Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những nghiên cứu liên quan ñến tầm quan trọng và nội dung của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc ở Việt Nam hiện nay Tầm quan trọng và nội dung của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc là vấn ñề mà không một thời ñại nào, không một xã hội nào không quan tâm. Điều ñó bị quy ñịnh bởi tính ñặc thù của nghề y là nghề chăm sóc sức khỏe cho con người. Tính mạng và sức khỏe của người dân ñược phó thác cho người thầy thuốc.
Bởi thế, xã hội luôn có những ñòi hỏi rất cao về chuyên môn và ñặc biệt là tinh thần phục vụ, là ñạo ñức ở mỗi người thầy thuốc. Ở nước ta hiện nay, sự quan tâm và những ñòi hỏi của xã hội ñược thể hiện qua ñường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển ngành y tế, xây dựng ñội ngũ những người làm công tác y tế vừa hồng vừa chuyên. Sự quan tâm và những ñòi hỏi của xã hội cũng ñược thể hiện qua dư luận khuyến khích, tôn vinh những tấm gương về y ñức, phê phán những hiện tượng tiêu cực trong công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Trên bình diện lí luận, sự quan tâm ñược thể hiện ở những nghiên cứu về tầm quan trọng và nội dung của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc ở nước ta hiện nay.
Trong những năm gần ñây, ñã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan ñến vấn ñề. Đó là các công trình: Đạo ñức y học (Hoàng Đình Cầu, Trường Đại học y Hà Nội, 1991); Đạo ñức học và y ñức Việt Nam (Nguyễn Văn Hiền, Nxb. Trong các công trình này, các tác giả ñã nhìn nhận ñạo ñức nghề y tức ñạo ñức của người thầy thuốc như là một lĩnh vực, một hình thức biểu hiện ñặc thù của ñạo ñức xã hội, vì thế nó có quan hệ với ñạo ñức xã hội. Những yêu cầu, những chuẩn mực ñạo ñức của người thầy thuốc bị quy ñịnh bởi những yêu cầu chung của ñạo ñức xã hội và bởi những 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yêu cầu ñặc thù của nghề y tức là nghề nghiệp mà việc thực hiện nó là chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho con người.
Như vậy, tầm quan trọng của ñạo ñức người thầy thuốc và do ñó, tầm quan trọng của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc vừa do yêu cầu ñạo ñức chung vừa do yêu cầu ñạo ñức ñặc thù, cụ thể của nghề y quy ñịnh. Tác giả Ngô Gia Hy trong công trình Nguồn gốc của y ñức: Sự ñóng góp của nền y học vào văn hóa Việt Nam (Nxb. Y học, 1995) và công trình Y ñức và ñạo ñức y học, nguồn gốc và sự phát triển (Nxb. Y học, 1999) ñã luận chứng cho sự cần thiết phải nâng cao y ñức trong ñiều kiện hiện nay.
Tác giả ñã phân tích một số ảnh hưởng từ mặt trái của kinh tế thị trường ñối với ñạo ñức người thầy thuốc, từ ñó, nhấn mạnh sự cần thiết phải giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc. Năm 1996, Bộ Y tế ban hành Quy chế về y ñức. Quy chế này xác ñịnh những nguyên tắc nghề nghiệp cơ bản ñịnh hướng hoạt ñộng của thầy thuốc trong ñiều kiện hiện nay. Nội dung chủ yếu của những nguyên tắc này bao gồm: Nghiêm túc thực hiện lời dạy của Bác Hồ; phải có lương tâm và trách nhiệm cao, hết lòng yêu nghề, luôn rèn luyện phẩm chất ñạo ñức của người thầy thuốc; tôn trọng pháp luật và thực hiện nghiêm túc quy chế chuyên môn; tôn trọng quyền ñược khám chữa bệnh của nhân dân; có thái ñộ tôn trọng người bệnh và gia ñình họ; kê ñơn phải phù hợp với chẩn ñoán; thật thà, ñoàn kết tôn trọng ñồng nghiệp, kính trọng bậc thầy.
Những nguyên tắc ñó cho thấy, sự quan tâm và nhận thức của Bộ y tế ñối với tầm quan trọng và nội dung của y ñức và giáo dục y ñức cho những người thầy thuốc. Trong công trình Phát triển sự nghiệp y tế ở nước ta trong giai ñoạn hiện nay (Nxb. Y học, 1996), tác giả Đỗ Nguyên Phương ñã phân tích những yêu cầu của sự nghiệp phát triển ngành y tế ở nước ta hiện nay và nhấn mạnh rằng, người thầy thuốc phải có nhân cách, ñó là phải có sự hiểu biết, có lương 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tâm và ñức ñộ. Để nâng cao năng lực và phẩm chất ñạo ñức người thầy thuốc ñáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, yêu cầu của sự phát triển ñội ngũ người thầy thuốc, cần phải có một hệ thống giải pháp ñồng bộ, trong ñó cần ñặc biệt quan tâm ñến giáo dục ñạo ñức.
Trong công trình Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông và cơ sở tư tưởng của nghề làm thuốc, chữa bệnh (Nxb. Y học, 2000), tác giả Trần Văn Thụy ñã trình bày tư tưởng Hải Thượng Lãn Ông về bản chất và ñặc trưng của nghề y như là một nghề nhân ñức; từ ñó Lãn Ông ñòi hỏi người thầy thuốc phải không ngừng tự giáo dục, suy nghĩ hàng ngày chăm lo bồi ñắp 8 Đức (Nhân, Minh, Trí, Đức, Thành, Lượng, Khiêm, Cần) và chống 8 tội (Lười, Keo kiệt, Tham, Lừa dối, Bất nhân, Hẹp hòi, Thất ñức, Dốt). Tác giả Nguyễn Văn Lê trong công trình Đạo ñức và y học (Nxb. Y học, 1999) và Một số sự kiện hàng ngày ở bệnh viện (Nxb.
Y học, 2000) ñã ñi sâu phân tích ñặc ñiểm lao ñộng của ngành y, qua ñó luận chứng cho bổn phận ñạo ñức của người thầy thuốc trong quan hệ với bệnh nhân, với xã hội. Ông cũng chỉ ra những tác ñộng từ mặt trái của kinh tế thị trường khiến cho ñồng tiền, bằng nhiều cách khác nhau ñã ñứng giữa thầy thuốc và bệnh nhân, ñẩy họ vào tình thế khó lựa chọn. Tuy vậy, tác giả vẫn khẳng ñịnh rằng, người thầy thuốc chân chính là người phải coi việc trị bệnh cứu người, phục vụ xã hội là thiên chức, là sứ mệnh cao cả của mình. Vì vậy, xã hội, cơ quan phải thường xuyên giáo dục ñạo ñức nghề nghiệp cho họ; và bản thân mỗi người thầy thuốc cũng phải luôn tự rèn luyện, tu dưỡng ñể trở thành người thầy thuốc chân chính.
Từ năm 2006 ñến năm 2008, tác giả Phạm Minh Đức và cộng sự ñã thực hiện ñề tài Nghiên cứu, khảo sát việc thực hành y ñức tại một số bệnh viện. Thông qua việc khảo sát và ñánh giá những thành tựu, những hạn chế, những biểu hiện xuống cấp ñạo ñức tại một số bệnh viện, các tác giả ñã báo 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ñộng về tình trạng xuống cấp ñạo ñức của một bộ phận người thầy thuốc hiện nay. Các tác giả cũng cho rằng, ñẩy lùi tình trạng xuống cấp ñó là một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay. Một trong những giải pháp ñược ñề tài ñề xuất là nâng cao nhận thức của toàn xã hội, của các cấp quản lí về tầm quan trọng của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc.
Trong Luận văn thạc sĩ Vấn ñề giáo dục y ñức cho sinh viên ngành y ở thành phố Hà Nội hiện nay (Hà Nội, 2007), tác giả Hoàng Thị Kim Oanh ñã luận chứng cho tầm quan trọng của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc thông qua việc phân tích ñặc ñiểm của ngành y. Theo tác giả, ngành y là ngành có quan hệ ñặc biệt ñến sức khỏe và tính mạng con người; là nghề mang tính nhân ñạo cao cả; là nghề mang tình thương người; là nghề thể hiện tính cao qúy bất cầu danh lợi; là nghề tôn trọng nhân phẩm. Chính vì vậy, y thuật phải gắn liền với y ñức. Giáo dục và tự giáo dục y ñức là ñiều không thể tách rời nghề y.
Giáo dục y ñức phải ñược bắt ñầu từ khi người thầy thuốc còn ngồi trên ghế nhà trường. Giáo dục y ñức tức là giáo dục ñạo ñức nghề nghiệp cho sinh viên phải bao hàm giáo dục lí luận về ñạo ñức và những phẩm chất ñạo ñức căn bản của người công dân. Đồng thời, phải giáo dục những chuẩn mực ñạo ñức nghề nghiệp ñể khi hành nghề họ sẽ làm tròn nghĩa vụ công dân Việt Nam bằng tài năng chuyên môn và phẩm chất con người mới xã hội chủ nghĩa. Cụ thể hơn, trong Luận văn, tác giả chỉ ra và phân tích những nội dung căn bản của giáo dục ñạo ñức cho sinh viên ngành y nói chung và sinh viên ngành y Hà Nội nói riêng bao gồm: giáo dục chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về ñạo ñức cách mạng, ñạo ñức người thầy thuốc; giáo dục y ñức truyền thống; giáo dục phẩm chất ñạo ñức cá nhân; giáo dục y ñức thông qua các mối quan hệ của thầy thuốc.
Trong Luận án tiến sĩ Tư tưởng triết học về con người qua tác phẩm y học của Hải Thượng Lãn Ông, (Hà Nội, 2001), tác giả Phạm Công Nhất ñã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu và ñánh giá một cách hệ thống tư tưởng triết học về con người của Hải Thượng Lãn Ông; từ ñó chỉ ra ý nghĩa của các tư tưởng ñó trong quá trình ñổi mới, phát triển ngành y tế nói chung và ñặc biệt là ñối với giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc hiện nay nói riêng. Cũng nghiên cứu chuyên sâu về tầm quan trọng và nội dung của giáo dục ñạo ñức cho người thầy thuốc, tác giả Lê Thị Lí trong Luận án tiến sĩ Nâng cao ñạo ñức người thầy thuốc trong ñiều kiện hiện nay ở nước ta (Hà Nội, 2011) ñã tiếp cận vấn ñề cả từ tình hình thực tế của ngành y, cả từ những yêu cầu về mặt lí luận. Theo tác giả, sự cần thiết phải giáo dục y ñức cho người thầy thuốc bị quy ñịnh trước hết bởi tính ñặc thù của nghề y là một nghề cao quý, nhân ñạo, là nghề trị bệnh cứu người. Tác giả khảo sát khá công phu lịch sử tư tưởng về y ñức và phân tích những tư tưởng ñó ở các bậc danh y.
Căn cứ những tư liệu lịch sử, tác giả cho thấy, các bậc danh y như Hyppocrates, Biển Thước, Hoa Đà. ñều có những yêu cầu rất cao về y thuật và y ñức; từ ñó, họ cho rằng, giáo dục và tự giáo dục y ñức ñối với người thầy thuốc là ñiều gắn liền với bản thân nghề làm thuốc, chữa bệnh. Tác giả cũng khảo sát những tư tưởng của những nhà nghiên cứu hiện ñại, chẳng hạn, D. về y ñức và giáo dục y ñức ñể luận chứng cho sự cần thiết của giáo dục y ñức.