Luận án tiến sĩ âm nhạc học giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền trung trong đào tạo thanh nhạc tại học viện âm nhạc quốc gia việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giảng dạy ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

• Tác giả: Lê Thị Thơ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bình Định
• Trường học: Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam
• Chuyên ngành: Âm nhạc học
• Đề tài: Giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ 'Giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam' của tác giả Lê Thị Thơ đã được thực hiện nhằm mục đích nghiên cứu và hệ thống hóa các phương pháp giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của dân ca miền Trung trong việc phát triển kỹ thuật thanh nhạc cho sinh viên. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc giảng dạy các ca khúc này không chỉ giúp sinh viên nắm vững kỹ thuật thanh nhạc mà còn góp phần bảo tồn và phát triển văn hóa âm nhạc Việt Nam. Đặc biệt, luận án đã chỉ ra rằng các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung có thể được sử dụng như một công cụ hiệu quả trong việc giảng dạy và đào tạo thanh nhạc.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài được nêu rõ trong luận án là sự thiếu hụt trong việc giảng dạy các ca khúc dân ca miền Trung tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Mặc dù các ca khúc này đã được sử dụng rộng rãi trong các chương trình biểu diễn, nhưng việc giảng dạy chúng vẫn chưa được hệ thống hóa. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc giảng dạy các ca khúc này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng thanh nhạc mà còn giúp họ hiểu rõ hơn về âm nhạc truyền thống và văn hóa của dân tộc. Điều này có thể tạo ra một thế hệ ca sĩ có khả năng biểu diễn tốt hơn và có ý thức bảo tồn văn hóa âm nhạc Việt Nam.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này của luận án tập trung vào việc phân tích các cơ sở lý luận liên quan đến giảng dạy thanh nhạc và các kỹ thuật thanh nhạc cơ bản. Tác giả đã trình bày các phương pháp giảng dạy hiện có và đề xuất những cải tiến cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Đặc biệt, luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa âm nhạc truyền thống và các kỹ thuật thanh nhạc hiện đại. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung có thể giúp sinh viên phát triển khả năng biểu diễn một cách toàn diện hơn.

2.1. Các kỹ thuật thanh nhạc cơ bản

Luận án đã phân tích các kỹ thuật thanh nhạc cơ bản như hơi thở, khẩu hình và cách phát âm nhả chữ. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc rèn luyện các kỹ thuật này là rất quan trọng trong quá trình giảng dạy. Đặc biệt, việc phát âm rõ ràng và đúng ngữ điệu là yếu tố quyết định đến chất lượng biểu diễn. Tác giả đã đưa ra các giải pháp cụ thể để cải thiện kỹ thuật phát âm cho sinh viên, từ đó giúp họ thể hiện tốt hơn các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung.

III. Thực trạng giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung

Chương này của luận án tập trung vào việc phân tích thực trạng giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Tác giả đã chỉ ra rằng, mặc dù các ca khúc này được đưa vào giảng dạy, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc lựa chọn và sắp xếp các ca khúc. Việc giảng dạy chưa được thống nhất và thiếu sự hướng dẫn cụ thể về kỹ thuật thanh nhạc. Tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện tình hình này, bao gồm việc xây dựng một chương trình giảng dạy rõ ràng và cụ thể hơn cho các ca khúc dân ca miền Trung.

3.1. Những hạn chế trong giảng dạy

Luận án đã chỉ ra rằng, một trong những hạn chế lớn nhất trong giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung là việc thiếu sự thống nhất trong lựa chọn và sắp xếp các ca khúc. Nhiều giảng viên vẫn còn lúng túng trong việc xác định các yêu cầu kỹ thuật cần thiết cho từng ca khúc. Điều này dẫn đến việc sinh viên không được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để biểu diễn các ca khúc này một cách hiệu quả. Tác giả đã đề xuất cần có một bộ tài liệu hướng dẫn cụ thể cho giảng viên và sinh viên trong việc giảng dạy và học tập các ca khúc dân ca miền Trung.

IV. Giải pháp giảng dạy và thực nghiệm

Chương này của luận án đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy ca khúc dân ca miền Trung. Tác giả đã thực hiện các thực nghiệm giảng dạy tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và thu được những kết quả khả quan. Các giải pháp bao gồm việc lựa chọn và sắp xếp ca khúc một cách hợp lý, hướng dẫn rèn luyện kỹ thuật nền tảng và giảng dạy kỹ thuật thanh nhạc cho các ca khúc. Tác giả cũng đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp sinh viên phát triển kỹ năng biểu diễn một cách toàn diện hơn.

4.1. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy, sinh viên sau khi áp dụng các giải pháp giảng dạy đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc biểu diễn các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Nhiều sinh viên đã thể hiện được kỹ thuật thanh nhạc tốt hơn, đồng thời cũng hiểu rõ hơn về văn hóa âm nhạc Việt Nam. Tác giả đã nhấn mạnh rằng, việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng biểu diễn mà còn góp phần bảo tồn và phát triển văn hóa âm nhạc của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Tổng quan các công trình và khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học của đề tài. Bố cục luận án.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Cơ sở lý luận của đề tài. Các kỹ thuật thanh nhạc cơ bản trong giảng dạy, đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp. Một số vấn đề về phát âm và ngữ điệu trong tiếng Việt có liên quan tới nghệ thuật ca hát.

Ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Đặc điểm cơ bản của một số làn điệu dân ca thường được sử dụng trong các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Giảng dạy ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp. Thực trạng giảng dạy ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Cơ cấu tổ chức, giảng viên và sinh viên Thanh nhạc tại Học viện. Thực trạng giảng dạy ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Những hạn chế, bất cập trong giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung .51 ii Chương 2. ĐẶC ĐIỂM THANH NHẠC CỦA CÁC CA KHÚC MANG ÂM HƯỞNG DÂN CA MIỀN TRUNG.

Đặc điểm về nội dung, ca từ, ngữ điệu, cách phát âm nhả chữ và sử dụng giọng hát trong các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Đặc điểm về nội dung và đề tài sáng tác. Đặc điểm về cấu trúc ca từ, ngữ điệu và cách phát âm nhả chữ. Đặc điểm về sử dụng giọng hát.

Đặc điểm về cách hát và kỹ thuật thanh nhạc. Cách hát phương Tây vận dụng kỹ thuật thanh nhạc Belcanto. Cách hát Việt Nam vận dụng các kỹ thuật thanh nhạc theo truyền thống âm nhạc dân tộc. Sự kết hợp giữa cách hát phương Tây với cách hát Việt Nam.

Đặc điểm về thể hiện sắc thái, cảm xúc trong các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung. Đối với ca khúc mang âm hưởng dân ca Thanh Hóa. Đối với ca khúc mang âm hưởng dân ca Nghệ Tĩnh. Đối với ca khúc mang âm hưởng dân ca Bình Trị Thiên.

Đối với ca khúc mang âm hưởng dân ca Nam Trung bộ. Kinh nghiệm thể hiện ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung qua thực tế biểu diễn của một số ca sĩ, nghệ sĩ thành danh. Kinh nghiệm thể hiện từ các nữ ca sĩ, nghệ sĩ. Kinh nghiệm thể hiện từ các nam ca sĩ, nghệ sĩ.

Một số nhận định rút ra từ kinh nghiệm thể hiện ca khúc của các ca sĩ, nghệ sĩ thành danh. GIẢI PHÁP GIẢNG DẠY VÀ THỰC NGHIỆM. Giải pháp giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Giải pháp lựa chọn và sắp xếp ca khúc đưa vào giảng dạy.

Giải pháp hướng dẫn rèn luyện kỹ thuật nền tảng về hơi thở, khẩu hình và cách phát âm nhả chữ khi hát. Giải pháp giảng dạy kỹ thuật thanh nhạc các ca khúc. Thực nghiệm giảng dạy các ca khúc mang âm hưởng dân ca miền Trung trong đào tạo thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Mục đích thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm. Địa điểm, thời gian và đối tượng tham gia thực nghiệm. Quá trình tiến hành thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm.

Một số kiến nghị với các cơ quan quản lý và khuyến nghị vận dụng cho các cơ sở đào tạo thanh nhạc ngoài Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý cấp trên. Khuyến nghị vận dụng đối với các cơ sở đào tạo thanh nhạc ngoài Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam .141 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. Một số hạn chế của luận án.

Kiến nghị hướng nghiên cứu tiếp theo .147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.148 TÀI LIỆU THAM KHẢO .158 iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ÂN Âm nhạc Bộ VH-TT Bộ Văn hóa -Thông tin Bộ VHTTDL Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch CK Ca khúc DC Dân ca DT Dân tộc GS.TS Giáo sư, tiến sĩ PGS.TS Phó giáo sư, tiến sĩ GV Giảng viên HS Học sinh Học viện ÂNQGVN Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam KT Kỹ thuật NCS Nghiên cứu sinh NGND Nhà giáo Nhân dân NGƯT Nhà giáo Ưu tú NSND Nghệ sĩ Nhân dân NSƯT Nghệ sĩ Ưu tú NT Nghệ thuật SV Sinh viên TN Thanh nhạc VN Việt Nam v MỘT SỐ THUẬT NGỮ, KHÁI NIỆM VÀ KÝ HIỆU SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN - Hơi thở trong ca hát: Có 4 kiểu thở điển hình trong ca hát:  Thở ngực trên: Kiểu thở thuần túy ở lồng ngực trên, cơ hoành nằm im,  Thở bụng dưới: Kiểu thở thuần túy ở bụng dưới, cơ bụng cố tình nhô ra phía trước, hơi thở không sâu,  Thở ngực dưới: Khi hít vào, phần ngực dưới nở, cơ hoành làm việc tích cực,  Thở cơ hoành: Hít hơi sâu xuống hai lá phổi, lồng ngực, cơ hoành làm việc tích cực, ngực và cơ hoành giãn nở rõ rệt. - Khẩu hình: Hình dáng cả bên ngoài lẫn bên trong của miệng do hoạt động phối hợp giữa môi, lưỡi, hàm dưới, vòm mềm tạo ra khi phát âm. Mở khẩu hình không đúng sẽ ảnh hưởng không chỉ đến chất lượng âm thanh, mà nhất là ảnh hưởng đến việc rõ lời, một yêu cầu cơ bản trong thanh nhạc. - Khẩu hình dọc (mở khẩu hình chiều dọc): Loại khẩu hình hay được các ca sĩ giọng trung và giọng trầm áp dụng.

Miệng mở theo chiều dọc, cả môi trên và môi dưới hơi đưa ra phía trước. - Khẩu hình ngang (mở khẩu hình chiều ngang) : Là cách mở khẩu hình được thực hiện khi môi trên được nhếch lên, hở hàm răng trên, người ta còn gọi là khẩu hình cười. Cách mở khẩu hình chiều ngang thường được các ca sĩ giọng nữ cao nhẹ, nữ cao màu sắc và giọng nam cao áp dụng. Khẩu hình chiều ngang tạo ra âm thanh sáng, nhẹ và bay, phù hợp với giọng hát nhẹ, đặc biệt là giọng nữ cao màu sắc.

- Phát âm, nhả chữ: Là kết quả của quá trình tạo âm, phát âm, với các hoạt động của môi, răng, lưỡi, hàm dưới, vòm mềm (hàm ếch mềm, ngạc mềm và miệng). vi - Tròn vành, rõ chữ: Tròn vành là cách sử dụng hơi của diễn viên làm cho âm thanh khi hát tròn trịa, đầy đặn để có độ vang, to, ấm và đẹp; có sức biểu hiện cao, tạo nên được hình tượng qua âm thanh, tình ý qua từ. Rõ nghĩa là cách phát âm rõ được lời hát, chữ nào gọn chữ ấy, rõ vần bằng hay vần trắc. Nếu phải ngân dài thì dùng các nguyên âm i, a, ơ hoặc phải thêm âm luyến để hát cho rõ chữ.

- Luyến láy: Trong dân ca và hát cổ truyền chuyên nghiệp, luyến láy là một đặc trưng và mang đậm bản sắc văn hóa Việt. Luyến láy làm cho quyện giữa âm này với âm kia, khiến cho chữ (ca từ) được mềm mại và câu hát được rền. - Vang, rền, nền, nảy: Người Quan họ cho rằng, đây là tiêu chí do họ đặt ra và được nhiều ngành nghệ thuật ca hát khác áp dụng nhưng với mức độ và kỹ thuật xử lý không giống nhau. + Vang: Là tiêu chí đầu tiên.

Mỗi dòng ca hát truyền thống lại có những quan niệm, xử lý khác nhau, tùy thuộc vào không gian và đối tượng thưởng thức. + Rền: Là tiêu chí thứ hai. Khi có vang phải đẩy độ vang tới mức cần thiết để âm thanh lan truyền và vang động tới không gian rộng lớn hơn. Rền còn có nghĩa là dền (legato), âm thanh, giai điệu, ca từ gắn kết chặt chẽ khiến câu hát trở thành một dòng âm thanh hài hòa, giàu sức biểu cảm.

+ Nền: Có thể hiểu là giọng hát, câu hát được diễn đạt một cách tế nhị, nền nã, không thô bạo, chát, sượng. Nền cũng có thể được hiểu như là giọng hát giữ được độ ngân, độ mở của ca từ để đáp ứng được với cấu trúc của giai điệu âm nhạc. + Nảy: Là kỹ thuật khá đặc biệt của nghệ thuật ca hát dân tộc. Nó được thể hiện và xử lý không giống nhau.

Quan họ gọi là hơi hột, nảy hạt, Tuồng gọi là láy rúc…Để tạo ra hơi hột, nghệ nhân thu hơi vào phía trong, đẩy mạnh lên vii khoang vòm miệng và mũi, tiếng bật thành các hạt âm thanh liên tiếp. Hột to được ví như hạt đỗ, hột nhỏ gọi là con kiến (đổ con kiến). - Lối hát khép: Là cách hát của ngôn ngữ đa thanh, đơn âm tiết. Đây là khái niệm chung, chỉ cách hát theo phong cách thanh nhạc của người Việt Nam.

- Lối hát mở : Là cách hát của ngôn ngữ đa âm. Đây là khái niệm chung, chỉ cách hát theo phong cách thanh nhạc cổ điển của phương Tây. - Luyến giọng (portamento) : Là một kỹ xảo trong thanh nhạc phương Tây Hát luyến nối hai nốt, có thể là quãng 2, 3, 4, 5 hoặc xa hơn nữa, có khi luyến từ nốt thấp lên nốt cao hoặc ngược lại, vị trí thanh âm cao và nhất quán. - Cách hát phương Tây: Là cách hát vận dụng các kỹ thuật thanh nhạc kinh điển theo phong cách Bel canto trong âm nhạc phương Tây như: hát liền tiếng, mềm mại (legato, cantilena), hát rõ từng âm, từng từ (non legato), hát nhanh, hát nhiều nốt (passage), hát ngắt âm, nảy âm (staccato), hát rung láy(trillo).

Đây là phương pháp cơ bản nhất cho biểu diễn opera và chi phối ảnh hưởng rộng rãi đến biểu diễn ca hát của nhiều thể loại khác, nó phù hợp với các tác phẩm thanh nhạc cổ điển sử dụng các ngôn ngữ đơn thanh, đa âm như: tiếng Ý, tiếng Đức, tiếng Pháp. Cách hát này thiên về mở rộng khẩu hình, mở rộng tầm cữ giọng, khuếch đại âm thanh, tạo độ vang lớn, dùng hơi thở ngực, hơi thở ngực-bụng, hát bằng giọng giả thanh (cộng minh), không dùng từ đệm lót, không tự ý luyến láy, yêu cầu phải hát đúng theo khuôn mẫu. - Cách hát Việt Nam: Là cách hát vận dụng các kỹ thuật thanh nhạc có trong truyền thống âm nhạc của Việt Nam, được đúc kết từ trong các lối hát âm nhạc dân gian (hát dân ca ở các vùng miền) và các lối hát trong ca nhạc thính phòng cổ truyền (ca trù, ca Huế, đờn ca tài tử…), trong sân khấu cổ truyền (tuồng, chèo, cải lương…).