Luận án tiến sĩ đánh giá yếu tố tác động đến thực hiện kế hoạch sử dụng đất tại thành phố Cần Thơ - PGS.TS Lê Văn Khoa hướng dẫn

Trường đại học

Đại học Cần Thơ

Chuyên ngành

Quản lý đất đai

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận án tiến sĩ

2020

208
0
0

Phí lưu trữ

55 Point

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch đất đai

Quy hoạch sử dụng đất là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý tài nguyên đất đai. Công cụ này điều tiết việc phân bổ và sử dụng đất theo từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội. Kế hoạch sử dụng đất hàng năm là bước triển khai cụ thể của quy hoạch dài hạn. Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật về đất đai đã trải qua nhiều lần cải cách từ Luật Đất đai 1993 đến nay. Mỗi lần cải cách đều hướng đến mục tiêu quản lý đất đai chặt chẽ và hiệu quả hơn. Thành phố Cần Thơ là trường hợp điển hình để nghiên cứu vấn đề này. Địa phương này có diện tích tự nhiên khoảng 140.900 ha với nhiều loại đất nông nghiệp và phi nông nghiệp. Giai đoạn 2006-2015, Cần Thơ đã lập và thực hiện nhiều kỳ quy hoạch sử dụng đất. Kết quả thực hiện chưa đồng đều giữa các loại đất và giữa các quận, huyện. Điều này đặt ra yêu cầu phải phân tích kỹ các yếu tố tác động để có cơ sở điều chỉnh quy hoạch phù hợp hơn trong tương lai.

1.1. Khung pháp lý về quy hoạch sử dụng đất tại Việt Nam

Từ năm 1992, sau Đại hội Đảng lần thứ VII, Việt Nam bắt đầu triển khai công tác quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội trên toàn quốc. Luật Đất đai 1993 đánh dấu mốc quan trọng trong việc đưa công tác quản lý đất đai vào nề nếp. Quốc hội khóa 9 thông qua kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 1996-2000 - lần đầu tiên có báo cáo quy hoạch tương đối đầy đủ. Các kỳ luật đất đai tiếp theo năm 2003 và 2013 tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý. Mỗi chu kỳ quy hoạch có thể điều chỉnh linh hoạt nhưng phải tuân thủ thủ tục phê duyệt theo quy định của pháp luật hiện hành.

1.2. Vai trò của kế hoạch sử dụng đất hàng năm trong quản lý tài nguyên

Kế hoạch sử dụng đất hàng năm là công cụ triển khai thực tế của quy hoạch dài hạn. Thông qua kế hoạch hàng năm, các địa phương phân bổ diện tích đất theo từng mục đích sử dụng cụ thể. Việc thực hiện kế hoạch phản ánh trực tiếp hiệu quả công tác quản lý đất đai của chính quyền địa phương. Khi kế hoạch không đạt chỉ tiêu, toàn bộ kỳ quy hoạch dài hạn sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, việc xác định và đánh giá các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện kế hoạch là cơ sở khoa học thiết yếu để lập quy hoạch chính xác hơn.

II. Phân tích các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất

Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất chịu tác động của nhiều nhóm yếu tố khác nhau. Nhóm yếu tố kinh tế - xã hội bao gồm nhu cầu đất ở, đất sản xuất và đất dịch vụ thay đổi theo tăng trưởng dân số và phát triển kinh tế. Nhóm yếu tố tự nhiên và biến đổi khí hậu ngày càng có tác động lớn, đặc biệt tại vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nhóm yếu tố thể chế và quản lý liên quan đến năng lực lập quy hoạch, cơ chế phê duyệt và tổ chức thực hiện của chính quyền. Nghiên cứu tại Cần Thơ sử dụng 400 phiếu điều tra người dân và chính quyền địa phương tại các địa bàn điển hình. Kết hợp với ý kiến chuyên gia về quy hoạch đất đai, nghiên cứu xác định được các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu. Phương pháp phân tích đa tiêu chuẩn MCA với kỹ thuật AHP-GPM được áp dụng để lượng hóa mức độ ảnh hưởng. Kết quả cho thấy các yếu tố không đồng đều về mức độ tác động giữa nhóm đất nông nghiệp và phi nông nghiệp.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sử dụng đất tại Cần Thơ

Biến đổi khí hậu tạo ra áp lực lớn lên hệ thống sử dụng đất tại thành phố Cần Thơ. Nếu mực nước biển dâng 100 cm, khoảng 20,52% diện tích thành phố có nguy cơ bị ngập. Huyện Thới Lai chịu ảnh hưởng nặng nhất với 39,82% diện tích có nguy cơ ngập. Quận Ninh Kiều cũng đối mặt với nguy cơ ngập tới 28,26% diện tích ở mức nước biển dâng 100 cm. Số ngày nắng nóng gia tăng và hạn hán diễn ra khắc nghiệt hơn làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp. Các yếu tố này buộc quy hoạch sử dụng đất phải tích hợp kịch bản biến đổi khí hậu vào quá trình lập và điều chỉnh.

2.2. Yếu tố thể chế và năng lực quản lý trong thực hiện kế hoạch

Năng lực của bộ máy quản lý đất đai ở cấp địa phương ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực hiện kế hoạch. Sự phối hợp giữa Sở Tài nguyên và Môi trường với Ủy ban nhân dân các cấp đóng vai trò then chốt. Quy trình phê duyệt quy hoạch kéo dài gây chậm trễ trong triển khai thực tế. Thiếu cơ chế giám sát và điều chỉnh kịp thời khiến sai lệch tích lũy theo từng năm. Sự thay đổi nhu cầu sử dụng đất của người dân và doanh nghiệp cũng tạo áp lực điều chỉnh liên tục lên kế hoạch đã được phê duyệt từ trước.

III. Phương pháp đánh giá đa tiêu chuẩn MCA và kỹ thuật AHP GPM

Phương pháp phân tích đánh giá đa tiêu chuẩn MCA là công cụ khoa học phù hợp để đánh giá các yếu tố tác động đến kế hoạch sử dụng đất. Kỹ thuật AHP (Analytic Hierarchy Process) cho phép phân cấp và so sánh các tiêu chí theo mức độ ưu tiên. GPM (Goal Programming Method) bổ sung khả năng tối ưu hóa đa mục tiêu trong điều kiện ràng buộc thực tế. Sự kết hợp AHP-GPM tạo ra công cụ phân tích mạnh mẽ, phù hợp với tính phức tạp của bài toán quy hoạch đất đai. Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên ý kiến chuyên gia và dữ liệu điều tra thực địa. Các tiêu chí được phân nhóm theo nhóm yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và thể chế quản lý. Kết quả đánh giá cung cấp căn cứ khoa học cho việc xây dựng kịch bản quy hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là bước tiến quan trọng so với các phương pháp quy hoạch truyền thống vốn chưa lồng ghép yếu tố khí hậu một cách hệ thống.

3.1. Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp báo cáo của cơ quan tài nguyên và môi trường về kết quả lập và thực hiện quy hoạch giai đoạn 2006-2015. Tiến hành điều tra 400 phiếu hỏi tại các địa bàn có đất nông nghiệp và phi nông nghiệp bị quy hoạch. Đối tượng điều tra gồm người dân trực tiếp bị ảnh hưởng và cán bộ chính quyền địa phương có liên quan. Dữ liệu được kiểm định độ tin cậy trước khi đưa vào phân tích. Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2016 của Bộ Tài nguyên và Môi trường được sử dụng làm cơ sở đánh giá nguy cơ ngập úng tại từng quận, huyện.

3.2. Xây dựng mô hình quy hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu

Từ kết quả phân tích MCA-AHP-GPM, nghiên cứu đề xuất mô hình quy hoạch sử dụng đất tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu. Mô hình xác định các khu vực ưu tiên chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm giảm thiểu rủi ro ngập lụt. Đề xuất cơ chế điều chỉnh kế hoạch linh hoạt dựa trên các chỉ số giám sát khí hậu thực tế. Các kịch bản quy hoạch được xây dựng theo mức độ tác động của biến đổi khí hậu từ thấp đến cao. Mô hình cho phép chính quyền địa phương lựa chọn phương án phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng giai đoạn.

IV. Kết luận và ứng dụng trong lập quy hoạch sử dụng đất bền vững

Nghiên cứu của Huỳnh Phú Hiệp (2020) cung cấp bộ kết quả có giá trị thực tiễn cao cho công tác quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Cần Thơ và các địa phương có điều kiện tương tự. Các yếu tố tác động được xác định và lượng hóa rõ ràng, tạo cơ sở khoa học cho điều chỉnh quy hoạch kịp thời. Biến đổi khí hậu được xác nhận là yếu tố ngày càng quan trọng, không thể bỏ qua trong lập kế hoạch sử dụng đất. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thực hiện kế hoạch sử dụng đất chưa đồng đều và còn thấp so với chỉ tiêu đề ra ở nhiều loại đất. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện kế hoạch tập trung vào ba nhóm: tăng cường năng lực quản lý, cải thiện cơ chế pháp lý và lồng ghép thích ứng khí hậu. Đây là bài học có thể nhân rộng cho các địa phương vùng đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với thách thức tương tự. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần cập nhật dữ liệu theo kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất và mở rộng phạm vi đánh giá ra toàn vùng đồng bằng.

4.1. Khuyến nghị điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất tại Cần Thơ

Cần Thơ cần xây dựng quy hoạch sử dụng đất tích hợp kịch bản nước biển dâng vào từng phương án phân khu. Các huyện có nguy cơ ngập cao như Thới Lai và Vĩnh Thạnh cần điều chỉnh cơ cấu loại đất theo hướng giảm đất lúa, tăng đất chuyên dùng chịu ngập tốt hơn. Hệ thống giám sát thực hiện kế hoạch cần được số hóa để cập nhật và cảnh báo sớm khi có sai lệch. Cơ chế phối hợp liên ngành giữa tài nguyên môi trường, nông nghiệp và xây dựng cần được củng cố và quy định rõ trách nhiệm. Định kỳ hàng năm cần đánh giá lại mức độ hoàn thành kế hoạch và điều chỉnh ngay khi phát hiện bất cập.

4.2. Giá trị học thuật và đóng góp cho khoa học quản lý đất đai

Luận án tiến sĩ này đóng góp khung phân tích mới kết hợp MCA-AHP-GPM vào lĩnh vực quy hoạch đất đai Việt Nam. Đây là một trong những nghiên cứu tiên phong lồng ghép biến đổi khí hậu vào đánh giá thực hiện kế hoạch sử dụng đất cấp thành phố. Bộ tiêu chí đánh giá được xây dựng có thể áp dụng cho các địa phương khác trong vùng đồng bằng sông Cửu Long. Phương pháp nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa, tham vấn chuyên gia và phân tích định lượng tạo ra kết quả có độ tin cậy cao. Nghiên cứu mở ra hướng tích hợp khoa học khí hậu vào quy hoạch không gian - một xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

22/04/2026

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI CẢM TẠ Để hoàn thành luận án này tôi đã nhận được sự hướng dẫn, quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình từ quý Thầy, Cô, bạn bè và người thân. Tôi xin trân trọng và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Lê Văn Khoa đã tận tình hướng dẫn khoa học, động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cám ơn đến quý Thầy, Cô thuộc Hội đồng đánh giá chuyên đề và Hội đồng cơ sở, cùng quý Thầy, Cô Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Văn phòng Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Giám hiệu, Ban Chủ nhiệm Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên, Khoa Sau Đại hoc, Bộ môn Tài nguyên đất đai và quý thầy cô, các em học viên cao học đã cung cấp thông tin, hỗ trợ quá trình điều tra, thu thập số liệu và phối hợp tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh của mình. Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ba Mẹ, người thân của tôi đã luôn động viên, chia sẻ để tôi hoàn thành luận án. Tác giả luận án Huỳnh Phú Hiệp i Huỳnh Phú Hiệp, 2020. ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KẾT QUẢ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT LÀM CƠ SỞ CHO QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU – TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ. Luận án Tiến sĩ ngành Quản lý đất đai. Khoa Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên, Trường Đại học Cần Thơ. Cán bộ hướng dẫn: PGS. TÓM TẮT Quy hoạch sử dụng đất là công cụ pháp lý có tác động mạnh đến việc quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên đất đai. Tác dụng phân bổ, điều tiết việc sử dụng đất đai được thể hiện thông qua việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất hàng năm. Dưới ảnh hưởng từ tình hình kinh tế - xã hội và sự tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, việc thay đổi nhu cầu sử dụng đất, sự đe dọa của tự nhiên và cách thức quản lý kém hiệu quả của con người dẫn đến việc thực hiện kế hoạch sử dụng đất hàng năm chưa đạt được như chỉ tiêu đề ra, ảnh hưởng đến việc thực hiện chung của kỳ quy hoạch sử dụng đất. Nghiên cứu “Đánh giá các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất làm cơ sở cho quy hoạch sử dụng đất trong điều kiện biến đổi khí hậu – Trường hợp nghiên cứu tại thành phố Cần Thơ” là rất cần thiết, giúp lập và điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kịp thời nhằm quản lý và sử dụng tài nguyên đất đai đạt hiệu quả cao. Nghiên cứu đã tổng hợp báo cáo của cơ quan tài nguyên và môi trường về kết quả lập và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng các loại đất giai đoạn 2006-2015 của thành phố Cần Thơ, tiến hành điều tra người dân và chính quyền địa phương ở các địa bàn điển hình có đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp bị quy hoạch với số phiếu là 400 phiếu, kết hợp lấy ý kiến các chuyên gia về quy hoạch đất đai và xây dựng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng đất, áp dụng phương pháp phân tích đánh giá đa tiêu chuẩn MCA với kỹ thuật AHP-GPM để đánh giá mức độ ảnh hưởng chính và ảnh hưởng phụ của các yếu tố, áp dụng phương pháp GIS, kịch bản biến đổi khí hậu để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố biến đổi khí hậu. ii Kết quả nghiên cứu đã xác định được nhóm yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất của thành phố Cần Thơ giai đoạn 2006- 2015 đó là nhóm yếu tố: kinh tế xã hội, chính sách đất đai và quy trình kỹ thuật, ba nhóm yếu tố này tất cả đều có một điểm chung và bị chi phối hoàn toàn bởi một nhân tố quyết định đó là Con người. Qua phân tích nhóm yếu tố biến đổi khí hậu như: sự gia tăng nhiệt độ, sự thay đổi lượng mưa, sự xâm nhập mặn chưa có tác động đến kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2015, chỉ có yếu tố ngập lụt đã có tác động nhưng chưa ảnh hưởng nghiêm trọng. Thông qua so sánh sự tác động của yếu tố Con người trong các nhóm yếu tố kinh tế xã hội, chính sách đất đai và quy trình kỹ thuật và nhóm yếu tố Biến đổi khí hậu, yếu tố Con người là quan trọng nhất đã tác động chính đến quá trình thực hiện kế hoạch sử dụng đất của thành phố Cần Thơ giai đoạn 2006-2015, yếu tố mang tính chất quyết định Nhà lãnh đạo, Người thực hiện kế hoạch sử dụng đất, Nhà đầu tư và cuối cùng là Nhà lập kế hoạch. Đối với Nhóm yếu tố Biến đổi khí hậu, yếu tố ngập lụt là quan trọng cần được chú ý, các yếu tố còn lại chưa ảnh hưởng đến kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006-2015. Để xây dựng các phương án cho việc lập quy hoạch kế hoạch sử dụng đất của thành phố Cần Thơ giai đoạn 2021 – 2030, nghiên cứu đã xác định mức độ ảnh hưởng của yếu tố biến đổi khí hậu, theo dự báo đến năm 2030 toàn bộ diện tích thành phố Cần Thơ đều bị ngập với 3 mức độ lần lượt là <0,6m, từ 0,6-1,5m, >1,5m, tình trạng ngập sâu tập trung ở huyện Vĩnh Thạnh, Cờ Đỏ, Thới Lai với định hướng là vùng sản xuất nông nghiệp chủ đạo của thành phố nếu không có biện pháp ứng phó kịp thời sẽ gây hậu quả nghiêm trọng đến quy hoạch sử dụng đất và đời sống kinh tế, xã hội của người dân. Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp đối với Nhà lãnh đạo, Người thực hiện kế hoạch sử dụng đất, Nhà đầu tư và Nhà lập kế hoạch sử dụng đất nhằm để nâng cao vai trò của yếu tố Con người trong thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất. Đồng thời đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình, hạn chế tác động của nhóm yếu tố Biến đổi khí hậu trong việc lập quy hoạch kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2021 – 2030. iii Huynh Phu Hiep, 2020. EVALUATION AND DETERMINATION OF THE ROLE OF FACTORS AFFECTING THE RESULTS OF IMPLEMENTING LAND USE PLAN FOR THE BASIS FOR LAND USE PLANNING IN CLIMATE CHANGE CONDITIONS (Case study in Can Tho city) Doctoral thesis of Land Management. College of Environment and Natural Resources, Can Tho University Promoter: Associate Professor Dr. Le Van Khoa SUMMARY Land use planning is a legal tool that has a strong impact on the management, exploitation and use of land resources. The allocation and regulation of land use is reflected in the implementation of annual land use planning. Under the influence of the socio-economic situation and the impact of global climate change, changes in land use demand, the threat of nature and the ineffective management of mankind lead to annual implementation of the land use plan has not been achieved as planned, this is affecting the general implementation of the land use planning period. The study "EVALUATION AND DETERMINATION OF THE ROLE OF FACTORS AFFECTING THE RESULTS OF IMPLEMENTING LAND USE PLAN FOR THE BASIS FOR LAND USE PLANNING IN CLIMATE CHANGE CONDITIONS (Case study in Can Tho city)" is very necessary. The research help to formulate and adjust land use planning to effectively manage and use land resources. The study summarized the report of the natural resources and environment agency with the results of making and implementing the land use planning for the 2006-2015 period of Can Tho city. Besides, conducting interview the people and local authorities in typical locations with agricultural and non-agricultural land are planned with 400 peoples, combining expert advice on land and construction planning to identify factors affecting on land use planning. By applying MCA multi- standard evaluation and analysis method with AHP-GPM and GIS technique and climate change scenarios to assess the level of main and secondary impacts factors of climate change. iv The results of the study have identified a group of factors that affect the results of implementing the Can Tho City's land use plan in the 2006-2015 period, namely: socio-economic group, land policies and regulations. These three groups are completely dominated by a decisive that is human factor. Through analysis the group of climate change factors such as: temperature increase, rainfall change, saline intrusion has not had an impact on the results of implementing the land use plan for the 2006-2015 period, only flooding factors have had an impact but not yet seriously affected. By comparing the impacts of the human factors and the climate change factors, the human factors are the most important factor that has a major impact on the implementation of Can Tho City's land use planning in the period of 2006-2015. Indeed, the main factor is the leadership, then the land user, then the investor and finally the planning team. For the climate change group, the flooding factor is the most important factor, the remaining factors have not affected the results of implementing the land use plan for the 2006- 2015 period. To develop planning options for land use planning of Can Tho city in the period of 2021 - 2030, the study identified the impact of climate change factors. According to the forecast that by 2030, the entire area of Can Tho city will be flooded with 3 levels: <0. The deep inundation is concentrated in Vinh Thanh, Co Do and Thoi Lai districts. These districts are main agricultural production area of Can Tho city. If there is no solution, it will cause serious consequences for land use planning and the socio-economic. The study proposed solution for leaders, implementers, investors and land use planner in order to enhance the role of the people in planning implementation. Besides that, propose structural and non-structural solution for limiting the impact of climate change factors for land use planning in the 2021-2030 period. v CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam kết luận án này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả của nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận án cùng cấp nào khác. Cần Thơ, ngày 01 tháng 6 năm 2021 Cán bộ hướng dẫn Tác giả luận án PGS. Lê Văn Khoa Huỳnh Phú Hiệp vi MỤC LỤC LỜI CẢM TẠ . iv LỜI CAM ĐOAN . vi MỤC LỤC . vii DANH SÁCH BẢNG . xii DANH SÁCH HÌNH . xiv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT . xvii CHƯƠNG 1. PHẦN MỞ ĐẦU .1 Tính cấp thiết của luận án .2 Mục tiêu nghiên cứu .1 Mục tiêu tổng quát .2 Mục tiêu cụ thể .3 Nội dung nghiên cứu .4 Đối tượng nghiên cứu .5 Phạm vi nghiên cứu .

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ