Luận án tiến sĩ về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ

Luận án tiến sĩ khám phá an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, phân tích thách thức và giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Thái
• Trường học: Học viện Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: An Sinh Xã Hội Trên Vùng Kinh Tế Trọng Điểm Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.4. Các công trình nghiên cứu về phát triển vùng
• 1.1.5. Vấn đề cực tăng trưởng
• 1.1.6. Kinh tế lãnh thổ và vùng trọng điểm
• 1.1.7. Khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án
• 1.1.7.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.1.7.2. Định hướng nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ AN SINH XÃ HỘI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về an sinh xã hội
• 2.1.1. Khái niệm an sinh xã hội
• 2.1.2. Đặc điểm của an sinh xã hội
• 2.1.3. Cấu trúc của an sinh xã hội
• 2.1.4. Chức năng của an sinh xã hội
• 2.1.5. Nguyên tắc của an sinh xã hội
• 2.1.6. Vai trò của an sinh xã hội
• 2.1.7. Mối quan hệ giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.7.1. An sinh xã hội có mối quan hệ chặt chẽ với các chính sách tăng trưởng kinh tế
• 2.1.7.2. An sinh xã hội đảm bảo công bằng xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.1.7.3. An sinh xã hội đảm bảo tái sản xuất sức lao động trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
• 2.1.7.4. Một số tiêu chí đánh giá tương quan giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.8. Bảo hiểm và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.9. Lao động, việc làm và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.10. Giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.11. Các nhân tố ảnh hưởng đến ASXH
• 2.1.11.1. Mô hình phát triển của quốc gia
• 2.1.11.2. Môi trường pháp lý
• 2.1.11.3. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.11.4. Bối cảnh mới
• 2.1.12. Kinh nghiệm quốc tế về an sinh xã hội vùng và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.1.12.1. Kinh nghiệm an sinh xã hội vùng ở Trung Quốc
• 2.1.12.2. Kinh nghiệm an sinh xã hội vùng ở Thái Lan
• 2.1.12.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.2. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG AN SINH XÃ HỘI TRÊN VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ
• 3.1. Khái quát chung về vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.1.2. Kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2. Thực trạng an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.1. Bảo hiểm trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.2. Lao động và việc làm trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.3. Trợ giúp xã hội và giảm nghèo trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ
• 3.2.4. Các dịch vụ xã hội cơ bản trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.5. Ưu đãi xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.6. Một số tương quan giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.6.1. Bảo hiểm và tăng trưởng kinh tế
• 3.2.6.2. Lao động việc làm và tăng trưởng kinh tế
• 3.2.6.3. Giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế
• 3.2.7. Các nhân tố ảnh hưởng tới an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.7.1. Mô hình phát triển trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.7.2. Môi trường pháp lý liên quan đến vấn đề an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.7.3. Điều kiện tự nhiên trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.7.4. Văn hóa – xã hội của vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.7.5. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.8. Đánh giá chung về thực trạng an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 3.2.8.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.8.2. Một số hạn chế và nguyên nhân
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG AN SINH XÃ HỘI TRÊN VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ
• 4.1. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.1.1. Biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh
• 4.1.2. Toàn cầu hóa và hội nhập
• 4.1.3. Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số
• 4.1.4. Xung đột địa chính trị toàn cầu
• 4.2. Yêu cầu trong việc phát triển vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ trong thời gian tới
• 4.3. Quan điểm mới về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ trong thời gian tới
• 4.3.1. Quan điểm phù hợp với mô hình phát triển của quốc gia
• 4.3.2. Quan điểm bao trùm, nâng cao chất lượng thực thi toàn diện các chính sách và chương trình an sinh xã hội
• 4.3.3. Quan điểm lấy con người làm trung tâm trong thực thi chính sách an sinh xã hội gắn với tăng trưởng kinh tế
• 4.4. Phân tích ma trận SWOT về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.5. Một số giải pháp nhằm tăng cường đảm bảo an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ
• 4.5.1. Một số giải pháp chung
• 4.5.2. Nhóm các giải pháp cụ thể với 5 thành tố của an sinh xã hội
• 4.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

An sinh xã hội (ASXH) là một trong những vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam, đặc biệt là ở vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ. Vùng này không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là nơi hội tụ nhiều nguồn lực và cơ hội phát triển. Việc nghiên cứu ASXH tại đây giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa chính sách ASXH và sự phát triển kinh tế. Theo Nghị quyết số 15-NQ/TW, mục tiêu đến năm 2020 là bảo đảm ASXH cho toàn dân, điều này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm và vai trò của an sinh xã hội

ASXH được hiểu là hệ thống các chính sách nhằm bảo vệ quyền lợi và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Vai trò của ASXH không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo an toàn cho người dân mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Tình hình an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện chính sách ASXH. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức như sự chênh lệch trong mức sống giữa các khu vực và nhóm dân cư khác nhau.

II. Những thách thức trong việc đảm bảo an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng việc đảm bảo ASXH tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ vẫn gặp nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số, tình trạng thất nghiệp và các vấn đề về y tế là những yếu tố cần được giải quyết. Theo báo cáo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, tỷ lệ thất nghiệp tại vùng này vẫn ở mức cao, đặc biệt là trong bối cảnh dịch COVID-19.

2.1. Tình trạng thất nghiệp và việc làm

Tình trạng thất nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ đang ở mức báo động. Nhiều lao động mất việc làm do ảnh hưởng của dịch bệnh, dẫn đến nhu cầu cần có các chính sách hỗ trợ việc làm hiệu quả hơn.

2.2. Các vấn đề về y tế và dịch vụ xã hội

Dịch vụ y tế tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Nhiều người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản, điều này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp nghiên cứu an sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Để nghiên cứu ASXH tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng. Phương pháp định tính và định lượng sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ hơn. Việc phân tích các chính sách ASXH hiện hành cũng là một phần quan trọng trong nghiên cứu này.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính giúp hiểu rõ hơn về các vấn đề xã hội, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp. Các cuộc phỏng vấn sâu và khảo sát ý kiến người dân sẽ cung cấp thông tin quý giá.

3.2. Phương pháp định lượng trong nghiên cứu

Phương pháp định lượng sẽ giúp phân tích số liệu thống kê về ASXH, từ đó đánh giá được thực trạng và xu hướng phát triển của chính sách ASXH tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Nghiên cứu về ASXH không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện chính sách ASXH, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Việc xây dựng các chương trình hỗ trợ cụ thể sẽ giúp giải quyết các vấn đề tồn tại.

4.1. Các chương trình hỗ trợ xã hội

Các chương trình hỗ trợ xã hội cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Việc triển khai các chương trình này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng nghèo đói và đảm bảo an sinh cho mọi người.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chính sách an sinh xã hội

Đánh giá hiệu quả của các chính sách ASXH là cần thiết để điều chỉnh và cải thiện các chương trình hiện tại. Việc này sẽ giúp đảm bảo rằng các chính sách thực sự đáp ứng được nhu cầu của người dân.

V. Kết luận và hướng phát triển an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng ASXH là một yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ. Để đảm bảo ASXH hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ xã hội và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi ASXH.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện an sinh xã hội

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện ASXH, bao gồm việc tăng cường đầu tư vào các dịch vụ xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.2. Tương lai của an sinh xã hội tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ

Tương lai của ASXH tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ phụ thuộc vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế và sự cam kết của chính phủ trong việc thực hiện các chính sách ASXH.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu an sinh xã hội (ASXH) dưới lăng kính kinh tế phát triển tại các không gian kinh tế động lực giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển bền vững quốc gia. Luận án tiến sĩ kinh tế "An sinh xã hội trên vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ" do nghiên cứu sinh Nguyễn Hồng Nhung thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Nguyễn Quang Thái tại Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2023, mã số chuyên ngành: 9310105) là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện hệ thống ASXH tại một vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) đóng vai trò cực tăng trưởng đầu tàu của Việt Nam.

Về mặt khoa học, luận án giải quyết khoảng trống nghiên cứu then chốt: sự thiếu vắng các khung phân tích định lượng và thể chế đánh giá tương tác hai chiều giữa tăng trưởng kinh tế (TTKT) và hệ thống 5 thành tố ASXH ở cấp độ vùng kinh tế động lực. Trong khi các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận ASXH từ góc độ quản lý công, chính trị học hoặc xã hội học cục bộ, luận án này định vị ASXH như một nhân tố nội sinh của tái sản xuất sức lao động và phân phối lại thu nhập nhằm thúc đẩy tăng trưởng GRDP thực chất.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết kế nhất quán:

• Câu hỏi 1 (Q1): Cơ sở lý luận về cấu trúc ASXH và tương quan với tăng trưởng kinh tế tại một cực tăng trưởng diễn ra theo cơ chế nào?
• Câu hỏi 2 (Q2): Thực trạng thực thi 5 thành tố ASXH trên địa bàn 7 tỉnh, thành phố vùng KTTĐ Bắc Bộ giai đoạn 2010–2021 bộc lộ những mất cân đối và nút thắt thể chế nào?
• Câu hỏi 3 (Q3): Khung giải pháp và quan điểm thể chế nào đảm bảo tính bao trùm, thích ứng với bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, biến đổi khí hậu và rủi ro chuỗi cung ứng giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn 2045?

Hệ thống giả thuyết trọng tâm:

• Giả thuyết H1: Tăng trưởng kinh tế nhanh tại vùng KTTĐ không tự động dẫn đến mức độ bao phủ ASXH đồng đều nếu thiếu vắng cơ chế điều phối liên kết vùng.
• Giả thuyết H2: Độ co giãn giữa tăng trưởng kinh tế (GRDP) và mức độ chi trả bảo hiểm/giảm nghèo có sự phân hóa rõ rệt giữa các địa phương trung tâm (Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh) và các tỉnh công nghiệp vệ tinh (Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên).

Khung lý thuyết của công trình tích hợp thuyết Cực tăng trưởng (Growth Poles Theory - François Perroux, 1972), mô hình Trung tâm - Ngoại vi (Core-Periphery Model - John Friedmann, 1966; Jacques Raoul Boudeville, 1966), Lý thuyết phân vùng kinh tế (E.M. Hoover, 1970) và Quan điểm địa kinh tế mới về sự hội tụ mức sống (Hoàng Ngọc Phong, 2023).

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế 7 tỉnh/thành phố trực thuộc vùng KTTĐ Bắc Bộ trong chuỗi thời gian 2010–2021 (gốc so sánh giá 2010 theo Thông tư 02/2012/TT-BKHĐT, cập nhật dữ liệu 2022), khảo sát chuyên sâu 38 chuyên gia đầu ngành. Luận án hiện thực hóa mục tiêu cốt lõi: định lượng hóa mối quan hệ co giãn giữa an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế vùng, đặt nền móng cho chính sách an sinh vùng giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn 2045.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về an sinh xã hội phản ánh các mạch tranh luận lý thuyết sâu sắc:

Dòng học thuyết / Nhóm tác giả	Luận điểm then chốt	Giới hạn & Điểm tranh luận
Học phái Tiêu chuẩn Tối thiểu & Quyền con người • ILO (1952, 2017, 2021) • Ahmad, Drèze, Hills & Stern (1991) • Ramachandran (2011)	• ASXH là quyền cơ bản (Công ước 102). • Đóng vai trò sàn bảo trợ tối thiểu chống sốc thu nhập do thất nghiệp, tuổi già, bệnh tật.	• Nhấn mạnh trách nhiệm can thiệp của Nhà nước nhưng chưa gắn kết chặt chẽ với động lực tăng trưởng nội sinh tại các vùng kinh tế mở.
Học phái Tác động Hành vi & Hưu trí • D.A. Wise (1999, 2017) • World Bank (2016, 2022, 2023)	• Phân tích mối quan hệ giữa tích lũy của cải ASXH và quyết định cung lao động/hưu trí. • Nhấn mạnh quản lý di cư và rủi ro thị trường.	• Tập trung vào dữ liệu cấp quốc gia tại các nước phát triển, thiếu cơ chế lý giải dòng dịch chuyển lao động di cư nội địa tại các cực tăng trưởng đang phát triển.
Mạch nghiên cứu ASXH tại Việt Nam • Mai Ngọc Cường (2009, 2013) • Ngô Thắng Lợi (2006, 2018) • Nguyễn Quang Thái (2003, 2007) • Vũ Văn Phúc (2012); ILSSA (2013)	• Phân tích tương tác giữa tiến bộ công bằng xã hội và tăng trưởng bền vững. • Định hình 4-5 trụ cột an sinh quốc gia.	• Chủ yếu tiếp cận ở quy mô toàn quốc hoặc địa bàn hành chính đơn lẻ (Hà Nội, Đồng Nai, Tây Nguyên), để trống không gian liên kết vùng KTTĐ.
Mạch nghiên cứu Cực tăng trưởng & Địa kinh tế • François Perroux (1972) • John Friedmann (1966) • Roland Hureaux; Hoàng Ngọc Phong (2023)	• Tăng trưởng xuất hiện tại các điểm tập trung (lực hút - ly tâm). • Sản xuất cần tập trung nhưng an sinh phải hội tụ theo đường cong chữ U ngược.	• Thường tập trung vào quy hoạch hạ tầng và luồng vốn đầu tư, chưa đi sâu vào cơ chế điều tiết an sinh xã hội liên tỉnh.

Luận án khẳng định bước tiến vượt bậc bằng việc lấp đầy khoảng trống nghiên cứu (research gap): tích hợp lý thuyết cực tăng trưởng với hệ thống 5 trụ cột ASXH trong khuôn khổ kinh tế phát triển. So sánh đối chiếu với kinh nghiệm phân vùng an sinh tại Trung Quốc (mô hình phát triển miền Đông ven biển đi trước hỗ trợ miền Tây thông qua cải cách Hukou và chuyển giao tài khóa) và Thái Lan (chính sách y tế toàn dân UCS và giảm nghèo vùng Đông Bắc Isan so với trung tâm Bangkok), nghiên cứu đã chứng minh tính đặc thù của vùng KTTĐ Bắc Bộ – nơi áp lực tập trung công nghiệp đòi hỏi cơ chế an sinh vượt qua ranh giới hành chính tỉnh.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước đột phá lý luận khi bổ sung và mở rộng lý thuyết kinh tế phát triển và an sinh xã hội vùng thông qua các luận điểm khoa học:

1. Mở rộng lý thuyết Cực tăng trưởng (Growth Poles): Luận án chứng minh một cực tăng trưởng công nghiệp chỉ có thể duy trì sức cạnh tranh dài hạn khi thiết lập đồng bộ "lưới an sinh" tương thích nhằm tái sản xuất sức lao động chất lượng cao và giảm thiểu chi phí xã hội phát sinh từ dòng lao động di cư ngoại tỉnh.
2. Khái niệm hóa ASXH đa thành tố cấp vùng: Định hình tường minh định nghĩa tác giả:

“An sinh xã hội là sự bảo vệ của Nhà nước và xã hội nhằm nâng cao năng lực cho các thành viên trong xã hội khi gặp những rủi ro, biến cố trong cuộc sống giúp họ đảm bảo về mức sống tối thiểu, thu nhập, sức khoẻ, thông qua các biện pháp công cộng như: Bảo hiểm; lao động và việc làm; trợ giúp xã hội và giảm nghèo; tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản. Đồng thời, ưu đãi các thành viên có những cống hiến cho sự nghiệp cách mạng và đất nước.”

3. Mô hình hóa đường truyền dẫn giữa ASXH và Tăng trưởng GRDP: Thiết lập 3 kênh tương tác then chốt:
   • Kênh 1: Đảm bảo tái sản xuất sức lao động thông qua y tế, dinh dưỡng, giáo dục và bảo hiểm xã hội.
   • Kênh 2: Ổn định cầu tiêu dùng nội địa thông qua trợ giúp xã hội và bảo hiểm thất nghiệp khi xảy ra các cú sốc vĩ mô.
   • Kênh 3: Đảm bảo công bằng xã hội, thu hẹp bất bình đẳng (hệ số GINI), củng cố ổn định chính trị - tiền đề thu hút vốn FDI bền vững.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 cấu trúc lý thuyết cốt lõi:

• Hệ thống 5 thành tố ASXH: Bảo hiểm (BHXH, BHYT, BHTN); Lao động - việc làm; Trợ giúp xã hội và giảm nghèo đa chiều; Dịch vụ xã hội cơ bản (DVXHCB: nhà ở, nước sạch, giáo dục, y tế, thông tin); Ưu đãi xã hội (ƯĐXH).
• Hệ thống 5 nhân tố tác động ngoại sinh và nội sinh: Mô hình phát triển quốc gia; Môi trường pháp lý; Điều kiện tự nhiên; Đặc thù văn hóa - xã hội; Bối cảnh mới (Cách mạng công nghiệp 4.0, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, biến động địa chính trị).
• Ma trận đánh giá tương quan: Sử dụng hệ số co giãn giữa tăng trưởng GRDP với chi trả bảo hiểm và tỷ lệ giảm nghèo đa chiều.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích: Áp dụng cho các thực thể vùng kinh tế trọng điểm thuộc nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang trong giai đoạn chuyển đổi công nghiệp hóa nhanh, có tỷ trọng lao động di cư và doanh nghiệp FDI cao.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism), áp dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods Sequential Design):

Thiết kế đa cấp (Multi-level analysis) phân định 3 tầng không gian: Cấp quốc gia (so sánh 4 vùng KTTĐ cả nước) $\rightarrow$ Cấp liên tỉnh vùng KTTĐ Bắc Bộ (7 tỉnh: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên) $\rightarrow$ Cấp nội tỉnh và các nhóm đối tượng yếu thế.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được kiểm soát nghiêm ngặt:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê (Niên giám thống kê 2010–2021), số liệu Điều tra mức sống hộ gia đình (VHLSS), dữ liệu chuyên ngành từ Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, cơ sở dữ liệu World Bank, ILO, ADB.
• Dữ liệu sơ cấp: Thiết kế phiếu khảo sát bán cấu trúc gửi 40 chuyên gia kinh tế, nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý an sinh xã hội hàng đầu; thu về 38 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi 95.0%).
• Kiểm định độ tin cậy và giá trị (Validity & Reliability): Dữ liệu được đối chiếu tam giác (Triangulation) giữa báo cáo định lượng nhà nước, khảo sát chuyên gia và đối sánh kinh nghiệm quốc tế (Trung Quốc, Thái Lan). Tính nhất quán nội tại của thang đo các nhân tố ảnh hưởng đạt chuẩn độ tin cậy cao.

Data và phân tích

Nghiên cứu ứng dụng các kỹ thuật phân tích kinh tế phát triển chuyên sâu:

• Tính toán hệ số co giãn của an sinh xã hội so với tăng trưởng kinh tế: $$e = \frac{% \Delta \text{ASXH}}{% \Delta \text{GRDP}}$$ (Đo lường độ nhạy cảm của quy mô chi trả bảo hiểm và tỷ lệ giảm nghèo trước biến động của GRDP).
• Phân tích bất bình đẳng thu nhập thông qua Đường cong Lorenz và Hệ số GINI cấp tỉnh giai đoạn 2010–2021.
• Tổng hợp và trực quan hóa ma trận SWOT đánh giá năng lực an sinh xã hội vùng KTTĐ Bắc Bộ trên phần mềm chuyên dụng Microsoft Excel và các công cụ thống kê mô tả chuyên sâu.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

      TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ GRDP VÀ NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG TĂNG CAO (Giai đoạn 2010-2021)

1. Sự mất cân xứng giữa tăng trưởng GRDP và tốc độ mở rộng chi trả bảo hiểm: Vùng KTTĐ Bắc Bộ duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế và năng suất lao động vượt trội so với mức bình quân cả nước giai đoạn 2010–2021, đóng góp tỷ trọng lớn vào ngân sách quốc gia. Tuy nhiên, hệ số co giãn giữa chi trả bảo hiểm và tăng trưởng kinh tế ($e$) có sự dao động mạnh, phản ánh chi tiêu cho ASXH chưa được thiết lập thành cơ chế tự động tương thích với quy mô tích lũy kinh tế.
2. Nghịch lý bao phủ bảo hiểm xã hội tại các trung tâm FDI: Các địa phương có tỷ lệ công nghiệp hóa vượt bậc như Bắc Ninh, Vĩnh Phúc ghi nhận tỷ lệ tham gia BHXH bắt buộc tăng nhanh ở khu vực chính thức, nhưng khu vực lao động phi chính thức và lao động nhập cư ngoại tỉnh gặp rào cản lớn trong tiếp cận BHXH tự nguyện và BHTN.
3. Phân hóa tiếp cận Dịch vụ Xã hội Cơ bản (DVXHCB): Dù tỷ lệ nghèo đa chiều toàn vùng giảm xuống mức rất thấp (nhiều tỉnh dưới 2.0%), hộ nghèo và cận nghèo vẫn đối mặt với các chỉ số thiếu hụt nghiêm trọng về chất lượng nhà ở, nguồn nước sạch đạt chuẩn và cơ hội tiếp cận đào tạo nghề chuyên sâu. Tình trạng thiếu trường học công lập, nhà ở xã hội và trạm y tế tại các cụm công nghiệp tập trung (Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng) gây áp lực nặng nề lên đời sống công nhân.
4. Sự đứt gãy lưới an sinh trước các cú sốc ngoại sinh: Đại dịch COVID-19 và biến động chuỗi cung ứng toàn cầu giai đoạn 2020–2021 đã bộc lộ rõ rệt sự thiếu đồng bộ của hệ thống an sinh khi hàng trăm nghìn lao động tại các nhà máy, xí nghiệp bị giãn việc, đứt giảm thu nhập mà các gói trợ giúp khẩn cấp chưa có cơ chế vận hành liên tỉnh.
5. Khoảng trống thể chế điều phối an sinh cấp vùng: Mặc dù đã có các quy chế phối hợp kinh tế theo Quyết định số 159/2007/QĐ-TTg, toàn vùng hoàn toàn vắng bóng một thể chế quản trị an sinh xã hội liên tỉnh, dẫn đến tình trạng cục bộ ngân sách địa phương trong giải quyết các vấn đề phúc lợi cho lao động di cư.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập cơ sở khoa học khẳng định ASXH không phải là khoản chi phí tiêu dùng thụ động mà là khoản đầu tư phát triển vốn nhân lực (Human Capital Investment), quyết định chất lượng tăng trưởng của cực kinh tế.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ chỉ tiêu giám sát và khung phân tích co giãn kinh tế - an sinh có thể tái lập và áp dụng cho các vùng KTTĐ khác như Vùng KTTĐ Phía Nam, Miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Định hướng chuyển dịch: Chuyển từ hệ thống an sinh mang tính "hỗ trợ khắc phục" sang "chủ động phòng ngừa và nâng cao năng lực thích ứng".
  • Đồng bộ 5 trụ cột: Ban hành cơ chế điều tiết quỹ bảo hiểm linh hoạt; chuẩn hóa sàn an sinh đa chiều; quy hoạch hạ tầng nhà ở công nhân và trường mầm non tại các khu kinh tế; tích hợp dữ liệu dân cư và an sinh xã hội số hóa liên thông toàn vùng.

---

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp đột phá, luận án thẳng thắn chỉ ra 4 giới hạn nghiên cứu:

1. Dữ liệu vi mô: Do hạn chế trong hệ thống thống kê cấp vùng, luận án chủ yếu khai thác dữ liệu cấp tỉnh tổng hợp từ VHLSS và GSO, chưa thực hiện được điều tra bảng quy mô lớn đối với từng hộ gia đình lao động di cư.
2. Phạm vi chủ thể: Nghiên cứu tập trung vào chủ thể quản lý nhà nước, chưa lượng hóa hết vai trò cung ứng an sinh từ khu vực tư nhân, tổ chức phi chính phủ và các mạng lưới an sinh phi chính thức.
3. Đo lường khía cạnh tinh thần: Chưa bao quát toàn diện các chỉ số an sinh tâm lý và mức độ hài lòng cuộc sống phi vật chất của người thụ hưởng.
4. Biến động hậu đại dịch: Dữ liệu chuỗi thời gian kết thúc ở mốc 2021–2022, cần tiếp tục cập nhật các biến động địa kinh tế toàn cầu giai đoạn 2023–2026.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để kiểm định mức độ lan tỏa an sinh giữa các tỉnh trong vùng KTTĐ.
• Nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa trong các doanh nghiệp FDI đến nguy cơ dịch chuyển việc làm và yêu cầu tái đào tạo an sinh.
• Thiết kế cơ chế chia sẻ tài khóa liên tỉnh phục vụ xây dựng hạ tầng an sinh xã hội liên vùng.

---

Tác động và ảnh hưởng

                                  TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU CỦA CÔNG TRÌNH

• Tác động học thuật: Đặt nền móng học thuật cho phân ngành Kinh tế an sinh xã hội vùng tại Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu liên ngành giữa Địa lý kinh tế và Chính sách công.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ LĐ-TB&XH trong việc lập Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và triển khai Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng.
• Tác động thực tiễn công nghiệp: Giúp các hiệp hội doanh nghiệp và ban quản lý khu kinh tế tại Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nội nhận diện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) trong việc phối hợp kiến tạo hạ tầng dịch vụ xã hội cơ bản cho người lao động.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học giả: Kế thừa bộ khung lý thuyết 5 thành tố, hệ thống số liệu chuỗi 2010–2021 và các chỉ số co giãn kinh tế - xã hội để mở rộng nghiên cứu sang các địa bàn khác.
• Cơ quan hoạch định chính sách cấp Trung ương: Sử dụng các khuyến nghị để hoàn thiện Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, Luật Việc làm sửa đổi và Chiến lược phát triển ASXH quốc gia đến năm 2030.
• Chính quyền địa phương 7 tỉnh vùng KTTĐ Bắc Bộ: Nắm bắt thực trạng phân hóa nội vùng để xây dựng chính sách thu hút lao động bền vững, giải quyết bài toán nhà ở, y tế và giáo dục mầm non cho con em công nhân.
• Người lao động và các nhóm yếu thế: Hưởng lợi trực tiếp từ các chính sách an sinh bao trùm, tiến bộ, công bằng, giúp nâng cao năng lực chống chịu trước các biến cố kinh tế - đời sống.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng lý thuyết Cực tăng trưởng (Growth Poles Theory) của François Perroux khi tích hợp thuyết này với Kinh tế an sinh xã hội. Công trình chứng minh rằng một cực tăng trưởng kinh tế không thể duy trì sự phát triển bền vững nếu chỉ dựa trên sự tích tụ vốn và công nghệ mà thiếu đi sự hội tụ an sinh xã hội. Luận án đã hệ thống hóa và lượng hóa mô hình 5 thành tố ASXH gắn kết hữu cơ với tăng trưởng GRDP, tạo nên khung phân tích kinh tế phát triển hoàn chỉnh cho cấp độ vùng.

2. Phương pháp nghiên cứu có gì đột phá so với các công trình đi trước?

So với các nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu của Mai Ngọc Anh 2009 về nông dân, Đồng Thị Hồng 2015 về địa bàn Hà Nội, hay Nguyễn Thị Tâm 2014 ở quy mô chung cả nước), luận án đã kết hợp phương pháp phân tích chuỗi dữ liệu bảng 12 năm (2010–2021) trên 7 tỉnh KTTĐ Bắc Bộ với phân tích độ co giãn kinh tế ($e$) và khảo sát định tính có cấu trúc 38 chuyên gia đầu ngành. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Quốc gia – Vùng – Tỉnh) mang lại độ chuẩn xác và tính đại diện vượt trội.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Dữ liệu chỉ ra rằng tốc độ tăng trưởng kinh tế GRDP rất cao tại các tỉnh công nghiệp hạt nhân như Bắc Ninh, Vĩnh Phúc không đồng nghĩa với mức độ an sinh toàn diện vượt trội. Trái lại, khu vực này xuất hiện sự thiếu hụt nghiêm trọng về dịch vụ xã hội cơ bản (nhà ở công nhân, môi trường nước sạch, thiết chế văn hóa) và tỷ lệ tham gia BHXH tự nguyện của khu vực phi chính thức rất thấp, phản ánh sự phát triển chưa cân xứng giữa kinh tế và an sinh xã hội.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án mô tả chi tiết nguồn dữ liệu từ Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê 7 tỉnh, phương pháp chuyển đổi năm gốc giá so sánh 2010 (theo Thông tư 02/2012/TT-BKHĐT), công thức tính hệ số co giãn kinh tế - an sinh, bảng câu hỏi khảo sát chuyên gia 40 mẫu và quy trình phân tích ma trận SWOT tại Phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập hoàn toàn có thể tái lập và kiểm chứng quy trình.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án phác thảo chương trình nghiên cứu giai đoạn 2023–2030, tầm nhìn 2045 tập trung vào: (i) Thể chế an sinh xã hội thích ứng với chuyển đổi số và kinh tế nền tảng (Platform economy); (ii) Cơ chế tài chính vùng và quỹ bảo trợ liên tỉnh ứng phó biến đổi khí hậu; (iii) Mô hình an sinh chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh tại Đồng bằng sông Hồng.

---

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Hoàn thiện khung lý thuyết an sinh xã hội 5 thành tố dưới góc độ Kinh tế phát triển tại vùng kinh tế trọng điểm – cực tăng trưởng quốc gia.
2. Định lượng hóa tương quan phát triển: Xác định bản chất tương tác giữa tăng trưởng kinh tế GRDP và hệ thống an sinh thông qua chuỗi số liệu thực chứng 2010–2021 tại 7 tỉnh, thành phố Bắc Bộ.
3. Chỉ rõ nút thắt thể chế và thực tiễn: Phát hiện sự phân hóa nội vùng sâu sắc và sự thiếu vắng thể chế điều phối liên kết an sinh vùng, đặc biệt đối với lao động di cư tại các khu công nghiệp FDI.
4. Xác lập tầm nhìn chiến lược: Đề xuất 3 quan điểm phát triển mới lấy con người làm trung tâm, bao trùm và thích ứng với bối cảnh mới; xác lập 6 nhóm giải pháp chung cùng 5 giải pháp chuyên sâu cho từng thành tố an sinh.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu đột phá: Tạo tiền đề khoa học vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị an sinh số, kinh tế lượng không gian và chính sách tài khóa liên kết vùng hướng tới mục tiêu phát triển bền vững 2030–2045.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Liên quan trực tiếp tới chủ đề luận án, NCS sẽ tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo 2 tuyến vấn đề như sau: Một là, các công trình nghiên cứu về ASXH; Hai là, các công trình nghiên cứu về phát triển vùng. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội Trong những năm gần đây, ASXH là một trong những lĩnh vực được các nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước quan tâm. Nói đến vấn đề này, phải kể đến các nghiên cứu sau: 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài (1) Về lý luận ASXH Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài nổi bật phải kể đến là các nghiên cứu của Tổ chức lao động quốc tế (ILO), có thể kể đến như cuốn sách “Giới thiệu về an sinh xã hội” xuất bản tại Genever năm 1992, đã nêu ra những khái niệm ban đầu ASXH, Công ước 102 là công ước quan trọng nhất về ASXH quy định các tiêu chuẩn tối thiểu về ASXH thông qua năm 1952, tác phẩm “Social security for all” (2009),… và một số nghiên cứu được xuất bản hàng năm về ASXH.

và Stern N đồng chủ biên cuốn sách) [156] “Social Security in Developing Countries: What, Why, Who, and How?” (1991). Các nhà nghiên cứu đã giải thích ý nghĩa ASXH và định nghĩa thuật ngữ liên quan đến các mục tiêu ASXH cho các nước đang phát triển. Cuốn sách đưa ra lý do tại sao Nhà nước cần tham gia vào ASXH và điều tra thực tế các nước đã can thiệp ASXH có yếu tố không phải là chính phủ. Nghiên cứu lập luận liên quan đến sự thất bại của thị trường và phân phối thu nhập nảy sinh trong lý thuyết chính sách kinh tế tiêu chuẩn, sau đó xem xét rộng hơn các câu hỏi liên quan đến quyền của các cá nhân, các khái niệm về nghĩa vụ của Nhà nước, và khái niệm về mức sống và vai trò của Nhà nước trong việc cải thiện đời sống.

Cuốn sách đã góp phần giải đáp câu hỏi ai sẽ chịu trách nhiệm về ASXH. Ramachandran với tác phẩm “Social Security – The Way Forward” (2011). Ông cho rằng ASXH chủ yếu là một chương trình bảo hiểm xã hội cung cấp 12 BTXH, hoặc bảo vệ chống lại các điều kiện rủi ro như nghèo đói, tuổi già, khuyết tật, thất nghiệp và những người khác. Ông nhấn mạnh, hiên nay có khá nhiều nhầm lẫn về ý nghĩa của ASXH, cũng như về khái niệm bảo trợ xã hội.

Khái niệm truyền thống về an sinh xã hội được đưa vào nhiều tiêu chuẩn khác nhau của ILO, trong đó có công ước C102. Ở hầu hết các nước đang phát triển, gia đình là tổ chức xã hội truyền thống để chăm sóc người già và được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò là người chăm sóc với tư cách là nguồn chính hỗ trợ và an sinh tuổi già. Bên cạnh đó, ông đưa ra rằng thế giới ngày nay đang phải đối mặt với một số lượng lớn các cuộc khủng hoảng phức tạp: Khủng hoảng tài chính; khủng bố; Nhiều cuộc xung đột vũ trang trong những năm gần đây; Thảm họa sức khỏe, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng HIV/AIDS; Các thảm họa tự nhiên, chẳng hạn như hạn hán và lũ lụt thường xuyên, động đất và bão, sóng thần, v.; Khủng hoảng do quá trình thực hiện các chuyển đổi kinh tế, cũng như chính trị, v. Toàn cầu hóa, một mình hoặc kết hợp với thay đổi công nghệ, thường đặt các xã hội vào tình trạng mất ASXH ngày một lớn hơn, hơn một nửa dân số thế giới không được hưởng bất kỳ loại hình ASXH theo luật định nào.

WB (2023), công bố cuốn sách “Xem xét lại mục tiêu trong ASXH: Một cái nhìn mới về những vấn đề nan giải cũ” [171] tổng hợp các bài viết về các yếu tố hình thành các hợp phần của ASXH. Cuốn sách đã cập nhật các kinh nghiệm toàn cầu liên quan đến kết quả và chi phí của việc mang lại lợi ích cho người nghèo hoặc người dễ bị tổn thương. Bên cạnh đó, đề xuất các khái niệm cụ thể hơn, như phân phối thu nhập, giảm nghèo trong các hộ gia đình. (2) Về tác động và một số vấn đề nổi cộm của ASXH Tác giả J.

Wise đồng chủ biên cuốn sách [157] “Social Security and Retirement around the World” (1999). Trong hơn 5 năm, các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu ở 12 quốc gia tiến hành phân tích xuyên quốc gia về mối quan hệ giữa ASXH và hưu trí. Phân tích sự tương ứng mạnh mẽ giữa các quốc gia về các ưu đãi của chương trình ASXH để nghỉ hưu sớm đối với người lao động và tỷ lệ người lớn tuổi đã rời khỏi lực lượng lao động. Đối với phân tích này, các nhà nghiên cứu ở mỗi quốc gia đã thu thập một cơ sở dữ liệu lớn về các cá nhân gần đến 13 tuổi nghỉ hưu từ quốc gia của họ, tính toán các khuyến khích để tiếp tục làm việc cho mỗi cá nhân, phụ thuộc vào các quy định của chương trình ASXH của quốc gia và quá trình làm việc và gia đình của cá nhân đó.

Người lao động ít có khả năng nghỉ hưu hơn đáng kể khi công việc làm thêm dẫn đến sự gia tăng lớn hơn về "của cải ASXH", dòng phúc lợi mà người lao động và gia đình họ nhận được khi nghỉ hưu. Cuốn sách WB-MPI. Vietnam 2035 [15]: Vietnam 2035:Toward Prosperity, Creativity, Equity, and Democracy.C (2016) đã trình bày quan điểm phát triển hài hòa, bảo đảm ASXH và công bằng xã hội. Không chỉ chú ý giảm nghèo bền vững, cuốn sách còn cảnh báo về triển vọng tầng lớp trung lưu tăng nhanh, có thể chiếm 50% dân số vào giữa thế kỷ, nên cần chú trọng đến mọi tầng lớp xã hội, dù giàu hay nghèo.

Wise với cuốn sách [158] “Social Security Programs and Retirement around the World” (2017). Cuốn sách đã nêu ra ở các nước phát triển, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nam giới ở độ tuổi lớn hơn đã tăng lên trong những năm gần đây, đảo ngược xu hướng suy giảm kéo dài hàng thập kỷ. Tỷ lệ tham gia của phụ nữ lớn tuổi cũng đang tăng lên khi các quốc gia phải đối mặt với những thách thức về tài chính và hưu trí do tuổi thọ kéo dài. Các nhà nghiên cứu nghiên cứu tác động của việc cải thiện sức khỏe và giáo dục, những thay đổi trong cơ cấu nghề nghiệp, khuyến khích nghỉ hưu của các chương trình ASXH và sự xuất hiện của phụ nữ tại nơi làm việc, trên thị trường lao động.

Các phát hiện cho thấy cải cách ASXH và các yếu tố khác như sự di chuyển của phụ nữ vào lực lượng lao động đã đóng một vai trò quan trọng trong xu hướng tham gia lực lượng lao động. ILO (2017), trong “Báo cáo ASXH thế giới 2017-2019: Phổ cập ASXH để đạt mục tiêu phát triển bền vững” [143] nhấn mạnh thế giới chỉ có 45% dân số được hưởng ít nhất một dịch vụ của chính sách ASXH, còn 4 tỷ người chưa bao giờ được hưởng chính sách ASXH. Thiếu ASXH làm con người dễ bị tổn thương bởi bệnh tật, nghèo đói, bất bình đẳng và bị tách rời khỏi xã hội. Không đảm bảo quyền này cho 4 tỷ người là một rào cản đáng kể cho phát triển kinh tế và xã hội.

Trong khi nhiều 14 quốc gia đã đạt được những bước tiến trong phát triển hệ thống ASXH, vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để hiện thực hóa quyền ASXH cho tất cả mọi người. ILO (2021) đã công bố “Báo cáo ASXH thế giới 2020-2022: Hệ thống ASXH trước ngã ba đường – vì một tương lai tốt đẹp hơn ” [144], mang lại một cái nhìn tổng thể toàn cầu về sự phát triển của những hệ thống ASXH, bao gồm cả sàn ASXH và đề cập đến tác động của đại dịch COVID-19. Báo cáo chỉ ra những khoảng trống về ASXH và đưa ra những khuyến nghị chính sách then chốt, trong đó bao gồm cả những khuyến nghị liên quan đến các mục tiêu của Chương trình Nghị sự 2030 vì Phát triển Bền vững. Báo cáo nhấn mạnh, đại dịch COVID-19 đã làm bộc lộ những bất bình đẳng sâu sắc và những hạn chế lớn về tỷ lệ bao phủ ASXH và tỷ lệ bao phủ các thành tố của ASXH.

Nhóm người “yếu thế” như trẻ em, người cao tuổi, người làm công việc chăm sóc, phụng dưỡng tại nhà không được trả lương, người lao động phi chính thức trong nhiều ngành nghề và nhất là người trong các vùng lãnh thổ thu nhập thấp của nhiều nước (như vùng Đông bắc Thái Lan, Miền Tây Trung Quốc,….) đã phải thi hành các giải pháp chưa từng có tiền lệ trong lĩnh vực ASXH, tiêm chủng, giãn cách xã hội,…Trong điều kiện kinh tế thế giới phục hồi chậm chạp và đa chiều, các vấn đề ASXH trong phát triển KTXH trở nên rất thiết yếu vì liên quan đến cuộc sống an toàn của số đông dân số trong các nước thực hiện phương pháp tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Đại dịch COVID-10 cho thấy, cùng với thiên tai, dịch bệnh các loại đang đe dọa cuộc sống bình an của nhân loại, khi kinh tế thế giới thực hiện mở cửa cho thấy, tầm chiến lược của đầu tư lâu dài cho các thành tố ASXH. WB (2022), Báo cáo “Hướng tới ASXH toàn cầu – Khả năng phục hồi, công bằng và cơ hội cho tất cả mọi người” [170], đưa ra tầm nhìn để đạt được ASXH toàn cầu. Báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết của các quốc gia trong việc xây dựng các hệ thống ASXH tích hợp dựa trên sự gia tăng chi tiêu quốc gia, giúp mở rộng diện bao phủ TGXH, bao gồm cả những người lao động phi chính thức.

Để tạo thêm dư địa tài khóa, chính phủ các nước được khuyến nghị giảm chi tiêu không hiệu quả và huy động thêm nguồn thu trong nước cùng với sự hỗ trợ quốc tế, Bên cạnh đó, báo 15 cáo nhấn mạnh về biến đổi khí hậu và vấn đề trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái như là trọng tâm của những nỗ lực này. WB (2023), với cuốn sách “Di cư, di tản và xã hội” [172] đã nhấn mạnh di cư là một thách thức phát triển. Khoảng 184 triệu người ~2,3 % dân số thế giới sống bên ngoài quốc tịch của họ. Gần một nửa trong số họ là ở các nước có thu nhập thấp và trung bình.

Khi các nước trên thế giới cố gắng vượt qua sự mất cân bằng kinh tế toàn cầu, xu hướng nhân khẩu học khác nhau và biến đổi khí hậu, di cư sẽ trở thành một điều cần thiết trong những thập kỷ tới đối với các quốc gia.