Luận án tiến sĩ lịch sử đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của đảng cộng sản việt nam từ năm 2001 đến năm 2016

Luận án tiến sĩ phân tích đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam giai đoạn 2001-2016.

• Tác giả: Lưu Ngọc Long
• Người hướng dẫn: PGS, TS Đoàn Minh Huấn
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đường Lối Phát Triển Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng Xã Hội Chủ Nghĩa Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Từ Năm 2001 Đến Năm 2016
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình khoa học đã được công bố liên quan đến luận án
• 1.2. Kết quả của các công trình đã được công bố và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: BƯỚC ĐẦU ĐỊNH HÌNH ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM (2001 - 2010)
• 2.1. Cơ sở hình thành đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (2001 – 2010)
• 2.2. Nhận thức bước đầu của Đảng về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (2001 – 2010)
• 2.3. Bước đầu hiện thực hóa đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (2001 – 2010)
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THEO TIÊU CHUẨN HIỆN ĐẠI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ (2011 – 2016)
• 3.1. Bối cảnh tác động đến việc bổ sung, phát triển đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo các tiêu chuẩn hiện đại, hội nhập quốc tế
• 3.2. Bước phát triển nhận thức mới của Đảng về xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo các tiêu chuẩn hiện đại, hội nhập quốc tế
• 3.3. Hiện thực hóa đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp cận dần theo các tiêu chuẩn hiện đại, hội nhập quốc tế (2011 - 2016)
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Một số nhận xét
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng CSVN 2001 2016

Luận án tập trung phân tích đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng CSVN trong giai đoạn 2001-2016. Đây là giai đoạn quan trọng khi Việt Nam chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng một mô hình kinh tế mới, phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế và yêu cầu phát triển bền vững.

1.1. Cơ sở hình thành đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án chỉ ra rằng, đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN được hình thành dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng CSVN. Giai đoạn 2001-2010 đánh dấu bước đầu nhận thức của Đảng về mô hình kinh tế này, với việc xác định rõ vai trò của kinh tế thị trường trong phát triển lực lượng sản xuất và hội nhập quốc tế.

1.2. Hiện thực hóa đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án phân tích quá trình hiện thực hóa đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN thông qua các chính sách kinh tế cụ thể. Giai đoạn 2011-2016 chứng kiến sự bổ sung và phát triển đường lối này, đặc biệt là việc áp dụng các tiêu chuẩn hiện đại và hội nhập quốc tế. Đảng đã nhận thức rõ hơn về vai trò của kinh tế thị trường trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đảm bảo phát triển bền vững.

II. Thành tựu và hạn chế của đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án đánh giá những thành tựu và hạn chế của đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN trong giai đoạn 2001-2016. Những thành tựu nổi bật bao gồm sự tăng trưởng kinh tế ổn định, hội nhập quốc tế sâu rộng và cải thiện đời sống nhân dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như sự bất ổn kinh tế vĩ mô, khó khăn trong quản lý doanh nghiệp nhà nước và các vấn đề xã hội chưa được giải quyết triệt để.

2.1. Thành tựu trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án nhấn mạnh những thành tựu đạt được trong việc thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, bao gồm sự tăng trưởng GDP ổn định, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đặc biệt, việc hội nhập quốc tế đã giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

2.2. Hạn chế và thách thức trong quá trình thực hiện

Luận án chỉ ra những hạn chế trong quá trình thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, bao gồm sự bất ổn kinh tế vĩ mô, khó khăn trong quản lý doanh nghiệp nhà nước và các vấn đề xã hội như bất bình đẳng và ô nhiễm môi trường. Những hạn chế này đòi hỏi sự điều chỉnh và hoàn thiện chính sách trong tương lai.

III. Kinh nghiệm và bài học từ đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Luận án đúc kết những kinh nghiệm và bài học từ quá trình thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN trong giai đoạn 2001-2016. Những kinh nghiệm này bao gồm việc kết hợp hài hòa giữa cơ chế thị trường và vai trò quản lý của nhà nước, đảm bảo sự phát triển bền vững và công bằng xã hội. Những bài học này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện đường lối phát triển kinh tế trong tương lai.

3.1. Kinh nghiệm trong hoạch định và thực hiện chính sách kinh tế

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp hài hòa giữa cơ chế thị trường và vai trò quản lý của nhà nước trong quá trình hoạch định và thực hiện chính sách kinh tế. Điều này giúp đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của nền kinh tế.

3.2. Bài học về phát triển bền vững và công bằng xã hội

Luận án chỉ ra rằng, việc đảm bảo phát triển bền vững và công bằng xã hội là yếu tố then chốt trong quá trình thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. Những bài học này cần được áp dụng trong các chính sách kinh tế tương lai để đảm bảo sự phát triển toàn diện của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình khoa học "Đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2016" của nghiên cứu sinh Lưu Ngọc Long (Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Mã số: 62 22 03 15; Người hướng dẫn: PGS, TS. Đoàn Minh Huấn và TS. Trần Thị Mỹ Hường, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2020) giải quyết một vấn đề then chốt trong lý luận và thực tiễn phát triển của Việt Nam thời kỳ Đổi mới. Bước chuyển mang tính lịch sử từ mô hình kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (KTTT định hướng XHCN) là một sự lựa chọn sáng tạo, chưa có tiền lệ lịch sử đối với các quốc gia quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Khoảng trống học thuật cốt lõi (research gap) mà luận án giải quyết là sự thiếu vắng một công trình sử học - lý luận chuyên khảo, hệ thống hóa và phân kỳ rành mạch tiến trình vận động tư duy lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn bản lề 2001–2016. Đây là thời kỳ mô hình KTTT định hướng XHCN được xác lập chính thức tại Đại hội IX (2001), phát triển nội hàm tại Đại hội X (2006), hoàn thiện trong Cương lĩnh 2011 (Đại hội XI) và tiệm cận các chuẩn mực kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế sâu rộng tại Đại hội XII (2016). Đồng thời, luận án trực diện giải quyết mâu thuẫn giữa lý luận và thực tiễn thực thi, như Đảng đã thẳng thắn nhận định: "Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa đủ rõ, nhất là về kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tập thể; về cơ chế phân bổ nguồn lực, sở hữu đất đai, cơ chế giá một số hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu. Chưa thật sự phát huy đầy đủ quyền tự do kinh doanh của người dân theo quy định của Hiến pháp, pháp luật".

Luận án xác lập 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1: Những tiền đề lý luận, bối cảnh kinh tế - chính trị quốc tế và thực tiễn trong nước nào đã thúc đẩy sự chuyển dịch tư duy của Đảng về kinh tế thị trường giai đoạn 2001–2016?
• RQ2: Quá trình thể chế hóa và hiện thực hóa đường lối phát triển KTTT định hướng XHCN đã diễn ra qua các nấc thang nhận thức nào, đạt được thành tựu và bộc lộ hạn chế gì?
• RQ3: Những bài học kinh nghiệm lịch sử nào có giá trị chỉ dẫn phương pháp luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường giai đoạn tiếp theo?
• H1: Đường lối phát triển KTTT định hướng XHCN không phải là giải pháp tình thế mà là quy luật tiến hóa khách quan, phát triển từ tư duy "dò đá qua sông" sang xác lập khung khổ thể chế đồng bộ.
• H2: Sự phát triển nhận thức của Đảng gắn liền với việc giải quyết hài hòa mối quan hệ biện chứng giữa tuân thủ các quy luật khách quan của thị trường và giữ vững bản chất xã hội chủ nghĩa vì con người.
• H3: Thể chế hóa vai trò bình đẳng của các thành phần kinh tế, đặc biệt là tái định vị kinh tế tư nhân và tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN), là chìa khóa bảo đảm tính độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế.

Khung khổ lý thuyết của công trình tích hợp phép biện chứng duy vật lịch sử Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế, lý thuyết kinh tế chính trị chuyển đổi và lý thuyết Nhà nước kiến tạo phát triển (Developmental State). Về quy mô, nghiên cứu bao quát tiến trình 15 năm qua 4 kỳ Đại hội Đảng toàn quốc (IX, X, XI, XII), khảo sát toàn diện các chỉ số kinh tế vĩ mô, cấu trúc thể chế sở hữu, phân phối và an sinh xã hội tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài được tổng hợp qua 3 dòng học thuật chính với sự tham gia của các học giả trong nước và quốc tế:

1. Dòng nghiên cứu về các mô hình kinh tế thị trường trên thế giới và bài học chuyển đổi: Các công trình của Adam Fforde và Stefan de Vylder (1996) về sự chuyển dịch kinh tế ở Việt Nam từ kế hoạch sang thị trường; Ari Kokko và Fredrik Sjöholm (2005) về năng lực quốc tế hóa của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN); Lê Văn Sang (2002) về các mô hình KTTT Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản; Hoàng Xuân Nghĩa (2005) so sánh các biến thể thị trường tự do và thị trường xã hội; Lê Du Phong, Trịnh Mai Vân và Hồ Thị Hải Yến (2012) phân tích quá trình tư nhân hóa và tái lập thể chế tại Hungary giai đoạn 1990–2010.
2. Dòng nghiên cứu về mô hình kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa tại Trung Quốc và Lào: Công trình của Củng Kim Quốc, Trương Đạo Căn và Cố Quang Thanh (2001) về sáng tạo lý luận KTTT XHCN đặc sắc Trung Quốc; Đỗ Tiến Sâm và Lê Văn Sang (2007) về hoàn thiện thể chế kinh tế công hữu và phi công hữu; Trì Phúc Lâm (2012) về chiến lược "ưu tiên dân giàu" và cung cấp dịch vụ công bình đẳng; kỷ yếu hội thảo quốc tế của Hội đồng Lý luận Trung ương (2011) về kinh nghiệm thực tiễn giữa Việt Nam và CHDCND Lào.
3. Dòng nghiên cứu thể chế và đường lối kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam: Đặng Phong (2008, 2009) phục dựng quá trình "phá rào" và chuyển đổi tư duy kinh tế 1975–1989; Đinh Văn Ân (2006), Nguyễn Văn Hậu và Nguyễn Thị Như Hà (2008) phân tích thể chế kinh tế thị trường trong điều kiện gia nhập WTO; Nguyễn Viết Thông, Đinh Quang Ty và Lê Minh Nghĩa (2014, 2015) luận giải sâu sắc nội hàm định hướng XHCN qua 30 năm Đổi mới; Vũ Văn Phúc (2014), Chu Văn Cấp (2014), Phùng Quốc Hiển (2017) bàn về mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và các thành phần kinh tế.

Trong y văn học thuật tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận sâu sắc:

• Luồng quan điểm thứ nhất (Chủ nghĩa Tự do mới - Neoliberalism): Cho rằng KTTT chỉ có thể vận hành hoàn hảo khi triệt tiêu vai trò kinh tế của Nhà nước, tư nhân hóa tuyệt đối toàn bộ khu vực công và xóa bỏ mọi định hướng chính trị, coi KTTT và định hướng XHCN là hai phạm trù loại trừ lẫn nhau.
• Luồng quan điểm thứ hai (Kinh tế học Thể chế và Kinh tế thị trường xã hội): Khẳng định thị trường không thể tự điều tiết các thất bại vĩ mô (market failures). Nhà nước phải đóng vai trò kiến tạo, phân bổ nguồn lực công bằng và thiết lập mạng lưới an sinh xã hội để bảo đảm phát triển bền vững.

Luận án định vị bản thân ở điểm giao thoa giữa sử học chính trị và kinh tế học thể chế phát triển. Luận án vượt lên trên các công trình nghiên cứu kinh tế thuần túy bằng việc soi chiếu tiến trình lịch sử thông qua lăng kính đường lối lãnh đạo của Đảng, làm rõ tính biện chứng giữa nhận thức lý luận và hành động thực tiễn. Nghiên cứu so sánh trực tiếp mô hình của Việt Nam với hai trường hợp quốc tế tiêu biểu: (1) Mô hình KTTT XHCN Trung Quốc (dựa trên nền tảng công hữu quy mô lớn và tập trung quyền lực kinh tế nhà nước) và (2) Mô hình Kinh tế thị trường xã hội (Soziale Marktwirtschaft) của Cộng hòa Liên bang Đức do Alfred Müller-Armack và Ludwig Erhard khởi xướng (kết hợp tự do cạnh tranh với cân bằng xã hội). Từ đó, luận án chứng minh mô hình KTTT định hướng XHCN của Việt Nam mang bản sắc độc lập, lấy phát triển con người làm trung tâm, không sao chép nguyên bản bất kỳ hình mẫu nào.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời đại mới thông qua các phát triển cụ thể:

• Bổ sung quy luật thời kỳ quá độ: Chứng minh luận điểm nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần không phải là sự nhượng bộ tạm thời trước khó khăn kinh tế, mà là bước đi tất yếu khách quan. Luận án tái khẳng định định hướng của Đại hội VIII: "Sản xuất hàng hóa không đối lập với CNXH, mà là thành tựu phát triển chung của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng CNXH và cả khi CNXH đã được xây dựng".
• Mô hình hóa quan hệ cấu trúc: Xác lập hệ thống 4 thành tố cốt lõi của nền KTTT định hướng XHCN: (1) Đa dạng hóa hình thức sở hữu; (2) Vận hành đồng bộ theo quy luật thị trường; (3) Nhà nước pháp quyền quản lý, định hướng; (4) Phân phối gắn liền tiến bộ và công bằng xã hội.
• Hệ thống hóa luận đề lý thuyết:
  • Luận đề 1 (P1): Tính định hướng XHCN không làm triệt tiêu các quy luật thị trường (giá trị, cung - cầu, cạnh tranh) mà tích hợp chúng thành công cụ giải phóng lực lượng sản xuất.
  • Luận đề 2 (P2): Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo không đồng nghĩa với độc quyền bao cấp DNNN, mà thể hiện ở năng lực định hướng vĩ mô, giữ vững ổn định kinh tế và dẫn dắt các khu vực kinh tế khác.
  • Luận đề 3 (P3): Kinh tế tư nhân chuyển dịch từ đối tượng cải tạo sang vai trò động lực cấu thành quan trọng bậc nhất của nền kinh tế quốc dân.
• Bước chuyển mô thức nhận thức (Paradigm Shift): Chuyển hóa căn bản từ mô hình phân bổ nguồn lực hành chính - hiện vật sang phân bổ nguồn lực dựa trên cơ chế thị trường minh bạch và hội nhập kinh tế quốc tế theo các tiêu chuẩn thế hệ mới.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa 3 trường phái lý thuyết: (1) Lý luận Hình thái kinh tế - xã hội Mác-xít; (2) Kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics); (3) Lý thuyết Nhà nước kiến tạo (Developmental State Theory).

   [Bối cảnh Toàn cầu hóa & Khủng hoảng kinh tế]

Cách tiếp cận phân tích này bảo đảm tính chặt chẽ về điều kiện biên (boundary conditions): Nghiên cứu đặt trong bối cảnh thể chế chính trị nhất nguyên do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nền kinh tế đang phát triển có thu nhập trung bình thấp và chịu sự tác động sâu sắc của các cú sốc tài chính toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý khoa học: Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử kết hợp với trường phái Hiện thực phê phán (Critical Realism), nhằm giải mã cơ chế vận động bên trong của các quyết sách chính trị - kinh tế.
• Phương pháp tiếp cận: Vận dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành (Interdisciplinary approach) giữa Lịch sử Đảng, Kinh tế chính trị học, Luật học và Xã hội học chính trị.
• Thiết kế phân tầng đa cấp độ (Multi-level design):
  • Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích Cương lĩnh chính trị, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc (IX, X, XI, XII) và các Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương (đặc biệt là HNTƯ 6 khóa X, HNTƯ 3 khóa XI, HNTƯ 5 khóa XII).
  • Cấp độ trung mô (Meso-level): Đánh giá quá trình thể chế hóa đường lối thành hệ thống pháp luật của Nhà nước (Luật Doanh nghiệp 2005/2014, Luật Cạnh tranh 2004, Luật Đầu tư 2005/2014, Hiến pháp 2013).
  • Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát tác động thực thi đối với khu vực DNNN, doanh nghiệp tư nhân, thị trường lao động và mức sống dân cư.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu tư liệu: Chọn mẫu mục đích (Purposive Sampling) toàn bộ các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết chính thức của Đảng; các đạo luật kinh tế then chốt ban hành giai đoạn 2001–2016; các báo cáo thống kê thường niên và dữ liệu điều tra mức sống dân cư (VHLSS).
• Giao thoa và tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa 3 nguồn dữ liệu độc lập: (1) Văn kiện, hồ sơ nghị quyết của Đảng; (2) Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê và báo cáo điều hành của Chính phủ; (3) Báo cáo đánh giá độc lập của các tổ chức quốc tế (Ngân hàng Thế giới - WB, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc - UNDP, Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB).
• Bảo đảm độ tin cậy lịch sử: Phục dựng sự kiện theo trật tự biên niên chính xác, xác minh nguồn gốc văn bản gốc, thẩm định bối cảnh xuất hiện của từng chủ trương để loại trừ độ lệch chủ quan.

Data và phân tích

• Đặc trưng nguồn dữ liệu: Khai thác khối lượng dữ liệu khổng lồ từ các công trình nghiên cứu kinh tế - xã hội 10 năm (2001–2010) và 5 năm (2011–2015) của Tổng cục Thống kê; Báo cáo "Việt Nam 2035: Hướng tới thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ" (WB & Bộ KH&ĐT); Báo cáo Phát triển con người Việt Nam 2015 của UNDP.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng kỹ thuật phân tích nội dung (Content Analysis), phân tích so sánh lịch sử (Historical Comparative Method) và thống kê mô tả xu hướng biến động kinh tế vĩ mô.
• Số liệu minh chứng tiêu biểu:
  • Tác động của khủng hoảng tài chính châu Á 1997 khiến vốn FDI đăng ký vào Việt Nam giảm sút nghiêm trọng: năm 1997 chỉ đạt hơn 5,5 tỷ USD so với 10,1 tỷ USD năm 1996.
  • Phân tích chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế hướng tới mục tiêu tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm 85% GDP vào năm 2020.
  • Đánh giá sự biến động chỉ số lạm phát, nợ xấu ngân hàng và năng suất lao động tổng hợp (TFP) trong giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác lập cột mốc bản lề về thể chế hóa mô hình KTTT định hướng XHCN (2001): Đại hội IX chính thức sử dụng thuật ngữ "Kinh tế thị trường định hướng XHCN", khẳng định đây là mô hình kinh tế tổng quát trong suốt thời kỳ quá độ. Đây là bước đột phá dỡ bỏ định kiến kéo dài xem KTTT là thuộc tính riêng có của chủ nghĩa tư bản.
2. Tiến hóa nhận thức về vai trò các thành phần kinh tế (2006–2016): Tại Đại hội X, Đảng khẳng định: "Phát triển nền kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân". Bước sang Đại hội XI và XII, tư duy của Đảng có bước tiến nhảy vọt khi chính thức công nhận kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng của nền kinh tế", thiết lập bình đẳng pháp lý và cơ hội tiếp cận nguồn lực giữa khu vực tư nhân và khu vực nhà nước.
3. Phân định rõ chức năng Nhà nước và thị trường: Chuyển đổi căn bản chức năng của Nhà nước từ "nhà nước điều hành, trực tiếp can thiệp sản xuất kinh doanh" sang "nhà nước kiến tạo phát triển, điều tiết vĩ mô bằng pháp luật, chính sách". Thành lập Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) nhằm tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước với quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
4. Gắn kết hữu cơ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội: Bác bỏ quan điểm "tăng trưởng trước, phân phối dọn dẹp sau", Đảng xác lập nguyên tắc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi, từng chính sách phát triển, thể hiện qua thành tựu thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) của Liên Hợp Quốc về xóa đói giảm nghèo trước thời hạn.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc khẳng định tính tương thích cao giữa công cụ phân bổ thị trường hiện đại và mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa nhân văn; bổ sung vào kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế chính trị thời kỳ quá độ.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập mô hình nghiên cứu lịch sử Đảng kết hợp phân tích thể chế kinh tế định lượng, mở ra cách tiếp cận hiện đại cho các công trình sử học kinh tế chuyển đổi.
• Về mặt thực tiễn doanh nghiệp: Tạo hành lang pháp lý an toàn, minh bạch thúc đẩy khu vực DNVVN lớn mạnh, giải phóng nguồn vốn xã hội hóa cho đầu tư cơ sở hạ tầng thông qua hình thức đối tác công - tư (PPP).
• Về mặt chính sách vĩ mô: Đề xuất lộ trình tái cơ cấu 3 trọng tâm: (1) Tái cơ cấu đầu tư công; (2) Tái cơ cấu DNNN thông qua cổ phần hóa thực chất, thoái vốn ngoài ngành; (3) Tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu. Hoàn thiện thị trường các yếu tố sản xuất (đất đai, vốn, công nghệ, lao động) theo các cam kết thương mại tự do thế hệ mới (FTA, CPTPP).

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn khung thời gian: Dừng lại ở năm 2016 (Đại hội XII), chưa thể bao quát các biến chuyển sâu sắc của nền KTTT định hướng XHCN trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế số và đại dịch toàn cầu giai đoạn 2016–2025.
2. Dữ liệu vi mô về chi phí giao dịch: Các phân tích về hiệu quả thị trường chủ yếu dựa trên số liệu vĩ mô tổng hợp của Tổng cục Thống kê và các tổ chức quốc tế; chưa triển khai các mô hình kinh tế lượng đo lường chính xác chi phí giao dịch thể chế (transaction costs) ở cấp độ từng địa phương.
3. Phạm vi phản biện xã hội: Nguồn tư liệu phản biện chủ yếu trích xuất từ các diễn đàn khoa học chính thống, chưa khảo sát sâu rộng ý kiến của các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong quá trình đô thị hóa và thu hồi đất nông nghiệp.

Các hướng nghiên cứu tương lai được đề xuất bao gồm:

• Hướng 1: Nghiên cứu thể chế phát triển KTTT định hướng XHCN thích ứng với kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).
• Hướng 2: Đánh giá tác động thể chế của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiêu chuẩn cao (CPTPP, EVFTA) đối với quyền tự chủ kinh tế quốc gia.
• Hướng 3: Ứng dụng mô hình kinh tế lượng thể chế (Spatial Econometrics, QCA) để đo lường định lượng mức độ hoàn thiện thể chế KTTT tại 63 tỉnh/thành phố của Việt Nam.
• Hướng 4: Xây dựng khung kiểm soát xung đột lợi ích và quản trị rủi ro tham nhũng chính sách trong phân bổ các nguồn lực công quy mô lớn.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án trở thành tài liệu chuyên khảo tham khảo bắt buộc cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Lịch sử Đảng, Kinh tế chính trị, Xây dựng Đảng và Quản lý công tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và các viện nghiên cứu lớn trên cả nước.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ lịch sử - thực tiễn phục vụ việc tổng kết 30 năm thực hiện Cương lĩnh 1991, 10 năm thực hiện Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011 và đóng góp xây dựng Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, XIV.
• Chuyển đổi khu vực kinh tế: Định hướng lộ trình cắt giảm các điều kiện kinh doanh rào cản, tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch cho mọi thành phần kinh tế theo tinh thần Nghị quyết số 11-NQ/TW và Nghị quyết số 10-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII.
• Ý nghĩa xã hội và quốc tế: Chứng minh thành công của Việt Nam trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế khá gắn liền với giảm nghèo bền vững và củng cố hệ thống an sinh xã hội; cung cấp bài học kinh nghiệm quý giá cho các nền kinh tế đang phát triển và các quốc gia chuyển đổi trên thế giới.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Lý luận Chính trị: Tiếp cận hệ thống tư liệu lịch sử xác thực, có trích dẫn xuất xứ rõ ràng về đường lối kinh tế của Đảng từ Đại hội IX đến Đại hội XII.
• Nhà hoạch định chính sách tại Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính: Khai thác các bài học kinh nghiệm về xử lý mối quan hệ giữa ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế, kinh nghiệm phân bổ nguồn lực công bằng cơ chế thị trường.
• Cộng đồng Doanh nghiệp và Hiệp hội ngành nghề: Nắm vững định hướng chiến lược của Đảng về hội nhập quốc tế, bảo vệ quyền tài sản và tự do kinh doanh để xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn.
• Tổ chức quốc tế và Nhà đầu tư nước ngoài (FDI): Hiểu rõ bản chất nhất quán, lâu dài và tính quy luật của mô hình KTTT định hướng XHCN, từ đó nâng cao niềm tin chiến lược khi đầu tư vào Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo và có tính đột phá nhất của luận án là gì? Đó là việc luận giải và mô hình hóa thành công tính thống nhất biện chứng giữa hai mặt: "Kinh tế thị trường" (tính phổ quát nhân loại) và "Định hướng xã hội chủ nghĩa" (tính đặc thù bản chất chế độ). Luận án chứng minh rằng định hướng XHCN không phải là chiếc "vòng kim cô" áp đặt chủ quan làm méo mó các quy luật kinh tế, mà là bộ điều tiết mục tiêu nhân văn nhằm bảo đảm thành quả tăng trưởng được phân phối công bằng cho toàn thể nhân dân, khắc phục khuyết tật phân hóa giàu nghèo cùng cực của chủ nghĩa tư bản tự do mới.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các công trình nghiên cứu trước đây? Khác với các nghiên cứu sử học truyền thống thiên về mô tả biên niên sự kiện hoặc các nghiên cứu kinh tế thuần túy dựa trên các mô hình toán trừu tượng, luận án đã tích hợp phương pháp lịch sử - logic với kinh tế học thể chế phát triển. Luận án đặt sự tiến hóa tư duy của Đảng trong mối liên hệ hữu cơ với các cú sốc ngoại sinh (Khủng hoảng tài chính châu Á 1997, Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, gia nhập WTO 2007), từ đó rút ra các quy luật có tính khái quát hóa cao.

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất được minh chứng bằng dữ liệu lịch sử? Đó là sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của Đảng về việc thừa nhận quy luật giá trị và cơ chế giá thị trường đối với cả các dịch vụ công và hàng hóa thiết yếu (điện, nước, xăng dầu), đồng thời dũng cảm thừa nhận hạn chế: "Nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa đủ rõ... việc phân bổ các nguồn lực trong xã hội còn có sự thiên vị cho DNNN khiến KTTN phải vật lộn để sinh tồn". Sự tự phê phán khoa học này chính là tiền đề dẫn tới bước ngoặt tái cấu trúc thể chế tại Đại hội XII.

4. Luận án có cung cấp quy trình minh bạch để tái lập và kiểm chứng dữ liệu nghiên cứu? Hoàn toàn minh bạch. Luận án thiết lập danh mục tài liệu tham khảo với hơn 150 nguồn văn kiện Đảng, báo cáo thống kê chính thống và công trình học thuật quốc tế; các chỉ số vĩ mô đều trích dẫn từ Niên giám Tổng cục Thống kê và các báo cáo đối thoại chính sách của WB, UNDP, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và mở rộng phân tích.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo như thế nào? Tập trung giải quyết 3 bài toán lớn: (1) Thể chế kinh tế thị trường trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số; (2) Hoàn thiện thể chế sở hữu và quyền tài sản đối với đất đai, tài nguyên số; (3) Cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm và "chủ nghĩa tư bản thân hữu" nhằm giữ vững bản chất XHCN.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa một cách khoa học, toàn diện tiến trình hình thành, phát triển và hoàn thiện đường lối phát triển nền KTTT định hướng XHCN của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 4 kỳ Đại hội (2001–2016).
2. Khẳng định bước tiến nhảy vọt về tư duy lý luận: Từ việc coi thị trường là công cụ kích thích sản xuất tạm thời sang khẳng định KTTT định hướng XHCN là mô hình kinh tế tổng quát, vận hành theo các chuẩn mực hiện đại và hội nhập quốc tế.
3. Đánh giá khách quan những thành tựu to lớn về giải phóng lực lượng sản xuất, duy trì tăng trưởng, xóa đói giảm nghèo, đồng thời chỉ rõ những nút thắt thể chế về DNNN, phân bổ vốn và đất đai.
4. Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu về kết hợp quy luật thị trường với định hướng xã hội, đổi mới kinh tế đồng bộ với đổi mới chính trị, và nâng cao năng lực lãnh đạo kinh tế của Đảng.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về thể chế kinh tế số, hội nhập thương mại tự do thế hệ mới và an sinh xã hội bao trùm.
6. Luận án khẳng định giá trị trường tồn của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam: một nền kinh tế thị trường năng động, độc lập tự chủ, gắn kết chặt chẽ với tiến bộ và công bằng xã hội vì hạnh phúc của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Vấn đề phát triển nền KTTT định hướng XHCN luôn nhận được sự quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu của nhiều nhà nghiên cứu nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện đường lối kinh tế, phục vụ nhu cầu phát triển đất nước, thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam: dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Trong quá trình nghiên cứu, có thể chia thành các nhóm công trình nghiên cứu sau: 1. Các công trình nghiên cứu về các nền kinh tế thị trường trên thế giới Ở Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu, bài viết của các học giả nước ngoài và trong nước bàn về các nền KTTT trên thế giới: Công trình “Kinh tế thị trường thực chất và triển vọng” [153] do tập thể tác giả của Viện thông tin khoa học xã hội đã giới thiệu nhiều bài nghiên cứu của các tác giả phương Tây về KTTT, trong đó các tác giả đã đứng trên lập trường đề cao vai trò của của các cơ chế thị trường trong quản lý kinh tế.

Theo tác giả, trong nền KTTT, cơ chế tự điều tiết và tự phát triển đóng vai trò quan trọng nhất. Các tác giả cũng bước đầu giới thiệu được các qui luật quản lý trong điều kiện KTTT: quy luật hòa giải lợi ích ( được coi là quy luật xuất phát, chủ đạo), quy luật thống nhất hai phân hệ quản lý, quy luật tổ chức quản lý, quy luật tập thể lao động tham gia quản lý xí nghiệp…Tuy nhiên, vai trò của nhà nước trong điều tiết nền KTTT chưa được các tác giả để cập đến nhiều, còn khá mờ nhạt. Cuốn sách “Các mô hình phát triển kinh tế thị trường trên thế giới” [108] của tác giả Lê Văn Sang đã khái quát được lý luận và thực tiễn phát triển các nền KTTT trên thế giới. Tác giả dựa vào thời gian phát triển của các nền KTTT làm tiêu chí phân loại các nền KTTT.

Trên thế giới, các quốc gia có hai mô hình phát triển: hoặc là tuần tự ( thời gian dài) hoặc là phát triển rút ngắn (thời gian ngắn). Đồng thời, tác giả cũng đề cập đến sự phát triển KTTT ở một số nền kinh tế điển hình: Nền kinh tế Hoa Kỳ trên đà phát triển tới kinh doanh tiêu dùng, kinh tế phối hợp ở Nhật Bản, 6 KTTT xã hội của Cộng hòa liên bang Đức, mô hình kinh tế Thụy Điển và nền kinh tế thương lượng Bắc Âu, các nền kinh tế của các nước công nghiệp mới (NIE), kinh tế thị trường ở Trung Quốc. Do đó, tác giả đã không đi sâu vào nghiên cứu nội hàm của nền KTTT: cấu trúc, vai trò của các quy luật thị trường, vai trò của nhà nước,. Cuốn sách “Kinh nghiệm phát triển kinh tế thị trường ở các nước ASEAN và khả năng vận dụng vào Việt Nam” [73] của tác giả Nguyễn Thị Luyến đứng trên quan điểm lịch sử khi đưa ra được cơ sở lý luận và mô hình phát triển KTTT trên thế giới; phân tích thực trạng phát triển KTTT ở các nước ASEAN từ những năm 50 đến những năm 90 của thế kỷ XX.

Trên cơ sở đó, tác giả có đề ra một số gợi ý cho phát triển KTTT ở Việt Nam như: thực hiện chiến lược kinh tế mở dựa trên lợi thế so sánh, tạo vốn trên cơ sở vốn trong nước và thu hút nguồn vốn nước ngoài, vai trò điều tiết của nhà nước trong nền kinh tế. Tuy nhiên, các vấn đề như phát triển các mục tiêu xã hội phục vụ con người, đảm bảo công bằng xã hội cùng với phát triển kinh tế chưa được tác giả đề cập đến. Cuốn sách “Chủ nghĩa xã hội cũng có thể áp dụng kinh tế thị trường (một sáng tạo mới về lý luận)” [103] của các tác giả người Trung Quốc Củng Kim Quốc, Trương Đạo Căn và Cố Quang Thanh đã đi sâu nghiên cứu về lý luận và thực tiễn cải cách, mở cửa ở Trung Quốc, trong đó tập trung trình bày con đường xây dựng CNXH mang đặc sắc Trung Quốc. Các tác giả đã luận chứng một cách sâu sắc có hệ thống quan điểm lý luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc: Bản chất của CNXH ở Trung Quốc, CNXH có thể áp dụng KTTT, quan hệ giữa kế hoạch và thị trường, mục tiêu và các biện pháp lớn xây dựng nền kinh tế thị trường ở tầm vĩ mô và vi mô,… Công trình “Trung Quốc với việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa” [110] của tác giả Đỗ Tiến Sâm và Lê Văn Sang (chủ biên) đã tập hợp nhiều bài viết các các tác giả nghiên cứu về thể chế KTTT XHCN của Trung Quốc như các vấn đề KTTT, kinh tế công hữu, phi công hữu, thể chế quản lý tài sản công,… Cuốn sách “Kinh tế Trung Quốc” [74] của tác giả người Trung Quốc Vũ Lực, Tùy Phúc Dân và Trịnh Lỗi đã giới thiệu địa lý kinh tế Trung Quốc; quá trình phát triển của kinh tế Trung Quốc; chế độ chính sách kinh tế cơ bản của Trung 7 Quốc; trình độ phát triển và những thành tựu của kinh tế Trung Quốc; vị trí và vai trò của Trung Quốc trong kinh tế thế giới.

Cuốn sách “Xây dựng nền kinh tế thị trường kinh nghiệm của Hungary và bài học vận dụng cho Việt Nam” [91] của tác giả Lê Du Phong, Trịnh Mai Vân và Hồ Thị Hải Yến đã phục dựng tiến trình phát triển của nền KTTT Hungary từ sau năm 1990 đến năm 2010 trên các lĩnh vực: Xây dựng khuôn khổ pháp lý cho sự ra đời và hoạt động của nền KTTT hiện đại, thực hiện mạnh mẽ tư nhân hóa, xây dựng đồng bộ các loại thị trường, thực hiện quyết liệt việc cấu trúc nền kinh tế, đổi mới vai trò quản lý nhà nước. Tác giả đã đứng trên quan điểm cần phải kết hợp giữa cơ chế thị trường với nguồn lực nhà nước trong phát triển KTTT khi đưa ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam: Đổi mới kinh tế gắn liền với đổi mới chính trị, phải thừa nhận sở hữu tư nhân, khắc phục hạn chế của nền KTTT. Tuy nhiên, tác giả chưa đề cập đến ảnh hưởng của bối cảnh thế giới: khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, cách mạng công nghiệp 4.0, sự cạnh tranh toàn cầu giữa các nền kinh tế lớn,.đến phát triển nền KTTT ở Việt Nam. Cuốn sách “Một số vấn đề phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” [83] của tác giả Hoàng Xuân Nghĩa đã bàn về một số mô hình KTTT trên thế giới: Mô hình KTTT tự do ở Mỹ, KTTT có điều khiển ở Nhật Bản, KTTT xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức, KTTT nhà nước phúc lợi ở Thụy Điển.

Trên cơ sở đó, tác giả đã so sánh các mô hình KTTT trên thế giới và đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam. Cuốn sách Cải cách hành chính công phục vụ phát triển kinh tế, cải thiện môi trường kinh doanh [61] của tác giả Đoàn Duy Khương đã phân tích quá trình cải cách chính sách công ở một số nước ASEAN và nhận định về xu hướng cải cách hành chính trong khu vực, đồng thời công trình cũng đưa ra bức tranh về cải cách hành chính công tại Việt Nam (cải cách thể chế, cải tổ bộ máy, nhân sự, tài chính công, hiện đại hóa nền hành chính công), trong đó nhấn mạnh đến cải cách hành chính làm thay đổi môi trường kinh doanh. Kết thúc công trình nghiên cứu, tác giả đưa ra các khuyến nghị đối với Chính phủ Việt Nam. Công trình Phát triển bền vững kinh tế tư nhân của Việt Nam từ một số kinh nghiệm của Australia [43] do nhóm tác giả Đào Thị Thu Giang, Nguyễn Thu Thủy 8 và Nguyễn Tú Anh (đồng cb) đã nêu lên quá trình phát triển và đóng góp của khu vực KTTN đối với nền kinh tế của Australia.

Từ đó, nhóm tác giả đã đưa ra các bài học kinh nghiệm trong việc phát triển KTTN mà Việt Nam có thể học hỏi: Bài học về tiếp cận và sử dụng nguồn vốn, quản lý và sử dụng đất đai và xây dựng các chính sách, mô hình phát triển bền vững. Để góp phần tìm hiểu quá trình phát triển KTTT ở Lào, đúc rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và Lào lý luận và thực tiễn” [54] do Hội đồng lý luận trung ương phối hợp với bạn Lào tổ chức đã trình bày một cách chi tiết bản chất, nội dung phát triển KTTT định hướng XHCN ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào; sự quản lý kinh tế vĩ mô trong điều kiện KTTT định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế; quá trình Đảng Nhân dân cách mạng Lào lãnh đạo phát triển KTTT định hướng XHCN trong thời kỳ Lào đổi mới; sự tác động của KTTT định hướng XHCN đến an sinh xã hội, công tác xây dựng đảng ở Lào. Công trình Ưu tiên dân giàu – Đường lối đổi mới và cải cách lần thứ hai [65] của tác giả Trung Quốc Trì Phúc Lâm đã đi từ những vấn đề mà nền KTTT của Trung Quốc đang gặp phải hiện nay: Thiếu hụt hàng hóa công cộng, cơ cấu kinh tế quốc gia biến đổi,…Từ đó, tác giả đã đề cập đến đường lối phát triển nền KTTT của Trung Quốc theo hướng lấy phát triển bản thân con người là trọng điểm – nội dung của cuộc cải cách, đổi mới lần thứ 2 ở Trung Quốc. Sự phát triển kinh tế ở Trung Quốc phải hướng đến mục tiêu “ưu tiên dân giàu”, với các giải pháp chủ yếu: Thúc đẩy tiêu dùng trong nước làm đòn bẩy thúc đẩy phát triển kinh tế; đẩy mạnh quá trình đô thị hóa; xây dựng nền kinh tế các bon thấp; hoàn thiện thể chế cung cấp các dịch vụ công một cách bình đẳng.

Cuốn sách Thực tiễn và kinh nghiệm đổi mới ở Việt Nam và cải cách mở cửa ở Trung Quốc [55] của Hội đồng lý luận trung ương đã đề cập đến quá trình cải cách, mở cửa của Trung Quốc: Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong quá trình cải cách mở cửa, những thành tựu mà nền Trung Quốc đạt được trong hơn 40 năm cải cải, mở cửa, những kinh nghiệm quý báu của Trung Quốc trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế KTTT XHCN.