giá, tỷ lệ nhập khẩu/GDP) thúc đẩy số lượng đơn kiện. - Doanh nghiệp từng kiện chống bán phá giá có xác suất nộp đơn tiếp theo tăng từ 2% lên 9%. - Tình trạng kinh tế phi thị trường là nguyên nhân chính khiến Hoa Kỳ áp thuế chống bán phá giá nhiều nhất lên hàng hóa Trung Quốc. - Phân tích cơ chế giải quyết tranh chấp DSB/WTO; phân loại 4 nhóm tranh chấp chống bán phá giá tại DSB (thuế chính thức, cam kết giá, biện pháp tạm thời, sự không phù hợp của luật quốc gia với ADA).
Kinh nghiệm phòng ngừa và ứng phó của Việt Nam	- MUTRAP (2014), Báo cáo nghiên cứu SPS và TBT - Khuu Thi Phuong Dong (2012), Luận văn ThS - Hoàng Thị Thu Hiền, Nguyễn Tuấn Sơn & Chu Thị Kim Loan (2014) - Phạm Thảo Ly (2015), Luận văn ThS - Lê Thị Ánh Nguyệt (2009) - Nguyễn Tiến Vinh (2007) - Võ Thanh Thu, Đoàn Thị Hồng Vân & Nguyễn Đông Phong (2009)	- Nguyên nhân hàng thủy sản Việt Nam bị từ chối và giải pháp kiểm soát chuỗi cung ứng. - Mô hình sửa lỗi ECM chỉ ra thuế chống bán phá giá có tác động tiêu cực dài hạn lên giá xuất khẩu cá da trơn giai đoạn 1999-2011. - Thực trạng quản lý nhập khẩu thủy sản của Hoa Kỳ bằng thuế và rào cản kỹ thuật. - Đề xuất cải cách chính sách ngoại hối, ngân hàng, minh bạch hóa hệ thống kế toán để vượt qua bất lợi của nền kinh tế phi thị trường. - Hướng dẫn cẩm nang hỏi - đáp kỹ năng kháng kiện cho doanh nghiệp Việt Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Kế thừa các kết quả nghiên cứu lý luận và mô tả kỹ thuật tố tụng, luận án đi sâu phân tích toàn diện việc áp dụng thực tế các quy định pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ đối với các quốc gia bị coi là nền kinh tế phi thị trường như Việt Nam, chỉ ra sự khác biệt giữa luật Hoa Kỳ và quy định WTO, đồng thời thiết kế hệ thống giải pháp ứng phó đồng bộ theo chu trình tố tụng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết phân tích

Luận án xây dựng cơ sở lập luận dựa trên 03 lý thuyết kinh tế - pháp lý:

1. Lý thuyết phân biệt giá (Theory of Price - George Stigler, 1987): Xác định sự phân biệt giá xuất hiện khi hai hoặc nhiều hàng hóa giống nhau được bán với giá có tỷ lệ khác nhau so với chi phí cận biên, hoặc việc áp dụng các mức giá khác nhau cho khách hàng có giao dịch như nhau. Lý thuyết này được sử dụng trong Chương 2 và Chương 3 để phân tích bản chất hành vi bán phá giá, cơ sở pháp lý so sánh giá và xác định sản phẩm tương tự.
2. Lý thuyết định giá hủy diệt (Predatory Pricing - David W. Pearce, 1999): Doanh nghiệp có vị thế thị trường ấn định giá bán sản phẩm thấp trong khoảng thời gian đủ dài nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh hoặc ngăn chặn đối thủ mới gia nhập thị trường, sau đó tăng giá để thu lợi nhuận độc quyền bù đắp tổn thất. Lý thuyết này được ứng dụng ở Chương 2 để làm rõ bản chất kinh tế tiêu cực của hành vi bán phá giá.
3. Lý thuyết cạnh tranh công bằng (Fair Competition): Tổng hợp từ các trường phái cổ điển (Adam Smith, John Stuart Mill), tân cổ điển và Keynes về việc nhà nước can thiệp thiết lập sân chơi bình đẳng. Trong thương mại, quy tắc cạnh tranh công bằng yêu cầu các doanh nghiệp cạnh tranh trên các tiêu chuẩn chung về chất lượng, dịch vụ và không được giảm giá xuống dưới mức cho phép nhằm phá hủy thị trường. Lý thuyết này được vận dụng để luận giải mục đích của luật chống bán phá giá tại Chương 2 và thực trạng tính toán biên độ phá giá tại Chương 3.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án là công trình nghiên cứu định tính khoa học pháp lý, sử dụng các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp so sánh luật học: So sánh các tiêu chí về xác định hành vi bán phá giá, áp dụng biện pháp chống bán phá giá và cơ chế giải quyết tranh chấp trong pháp luật Hoa Kỳ với các chuẩn mực của WTO (Hiệp định ADA 1994, GATT 1994, Thỏa thuận DSU) nhằm chỉ ra tính đặc thù và các điểm khác biệt của luật Hoa Kỳ.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Thu thập, hệ thống hóa các quan điểm học thuật, dữ liệu pháp lý và án lệ từ Chương 2 đến Chương 4 để phác họa bức tranh toàn diện về thực trạng áp dụng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ theo 3 nội dung: (i) Xác định hành vi; (ii) Áp dụng biện pháp và rà soát; (iii) Giải quyết tranh chấp.
• Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Khảo cứu tiến trình lập pháp chống bán phá giá của Hoa Kỳ qua các thời kỳ (1816, 1894, 1916, 1921, 1930...) nhằm chứng minh sự tác động của bối cảnh kinh tế - chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại nội địa lên các đạo luật chống bán phá giá.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật của Hoa Kỳ: Bộ Tổng luật Hoa Kỳ (U.S. Code), Đạo luật Thuế quan năm 1930 (Smoot-Hawley Tariff Act) sửa đổi, Đạo luật Doanh thu năm 1916, Đạo luật Chống bán phá giá năm 1921.
• Văn bản pháp lý quốc tế: Hiệp định Chống bán phá giá của WTO (ADA), Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại (GATT 1994), Thỏa thuận DSU, Tuyên bố Marrakesh.
• Báo cáo nghiệp vụ và dữ liệu án lệ từ DOC, ITC, Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (CIT), Cơ quan Giải quyết Tranh chấp WTO (DSB) và Cơ quan Phúc thẩm (AB).
• Các số liệu, tài liệu thực tế từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Báo cáo dự án MUTRAP và các tạp chí chuyên ngành.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu theo ba tuyến vấn đề chính: lý luận chung về bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá; thực trạng quy định và thực tiễn thi hành luật chống bán phá giá Hoa Kỳ; các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Chương này xác định khoảng trống nghiên cứu đối với trường hợp các nền kinh tế phi thị trường (NMEs), xây dựng 03 câu hỏi, 03 giả thuyết nghiên cứu và xác lập khung lý thuyết nền tảng (phân biệt giá, định giá hủy diệt, cạnh tranh công bằng).

Chương 2: Những vấn đề lý luận về pháp luật chống bán phá giá

Chương 2 tập trung phân tích bản chất pháp lý và kinh tế của bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá:

• Khái niệm và công thức tính toán: Bán phá giá là hiện tượng hàng hóa xuất khẩu có giá thấp hơn giá trị thông thường tại nước xuất xứ. Biên độ phá giá ($X$) được tính theo công thức: $$X = \frac{\text{Giá trị thông thường} - \text{Giá xuất khẩu}}{\text{Giá xuất khẩu}} \times 100%$$ Theo quy định của WTO, thuế chống bán phá giá chỉ được áp dụng khi biên độ phá giá $X \ge 2%$ (mức đáng kể); nếu $X < 2%$ thì được coi là mức không đáng kể (de minimis) và cuộc điều tra bị đình chỉ không áp thuế.
• Tác động hai mặt của bán phá giá:
  • Mặt tích cực: Mang lại lợi ích ngắn hạn cho người tiêu dùng nước nhập khẩu nhờ giá rẻ; tạo động lực buộc các nhà sản xuất nội địa phải cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng; tạo cơ hội mở rộng thị trường cho nhà xuất khẩu.
  • Mặt tiêu cực: Gây thiệt hại vật chất, đe dọa phá sản ngành sản xuất sản phẩm tương tự của nước nhập khẩu, làm gia tăng thất nghiệp; vi phạm nguyên tắc cạnh tranh công bằng; tiềm ẩn nguy cơ doanh nghiệp bán phá giá đạt vị trí độc quyền để tăng giá về sau.
• Ba biện pháp chống bán phá giá theo Hiệp định ADA:
  1. Thuế chống bán phá giá: Khoản thu tài chính bổ sung áp dụng khi thỏa mãn đủ 03 điều kiện: (i) Có hành vi bán phá giá; (ii) Có thiệt hại vật chất đáng kể đối với ngành sản xuất nội địa; (iii) Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi bán phá giá và thiệt hại.
  2. Biện pháp tạm thời: Áp dụng sau khi có kết luận sơ bộ nhằm ngăn chặn thiệt hại tiếp diễn trong thời gian điều tra (thuế tạm thời hoặc đặt cọc ký quỹ).
  3. Cam kết về giá: Thỏa thuận tự nguyện giữa nhà xuất khẩu và cơ quan điều tra về việc điều chỉnh tăng giá bán hoặc chấm dứt xuất khẩu phá giá, dẫn đến việc đình chỉ cuộc điều tra.
• Lịch sử hình thành pháp luật chống bán phá giá quốc tế và Hoa Kỳ:
  • Quốc tế: Canada ban hành luật chống bán phá giá đầu tiên năm 1904 (nhằm vào thép Hoa Kỳ); New Zealand (1905, 1921); Australia (1906, 1921); Pháp (1908, 1910); Vương quốc Anh (1921).
  • Hoa Kỳ: Khởi nguồn từ Đạo luật Thuế quan 1816; Mục 73 Đạo luật Thuế quan Wilson 1894; Mục 800-801 Đạo luật Doanh thu 1916 (Luật Chống bán phá giá 1916 - xử lý bằng thủ tục tư pháp hình sự/dân sự tại Tòa án, yêu cầu chứng minh ý đồ triệt hạ ngành sản xuất Hoa Kỳ, chế tài phạt tiền hoặc phạt tù); Đạo luật Chống bán phá giá 1921 (Tiêu đề II Đạo luật Thuế quan Khẩn cấp 1921 - chuyển giao thẩm quyền cho cơ quan hành pháp, tập trung vào phân biệt giá và thiệt hại, biện pháp khắc phục bằng thuế); Đạo luật Thuế quan 1930 (Đạo luật Smoot-Hawley).

Chương 3: Thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ

Chương 3 đi sâu vào cơ chế thực thi và các quy phạm thực định của Hoa Kỳ:

• Phân định thẩm quyền kép: Quy trình điều tra chống bán phá giá của Hoa Kỳ được phân chia độc lập giữa hai cơ quan:
  • Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC): Chịu trách nhiệm tiếp nhận đơn kiện, khởi xướng điều tra, xác định hành vi bán phá giá, tính toán biên độ phá giá và thực hiện chính sách đối với nền kinh tế phi thị trường.
  • Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC): Chịu trách nhiệm điều tra và đưa ra kết luận về việc ngành sản xuất nội địa Hoa Kỳ có bị thiệt hại vật chất hoặc bị đe dọa thiệt hại vật chất hay không.
• Quy định đối với nền kinh tế phi thị trường (NMEs): Khi điều tra hàng hóa từ quốc gia bị coi là NME (như Việt Nam, Trung Quốc), DOC không sử dụng chi phí sản xuất và giá bán thực tế tại nước xuất khẩu để tính giá trị thông thường, mà áp dụng phương pháp "nước thứ ba thay thế" (surrogate country). Việc sử dụng các hệ số chi phí và giá trị thay thế thường đẩy biên độ phá giá lên mức rất cao, áp đặt mức thuế suất toàn quốc (country-wide rate) bất lợi nếu doanh nghiệp không chứng minh được tính độc lập để xin thuế suất riêng rẽ (separate rate).
• Quy trình rà soát sau áp thuế: Bao gồm rà soát hành chính hàng năm (POR - Period of Review), rà soát hoàng hôn 5 năm (Sunset Review) và rà soát dành cho nhà xuất khẩu mới (New Shipper Review).
• Cơ chế giải quyết tranh chấp: Tranh chấp được xử lý qua hai kênh:
  • Tư pháp nội bộ Hoa Kỳ: Khiếu kiện các quyết định hành chính của DOC/ITC lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (CIT) và Tòa Phúc thẩm Liên bang Hoa Kỳ (CAFC).
  • Đa phương: Đưa vụ việc ra Cơ quan Giải quyết Tranh chấp của WTO (DSB) theo trình tự tham vấn, thành lập Ban Hội thẩm và kháng cáo lên Cơ quan Phúc thẩm (AB).

Chương 4: Những giải pháp phòng ngừa và ứng phó cho Việt Nam đối với các vụ kiện chống bán phá giá của Hoa Kỳ

Chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện được phân chia theo hai nhóm mục tiêu:

• Nhóm giải pháp phòng ngừa:
  • Thiết lập và vận hành hệ thống cảnh báo sớm rủi ro kiện phòng vệ thương mại;
  • Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, kiểm soát tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đột biến vào thị trường Hoa Kỳ;
  • Hoàn thiện hệ thống quản trị, kế toán, kiểm toán của doanh nghiệp theo chuẩn quốc tế nhằm lưu trữ và xuất trình đầy đủ dữ liệu chi phí sản xuất;
  • Nâng cao vai trò điều phối, liên kết và chia sẻ thông tin của các hiệp hội ngành hàng (như VASEP, Hiệp hội Thép, Dệt may).
• Nhóm giải pháp ứng phó trong tố tụng:
  • Hợp tác đầy đủ, minh bạch với cơ quan điều tra Hoa Kỳ (DOC và ITC), nộp bản trả lời câu hỏi đúng thời hạn;
  • Chủ động tham gia vận động và lựa chọn nước thứ ba thay thế có các chỉ số tương đồng, hợp lý nhất với điều kiện sản xuất của Việt Nam;
  • Khai thác thủ tục rà soát hành chính hàng năm (POR) để yêu cầu giảm thuế suất;
  • Thuê các luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý giàu kinh nghiệm về luật thương mại Hoa Kỳ;
  • Phối hợp giữa Chính phủ (Bộ Công Thương) và cộng đồng doanh nghiệp để khởi kiện các quyết định vi phạm của DOC ra Tòa án CIT hoặc kích hoạt cơ chế giải quyết tranh chấp tại WTO khi Hoa Kỳ vi phạm Hiệp định ADA.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Làm rõ mối quan hệ tương tác giữa biện pháp chống bán phá giá với các biện pháp phòng vệ thương mại khác (chống trợ cấp, tự vệ) trong hệ thống luật pháp Hoa Kỳ.
• Hoàn thiện và chuẩn hóa khái niệm, đặc điểm của hành vi bán phá giá, bản chất của các biện pháp chống bán phá giá và các nguyên tắc pháp lý cốt lõi điều chỉnh hoạt động này.
• Hệ thống hóa toàn diện tiến trình lịch sử phát triển pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ gắn liền với các bối cảnh kinh tế - chính trị và xu hướng bảo hộ qua từng giai đoạn khủng hoảng.
• Xây dựng khung lý thuyết đa chiều (phân biệt giá, định giá hủy diệt, cạnh tranh công bằng) nhằm nhận diện hành vi bán phá giá và vai trò can thiệp của pháp luật.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp

• Đánh giá toàn diện thực trạng quy định và thực thi pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ theo ba trụ cột: điều tra xác định hành vi (nhấn mạnh cơ chế NMEs), áp dụng biện pháp và cơ chế giải quyết tranh chấp; chỉ rõ các điểm khác biệt và xung đột so với quy định của WTO.
• Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi, phân cấp theo từng giai đoạn tố tụng (phòng ngừa trước điều tra, tham gia quá trình điều tra của DOC/ITC, rà soát POR, khiếu kiện tại CIT và WTO) cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát từ năm 2001 (thời điểm ký kết Hiệp định Thương mại song phương BTA) đến nay; phạm vi tập trung chuyên sâu vào nội luật Hoa Kỳ và các vụ việc liên quan đến Việt Nam trong khuôn khổ WTO mà không so sánh đối chiếu đa phương với pháp luật của các quốc gia khác hoặc pháp luật thực định Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục cập nhật các án lệ mới và sự chuyển dịch chính sách thương mại của các chính quyền Hoa Kỳ; nghiên cứu chuyên sâu lộ trình và các tiêu chí kỹ thuật phục vụ việc vận động Hoa Kỳ công nhận quy chế kinh tế thị trường (MES) cho Việt Nam; phân tích sâu hơn các mô hình tính toán giá trị thay thế trong từng ngành hàng cụ thể.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên: Chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Quốc tế và Kinh tế Thương mại Quốc tế sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên khảo, nghiên cứu và giảng dạy.
  • Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Bộ Công Thương (Cục Phòng vệ Thương mại), Bộ Tư pháp và các cơ quan đàm phán thương mại quốc tế tham khảo luận cứ phục vụ đàm phán song phương và giải quyết tranh chấp thương mại.
  • Hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu: Các hiệp hội ngành hàng (VASEP, VSA...) và các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ khai thác cẩm nang kỹ năng ứng phó các vụ điều tra chống bán phá giá.
• Nội dung giá trị nhất: Phần phân tích chuyên sâu về quy chế kinh tế phi thị trường (NMEs), phương pháp xác định giá trị thay thế của DOC, thủ tục điều tra của ITC, các bước kháng kiện tại Tòa án CIT và cơ chế kích hoạt tranh chấp tại DSB/WTO.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định của WTO được nêu trong luận án, điều kiện để áp thuế chống bán phá giá là gì và mức biên độ phá giá tối thiểu là bao nhiêu?
Thuế chống bán phá giá chỉ được áp dụng khi đáp ứng đủ 03 điều kiện: (i) Hàng nhập khẩu bị bán phá giá; (ii) Ngành sản xuất sản phẩm tương tự của nước nhập khẩu bị thiệt hại đáng kể; (iii) Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi bán phá giá và thiệt hại. Biên độ phá giá ($X$) phải đạt từ $2%$ trở lên ($X \ge 2%$). Nếu $X < 2%$, mức độ phá giá được coi là không đáng kể (de minimis) và không thể bị áp thuế.

2. Pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ và quốc tế có các dấu mốc lập pháp quan trọng nào ở giai đoạn đầu?
Canada là quốc gia đầu tiên ban hành luật chống bán phá giá vào năm 1904 nhằm chống nhập khẩu thép từ Hoa Kỳ. Tiếp sau đó là New Zealand (1905, 1921), Australia (1906, 1921), Pháp (1908, 1910) và Vương quốc Anh (1921). Tại Hoa Kỳ, các quy định manh nha từ Đạo luật Thuế quan 1816, bổ sung tại Mục 73 Đạo luật Thuế quan Wilson 1894, Đạo luật Doanh thu 1916 (Mục 800-801), Đạo luật Chống bán phá giá 1921 và Đạo luật Thuế quan 1930 (Smoot-Hawley).

3. Điểm khác biệt căn bản giữa Luật Chống bán phá giá 1916 và Đạo luật Chống bán phá giá 1921 của Hoa Kỳ là gì?
Luật năm 1916 tập trung vào ý đồ của nhà xuất khẩu (nhằm phá hủy hoặc làm tổn hại ngành sản xuất Hoa Kỳ), được thực thi qua thủ tục tư pháp tại Tòa án và áp dụng chế tài phạt tiền hoặc phạt tù. Ngược lại, Đạo luật năm 1921 do các cơ quan hành pháp quản lý, tập trung vào việc phát hiện sự phân biệt đối xử về giá và thiệt hại vật chất, và biện pháp khắc phục là áp thuế nhập khẩu bổ sung.

4. Vì sao việc bị coi là nền kinh tế phi thị trường (NMEs) gây bất lợi lớn cho doanh nghiệp Việt Nam trong các vụ kiện chống bán phá giá của Hoa Kỳ?
Khi bị coi là nền kinh tế phi thị trường, DOC không sử dụng sổ sách kế toán và chi phí sản xuất thực tế của doanh nghiệp Việt Nam để tính giá trị thông thường, mà sử dụng dữ liệu chi phí từ một "nước thứ ba thay thế". Phương pháp này thường không phản ánh đúng lợi thế chi phí sản xuất thực tế của doanh nghiệp Việt Nam, dẫn đến việc tính toán biên độ phá giá bị sai lệch và bị đẩy lên mức rất cao.

5. Ba biện pháp chống bán phá giá chính theo Hiệp định ADA của WTO gồm những biện pháp nào và được áp dụng ở thời điểm nào?
Gồm 03 biện pháp: (i) Cam kết về giá: Doanh nghiệp tự nguyện thỏa thuận tăng giá bán hoặc dừng bán phá giá với cơ quan điều tra, nếu đạt được thì cuộc điều tra chấm dứt; (ii) Biện pháp tạm thời: Áp dụng sau khi có kết luận sơ bộ nhằm ngăn chặn thiệt hại tiếp tục xảy ra trong quá trình điều tra; (iii) Thuế chống bán phá giá chính thức: Biện pháp áp dụng cuối cùng sau khi có kết luận điều tra chính thức xác định có hành vi bán phá giá, có thiệt hại và có mối quan hệ nhân quả.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Lan Anh là công trình nghiên cứu khoa học pháp lý hệ thống và toàn diện về pháp luật chống bán phá giá hiện hành của Hoa Kỳ. Bằng việc kết hợp các phương pháp so sánh luật học, phân tích lịch sử và tổng hợp dữ liệu thực tiễn, luận án đã làm sáng tỏ cơ chế thực thi, bản chất của các rào cản phòng vệ thương mại và những bất cập mà các nền kinh tế phi thị trường như Việt Nam phải đối mặt. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống giải pháp phòng ngừa, ứng phó theo chu trình tố tụng mà luận án xây dựng mang giá trị khoa học và thực tiễn thiết thực cho công tác hoạch định chính sách thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu của tuyên bố Marrakesh), thuộc Tổ chức NCTM Studio Legale Associato, cho rằng hành vi bán phá giá xảy ra khi giá trị thông thường được xác định cao hơn giá xuất khẩu. Hành vi bán phá giá sẽ bị lên án nếu nó gây thiệt hại cho một ngành công nghiệp nước nhập khẩu. Như vậy, để có thể xác định được hành vi bán phá giá hàng hóa, trước hết phải xác định được “giá trị thông thường” của hàng hóa. Đặc biệt, tác giả còn đưa ra những luận giải vì sao luật pháp WTO đề cập đến giá trị thông thường ở nước xuất xứ chứ không phải là giá cả hoặc giá thị trường.

Qua những phân tích chi tiết về vấn đề xác định thế nào là sản phẩm thông thường của WTO, tác giả này đã đi đến kết luận rằng, mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng khái niệm giá trị thông thường trong luật chống bán phá giá của WTO là đảm bảo rằng: (i) giá trị thông thường được xây dựng phản ánh mức giá theo định hướng thị trường mở dựa trên cạnh tranh công bằng; và (ii) có sự so sánh công bằng giữa giá trị thông thường và giá xuất khẩu. Việc xây dựng giá trị thông thường phải được thực hiện theo những tiêu chí này. Trong phạm vi mà luật WTO không đặt ra các quy tắc rõ ràng về việc cơ quan điều tra sẽ làm gì khi chi phí không được phản ánh hợp lý trong sổ sách của nhà sản xuất xuất khẩu, thì các cơ quan có thẩm quyền chống bán phá giá đó được trao quyền, trong giới hạn, để xây dựng giá trị thông thường của sản phẩm. Khi các tiêu chí đó được đáp ứng, cơ quan có thẩm quyền có toàn quyền quyết định các chi phí phù hợp sẽ được sử dụng để xây dựng giá trị thông thường; và, khi cần thiết, cơ quan có thẩm quyền có thể sử dụng chi phí và giá cả khác với giá của nước xuất xứ.

Tuy nhiên, việc xác định được “Giá trị thông thường” không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhất là khi phía bị đơn là một quốc gia được cho là có nền kinh tế phi thị trường như trường hợp Trung Quốc. Theo các tác giả Edwin Vermulst, Juhi Dion Sud và Simon J. Evenett (2016), trong đề tài nghiên cứu Normal Value in Anti-Dumping Proceedings against China Post-2016: Are Some Animals Less Equal Than Others? (Giá trị thông thường trong thủ tục điều tra chống bán phá giá đối với Trung Quốc sau năm 2016: Liệu có phải đang tồn tại sự bất bình đẳng giữa các nước?), đã chỉ ra rằng việc xác định giá trị thông thường đối với 11 hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc trong điều kiện nước này bị coi là nền kinh tế phi thị trường sẽ làm ảnh hưởng đến tính chính xác của kết luận điều tra. Các tác giả này cũng cho rằng, việc một số thành viên của WTO tự động coi Trung Quốc là nền kinh tế phi thị trường trong bối cảnh họ không có tiêu chí MES trong luật quốc gia trong thời điểm Trung Quốc gia nhập WTO là không hợp lý.

Trong khi xác định “giá trị thông thường” của sản phẩm, việc lựa chọn được “sản phẩm tương tự” là vô cùng quan trọng để quyết định sản phẩm đó có đang bán phá giá hay không. Khái niệm “Sản phẩm tương tự” được đưa ra trong GATT 1994 nhưng lại không được định nghĩa cụ thể. Chính vì quy định mang tính mở này của GATT mà mỗi quốc gia thành viên sẽ có thể linh hoạt trong việc sử dụng khái niệm sản phẩm tương tự để vận dụng theo các cách khác nhau nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa. Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề hiểu như thế nào cho đúng khái niệm “Sản phẩm tương tự” trong GATT 1994.

Theo các nghiên cứu của Edward S. Tsai (1999), trong tác phẩm “Like” is a four-letter word-GATT Article III’s “Like Product” Conundrum (“Like” là một từ gồm bốn chữ cái-Câu hỏi hóc búa về “Sản phẩm tương tự” trong Điều khoản III của GATT), thuộc Tạp chí 17 Berkeley Journal of International Law, và tác giả Konrad von Moltke (1998), với đề tài nghiên cứu Reassessing “Like Products” Trade (Đánh giá lại khái niệm thương mại về “Sản phẩm tương tự), tại Hội thảo Chatham House Conference, định nghĩa của từ “Like” đang được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau tùy thuộc vào định nghĩa của mỗi nước. Dựa trên cách hiểu về mặt ngữ nghĩa, tác giả Konrad von Moltke (1998) cho rằng từ “like” sẽ có cách hiểu không hoàn toàn giống nhau khi đối chiếu “like” trong ngôn ngữ của tiếng Anh, với “equivalent” trong phiên bản tiếng Pháp của GATT. Còn về phía tác giả Edward S.

Tsai (1999), khi xem xét khái niệm sản phẩm tương tự được xác định trong một số phán quyết của hội đồng giải quyết tranh chấp do GATT xử lý, đã đưa ra nhận định rằng có hai cách tiếp cận khác nhau khi áp dụng điều khoản “sản phẩm tương tự” - một là áp dụng Điều III của GATT theo kiểu linh hoạt; hai là diễn giải theo đúng nghĩa đen. Kết quả là, vai trò của thuật ngữ “sản phẩm tương tự” trong cách tiếp cận thứ nhất khác hoàn toàn với vai trò của nó trong 12 cách hiểu thứ hai. Những kết luận này của các nhà nghiên cứu cho thấy việc không đưa ra định nghĩa cụ thể về “sản phẩm tương tự” của GATT thể hiện tính linh hoạt trong các quy định khung của luật pháp quốc tế. Những quy định mang tính mở này vừa có thể tạo ra một sự thuận lợi tuy nhiên cũng có thể gây ra khó khăn cho các nước thành viên trong các vụ kiện bán phá giá.

Nhóm các công trình nghiên cứu về pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trên thế giới. Hầu hết các nghiên cứu đã nêu lên được những nội dung cơ bản về quá trình diễn ra một vụ kiện chống bán phá giá theo pháp luật Hoa Kỳ, từ việc xác định hành vi bán phá giá cho đến các bước tiến hành một vụ kiện. Tuy nhiên, những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề áp dụng pháp luật chống BPG vào các trường hợp cụ thể như thế nào, nhất là đối với các nước đang phát triển bị coi là có nền kinh tế phi thị trường vẫn còn rất hạn chế. Về mặt quy trình kỹ thuật, tài liệu: US International Trade Commission, Antidumping and Countervailing duties, Handbook, 2005 (Ủy Ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ: Cẩm nang Biện pháp Chống bán phá giá và Chống trợ cấp, 2005) của Ủy ban Thương mại quốc tế Hoa Kỳ đã mô tả một cách đầy đủ các quy định của pháp luật Hoa Kỳ về hồ sơ khởi kiện một vụ kiện chống bán phá giá.

mặc dù về quy trình điều tra một vụ kiện chống bán phá giá do 2 cơ quan đồng thời tiến hành là DOC và ITC, nhưng tài liệu này chỉ đề cập đến thủ tục điều tra của ITC. Thủ tục điều tra chống bán phá giá của Hoa Kỳ cũng được nêu ra một cách khái quát qua tài liệu An introduction to Anti-dumping law of EU and US as it applies to seafood (Giới thiệu về Luật Chống bán phá giá của Hoa Kỳ và EU áp dụng đối với mặt hàng thủy sản), của nhóm tác giả John Hambrey and David Blandford (2010), theo đó, thủ tục điều tra chống bán phá giá được các tác giả nêu ra một cách khái quát bao gồm: Vai trò của DOC và ITC, các bên tham gia vào thủ tục chống bán phá giá; thủ tục khởi kiện. Tuy nhiên, các vấn đề không được đưa ra phân tích sâu để làm rõ được thực trạng pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ hiện nay như thế nào. 13 Theo tác giả Irwin (2005), trong đề tài The Rise of US Anti-dumping Activity in Historical Perspective (Lịch sử vấn đề gia tăng các hành động chống bán phá giá của Hoa Kỳ), International Monetary Fund Working Paper, đã thực hiện một cách tiếp cận theo hướng lịch sử, thực hiện các nghiên cứu về các hồ sơ chống bán phá giá của Hoa Kỳ kéo dài một khoảng thời gian từ năm 1922 đến 2002.

Tác giả nhận ra rằng có một sự khác biệt giữa số liệu về số lượng đơn yêu cầu và số lượng các vụ điều tra chống bán phá giá. Trên thực tế, tác giả nhận thấy rằng sự gia tăng số lượng các vụ kiện chống bán phá giá kể từ đầu những năm 1980 phản ánh sự gia tăng của các vụ kiện đa quốc gia, chứ không phải là sự gia tăng số lượng hàng hóa. Irwin lưu ý rằng điều này ít nhất một phần là do một sự thay đổi hợp pháp vào năm 1984 cho phép chấp nhận tất cả các kiến nghị được nộp cùng một ngày trên cùng một sản phẩm để xác định thiệt hại. Tác giả cũng xem xét các yếu tố kinh tế vĩ mô, và thấy rằng trong giai đoạn này, tỷ lệ thất nghiệp, tỷ giá hối đoái và tỷ lệ nhập khẩu so với GDP đã có ảnh hưởng lớn đến số lượng đơn kiện được nộp.

Một nghiên cứu khác đã xem xét một số yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến quyết định nộp hồ sơ kiện chống bán phá giá. Theo tác giả Blonigen, Bruce (2004), trong Working the System: Firm Learning and the Antidumping Process (Sự vận hành của quy trình chống bán phá giá và những bài học rút ra), NBER Working Paper, đã xem xét liệu trước đó nếu doanh nghiệp đã nộp đơn yêu cầu khởi kiện chống bán phá giá có thể làm tăng khả năng doanh nghiệp này sẽ nộp đơn khác hay không. Tác giả nhận thấy rằng khả năng một bản kiến nghị được đệ trình trong một ngành công nghiệp (được xác định bởi các mã Phân loại công nghiệp tiêu chuẩn gồm 4 chữ số) sẽ nộp đơn thỉnh nguyện tăng từ 2% lên 9% nếu có đã từng có kinh nghiệm về nộp đơn chống bán phá giá trước đó. Blonigen và Thomas J.

Prusa (2001), trong đề tài nghiên cứu Antidumping (Chống bán phá giá), thuộc National Bureau of Economic Research, cho rằng mặc dù việc điều tra chống bán phá giá được giao cho các cơ quan độc lập tùy thuộc vào các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, các tác giả cũng lưu ý rằng ngay cả ở những quốc gia như Hoa Kỳ hay Canada dường như các cơ quan điều tra độc lập với chính phủ vẫn có thể bị áp lực từ vấn đề chính trị. Việc 14 trao quyền xử lý các vụ việc bán phá giá cũng được tổ chức tùy theo từng nước, ví dụ Hoa Kỳ có DOC được trao quyền ra quyết định điều tra chống bán phá giá, và ITC có nhiệm vụ xác định thiệt hại do hành vi bán phá giá gây ra.