Luận văn về giảng dạy nhạc chèo cho đàn bầu tại trường ĐH VHNT QĐ

Chuyên đề nghiên cứu Giảng dạy nhạc chèo cho đàn bầu tại trường ĐH VHNT QĐ, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia giáo dục

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tâm
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội
• Chuyên ngành: Âm nhạc
• Đề tài: Giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại trường ĐHVHNTQĐ
• Loại tài liệu: Luận văn cao học

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHẠC CHÈO VÀ THỰC TẾ GIẢNG DẠY NHẠC CHÈO CHO ĐÀN BẦU TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUÂN ĐỘI
• 1.1. Khái quát về nhạc Chèo
• 1.2. Một số đặc điểm của các làn điệu Chèo cổ
• 1.3. Vai trò của đàn Bầu trong âm nhạc Chèo
• 1.4. Đặc trưng kỹ thuật diễn tấu các làn điệu Chèo trên đàn Bầu
• 2. CHƯƠNG 2: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY NHẠC CHÈO CHO ĐÀN BẦU TẠI TRƯỜNG ĐHVHNTQĐ
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nhạc Chèo và đàn Bầu

Nhạc Chèo là một trong những loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam, đặc biệt phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đàn Bầu, với âm thanh độc đáo và gần gũi với giọng người, đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện các làn điệu Chèo. Giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại trường ĐH VHNT QĐ không chỉ giúp sinh viên nắm vững kỹ thuật mà còn hiểu sâu về văn hóa và nghệ thuật dân tộc. Việc học nhạc Chèo không chỉ là học kỹ thuật mà còn là học cách cảm nhận và thể hiện tâm tư, tình cảm của nhân vật trong các vở diễn. Đàn Bầu không chỉ là nhạc cụ, mà còn là cầu nối giữa người biểu diễn và khán giả, mang đến những trải nghiệm âm nhạc sâu sắc.

1.1. Đặc điểm của nhạc Chèo

Nhạc Chèo có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất kể chuyện và sự phong phú trong các làn điệu. Các làn điệu Chèo thường có cấu trúc âm nhạc hoàn chỉnh, cho phép người nghe cảm nhận được nội dung câu chuyện một cách rõ ràng. Theo Hoàng Kiều, các làn điệu Chèo không chỉ đơn thuần là âm nhạc mà còn là một hình thức nghệ thuật tổng hợp, kết hợp giữa hát, múa và kịch. Điều này tạo nên sự độc đáo và hấp dẫn cho nhạc Chèo, khiến nó trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Việt.

1.2. Vai trò của đàn Bầu trong nhạc Chèo

Đàn Bầu có vai trò chủ chốt trong dàn nhạc Chèo, không chỉ hỗ trợ cho giọng hát mà còn tạo ra những âm thanh mang tính biểu cảm cao. Sự kết hợp giữa đàn Bầu và các nhạc cụ khác trong dàn nhạc tạo nên một không gian âm nhạc phong phú, giúp khán giả dễ dàng cảm nhận được tâm trạng của nhân vật. Đàn Bầu không chỉ đơn thuần là nhạc cụ, mà còn là một phần không thể thiếu trong việc thể hiện những cảm xúc sâu sắc của nhân vật trong các vở diễn Chèo.

II. Thực trạng giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ

Chương trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại trường ĐH VHNT QĐ hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù sinh viên được đào tạo bài bản về âm nhạc truyền thống, nhưng nội dung chương trình còn quá rộng, dẫn đến việc sinh viên không có đủ thời gian để tiếp xúc sâu với các bài bản cổ. Việc giảng dạy chưa chú trọng đúng mức đến hình thức hòa tấu nhạc cổ, điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Để nâng cao chất lượng giảng dạy, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện nội dung và phương pháp giảng dạy, giúp sinh viên có thể tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả hơn với nhạc cổ.

2.1. Nội dung chương trình giảng dạy

Nội dung chương trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐH VHNT QĐ hiện nay chủ yếu dựa trên các bài bản cổ và các tác phẩm mới. Tuy nhiên, số lượng bài bản cổ còn hạn chế, khiến sinh viên không có cơ hội thực hành và trải nghiệm đầy đủ. Việc giảng dạy cần được điều chỉnh để tập trung vào các bài bản cổ, giúp sinh viên nắm vững kỹ thuật và cảm nhận sâu sắc hơn về âm nhạc Chèo.

2.2. Phương pháp giảng dạy

Phương pháp giảng dạy hiện tại chủ yếu dựa vào truyền miệng và thực hành. Tuy nhiên, cần có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành để sinh viên có thể hiểu rõ hơn về các làn điệu Chèo. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp với việc sử dụng công nghệ trong giảng dạy sẽ giúp sinh viên tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả hơn với nhạc cổ, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đàn Bầu là một nhạc cụ truyền thống độc đáo của người Việt, chỉ với một dây đơn giản nhưng có khả năng tạo ra âm thanh ngọt ngào, trong trẻo và gần gũi với giọng người. Đàn Bầu giữ vị trí quan trọng trong các loại hình âm nhạc cổ truyền như Chèo, Tuồng, Cải Lương, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần dân tộc. Nghệ thuật sân khấu Chèo, đặc biệt phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, là một loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian đậm đà bản sắc Việt Nam, được bảo tồn và phát triển qua nhiều thế hệ. Tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội (ĐHVHNTQĐ), đàn Bầu được giảng dạy chuyên sâu nhằm đào tạo đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công phục vụ các đoàn nghệ thuật trong toàn quân.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ, từ đó đề xuất phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn, giúp sinh viên tiếp cận nhanh với nhạc cổ và nâng cao chất lượng đào tạo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào một số làn điệu Chèo trong chương trình đào tạo bộ môn đàn Bầu tại trường, với đối tượng là giáo trình, phương pháp giảng dạy và học sinh, sinh viên học đàn Bầu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo âm nhạc dân tộc tại các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các lý thuyết âm nhạc truyền thống và sư phạm chuyên ngành. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết âm nhạc dân tộc học: Nghiên cứu đặc điểm âm nhạc Chèo, cấu trúc làn điệu, kỹ thuật diễn tấu đàn Bầu trong bối cảnh văn hóa dân tộc.
• Lý thuyết sư phạm âm nhạc: Phân tích phương pháp giảng dạy, kỹ thuật truyền đạt kiến thức và kỹ năng âm nhạc cho học sinh, sinh viên trong môi trường đào tạo chuyên nghiệp.

Các khái niệm chính bao gồm: làn điệu Chèo, kỹ thuật diễn tấu đàn Bầu (luyến, rung, nhấn, vỗ, láy, giật, vuốt), phương pháp truyền khẩu, phương pháp sử dụng ký âm 5 dòng kẻ, hòa tấu nhạc cụ dân tộc, và phương pháp giảng dạy một thầy – một trò.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phân tích tài liệu: Nghiên cứu các công trình, giáo trình, tài liệu lịch sử và pháp luật liên quan đến âm nhạc Chèo và đàn Bầu.
• Quan sát và tham vấn chuyên gia: Tham dự các giờ dạy chuyên ngành đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ, phỏng vấn giảng viên và sinh viên để thu thập dữ liệu thực tiễn.
• Phương pháp thực nghiệm: Thực hành, kiểm tra và đánh giá quá trình học tập, diễn tấu của sinh viên nhằm rút ra kinh nghiệm sư phạm.
• Phương pháp so sánh: So sánh chương trình, giáo trình và phương pháp giảng dạy của ĐHVHNTQĐ với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (HVANQGVN) để xác định điểm mạnh, hạn chế và đề xuất cải tiến.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các lớp học đàn Bầu bậc Trung cấp và Đại học tại ĐHVHNTQĐ, với thời gian nghiên cứu kéo dài khoảng 2 năm, từ khảo sát thực trạng đến thử nghiệm phương pháp giảng dạy mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chương trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ còn hạn chế về số lượng bài bản: Chỉ có 17 làn điệu Chèo được sử dụng trong 360 tiết học hòa tấu, trong khi HVANQGVN có 32 làn điệu cho 80 tiết học. Điều này dẫn đến việc sinh viên thiếu đa dạng bài học, dễ gây nhàm chán và khó đáp ứng yêu cầu biểu diễn thực tế.

2. Phương pháp giảng dạy chủ yếu là một thầy – một trò theo trình tự giao bài – vỡ bài – trả bài: Phương pháp này phù hợp với học sinh Trung cấp, giúp uốn nắn kỹ thuật cơ bản, nhưng ở trình độ Đại học lại làm sinh viên bị động, thiếu sáng tạo và chủ động trong học tập.

3. Giáo trình giảng dạy chưa có sự đồng bộ và chuẩn xác: ĐHVHNTQĐ sử dụng giáo trình của HVANQGVN và các tài liệu chép tay cá nhân, dẫn đến sự không thống nhất, thiếu bài bản chuyên sâu, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.

4. Việc học hát Chèo chưa được chú trọng đúng mức: Học hát Chèo chỉ chiếm khoảng 8 tiết mỗi học kỳ, không nằm trong chương trình thi chính thức, gây khó khăn cho sinh viên trong việc hiểu và thể hiện đúng các làn điệu trên đàn Bầu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do chương trình đào tạo tại ĐHVHNTQĐ được xây dựng dựa trên nền tảng của HVANQGVN nhưng không được điều chỉnh phù hợp với đặc thù và điều kiện của trường. Việc tuyển sinh ở độ tuổi 14-17 khiến việc uốn nắn kỹ thuật cơ bản trở nên khó khăn hơn so với các học sinh nhỏ tuổi tại HVANQGVN. Bên cạnh đó, sự thiếu đa dạng trong giáo trình và hạn chế về số lượng bài bản làm giảm hứng thú học tập của sinh viên.

So sánh với các nghiên cứu trước đây cho thấy, các cơ sở đào tạo khác như HVANQGVN đã có sự đầu tư bài bản hơn về giáo trình và phương pháp giảng dạy, giúp sinh viên tiếp cận sâu hơn với âm nhạc Chèo. Việc học hát Chèo được tích hợp chặt chẽ với học đàn giúp sinh viên hiểu rõ hơn về nội dung và kỹ thuật biểu diễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng bài bản trong giáo trình của ĐHVHNTQĐ và HVANQGVN, bảng phân bổ thời gian học hát, học hòa tấu và học chuyên ngành, cũng như biểu đồ đánh giá mức độ hài lòng và hiệu quả học tập của sinh viên theo từng phương pháp giảng dạy.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện giáo trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu riêng biệt tại ĐHVHNTQĐ: Tăng số lượng bài bản lên khoảng 30-40 làn điệu, đa dạng về kỹ thuật và phong cách, phù hợp với trình độ học sinh Trung cấp và Đại học. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban biên soạn giáo trình của khoa Nghệ thuật Dân tộc và Miền núi phối hợp với các nghệ nhân.

2. Đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng kết hợp một thầy – một trò với làm việc nhóm và tự học có hướng dẫn: Khuyến khích sinh viên chủ động tìm hiểu tư liệu, tham gia thảo luận, tự vỡ bài và sáng tạo trong diễn tấu. Thời gian áp dụng: ngay từ năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: giảng viên bộ môn đàn Bầu.

3. Tăng cường học hát Chèo song song với học đàn Bầu: Tích hợp hát Chèo thành môn học chính thức, tăng thời lượng lên ít nhất 20 tiết mỗi học kỳ, giúp sinh viên hiểu sâu sắc lời ca và kỹ thuật biểu diễn. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể thực hiện: khoa Thanh nhạc phối hợp khoa Nghệ thuật Dân tộc và Miền núi.

4. Tổ chức các buổi tham vấn, tập huấn với nghệ nhân, nghệ sĩ kỳ cựu: Mời các chuyên gia biểu diễn, giảng dạy trực tiếp để truyền đạt kinh nghiệm, kỹ thuật và phong cách biểu diễn đặc trưng của nhạc Chèo. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu và khoa Nghệ thuật Dân tộc và Miền núi.

5. Phát triển hệ thống tư liệu nghe nhìn đa dạng, hiện đại: Xây dựng thư viện tư liệu số, video biểu diễn, tài liệu âm thanh để sinh viên dễ dàng tiếp cận và học tập. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: phòng Công nghệ thông tin và khoa Nghệ thuật Dân tộc và Miền núi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và cán bộ đào tạo âm nhạc dân tộc: Nhận diện các phương pháp giảng dạy hiệu quả, cải tiến giáo trình và nâng cao chất lượng đào tạo đàn Bầu trong môi trường giáo dục chuyên nghiệp.

2. Sinh viên và học viên âm nhạc chuyên ngành đàn Bầu: Hiểu rõ đặc điểm âm nhạc Chèo, kỹ thuật diễn tấu và phương pháp học tập phù hợp để nâng cao trình độ biểu diễn.

3. Nghệ nhân, nghệ sĩ biểu diễn nhạc cụ dân tộc: Tham khảo các kỹ thuật diễn tấu và cách phối hợp trong dàn nhạc Chèo, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống.

4. Nhà nghiên cứu văn hóa và âm nhạc dân tộc: Có cơ sở khoa học để nghiên cứu sâu hơn về âm nhạc Chèo, vai trò của đàn Bầu và phương pháp giảng dạy trong bối cảnh hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đàn Bầu lại quan trọng trong âm nhạc Chèo?
   Đàn Bầu có âm thanh độc đáo, trong trẻo gần giọng người, giúp bắt hơi, lấy giọng và tạo cảm hứng cho diễn viên hát. Nó thể hiện được nội tâm sâu sắc trong các làn điệu Chèo, đặc biệt trong các đoạn cao trào tình cảm.

2. Phương pháp giảng dạy nào đang được áp dụng tại ĐHVHNTQĐ?
   Phương pháp chủ yếu là một thầy – một trò theo trình tự giao bài – vỡ bài – trả bài, kết hợp với ký âm 5 dòng kẻ và truyền khẩu. Tuy nhiên, phương pháp này còn hạn chế ở trình độ Đại học do thiếu sự chủ động và sáng tạo của sinh viên.

3. Giáo trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ có điểm gì hạn chế?
   Giáo trình hiện tại có số lượng bài bản ít (17 làn điệu), chưa phong phú và chưa đồng bộ, nhiều bài bản còn sơ sài, không bám sát lời ca, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng biểu diễn của sinh viên.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả học tập đàn Bầu phong cách Chèo?
   Kết hợp học hát Chèo với học đàn, tăng cường nghe tư liệu hát Chèo, áp dụng phương pháp giảng dạy đa dạng, khuyến khích sinh viên tự tìm tòi, sáng tạo và tham gia thảo luận nhóm sẽ giúp nâng cao hiệu quả học tập.

5. Vai trò của nghệ nhân và nghệ sĩ kỳ cựu trong giảng dạy là gì?
   Họ cung cấp kinh nghiệm thực tiễn, kỹ thuật biểu diễn đặc trưng và phong cách truyền thống, giúp sinh viên hiểu sâu sắc hơn về âm nhạc Chèo và phát triển kỹ năng diễn tấu linh hoạt, sáng tạo.

Kết luận

• Đàn Bầu là nhạc cụ chủ chốt trong dàn nhạc Chèo, góp phần thể hiện sâu sắc giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam.
• Chương trình và giáo trình giảng dạy nhạc Chèo cho đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ còn nhiều hạn chế về số lượng bài bản, phương pháp và sự đồng bộ.
• Phương pháp giảng dạy một thầy – một trò phù hợp với trình độ Trung cấp nhưng cần đổi mới để phát huy tính chủ động, sáng tạo ở trình độ Đại học.
• Việc tăng cường học hát Chèo, phối hợp với nghệ nhân và phát triển tư liệu nghe nhìn là cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng giáo trình mới, đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường hợp tác với nghệ nhân và phát triển hệ thống tư liệu đa dạng.

Hành động ngay hôm nay: Các giảng viên và nhà quản lý giáo dục âm nhạc nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo đàn Bầu tại ĐHVHNTQĐ và các cơ sở đào tạo khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu” của luận văn: “chương trình giảng dạy nhạc cụ truyền thống tại trường ĐHVHNTQĐ phần lớn được xây dựng từ nền tảng chương trình giảng dạy của trường Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam" nên nhìn chung, khung chương trình đào tạo của trường ĐHVHNTQĐ không khác nhiều so với HVÂNQGVN. Tại trường HVÂNQGVN, chương trình đào tạo được ấn định như sau: - Đối với học sinh TC (6 năm) + Năm thứ nhất và năm thứ hai: giải quyết các kỹ thuật tay phải và tay trái, ứng dụng trên các bài dân ca Bắc – Trung – Nam.và các ca khúc thiếu nhi chuyên soạn. 17 + Năm thứ ba: tiếp tục học thêm các kỹ thuật rung, vỗ, vuốt – những kỹ thuật được sử dụng trong các làn điệu Chèo, học sinh được làm quen dần với phong cách Chèo, các ca khúc và sáng tác mới. + Năm thứ tư: củng cố các kỹ thuật đã học, ứng dụng trong một số bài bản nhỏ của nhạc Huế, cùng các ca khúc và sáng tác mới.

+ Năm thứ năm: hoàn thiện các kỹ thuật trên đàn Bầu, học kỹ thuật vê và gảy 2 chiều, làm quen với phong cách nhạc Tài tử – Cải lương, song song với các điệu Lý của Nam Bộ. + Năm thứ sáu: là năm tốt nghiệp nên học sinh được ôn luyện tổng hợp các kỹ thuật và các bài bản cổ của cả 3 phong cách, cùng với các tác phẩm tiêu biểu viết cho đàn Bầu phù hợp với trình độ TC. - Đối với học sinh Đại học (4 năm) + Năm thứ nhất: học phong cách Chèo và tác phẩm được sáng tác dựa trên chất liệu Chèo. + Năm thứ hai: học phong cách Huế và các tác phẩm mới cùng chất liệu.

+ Năm thứ ba: học phong cách Tài tử – Cải lương với các tác phẩm mới cùng chất liệu. + Năm thứ tư: năm tốt nghiệp, sinh viên được ôn luyện tổng hợp các bài bản cổ và các tác phẩm mới để lựa chọn ra các bài tiêu biểu và phù hợp đối với trình độ tốt nghiệp. Đối với cả 2 chương trình giảng dạy thì 3 phong cách nhạc cổ đều được sắp xếp theo thứ tự: Chèo – Huế – Tài tử Cải lương, và 4 năm ĐH thì chương trình học của cả 2 trường hầu như giống nhau. Tuy nhiên, so với HVÂNQGVN có chương trình đào tạo bậc TC là 6 năm, thì 4 năm học TC tại ĐHVHNTQĐ là chặng đường rất gian nan và thử thách.

Trong 2 năm đầu, tại HVÂNQGVN, học sinh được chú tâm học riêng về các kỹ thuật của đàn Bầu, và có 5 năm để nâng cao dần mức độ khó và hoàn thiện tất cả các kỹ thuật của đàn Bầu song song với các phong cách nhạc cổ. Trong khi đó tại ĐHVHNTQĐ, học sinh chỉ có 1 năm để tập trung học riêng về 18 các kỹ thuật cơ bản của đàn Bầu và 2 năm tiếp theo để hoàn thiện toàn bộ kỹ thuật song song với các phong cách nhạc cổ là Chèo và Huế. Chưa kể, tuyển sinh bắt đầu từ độ tuổi 14 – 17 tuổi là một thách thức rất lớn đối với trường ĐHVHNTQĐ, bởi ở tuổi này, xương học sinh hầu như đã cứng cáp, mất rất nhiều thời gian mà cũng rất khó để uốn nắn cho học sinh những kỹ thuật cơ bản cần sự mềm mại. Vì vậy, người giảng viên cần tìm ra phương pháp giảng dạy, phương pháp truyền đạt phù hợp với học viên nhất, kết hợp với giáo trình giảng dạy phù hợp với chương trình giảng dạy của trường ĐHVHNTQĐ.

Bởi vậy, việc sử dụng y nguyên giáo trình của HVÂNQGVN phục vụ cho việc giảng dạy cũng chưa thực sự phù hợp, đòi hỏi phải có một giáo trình khác vừa cơ bản, vừa phong phú và đa dạng về kỹ thuật cũng như bài bản, phù hợp với mọi trình độ của học sinh trong môi trường giảng dạy của trường ĐHVHNTQĐ. Về giáo trình chúng tôi sẽ phân tích cụ thể hơn trong phần sau. Với mục tiêu đào tạo cho học sinh kiến thức âm nhạc toàn diện, trong quá trình học tập tại trường, học sinh sẽ được trang bị kiến thức âm nhạc cũng như các kỹ năng diễn tấu của cây đàn để có thể xử lý tốt các bài bản cổ cũng như các tác phẩm mới. Các phong cách truyền thống: Chèo, Huế, Tài tử – Cải lương và Tuồng được học phải được học viên nắm vững và chơi một cách bài bản, có thể đáp ứng phần lớn yêu cầu của các dàn nhạc sân khấu.

Vì vậy, tiêu chí chọn bài bản đưa vào giáo trình giảng dạy phụ thuộc vào thời lượng nhưng vẫn phải đáp ứng được mục đích đào tạo của trường đã đưa ra. Các làn điệu Chèo được dùng cho đàn Bầu ở bậc TC: + Lới lơ, Cách cú, Hề mồi, Xẩm xoan, Dương xuân, Gà rừng. Đây là các làn điệu ngắn, giai điệu hay và dễ thuộc, là bước đầu đưa học viên làm quen với âm nhạc Chèo. Đây là những làn điệu đã được rút ngắn lại chỉ học 2 trổ, hoặc các ngón kỹ thuật được soạn đơn giản, phù hợp với trình độ TC.

19 - Các làn điệu được dùng cho đàn Bầu ở bậc ĐH: + Đào liễu, Luyện năm cung, Chinh phụ, Tình thư hạ vị, Nhịp đuổi, Tò vò, Làn thảm, Sa lệch chênh. Đây là những làn điệu diễn tấu với tốc độ hơi chậm hoặc chậm, một số bài bản so với trình độ TC đã được soạn với kỹ thuật khó hơn, đầy đủ hơn (như làn điệu Đào liễu, Luyện năm cung, Nhịp đuổi được thêm vỉa, thêm trổ.), đòi hỏi các em phải xử lý nắn nót và điêu luyện chứ không chỉ dừng lại ở việc thuộc bài như ở trình độ TC Sự phân bố các làn điệu học từ TC đến ĐH về cơ bản có thể coi là hợp lý. Dĩ nhiên, giảng viên vẫn phải dựa vào trình độ tiếp thu của hssv để lựa chọn bài bản cho phù hợp. Một số làn điệu như Đào liễu, Luyện năm cung trong năm TC học sinh được học 2 trổ, hay Cấm giá, Bình thảo, lên tới ĐH thì sinh viên được học các làn điệu đủ trổ, hoặc một trích đoạn hoàn thiện (Thị Mầu lên chùa).

Ưu điểm của việc cho sinh viên học lại một cách kỹ hơn những làn điệu đã học từ bậc TC là sinh viên có thể biết được bố cục của bài, làn điệu đó có bao nhiêu trổ, mối quan hệ giữa từng trổ. Nhược điểm rất lớn chương trình học là mặc dù các phong cách truyền thống được giảng dạy nhằm giới thiệu chứ không chuyên sâu, nhưng với số lượng bài trong chương trình học như vậy vẫn còn nghèo nàn, giảng viên không có nhiều sự lựa chọn để đưa ra những làn điệu phù hợp với sở trường của hssv, ngoài ra sự lặp lại các bài bản trong 2 bậc TC và ĐH dễ gây nhàm chán cho cả người học lẫn người dạy. Thời gian cho việc học chuyên ngành là 60 tiết/ năm, 2 tiết/ tuần (học trong 15 tuần) kéo dài trong 2 học kỳ (mỗi kỳ 15 tuần = 30 tiết). Mỗi năm có 4 đợt kiểm tra chất lượng chuyên môn: 2 kỳ thi giữa học kỳ và 2 kỳ thi cuối học kỳ.

+ Bậc TC: Thi giữa học kỳ: 2 bài (1 bài tập + 1 tiểu phẩm hoặc 1 bài bản) Thi cuối học kỳ: 3 bài (1 bài tập + 1 tiểu phẩm + 1 bài bản hoặc 1 nhạc cổ) 20 Thi tốt nghiệp (cuối năm thứ 4): 5 bài (3 nhạc cổ tự chọn giữa Chèo – Huế – Cải lương và 2 tác phẩm ) + Bậc ĐH: Thi giữa học kỳ: 2 bài (1 nhạc cổ + 1 tác phẩm hoặc 2 nhạc cổ) Thi cuối học kỳ: 3 bài (2 nhạc cổ + 1 tác phẩm hoặc 1 nhạc cổ + 2 tác phẩm) Thi tốt nghiệp (cuối năm thứ 4): 5 bài (đầy đủ 3 nhạc cổ theo 3 phong cách khác nhau và 2 tác phẩm). Tùy theo chương trình học mà lựa chọn bài thi, ví dụ năm thứ nhất bậc ĐH, sinh viên được học Chèo, kỳ thi cuối học kỳ sẽ tự chọn 2 làn điệu Chèo và 1 tác phẩm, hoặc 1 làn điệu Chèo và 2 tác phẩm. Năm thứ 2 bậc TC, học sinh được tiếp xúc với Chèo song song với học kỹ thuật cơ bản và các bài dân ca, kỳ thi giữa học kỳ và cuối học kỳ, học sinh được lựa chọn giữa 1 bài ca khúc, dân ca hoặc 1 làn điệu Chèo. Qua thực tế chúng tôi nhận thấy đối với trình độ TC thì kỹ thuật diễn tấu của học sinh TC năm thứ 2 còn rất hạn chế, nên học sinh thường chọn bài thi học kỳ là các bài bản ca khúc chứ không chọn thi bằng làn điệu Chèo.

b/ Học hát Chèo: Tại trường ĐHVHNTQĐ, hát Chèo chưa trở thành 1 môn học độc lập mà chỉ đơn thuần là một số tiết đầu học kỳ nằm trong số các tiết hòa tấu, bổ trợ cho bộ môn hòa tấu và không nằm trong chương trình thi học kỳ. Tùy vào sự sắp xếp của khoa mà mỗi năm học Chèo hssv sẽ được học hát Chèo 8 tiết/ 2 buổi/ 1 học kỳ. Theo chúng tôi, việc phân bổ như vậy chưa hợp lý, bởi việc học hát Chèo nếu được duy trì song song với việc học hòa tấu và nhạc cụ chuyên ngành sẽ đem lại nhiều thuận lợi hơn cho quá trình luyện tập và diễn tấu trên nhạc cụ. Điều này tạo cảm hứng, giúp sinh viên dễ thuộc, dễ tiếp thu hơn, cũng như hiểu được các kỹ thuật tinh tế của người hát để vận dụng vào nhạc cụ.

Theo Thạc sĩ Bùi Lệ Chi: “Việc nắm vững lòng bản thông qua lời ca là vô cùng cần thiết đối với một học sinh học nhạc cụ truyền thống”. Tác giả Vũ Nhật Thăng trong hội 21 thảo Nhạc viện Hà Nội khi thảo luận chủ đề: “Xướng âm cho sinh viên học nhạc cụ dân tộc” còn cho rằng: “Xướng âm dân tộc được thực hiện ở giai đoạn đầu của việc học nhạc dân tộc là hát các lòng bản…. Đó không phải là một thói quen vô lý mà là một việc làm bắt buộc để từ đó tạo khả năng cho người học nắm bắt được các tương quan cao độ với sự thay đổi quá tinh tế qua các hơi khác nhau”. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc học hát bài bản cổ trong quá trình học đàn bài bản cổ.

c/ Học hòa tấu: Dàn nhạc Chèo hòa tấu theo một mạch chảy âm thanh thống nhất, tuy có lúc chìm, lúc nổi, lúc đối đáp, lúc đồng điệu, nương nhau cùng gắn kết. Không chỉ là việc thuộc lòng làn điệu để truyền cảm xúc vào giọng đàn của mình, nhạc công còn phải biết lắng nghe những nhạc cụ còn lại để cùng hòa điệu hòa sắc.