Chương 1 LÝ LUẬN VỀ LIÊN MINH GIỮA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VỚI GIAI CẤP NÔNG DÂN VÀ ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC 1. NHỮN QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VỀ LIÊN MINH CÔNG – NÔNG – TRÍ TRONG CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về liên minh công – nông – trí Trong nghiên cứu khoa học và thực tiễn cách mạng, C.Ăngghen rất quan tâm đến vấn đề giai cấp công nhân, cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân chống giai cấp tư sản và vấn đề “liên minh công – nông – trí” trong cuộc cách mạng vô sản. Vì thế, liên minh công – nông – trí là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin, cả về mặt lý luận và cả về mặt thực tiễn.
Chính vì thế mà vấn đề liên minh công – nông – trí ngay từ những năm 1848 đã được C.Ăngghen quan tâm đề cập tới. Đặc biệt, qua thực tiễn đấu tranh cách mạng trong giai đoạn 1848 – 1850 ở Châu Âu và sau đó, là những bài học của công xã Pari 1871, C.Ăngghen đã đi tới kết luận: Cuộc cách mạng vô sản chỉ có thể giành thắng lợi nếu giai cấp vô sản tranh thủ được sự ủng hộ của nông dân. Mác viết: “Công nhân Pháp không thể tiến lên được một bước nào và cũng không thể đụng đến một sợi tóc nào của chế độ tư sản, trước khi đông đảo nhân dân nằm giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, tức là nông dân và giai cấp tiểu tư sản nổi dậy chống chế độ tư sản, chống sự thống trị của tư bản, chưa bị tiến trình của cuộc cách mạng buộc phải đi theo những người vô sản, coi là đội tiên phong của mình” [ 36, 26-27]. 9 Không dừng lại đó, lý luận về liên minh công – nông – trí được C.Ăngghen tiếp tục nhấn mạnh và vận dụng vào thực tiễn lãnh đạo cách mạng của mình.
Điều này được thể hiện rõ trong kết luận được đưa ra vào khoảng những năm 90 của thế kỷ XIX, khi các chính đảng của giai cấp vô sản đã ra đời ở các nước Châu Âu, vấn đề đấu tranh giành chính quyền đã trở thành vấn đề cấp thiết, trong điều kiện đó, Ph.Ăngghen khẳng định: “Đảng nào muốn giành chính quyền thì trước hết đảng đó phải chuyển từ thành thị về nông thôn, phải trở thành một thế lực ở nông thôn, phải tranh thủ được nông dân về phe mình. Chỉ như vậy, đảng đó mới có ưu thế hơn tất cả mọi đảng khác vì đã tìm thấy rõ ràng mối liên hệ chặt chẽ giữa những nguyên nhân kinh tế với những kết quả chính trị” [35, 514].Quan điểm này chỉ ra cơ sở thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản được xây dựng trên sự thống nhất với nhau về lợi ích giữa các giai cấp. Công nhân và nông dân đều bị áp bức bóc lột, đều muốn đấu tranh giành tự do, bình đẳng nên hai giai cấp này sẽ liên kết với nhau cùng chống kẻ thù chung là giai cấp tư sản, áp bức, bóc lột. Cách mạng chỉ thành công khi công nhân và nông dân cùng “hát chung bài đồng ca” giai cấp.
Mác nhấn mạnh: Chỉ khi nhận được sự ủng hộ của nông dân thì “cách mạng vô sản mới thực hiện bài đồng ca mà nếu không có nó thì trong tất cả các quốc gia, bản đơn ca cách mạng vô sản sẽ trở thành một sự biểu hiện tài năng lần cuối cùng” [39,607]. Vận dụng tư tưởng này của C.Ăngghen vào điều kiện cụ thể của nước Nga, khi khẳng định vai trò quan trọng của khối liên minh công – nông trong cách mạng vô sản, V.Lênin luôn nhấn mạnh đến vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân. Người cho rằng, nông dân là một lực lượng xã hội đông đảo, chiếm đa số trong dân cư ở các nước trên thế giới, họ là lực lượng sản xuất quan trọng và là một lực lượng chính trị to lớn, nhưng do gắn liền với nền sản xuất nhỏ, phân tán nên nông dân không có hệ tư tưởng độc lập, không tự mình xây dựng nên đươc một xã 10 hội mới.Vì vậy, nông dân cần sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, cần được giai cấp công nhân giáo dục, rèn luyện và dẫn dắt họ đi theo cách mạng.Lênin thì vấn đề liên minh công – nông càng trở nên quan trọng hơn trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, cách mạng xã hội chủ nghĩa dần dần trở nên chín muồi.Vì thế, trong giai đoạn này,V.Lênin đã nêu bật tầm quan trọng chiến lược của vấn đề liên minh công – nông. Người nhấn mạnh rằng, vấn đề liên minh công – nông có tác dụng quyết định đối với vận mệnh của cách mạng xã hội chủ nghĩa, là nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản.
Người viết: “Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân để giai cấp vô sản có thể giữ được vai trò lãnh đạo và chính quyền nhà nước” [27, 452].Lênin coi sự hình thành và củng cố liên minh này là một quá trình biện chứng trong bước chuyển từ một giai đoạn cách mạng này sang một giai đoạn cách mạng khác. Trong giai đoạn cách mạng dân chủ tư sản, giai cấp công nhân hành động chung với toàn thể giai cấp nông dân. Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa người đồng minh với giai cấp công nhân là “đông đảo quần chúng vô sản và một bộ phận người tiểu nông…khối quần chúng này đông hàng chục triệu người và chiếm tuyệt đại đa số trong dân cư. Trong giai đoạn giành chính quyền thì liên minh công – nông biểu hiện chủ yếu về mặt chính trị vì nó xuất phát từ nguyên tắc tập hợp lưc lượng cho cách mạng, nguyên tắc lãnh đạo cách mạng và sự thống nhất với nhau về lợi ích giai cấp” [25, 28-29].
Trong giai đoạn cách mạng xây dựng chủ nghĩa xã hội thì cùng với tính tất yếu về chính trị - xã hội, tính tất yếu về kinh tế của liên mninh lại nổi lên với tư cách là nhân tố quyết định nhất, quyết định cuối cùng cho sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội. Ở đây, Lênin đặc biệt nhấn mạnh đến một nội dung cơ bản nhất của bước chuyển từ giai đoạn cách mạng giành chính quyền sang “thời đại chuyên chính vô sản” là: “Chính trị đã chuyển trọng tâm sang lĩnh vực kinh tế, vì 11 cần thỏa mãn nhựng lợi ích kinh tế thiết thân trước mắt cho công – nông thì mới tiến tới thực hiện lợi ích lâu dài, cơ bản nhất của toàn xã hội, tức là hình thành cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [26, 214]. Liên minh công – nông ở Liên Xô đã bảo đảm cho sự nghiệp tiến hành những cải tạo xã hội căn bản, sự phát triển kinh tế và văn hóa, nâng cao mức sống của nhân dân. Trong điều kiện chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô, khối liên minh công – nông cần được củng cố thêm sức mạnh của mình bằng việc liên minh với tầng lớp trí thức trở thành khối liên minh công – nông – trí.
Nguyên tắc của liên minh công – nông – trí ở Liên Xô đã trở thành cơ sở xây dựng xã hội mới trong các nước xã hội chủ nghĩa khác trên thế giới. Liên minh công – nông – trí là hạt nhân của liên minh rộng rãi hơn giữa giai cấp công nhân với tất cả những tầng lớp nhân dân lao động khác không phải vô sản trong xã hội. Như vậy, với kinh nghiệm thực tiễn của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác trên thế giới đã chứng thực luận điểm mácxít – lêninít nói rằng liên minh với giai cấp nông dân là điều kiện cần thiết để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình: “… Thực hiện liên minh công – nông là một việc khó nhưng vô luận thế nào cũng là khối liên minh vô địch duy nhất để chống lại bọn tư bản” [28, 340], và là cơ sở nền tảng cho sự thành công của cách mạng vô sản. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì liên minh công – nông – trí không chỉ được thực hiện trong quá trình đấu tranh cách mạng để giành chính quyền, mà cả trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội cũng như tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Chính vì vậy, ngay sau khi Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi (1917), lần đầu tiên trong lịch sử thế giới và lịch sử phong trào công nhân quốc tế, Lênin đã soạn thảo một chương trình hành động, xây dựng tiềm lực phát triển của chủ nghĩa xã hội trong phạm vi một nước với ba nội dung cơ bản: công nghiệp hóa đất nước, hợp tác hóa nông nghiệp và cách mạng tư tưởng văn hóa. 12 Trong đó Lênin đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của công nghiệp hóa. Người xác định nó vừa như là một tiền đề, vừa như là một đặc trưng của xã hội tương lai. Lênin cho rằng: “Chủ nghĩa cộng sản là chính quyền Xô Viết cộng với điện khí hóa toàn quốc… chỉ khi nào nước ta đã điện khí hóa, chỉ khi nào công nghiệp, nông nghiệp và vận tải đã đứng trên cơ sở của kỹ thuật công nghệ hiện đại thì lúc đó chúng ta mới có thể thắng lợi hoàn toàn” [31, 195].
Điều này có nghĩa là “Cơ sở kinh tế duy nhất có thể có được chủ nghĩa xã hội là nền đại công nghiệp cơ khí. Ai quên điều đó, người đó không phải là cộng sản…” [33, 57]. Dưới góc độ khái quát hóa, Lênin khẳng định: “Cơ sở vật chất duy nhất của CNXH chỉ có thể là nền đại công nghiệp cơ khí có khả năng cải tạo cả nông nghiệp” [61, 11]. Như vậy, mặc dù V.Lênin không đề cập đến vấn đề liên minh công – nông – trí một cách trực tiếp, nhưng với việc xác định cơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hội là nền đại công nghiệp cơ khí có khả năng cải tạo cả nông nghiệp thì đây chính là cơ sở vật chất khách quan tạo ra sự liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức.
Quan điểm của Hồ Chí Minh về liên minh công – nông – trí Trên cơ sở kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác – Lênin vào quốc gia nông nghiệp, Hồ Chí Minh đã đưa ra quan điểm của mình về vấn đề liên minh công – nông một cách khá toàn diện.