chương 1, người viết đã nêu lên định nghĩa về văn hóa Hip-hop và một các thành tố cơ bản của Hip-hop. Điều này giúp độc giả hiểu rõ về các định nghĩa của nền văn hóa này, đồng thời giúp tôi có thể dễ dàng triển khai nội dung chương 2 15 CHƯƠNG 2. ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG VĂN HÓA HIP-HOP TẠI VIỆT NAM 2. Tính nghệ thuật của Hip-hop 2.
Mối quan hệ giữa nghệ thuật và hiện thực Theo Mỹ học đại cương, Ths.Nguyễn Minh Ca viết: “Bất kỳ một nền nghệ thuật nào cũng hình thành trên cơ sở hiện thực xã hội nhất định”. Điều này được hiểu rằng, hiện thực chính là chất xúc tác tạo nên nghệ thuật, nghệ thuật có giá trị là nghệ thuật có thể nói lên chân thật nhất hiện thực mà nó hình thành. Hip-hop cũng thế, bắt nguồn từ tiếng than ai oán của những nô lệ da màu, Hip-hop xuất hiện trên phẫn uất của người da đen thì nhiệm vụ của nó phải nói lên một cách chính xác và rõ nét nhất những bất công xã hội đó. Thêm vào đó, nghệ thuật chính là tấm gương phản chiếu của hiện thực, hiện thực càng tồi tệ, đáng chê trách bao nhiêu thì nghệ thuật càng thăng hoa, nói nôm na, nghệ thuật giống như một mầm cây được nuôi sống và phát triển bằng hiện thực và hiện thực chính là phân bón.
Nghệ thuật và hiện thực song hành cùng nhau trong tiến trình phát triển, đây là hai yếu tố phải gắn liền với nhau thì mới có thể tồn tại và phát triển, nghệ thuật không bám vào hiện thực sẽ trở nên tẻ nhạt, thiếu tính chân thực và hư cấu. Trong Hip-hop, mối quan hệ giữa nghệ thuật và hiện thực càng được thắt chặt và có vai trò vô cùng quan trọng, nghệ sĩ Hip-hop lấy ý tưởng cho những tác phẩm của mình thông qua hiện thực. Đôi mắt, đôi tai của họ chính là những máy quay sống, họ ghi lại những hình ảnh đời thường rồi đưa nó vào trong tác phẩm nghệ thuật của mình, những nghệ sĩ họ có cách biến những thứ mình thấy thành một điều đặc biệt. Trong một bài phỏng vấn rapper Táo trên chương trình Không Cay Không Về, anh chia sẻ: Mình lấy ý tưởng từ cuộc sống xung quanh mình, những gì xảy ra sẽ được ghi lại và phát triển về sau.
Giống như ca khúc Cả Nhà Cô Đơn, mình lấy câu chuyện từ chính những căn nhà xung quanh mình ở một chung cư cũ ở Sài Gòn, những câu nói, tiếng chửi thề đều được thu trực tiếp từ họ và đưa nó vào bài hát”. Đó là minh chứng cho việc hiện thực và nghệ thuật có 16 mối quan hệ mật thiết với nhau đặc biệt là Hip-hop, hiện thực sẽ là gia vị cho tác phẩm nghệ thuật thêm phần giá trị. Phản ánh hiện thực là thuộc tính tất yếu của nghệ thuật Như đã phân tích, hiện thực chính là chất liệu bền chắc nhất tạo nên giá trị nghệ thuật. Hiện thực là tính tất yếu của nghệ thuật vì nó chính là “nhiệm vụ” mà nghệ thuật cần phải khai thác.
Môi trường sẽ tác động trực tiếp đến với người làm nghệ thuật, trong một môi trường sống với quá nhiều sự việc cần để nói trong hiện thực thì những tác phẩm nghệ thuật sẽ được phát triển đậm chất chân thực, giống như một bức tranh đa dạng màu sắc. Quan hệ giữa nghệ thuật và hiện thực là biểu hiện giữa tư duy và tồn tại giữa cái phản ánh và cái được phản ánh. Vì thế hiện thực chính là một chủ thể mà nghệ thuật cần phải bám vào để khai thác, mọi vấn đề trong hiện thực đểu có thể giải quyết bằng nghệ thuật, bất kỳ một nghệ thuật nào cũng xuất hiện dựa trên hiện thực xã hội nhất định, nếu nghệ thuật muốn thăng hoa thì tất yếu phải khai thác từ hiện thực một cách chính xác chân thực nhất. Hiện thực là cái tự nhiên xung quanh con người nó tồn tại và diễn ra vì thế nghệ thuật phải luôn đi theo tiến trình đó, khai thác hiện thực xung quanh con người bởi con người là trung tâm của xã hội.
Trong văn hóa Hip-hop, hiện thực chính là một khu rừng ý tưởng bất tận, Hip-hop khai thác triệt hiện thực để làm nguyên liệu cho các tác phẩm của mình. Dễ dàng nhận thấy nhất chính là âm nhạc, trong bài hát “Coming Home” của Datmaniac và Tuimi có câu: “Khi bầu trời như đang có điều ngập ngừng gì đấy Nơi tình người thì thiếu nhưng mà rừng thì cháy” [6] Lời bài hát nói về nạn cháy rừng, những cánh rừng đang ngày đêm bốc cháy bởi sự vô thức của con người, thêm vào đó là con người ngày càng sống rời xa nhau, họ xem bản thân là quan trọng nhất, ở hành tinh này “tình người thì thiếu nhưng rừng thì cháy”. Âm nhạc là lĩnh vực đưa hiện thực vào tác phẩm nhiều nhất trong văn hóa Hip-hop, những rapper ghi nhận những sự việc xảy ra xung 17 quanh mình rồi bằng cách này hay cách khác họ biến chúng thành những mảnh ghép hoàn hảo trong tác phẩm của mình Ở bộ môn Graffiti (vẽ đường phố), trong mùa dịch Covid 19 vừa qua, đã có rất nhiều họa sĩ đường phố thể hiện những tác phẩm với chủ đề “Chung tay đẩy lùi Covid” trên những bức tường trống hay công viên, đây là động thái tích cực của các họa sĩ cùng nhau tuyên truyền đẩy lùi dịch bệnh. Đó là minh chứng cho việc hiện thực là chất liệu quan trọng tạo nên sự thành công của nghệ thuật.
Hiện thực là điều tất yếu và quan trọng nhất trong nghệ thuật, nghệ thuật có chân thật hay không thì phải bám vào hiện thực mà khai thác. Thế giới chủ quan là phẩm chất của nghệ thuật. Nghệ thuật được xây dựng dựa trên thế giới chủ quan của tác giả, trong tác phẩm của mình, tác giả luôn đánh giá sự vật hiện tượng bằng góc nhìn cá nhân và đưa nó vào tác phẩm theo cách riêng mình. Tác phẩm là biểu thị cho tư duy, nhận thức và góc nhìn của sống của tác giả, nếu nghệ thuật thiếu đi tính chủ quan, nó sẽ mất đi những điều mới mẻ, những góc nhìn đa chiều về sự vật, hiện tượng.
Nghệ thuật luôn đi kèm cùng tính chủ quan, chúng song hành và bổ trợ cho nhau trong tiến trình phát triển, nói cách khác thế giới chủ quan chính là phẩm chất của nghệ thuật, luôn sóng đôi. Trong nghệ thuật Hip-hop, sự chủ quan của tác giả đối với tác phẩm của mình được xem là điều bắt buộc. Những tác phẩm này chủ yếu dùng để đấu tranh giai cấp, tố cáo xã hội, điều này đòi hỏi tác giả phải có thế giới quan đa chiều và tính chủ quan tốt, biết đưa ra luận điểm và khai thác nó, những ý kiến chủ quan này phần lớn nhận được sự đồng tình đối với giới mộ điệu, dù là ý kiến chủ quan nhưng nó dựa trên sự đồng nhất trong suy nghĩ của giai cấp bị trị, cùng có xuất phát điểm là ước mơ, nguyện vọng của họ. Nghệ thuật thiếu đi tính chủ quan nó sẽ trở nên không cụ thể, mơ hồ và khó truyền tải những thông điệp muốn nói đến cộng đồng.
Phân biệt tính hiện thực và tính chân thực Hiện thực và chân thực là hai phạm trù hoàn toàn khác nhau, chúng là những yếu tố góp phần tạo nên sự thành công của nghệ thuật. Hiện thực là những điều xảy ra bên ngoài cuộc sống, và nghệ thuật dùng nó làm nguyên liệu để sáng tạo. Hiện thực là những sự kiện có thật đã xảy ra hay những yếu tố tồn tại bên ngoài mà dựa vào đó có thể sáng tạo nghệ thuật dựa theo câu chuyện đang diễn ra Chân thực là tính đúng đắn của hiện thực, hiện thực được phản ánh bằng nghệ thuật nhưng phải khách quan đúng đắn, đó là tính chân thực. Chân thực là yếu tố phụ thuộc vào hiện thực và do nghệ thuật điều khiển, tính chân thực giữ một vai trò quan trọng trong nghệ thuật, vì nếu thiếu đi nó, giá trị nghệ thuật sẽ không còn nguyên vẹn và hiện thực được tái hiện trong nghệ thuật cũng mất đi những tinh hoa vốn có.
Hiện thực và chân thực phải cùng song hành và bổ trợ cho nhau. Hiện thực quan trọng nhưng chân thực còn quan trọng hơn, nếu ví hiện thực là phân bón cho “cây nghệ thuật” thì chân thực là chất lưu dẫn vô cùng cần thiết để cây phát triển một cách trọn vẹn.2 Hip-hop - Tiếng nói của người da màu 2.1 Âm nhạc là vũ khí đấu tranh Âm nhạc của Hip-hop là bản giao hưởng của công lý. Hip-hop sinh ra giữa dòng luân lý bất công, là sản phẩm tinh thần và phục vụ cho nhu cầu đấu tranh của người da màu, âm nhạc đó được biết đến với cái tên phổ biến là Rap. Đây là thể loại âm nhạc đường phố, cũng giống như các loại nhạc khác, nhạc rap được hình thành bởi 3 yếu tố chính: lyrics (lời bài hát), flow (âm điệu) và beat (nhạc nền).
Ở những năm 90 của thế kỷ trước, nhạc rap chính là tiếng nói của những người dân da màu tại những khu ổ chuột ở Mỹ, người da đen từ lâu vốn bị xem là những thành phần “mạc hạng” của xã hội, bị áp bức tàn nhẫn bởi nạn phân biệt chủng tộc gay gắt ở Mỹ cũng như những nơi có người da trắng sinh sống. Thêm vào đó, họ là những con người “thấp cổ bé họng”, luôn bị những ánh nhìn khinh 19 miệt hướng vào, chính điều này đã dẫn đến những uất nghẹn chất chứa trong lòng những người da màu để rồi khi âm nhạc của Hip-hop xuất hiện, nó trở thành một thứ vũ khí đặc biệt mà người da màu sở hữu. Trong những năm đầu tiên, âm nhạc của Hip-hop tập trung khai thác tối đa những vấn đề xoay quanh cuộc sống của những người dân da màu trong các khu ổ chuột. Chủ đề được họ tập trung nhiều và muốn làm nhất trong thời điểm đó chính là cảnh sát.
Cảnh sát là vấn đề cực kỳ lớn đối với người da đen, khi chế độ phân biệt chủng tộc còn đang thống trị tại Hoa Kỳ, người ta thường xuyên nhìn thấy những vụ việc mà người da đen bị đối xử cực kỳ bất công, chưa dùng lại ở đó có những khu vực bị cấm và chỉ dành riêng cho sắc tộc trắng. Chính những điều này đã khiến cho hình ảnh của cảnh sát da trắng dần trở nên xấu xa trong mắt của những người da đen, họ căm ghét cảnh sát, bởi lẽ họ biết trắng, những người mặc sắc phục kia không phải là người giữ công lý cho mình.