CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Nghiên cứu về phát triển du lịch xanh tới phát triển bền vững Du lịch xanh là một thuật ngữ được quan tâm ngày một nhiều hơn trong thời gian gần đây. “Xanh” có ngụ ý về những hoạt động gần gũi với tự nhiên nhiều hơn, nâng cao nhận thức về việc những lựa chọn của con người có ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững nói chung (CNN, 2017). Trong thời gian vừa qua, các nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá vai trò của du lịch xanh góp phần xử lý các vấn đề về phát triển bền vững (bao gồm các khía cạnh như kinh tế, xã hội và môi trường). Nguồn: Mehdi Azam và cộng sự, 2017 1.1 Ảnh hưởng của du lịch xanh tới phát triển bền vững về môi trường Nền kinh tế toàn cầu phát triển với một tốc độ ngày càng tăng nhờ sự hỗ trợ của các cuộc cách mạng về công nghệ dẫn tới tình trạng nhiệt độ trái đất nóng lên theo thời gian làm thay đổi đặc điểm thời tiết và phá vỡ sự cân bằng vốn có của tự nhiên.
Tình trạng này có thể mang đến nhiều nguy cơ cho con người cũng như các sinh vật sống trên Trái Đất. Theo chương trình môi trường Liên hợp quốc và Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO, 2012), sự phát triển của du lịch đi kèm với những thách thức không nhỏ như: Tiêu thụ nước nhiều hơn so với nước dân dụng sử dụng, xả nước chưa qua xử lý, tạo ra chất thải, thiệt hại cho đất liền địa phương và đa dạng sinh học biển và các mối đe dọa đối với sự tồn tại của các nền văn hóa địa phương, các di sản và truyền thống; du lịch xanh có tiềm năng tạo ra nhiều việc làm mới, xanh. Chính vì lý do đó, các nghiên cứu về vai trò của du lịch xanh luôn hướng sự chú ý đầu tiên tới đóng góp của du lịch xanh đối với sự phát triển bền vững đối với môi trường. 9 Nghiên cứu của Gulez cho rằng phát triển du lịch xanh chính là việc phát triển loại hình du lịch thay thế mà chú trọng tới việc thay đổi nhận thức của khách du lịch về môi trường và có hành vi bảo vệ môi trường một cách phù hợp khi đi du lịch của du khách (Gülez, 1994).
Trong nghiên cứu của Kearney, phát triển du lịch xanh là phát triển loại hình du lịch thay thế mà hài hòa và đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững như: Bảo tồn môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo, hình thành lên hành vi đi du lịch của khách du lịch gắn với thiên nhiên và thân thiện với môi trường (Kearney, 1994). Values cùng cộng sự (2010) lại cho rằng, du lịch xanh là sự kết hợp các nguyên tắc của du lịch sinh thái cùng với trách nghiệm bảo vệ môi trường khi đi du lịch và trải nghiệm cảnh sắc thiên nhiên của khách du lịch (Values & Symposium, 2010). Quan điểm của tác giả Font cùng cộng sự (2001) đưa ra lập luận rằng, du lịch xanh được thực hiện ở những nơi thiên nhiên được bảo vệ và hoạt động du lịch của khách du lịch không gây hại tới thiên nhiên (Font & cộng sự. Mô hình du lịch xanh tại các quốc gia có điều kiện tự nhiên khác nhau cũng có những điểm khác biệt rõ rệt khi hướng tới mục tiêu phát triển bền vững về môi trường.
Theo tác giả Henderson cùng cộng sự (2001), Singapore dựa vào không gian xanh tự nhiên như thảm thực vật xanh trong các công viên quốc gia, vườn thực vật là những điểm tham quan xanh khởi thủy và tiền đề để phát triển du lịch xanh tại quốc đảo này (Henderson cùng cộng sự. Phát triển du lịch xanh ở Nhật Bản được nhận định là phát triển loại hình du lịch gắn với nông thôn và bắt đầu từ nông thôn. Theo kết quả nghiên cứu của Bixia cùng cộng sự (2013), dựa vào cảnh sắc của thiên nhiên ở các vùng nông thôn, vùng núi và vùng duyên hải cảnh, ở đó có sắc thiên nhiên, hoạt động canh tác nông lâm ngư nghiệp thường ngày. Khách du lịch là những người sống ở thành thị sẽ được trải nghiệm các hoạt động của cư dân địa phương như làm nông, lâm nghiệp và tìm hiểu văn hóa và cuộc sống của con người bản địa (Bixia & Zhen Mian, 2013).
Như vậy, các nghiên cứu về du lịch xanh đều gắn du lịch xanh với vai trò góp phần hướng tới sự phát triển bền vững của môi trường. Các nghiên cứu cũng bước đầu định nghĩa về du lịch xanh theo nghĩa nâng cao nhận thức của các tác nhân tham gia trong việc bảo tồn tự nhiên và phát triển bền vững môi trường thiên nhiên.2 Ảnh hưởng của du lịch xanh tới phát triển bền vững về kinh tế Bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế quốc tế đặt ra rất nhiều thách thức trong việc hài hòa giữa phát triển kinh tế, thúc đẩy hiệu quả trong thương mại nhưng vẫn duy trì các mục tiêu phát triển kinh tế bền vững. Vấn đề sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả và có tính duy trì và bảo tồn để không chỉ đạt hiệu quả kinh tế mà còn đạt các mục tiêu phát triển của xã hội và mục tiêu về môi trường lại càng trở nên cần thiết trong bối cảnh mới. Du lịch xanh có nghĩa tạo ra dấu vết sinh thái nhỏ hơn, đóng góp vào các mục tiêu bảo vệ thiên nhiên, cải thiện khả năng cạnh tranh và khả năng phục hồi thị trường, tạo ra các cơ hội kinh doanh mới và tăng lợi nhuận và lợi ích cho nền kinh tế địa phương (Hrvoje Carić, 2021).
Chính vì lý do đó, các nghiên cứu về du lịch xanh quan tâm tới việc phân tích vai trò của du lịch xanh tới việc phát triển bền vững đối với kinh tế. Trong nghiên cứu của mình, Volkswirt Christoph Vietze chỉ ra rằng du lịch có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở các nền kinh tế địa phương. Không chỉ như vậy, Theo chương trình môi trường Liên hợp quốc và Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO, 2012), phát triển du lịch có tiềm năng đáng kể như một động lực thúc đẩy tăng trưởng cho nền kinh tế thế giới; Theo ước tính một công việc trong ngành du lịch cốt lõi tạo ra việc làm gấp 1,5 lần bổ sung hoặc gián tiếp liên quan đến du lịch. Đầu tư vào việc xanh hóa du lịch có thể giảm chi phí năng lượng, nước và chất thải và tăng cường giá trị của đa dạng sinh học, hệ sinh thái và di sản; điều này góp phần phát triển bền vững đối với việc sử dụng nguồn lực trong phát triển kinh tế, hướng tới phát triển kinh tế một cách bền vững.3 Ảnh hưởng của du lịch xanh tới phát triển bền vững về xã hội Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh vào việc cho phép cộng đồng lựa chọn tầm nhìn và quyết định quản lý riêng để hỗ trợ ngành du lịch cho tương lai bền vững, cho phép ưu tiên lợi ích lâu dài về môi trường xã hội.
Trong nghiên cứu của mình Rini Andari đã chỉ ra rằng việc phát triển Bandung thành điểm đến xanh đã dẫn đến hệ sinh thái được duy trì và có sức khỏe lâu dài, hỗ trợ sức sống của nền kinh tế địa phương và các doanh nghiệp vì lợi ích cộng đồng, tôn trọng sự đa dạng văn hóa (Rini Andari, Heri Puspito Diyah Setiyorini, 2017). 11 Pomering cùng cộng sự (2011) cho rằng du lịch và du lịch bền vững không nên được xem xét riêng biệt, vì tất cả các hình thức du lịch cần phải hướng tới các kết quả bền vững hơn. Do đó, phát triển DLX góp phần tôn trọng và bảo tồn sự đa dạng về văn hóa, tôn trọng và phát huy nguồn tài nguyên nhân văn của địa phương, góp phần phát triển bền vững về xã hội. Như vậy, qua các nghiên cứu trước đây, DLX được mô tả với vai trò hài hòa các mục tiêu phát triển về kinh tế, xã hội và môi trường.
Phát triển DLX góp phần hướng tới sự phát triển bền vững.2 Các nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng tới phát triển du lịch xanh 1.1 Nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng phát triển du lịch xanh từ phía cầu Để quyết định việc có mong muốn đối với việc sử dụng sản phẩm dịch vụ, người tiêu dùng sẽ tính đến rất nhiều yếu tố như giá cả của sản phẩm, thu nhập (tỉ trọng của giá trong tổng thu nhập), giá của các sản phẩm có liên quan, kỳ vọng về thị trường của sản phẩm trong tương lai và thị hiếu/ sở thích của người tiêu dùng. Sản phẩm du lịch xanh cũng là một sản phẩm dịch vụ còn tương đối mới mẻ đối với người tiêu dùng (khách du lịch) do đó đánh giá về sự phát triển từ phía cầu của DLX không thể không tính đến sự thay đổi trong nhận thức/ thị hiếu của người tiêu dùng đối với sản phẩm này. Chính vì lý do đó, trong các nghiên cứu trước đây DLX được đề cập nhiều về vai trò đối với sự phát triển bền vững (Phần 1. Các nhân tố ảnh hưởng tới cầu liên quan tới việc lựa chọn và sử dụng dịch vụ du lịch xanh chủ yếu được đề cập tới là yếu tố nhận thức của khách du lịch (thay đổi phụ thuộc vào thị hiếu cũng như kỳ vọng của khách du lịch về sự phát triển của thị trường này trong tương lai).
Phương pháp mà các nghiên cứu trước đây lựa chọn trong việc nghiên cứu phát triển DLX từ phía cầu chủ yếu là phương pháp chọn mẫu và thực hiện khảo sát tập trung vào việc thống kê về quan điểm của khách về DLX cũng như hành vi thực hành DLX. Trong nghiên cứu của mình, tác giả Sonny (Sunghwan) Chun đã thực hiện khảo sát về DLX trong giai đoạn 9/2002-10/2002 với khu vực lựa chọn là khu vực thành phố Daegu và Busan (Hàn Quốc) với câu hỏi liên quan tới quan điểm về DLX, loại hình DLX và ưu tiên dành cho DLX của khách du lịch (Sonny Sung Hwan Chun, 2015). Trong nghiên cứu của mình về hành vi tiêu dùng xanh, Sue Bergin-Seers và Judith Mair đã thực hiện 166 cuộc phỏng vấn khách du lịch tại Trung tâm Thông tin Du khách ở 5 địa điểm xung quanh Victoria ở Úc (Melbourne, Lorne, Bendigo, Mildura 12 và Mount Beauty). Việc lựa chọn mẫu phỏng vấn trong nghiên cứu này được thực hiện thông qua Tổ chức Du lịch Tiểu bang - Du lịch Victoria và các Trung tâm Thông tin Du khách có liên quan.
Câu hỏi đã được đặt ra để đo lường hành vi thực tế liên quan tới tiêu dùng xanh, cả ở nhà và trong kỳ nghỉ liên quan đến tính bền vững của môi trường.