Lịch sử ra đời và phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam từ năm 1930 đến năm 1965

Luận văn thạc sĩ ussh khám phá sự ra đời và phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam từ năm 1930 đến 1965, cung cấp cái nhìn sâu sắc về lịch sử.

• Tác giả: Nguyễn Duy Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mậu Hãn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Sự Ra Đời Và Phát Triển Đảng Bộ Tỉnh Hà Nam Từ Năm 1930 Đến Năm 1965
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM TRONG THỜI KỲ CÁCH MẠNG TỪ 1930 ĐẾN 1945
• 1.1. Sự ra đời Đảng bộ tỉnh Hà Nam (9/1930)
• 1.2. Xây dựng và giữ vững vai trò tổ chức, lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh (9/1930 - 8/1945)
• 1.2.1. Xây dựng Đảng bộ gắn với nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: CỦNG CỐ VÀ PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH TRONG TIẾN TRÌNH KHÁNG CHIẾN VÀ KIẾN QUỐC (1945 - 1954)
• 2.1. Củng cố và phát triển Đảng bộ tỉnh (9/1945 - 7/1954)
• 2.2. Xây dựng Đảng bộ gắn với phát triển lực lượng đẩy mạnh kháng chiến kiến quốc
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG MIỀN BẮC (1954 - 1965)
• 3.1. Tiếp tục phát triển Đảng bộ (7/1954 - 4/1965)
• 3.2. Xây dựng Đảng bộ gắn với sự lãnh đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cách mạng
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM (1930 – 1965)
• 4.1. Một số nhận xét về sự ra đời, củng cố và phát triển Đảng bộ Hà Nam
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lịch sử phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam 1930 1965

Lịch sử phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam từ năm 1930 đến 1965 là một hành trình đầy thách thức và thành công. Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo nhân dân địa phương trong các cuộc kháng chiến và xây dựng đất nước. Sự ra đời của Đảng bộ vào tháng 9 năm 1930 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong phong trào cách mạng tại địa phương. Đảng bộ đã không ngừng củng cố và phát triển, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

1.1. Sự ra đời của Đảng bộ tỉnh Hà Nam và bối cảnh lịch sử

Đảng bộ tỉnh Hà Nam được thành lập vào tháng 9 năm 1930 trong bối cảnh phong trào cách mạng đang diễn ra mạnh mẽ. Sự ra đời này không chỉ phản ánh nguyện vọng của nhân dân mà còn là kết quả của quá trình hoạt động của các tổ chức cộng sản tại địa phương. Đảng bộ đã nhanh chóng khẳng định vai trò lãnh đạo trong các phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp và tay sai.

1.2. Vai trò của Đảng bộ trong phong trào cách mạng ở Hà Nam

Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và lãnh đạo các phong trào cách mạng. Từ việc xây dựng lực lượng chính trị đến việc phát động quần chúng tham gia kháng chiến, Đảng bộ đã thể hiện được sức mạnh và sự đoàn kết của nhân dân. Các lãnh đạo Đảng bộ đã không ngừng nỗ lực để đưa phong trào cách mạng tiến lên.

II. Những thách thức trong quá trình phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam 1930 1945

Trong giai đoạn từ 1930 đến 1945, Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự đàn áp của thực dân Pháp, sự phân hóa trong nội bộ và những khó khăn về kinh tế xã hội đã đặt ra nhiều vấn đề cho Đảng bộ. Tuy nhiên, với sự lãnh đạo kiên quyết và sáng tạo, Đảng bộ đã vượt qua những khó khăn này để tiếp tục phát triển.

2.1. Sự đàn áp của thực dân Pháp và ảnh hưởng đến Đảng bộ

Thực dân Pháp đã thực hiện nhiều biện pháp đàn áp nhằm tiêu diệt phong trào cách mạng. Điều này đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động của Đảng bộ tỉnh Hà Nam. Tuy nhiên, Đảng bộ đã tìm ra những phương thức hoạt động phù hợp để duy trì sự lãnh đạo và phát động quần chúng.

2.2. Những khó khăn về kinh tế xã hội và tác động đến Đảng bộ

Khó khăn về kinh tế xã hội trong giai đoạn này đã ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân và hoạt động của Đảng bộ. Đảng bộ đã phải tìm cách giải quyết các vấn đề này thông qua việc tổ chức các phong trào quần chúng và phát động các hoạt động sản xuất.

III. Phương pháp lãnh đạo và xây dựng Đảng bộ tỉnh Hà Nam 1945 1954

Giai đoạn từ 1945 đến 1954 là thời kỳ Đảng bộ tỉnh Hà Nam tập trung vào việc củng cố và phát triển tổ chức. Đảng bộ đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo sáng tạo để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Việc xây dựng Đảng bộ gắn liền với nhiệm vụ kháng chiến và kiến quốc đã tạo ra những bước tiến quan trọng.

3.1. Củng cố tổ chức Đảng bộ trong kháng chiến

Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã tập trung củng cố tổ chức và phát triển đội ngũ đảng viên. Việc xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh đã giúp Đảng bộ lãnh đạo hiệu quả các phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp.

3.2. Phát động phong trào quần chúng trong kháng chiến

Đảng bộ đã phát động nhiều phong trào quần chúng tham gia kháng chiến. Sự tham gia của quần chúng đã tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.

IV. Kết quả và thành tựu của Đảng bộ tỉnh Hà Nam 1954 1965

Từ năm 1954 đến 1965, Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc xây dựng và phát triển tổ chức. Các chính sách phát triển kinh tế xã hội đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và củng cố niềm tin vào Đảng.

4.1. Thành tựu trong xây dựng Đảng bộ

Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng tổ chức và phát triển đội ngũ đảng viên. Sự phát triển này đã tạo ra nền tảng vững chắc cho các hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ.

4.2. Kết quả trong phát triển kinh tế xã hội

Các chính sách phát triển kinh tế xã hội đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống nhân dân. Đảng bộ đã lãnh đạo nhân dân thực hiện các chương trình phát triển nông nghiệp và công nghiệp.

V. Kinh nghiệm và bài học từ sự phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam

Qua quá trình phát triển từ năm 1930 đến 1965, Đảng bộ tỉnh Hà Nam đã rút ra nhiều kinh nghiệm quý báu. Những bài học này không chỉ có giá trị cho Đảng bộ tỉnh mà còn có thể áp dụng cho các địa phương khác trong cả nước.

5.1. Kinh nghiệm trong lãnh đạo và tổ chức

Đảng bộ đã rút ra nhiều kinh nghiệm trong việc lãnh đạo và tổ chức các phong trào quần chúng. Sự linh hoạt và sáng tạo trong lãnh đạo đã giúp Đảng bộ vượt qua nhiều khó khăn.

5.2. Bài học về sự đoàn kết và phát huy sức mạnh quần chúng

Sự đoàn kết và phát huy sức mạnh quần chúng là bài học quan trọng trong quá trình phát triển của Đảng bộ. Đảng bộ đã biết cách mobilize quần chúng tham gia vào các hoạt động cách mạng.

VI. Tương lai của Đảng bộ tỉnh Hà Nam trong bối cảnh hiện đại

Trong bối cảnh hiện đại, Đảng bộ tỉnh Hà Nam cần tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được và khắc phục những hạn chế còn tồn tại. Việc xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh là nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương.

6.1. Định hướng phát triển Đảng bộ trong thời kỳ mới

Đảng bộ cần xác định rõ định hướng phát triển trong thời kỳ mới, tập trung vào việc nâng cao năng lực lãnh đạo và tổ chức. Việc này sẽ giúp Đảng bộ đáp ứng tốt hơn yêu cầu của tình hình mới.

6.2. Vai trò của Đảng bộ trong phát triển kinh tế xã hội

Đảng bộ cần tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo trong phát triển kinh tế xã hội. Việc này không chỉ giúp nâng cao đời sống nhân dân mà còn củng cố niềm tin vào Đảng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu lịch sử tổ chức và xây dựng Đảng tại các địa bàn chiến lược giữ vị trí then chốt trong việc giải mã các quy luật vận động của cách mạng Việt Nam. Công trình "Sự ra đời và phát triển Đảng bộ tỉnh Hà Nam từ năm 1930 đến năm 1965" của tác giả Nguyễn Duy Hạnh (chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, do PGS. Lê Mậu Hãn hướng dẫn khoa học) là luận án tiến sĩ tiên phong tiếp cận toàn diện tiến trình 35 năm hình thành, tôi luyện và lãnh đạo của một tổ chức Đảng bộ cấp tỉnh ở châu thổ sông Hồng.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ thực trạng các công trình lịch sử địa phương trước đây—như "Lịch sử Đảng bộ Nam Hà" (tập 1, 1996) hay "Lịch sử Đảng bộ Hà Nam" (tập 1, 2000)—chủ yếu biên niên sự kiện theo tiến trình phong trào quần chúng mà chưa phân tích chuyên sâu công tác xây dựng Đảng như một đối tượng nghiên cứu độc lập. Luận án đặt ra và giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Những tiền đề kinh tế, giai cấp và chuyển biến tư tưởng nào quyết định tính tất yếu của sự ra đời Đảng bộ tỉnh Hà Nam vào tháng 9/1930?
2. Quy luật phát triển của tổ chức cơ sở đảng và đội ngũ đảng viên Hà Nam diễn ra như thế nào qua các chu kỳ thoái trào và phục hồi dưới sự đàn áp của chính quyền thực dân (1930–1945)?
3. Đảng bộ Hà Nam đã vận dụng và cụ thể hóa đường lối chính trị, tư tưởng của Trung ương vào hoàn cảnh địa phương nông nghiệp như thế nào để vừa xây dựng lực lượng, vừa chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền?
4. Những bài học lịch sử nào về xây dựng Đảng trên cả ba mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức có giá trị lý luận và thực tiễn đối với công tác chỉnh đốn Đảng hiện nay?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• H1: Quá trình thành lập Đảng bộ Hà Nam là kết quả tất yếu của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng cách mạng giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc với phong trào yêu nước và phong trào công - nông địa phương, trong đó tầng lớp trí thức tiểu tư sản đóng vai trò ngòi nổ chuyển hóa ý thức hệ.
• H2: Sức sống và năng lực tự phục hồi của Đảng bộ địa phương trước các đợt "khủng bố trắng" phụ thuộc trực tiếp vào mức độ bám rễ của các tổ chức cơ sở đảng trong lòng quần chúng nông dân thông qua các tổ chức quần chúng như Nông hội đỏ.
• H3: Sự phát triển về tư tưởng và chính trị của Đảng bộ không tách rời việc nắm bắt linh hoạt các bước chuyển chiến lược của Đảng, chuyển từ trọng tâm đấu tranh giai cấp sang đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.

Khung lý thuyết của công trình được định vị trên nền tảng lý luận xây dựng Đảng kiểu mới của chủ nghĩa Mác - Lênin, học thuyết cách mạng giải phóng dân tộc Hồ Chí Minh và quan điểm lịch sử - logic mác-xít. Luận án bao quát không gian địa lý 840 km² gồm 5 huyện (Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý Nhân) và thị xã Phủ Lý trong khung thời gian 1930–1965, phân tích cấu trúc tổ chức từ 9 chi bộ với 32 đảng viên ban đầu phát triển thành hệ thống chính trị vững chắc, góp phần giải quyết thấu đáo vấn đề quy luật xây dựng Đảng cầm quyền ở cấp địa phương.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai luồng nghiên cứu chính về lịch sử cách mạng tại vùng đồng bằng Bắc Bộ:

• Luồng nghiên cứu lịch sử phong trào địa phương: Tập trung vào các mốc sự kiện kháng chiến và đấu tranh chính trị, tiêu biểu là các công trình lịch sử Đảng bộ huyện Duy Tiên (1996, 2000), Kim Bảng (1996), Bình Lục (1990), Lý Nhân (2000), Thanh Liêm (1986), thị xã Phủ Lý (2003) và các công trình của Quân khu 3 (1990, 2005). Các nghiên cứu này cung cấp tư liệu sự kiện phong phú nhưng mang nặng tính mô tả, thiếu sự khái quát hóa về mặt lý luận xây dựng tổ chức Đảng.
• Luồng nghiên cứu lịch sử Đảng toàn quốc: Các công trình của Viện Lịch sử Đảng và các nhà nghiên cứu trung ương làm rõ đường lối chung nhưng chưa đi sâu vào cơ chế phản hồi, kiểm nghiệm và thích ứng của các tổ chức Đảng địa phương trước chỉ đạo từ Trung ương.

Trong giới học thuật từng tồn tại những tranh luận sâu sắc: Thứ nhất, quan điểm cấu trúc xã hội thuần túy cho rằng một tỉnh thuần nông với giai cấp công nhân nhỏ bé (năm 1930 Hà Nam chỉ có khoảng 1.400 công nhân mỏ đá, đồn điền và thợ thủ công) không có đủ điều kiện khách quan để sớm hình thành một tổ chức cộng sản vững mạnh. Thứ hai, cuộc tranh luận về tính độc lập tác chiến của đảng bộ địa phương trong bối cảnh toàn bộ Ban Tỉnh ủy bị địch bắt giam vào các năm 1931-1932 và đầu năm 1941.

Luận án của Nguyễn Duy Hạnh định vị mình như một công trình tổng kết lịch sử - lý luận chuyên biệt, làm rõ cách thức mà một hạt nhân cộng sản được ươm mầm từ phong trào yêu nước truyền thống và tầng lớp trí thức tiểu tư sản giác ngộ đã bám rễ sâu vào giai cấp nông dân để vượt qua khủng bố trắng. Khi đặt trong tương quan quốc tế, nghiên cứu mở ra những đối sánh sâu sắc:

• So sánh với phong trào xây dựng căn cứ địa của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ): Các nghiên cứu của Mark Selden (1971) và Lucien Bianco (1971) về căn cứ địa Diên An chỉ ra rằng ĐCSTQ dựa vào sức mạnh quân sự và cải cách ruộng đất để xây dựng tổ chức Đảng tại nông thôn. Ngược lại, Đảng bộ Hà Nam giai đoạn 1930–1945 hoạt động trong điều kiện bị bao vây chặt chẽ bởi bộ máy thực dân - phong kiến dày đặc (đồn binh Phủ Lý, lực lượng lính khố xanh gồm 131 tên vào năm 1931, mạng lẫy cảnh sát, lý trưởng), xây dựng tổ chức bằng phương pháp kết hợp hợp pháp, nửa hợp pháp và bí mật mà không có lực lượng vũ trang tập trung bảo vệ.
• So sánh với mạng lưới kháng chiến của Đảng Cộng sản Pháp (PCF): Nghiên cứu của H.R. Kedward (1993) về cấu trúc kháng chiến bí mật của PCF dưới chế độ Vichy nhấn mạnh tính phân tán của các chi bộ công nhân đô thị. Ở Hà Nam, mô hình tổ chức tế bào hạt nhân nông thôn lại dựa chặt chẽ vào cấu trúc dòng họ, làng xã văn hiến và hội ái hữu, tạo nên sức đề kháng đặc thù trước các đòn đánh phá của Sở Mật thám thực dân.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và mở rộng lý luận Mác - Lênin về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản trong điều kiện một xã hội thuộc địa nửa phong kiến. Nếu như V.I. Lenin trong tác phẩm Làm gì? (1902) khẳng định vai trò của Đảng tiền phong như một bộ tham mưu đưa ý thức xã hội chủ nghĩa vào phong trào công nhân tự phát, thì luận án chứng minh mô hình phát triển Đảng tại một địa bàn nông nghiệp nghèo: nơi mà ý thức hệ cách mạng vô sản được truyền bá và tiếp nhận thông qua sự chuyển hóa của tầng lớp trí thức tiểu tư sản (giáo viên, học sinh trường Kiêm bị) và nhanh chóng hợp nhất với khát vọng ruộng đất, độc lập của giai cấp nông dân chiếm tới 90% dân số.

Công trình đưa ra các luận đề lý thuyết có giá trị:

• Proposition 1: Năng lực lãnh đạo chính trị của Đảng bộ cơ sở được xác lập khi và chỉ khi đường lối của Trung ương được bản địa hóa thành các mục tiêu dân sinh, dân chủ sát sườn với quần chúng (như phong trào chống phụ thu lạm bổ, đòi tiền đắp đê tại Hưng Công, Ngọc Lũ tháng 8/1930).
• Proposition 2: Đội ngũ đảng viên là thước đo thực tế của sự sống còn của tổ chức; sự kiên định tư tưởng trong ngục tù đế quốc tạo thành vốn biểu trưng (symbolic capital) và uy tín chính trị tuyệt đối để khôi phục cơ sở Đảng sau các đợt đàn áp đẫm máu.

Khung phân tích độc đáo

Tác giả thiết lập khung phân tích đa chiều tích hợp ba lý thuyết nền tảng:

1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội mác-xít: Giải phẫu cấu trúc bóc lột tại Hà Nam, nơi 3.458 địa chủ (chiếm 4% dân số) kiểm soát phần lớn ruộng đất công và tư, 9 đồn điền thực dân (như đồn điền Louis Borel chiếm 7.311 ha, Leconte 1.252 ha, Salin 1.162 ha) bóc lột hàng ngàn nông dân và công nhân mùa vụ.
2. Lý thuyết xây dựng Đảng kiểu mới của Lenin: Đánh giá cấu trúc tổ chức từ Ban Tỉnh ủy, Huyện ủy đến Chi bộ cơ sở và các tổ chức quần chúng ngoại vi (Nông hội đỏ, Phụ nữ liên hiệp hội, Cứu tế đỏ).
3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và khởi nghĩa vũ trang: Phân tích sự chuyển hướng linh hoạt của Đảng bộ qua các mốc Hội nghị Cổ Viễn (cuối 1939), Hội nghị Ngọc Động (4/1945), Hội nghị Cao Mật (5/1945) và Hội nghị Lũng Xuyên (8/1945).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ nghiêm ngặt lập trường nhận thức luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic nhằm tái hiện bức tranh chân thực của lịch sử Đảng bộ Hà Nam trong tính đa dạng, phức tạp của nó, đồng thời vạch ra những quy luật phát triển nội tại.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thẩm định nguồn sử liệu được triển khai qua 3 nhóm tài liệu có tính xác thực cao:

• Nhóm tài liệu địa phương: Tài liệu lưu trữ Tỉnh ủy Hà Nam, Nam Hà giai đoạn 1930–1965; các nghị quyết, báo cáo sơ kết - tổng kết công tác xây dựng Đảng; hồi ký của các đồng chí lão thành cách mạng kết hợp điều tra khảo sát điền dã tại Lũng Xuyên, Cổ Viễn, Ngọc Động, Cao Mật.
• Nhóm văn kiện Trung ương: Các Văn kiện Đảng toàn tập, Nghị quyết các Đại hội và Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương (đặc biệt là Hội nghị 6 tháng 11/1939, Hội nghị 8 tháng 5/1941), các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Trường Chinh, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ.
• Nhóm tài liệu kiểm chứng độc lập: Báo cáo chính trị của Thống sứ Bắc Kỳ, tài liệu lưu trữ của Sở Mật thám Pháp (Sûreté), các bài báo trên tạp chí Cộng sản, Nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng, cùng các ấn phẩm báo chí công khai thời kỳ 1936–1939 (Nhành Lúa, Bạn Dân, Thời Thế, Đời Nay, Tin Tức, Le Travail).

Phương pháp phê phán sử liệu (source criticism) gồm nội phê bình và ngoại phê bình được áp dụng triệt để nhằm loại trừ các sai lệch do hồi ức chủ quan hoặc sự thiên lệch trong hồ sơ mật thám thực dân.

Data và phân tích

Dữ liệu lịch sử được định lượng hóa chi tiết, minh chứng cho các giai đoạn biến thiên của tổ chức Đảng bộ:

Giai đoạn	Số lượng Đảng viên	Số lượng Chi bộ / Cơ cấu Tổ chức	Địa bàn Trọng điểm
10/1929 - 9/1930	32 đảng viên	9 chi bộ sơ khởi	Bình Lục (3 chi bộ), Duy Tiên, Phủ Lý, Kim Bảng, Thanh Liêm, Lý Nhân
04/1931	82 đảng viên	Tỉnh ủy chính thức; Huyện ủy: Bình Lục, Duy Tiên, Thanh Liêm, Lý Nhân	Bình Lục (37 đảng viên), Duy Tiên (19 đảng viên)
1935	~30 đảng viên	Tổ chức cơ sở phục hồi sau khủng bố trắng	Phủ Lý (9 đv), Lý Nhân (5 đv), Bình Lục, Thanh Liêm, Kim Bảng
08/1945	19 đảng viên nông thôn + cán bộ Tỉnh/Việt Minh	Ban Cán sự Tỉnh lâm thời (Hội nghị Ngọc Động 4/1945)	Toàn tỉnh (phục vụ Tổng khởi nghĩa Tháng Tám)

Phân tích cơ cấu giai cấp của 32 đảng viên đầu tiên (10/1929 – 9/1930) qua thống kê định lượng:

• Nông dân: 15 đồng chí (chiếm 46,88%—gồm Trần Đình Điền, Trần Đăng Khánh, Nguyễn Duy Chu, Phan Văn Tân, Nguyễn Văn Thế, Nguyễn Bá Bút, Trần Văn Nghinh, Bùi Văn Khiết, Nguyễn Văn Hướng, Nguyễn Văn An, Nguyễn Văn Kiệm, Lê Văn Nhận, Thái Văn Tố, Thái Huy Quỳnh, Thái Văn Khuê).
• Trí thức (giáo viên, học sinh): 10 đồng chí (chiếm 31,25%—gồm Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Duy Huân, Nguyễn Doãn Chấp, Phạm Mộng Sách, Nguyễn Văn Đạt, Ngô Gia Bảy, Vũ Văn Uyển, Phạm Văn Đoàn, Phạm Văn Tô, Nguyễn Văn Trạc).
• Tiểu thương: 2 đồng chí (chiếm 6,25%—Trần Thị Phúc, Nguyễn Thị Tỵ).
• Binh lính: 2 đồng chí (chiếm 6,25%—Hoàng Văn Giáo, Hoàng Quốc Cơ).
• Chưa xác định danh tính: 3 đồng chí (chiếm 9,38% thuộc chi bộ Và - Vối, Bình Lục).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, luận án chứng minh luận điểm mang tính bước ngoặt: Tầng lớp trí thức tiểu tư sản đóng vai trò bà đỡ lịch sử cho phong trào công - nông tại Hà Nam. Sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin qua tác phẩm Đường Kách Mệnh bắt đầu từ những trí thức yêu nước như đồng chí Trần Tử Yến (học sinh Cao đẳng Thương mại Đông Dương bị đuổi học về làng Lũng Xuyên dạy học) giác ngộ đồng chí Nguyễn Hữu Tiến (1927), từ đó xây dựng chi hội Thanh niên đầu tiên và phát triển thành chi bộ Đảng Tường Thụy (10/1929).

Thứ hai, công trình làm sáng tỏ khả năng tự phục hồi kỳ diệu của hệ thống tổ chức Đảng sau hai đợt thoái trào nghiêm trọng: Đợt khủng bố 1931-1932 (bắt toàn bộ Ban Tỉnh ủy: Lê Công Thanh, Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Duy Huân, Phạm Văn Tô) và đợt khủng bố cuối năm 1940 – đầu năm 1941 (bắt toàn bộ Tỉnh ủy, chỉ còn duy nhất Bí thư Trần Tử Bình). Sức mạnh duy trì phong trào nằm ở tinh thần kiên trung của người cộng sản. Luận án trích dẫn nguyên văn đánh giá của Giám đốc Sở Mật thám Pháp ở Hà Nội về đảng viên Trần Thị Phúc:

"Thái độ của phạm nhân nói chung là láo xược, nhất là Trần Thị Phúc, tên này nhiều lần chửi Chính phủ là Thực dân và ca ngợi Chủ nghĩa Cộng sản" [80, tr. 51].

Thứ ba, luận án cung cấp bằng chứng về sự linh hoạt trong phương thức tuyên truyền lý luận. Ngay trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ (1936–1939), Tỉnh ủy Hà Nam không chỉ ra báo bí mật (Dân cày, Báo Đỏ) mà còn trực tiếp tổ chức dịch thuật và phát hành các công trình lý luận kinh điển: đồng chí Nguyễn Thượng Cát (bút danh Hồ Xanh) lược dịch và in 3 tập đầu bộ Tư bản luận (Das Kapital) của K. Marx; đồng chí Nguyễn Đức Quỳ (bút danh An Dương) biên soạn cuốn "Tổ chức vô sản" (27 trang) vạch trần bản chất áp bức tư bản; đồng chí Đỗ Đình Phát (bút danh Đỗ Thị Bích Liên) viết và dịch các tác phẩm Tự do và bình đẳng, Gót sắt, Tương lai xã hội đi về đâu.

Thứ tư, luận án chỉ ra sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa xây dựng Đảng với xây dựng lực lượng chính trị quần chúng. Sau biểu tình Bồ Đề (20/10/1930), tổ chức Nông hội đỏ toàn tỉnh đã thu hút tới 300 hội viên. Nhận định của Hội nghị cán bộ Đảng Trung Kỳ (22–27/12/1930) được luận án viện dẫn như một minh chứng lịch sử khách quan:

"Những nông hội đều tồn tại ở Thái Bình và Phủ Lý. Hầu như ở tất cả các khu vực đều có những nông dân có tổ chức" [89, tr. 335].

Thứ năm, phát hiện về sự chuyển hướng chiến lược sắc bén tại Hội nghị Cao Mật (5/1945) và Hội nghị Lũng Xuyên (15–16/8/1945). Quán triệt sâu sắc tinh thần Hội nghị Trung ương 8 (5/1941) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì:

"Các dân tộc Đông Dương hiện nay bị dưới hai tầng áp bức bóc lột của giặc Pháp - Nhật... Dẫu là anh tư bản, anh địa chủ, một anh thợ hay một anh dân cày đều cảm thấy cái ách nặng nề của đế quốc là không thể nào sống được" [94, tr. 112].

Đảng bộ Hà Nam đã đề ra kế hoạch giành chính quyền độc đáo: giải phóng các huyện trước, cô lập tỉnh lỵ Phủ Lý, kết hợp chặt chẽ giữa áp lực quân sự của các đội Tự vệ Cứu quốc với sức mạnh nổi dậy của quần chúng chính trị.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập mô hình xây dựng Đảng bộ cấp tỉnh tại vùng đồng bằng nông nghiệp, làm rõ quy luật kết hợp giữa lý luận Mác - Lênin với phong tràu yêu nước địa phương.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình phục dựng lịch sử Đảng bộ địa phương bằng phương pháp đối chiếu đa giác quan giữa hồ sơ lưu trữ nội bộ và tài liệu đàn áp của bộ máy thực dân.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Cung cấp 4 bài học lịch sử cho công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay:
  1. Giữ vững tính tiên phong và bản lĩnh chính trị của tổ chức cơ sở đảng trước mọi biến động phức tạp của thời cuộc.
  2. Xây dựng Đảng phải luôn gắn liền với lợi ích thiết thân của nhân dân, lấy sự đồng thuận và ủng hộ của quần chúng làm thành trì bảo vệ tổ chức.
  3. Chú trọng nâng cao trình độ lý luận chính trị và năng lực tư duy thực tiễn cho đội ngũ cán bộ, đảng viên; chống tư tưởng "tả khuynh" phiêu lưu cũng như "hữu khuynh" cầu an.
  4. Đổi mới phương thức lãnh đạo, xây dựng khối đoàn kết nội bộ trên nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình nghiêm túc.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan:

1. Do sự tàn phá của chiến tranh và tính chất bí mật gắt gao của thời kỳ 1930–1945, một số chi tiết về nhân thân của các đảng viên sơ khởi (như 3 đảng viên thuộc chi bộ Và - Vối, Bình Lục thành lập tháng 10/1929) chưa thể xác minh đầy đủ danh tính.
2. Nguồn tư liệu lưu trữ từ phía chính quyền thực dân Pháp tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I và Lưu trữ Hải ngoại Pháp (ANOM) tuy phong phú nhưng mang góc nhìn đàn áp, đòi hỏi quá trình gạn đục khơi trong phức tạp.
3. Luận án tập trung phản ánh bề sâu tiến trình 1930–1945, trong khi giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước và hợp nhất thành tỉnh Nam Hà (1965) được trình bày như phần kết nối tự nhiên, chưa mổ xẻ sâu các xung lực kinh tế vi mô trong quá trình hợp tác hóa nông nghiệp.

Các hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Ứng dụng kỹ thuật khai phá dữ liệu văn bản (text mining) và phân tích mạng lưới xã hội (social network analysis) để dựng lại mạng lưới liên lạc bí mật giữa Xứ ủy Bắc Kỳ, Liên Tỉnh ủy C và Đảng bộ Hà Nam.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên vùng (comparative regional study) giữa Đảng bộ Hà Nam với các Đảng bộ lân cận như Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình để tìm ra những biến thể địa phương trong quá trình thực thi Cương lĩnh ruộng đất.
• Hướng 3: Đánh giá định lượng tác động của chính sách sửa sai cải cách ruộng đất (1956) đối với việc củng cố lòng tin của quần chúng vào tổ chức cơ sở Đảng tại Hà Nam.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo mẫu mực cho chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội và các viện nghiên cứu chuyên ngành; dự kiến mang lại hàng trăm trích dẫn học thuật trong các công trình nghiên cứu lịch sử địa phương và lịch sử cách mạng Việt Nam.
• Ảnh hưởng chính trị - thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học và tư liệu chính thống phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng, biên soạn lịch sử Đảng bộ các cấp tại tỉnh Hà Nam và các tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Bộ.
• Ảnh hưởng giáo dục: Tác phẩm là nguồn học liệu chuẩn mực cho chương trình đào tạo sau đại học và các lớp bồi dưỡng lý luận chính trị cao cấp, trung cấp cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý địa phương.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp mô hình phương pháp luận lịch sử - logic và quy trình xử lý tư liệu lưu trữ khoa học để thực hiện các đề tài về lịch sử Đảng bộ địa phương.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lịch sử: Hệ thống hóa các tư liệu quý, bảng biểu thống kê chi tiết về cơ cấu giai cấp đảng viên và các nghị quyết lịch sử (Lũng Xuyên, Cổ Viễn, Ngọc Động, Cao Mật).
• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên Ban Tuyên giáo, Ban Tổ chức các cấp: Tiếp thu những bài học kinh nghiệm sâu sắc về công tác quy hoạch, bồi dưỡng cán bộ, giữ vững kỷ luật đảng và xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng lý luận Lênin về xây dựng Đảng kiểu mới vào môi trường nông thôn thuộc địa: chứng minh quy luật giai cấp công nhân lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản không phụ thuộc vào quy mô số lượng công nhân tại chỗ, mà quyết định bởi bản chất ý thức hệ mác-xít được truyền bá thông qua tầng lớp trí thức tiểu tư sản giác ngộ và bám rễ sâu chắc vào phong trào nông dân.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây?
Thay vì tiếp cận mô tả biên niên sự kiện lịch sử thuần túy, luận án đã sử dụng phương pháp biện chứng lịch sử - logic, xây dựng hệ thống chỉ báo đánh giá sự lớn mạnh của Đảng bộ trên 3 trục độc lập nhưng biện chứng: Chính trị - Tư tưởng - Tổ chức, đồng thời thực hiện tam giác kiểm chứng tư liệu (triangulation) giữa văn kiện Đảng bộ, hồ sơ mật thám Pháp và lời khai nhân chứng lịch sử.

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất từ dữ liệu lịch sử?
Đó là sự biến thiên số lượng đảng viên phản ánh sự khắc nghiệt của bối cảnh lịch sử: Từ 32 đảng viên ban đầu (1930) tăng lên 82 (1931), rơi xuống đáy sau khủng bố trắng, phục hồi lên 30 (1935), và trước thềm Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945 chỉ còn đúng 19 đảng viên bám trụ ở vùng nông thôn. Dù số lượng rất ít ỏi, 19 hạt nhân kiên trung này đã lãnh đạo thành công cuộc khởi nghĩa giành chính quyền toàn tỉnh nhờ xây dựng được mạng lưới quần chúng Việt Minh và các đội tự vệ rộng khắp.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol)?
Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa chi tiết qua danh mục 181 tài liệu tham khảo, địa chỉ lưu trữ của từng nghị quyết tỉnh đảng bộ, hồ sơ thẩm vấn mật thám và tọa độ điền dã lịch sử tại các di tích (Lũng Xuyên, đình Cổ Viễn, Ngọc Động, Cao Mật), cho phép các nhà khoa học độc lập kiểm chứng và tái lập phương pháp trên các địa bàn khác.

5. Chương trình nghị sự 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?
Luận án mở đường cho việc số hóa toàn bộ tư liệu Đảng bộ thời kỳ 1930–1965, xây dựng cơ sở dữ liệu phả hệ chính trị của các thế hệ đảng viên tiền khởi nghĩa, và mở rộng nghiên cứu sang giai đoạn Đảng bộ Hà Nam lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội và chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965–1975).

---

Kết luận

1. Khẳng định tính tất yếu khách quan: Luận án chứng minh sự ra đời của Đảng bộ tỉnh Hà Nam vào tháng 9/1930 là kết tinh tất yếu giữa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với phong trào yêu nước và truyền thống văn hiến, bất khuất của nhân dân Hà Nam.
2. Tổng kết mô hình tổ chức ba trụ cột: Làm sáng tỏ quy luật xây dựng Đảng bộ vững mạnh toàn diện trên cả ba mặt: Chính trị (kiên định đường lối giải phóng dân tộc), Tư tưởng (sắc bén trong truyền bá lý luận và đấu tranh văn hóa), và Tổ chức (kỷ luật thép, bám rễ sâu trong quần chúng nông dân).
3. Giải mã sức sống kiên cường: Cung cấp bằng chứng thuyết phục về khả năng phục hồi thần kỳ của Đảng bộ sau các đợt khủng bố trắng khốc liệt nhờ vào bản lĩnh kiên định của đội ngũ cán bộ, đảng viên và sự chở che tuyệt đối của quần chúng nhân dân.
4. Đúc kết 4 bài học lịch sử vô giá: Xác lập hệ thống bài học kinh nghiệm về tính tiền phong gương mẫu, mối quan hệ mật thiết máu thịt giữa Đảng với dân, nâng cao chất lượng cán bộ và nguyên tắc tập trung dân chủ.
5. Mở ra hướng tiếp cận học thuật mới: Đặt nền móng phương pháp luận khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa sử học và chính trị học để nghiên cứu lịch sử Đảng bộ địa phương tại Việt Nam.
6. Giá trị di sản bền vững: Công trình khẳng định chân lý của Tổng Bí thư Trường Chinh năm 1963: "Người viết lịch sử phải phụ trách với cả quá khứ, hiện tại và tương lai, phụ trách trước Đảng và nhân dân", tạo nên chuẩn mực học thuật phục vụ sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong kỷ nguyên đổi mới và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, kết luận, danh mục các công trình của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 9 tiết. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM TRONG THỜI KỲ CÁCH MẠNG TỪ 1930 ĐẾN 1945 1. SỰ RA ĐỜI ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM (9-1930) 1. Khái quát về địa giới hành chính, điều kiện tự nhiên và truyền thống lịch sử * Địa giới hành chính và điều kiện tự nhiên Hà Nam là địa bàn cư trú lâu đời của người Việt Cổ.

Các tài liệu khảo cổ học đã khẳng định điều đó. Từ năm 1975 đến nay, ngành khảo cổ học đã tiến hành khai quật nhiều ngôi mộ cổ, tìm thấy hàng trăm hiện vật quí, đặc biệt là trống đồng Ngọc Lũ (Bình Lục) đã trở thành biểu tượng của Văn hiến Việt Nam () Như vậy, mảnh đất con người Hà Nam từ xưa đã là vùng quan trọng của văn minh Đông Sơn - nền tảng văn hoá Việt Nam. Từ thế kỷ III trước công nguyên, vùng đất Hà Nam có địa danh là Sơn Nam. Sau khi thực dân Pháp tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược và thống trị nước ta, đến ngày 20/10/1890 toàn quyền Đông Dương quyết định đem toàn bộ phủ Liêm Bình, 17 xã của huyện Vụ Bản và huyện Thượng Nguyên (thuộc tỉnh Nam Định) nhập với phủ Lý Nhân (Duy Tiên và Kim Bảng) cùng với 2 tổng Mộc Hoàn, Chuyên Nghiệp (Hà Nội) lập thành tỉnh Hà Nam.

 Năm 1995, nhân kỷ niệm 50 năm thành lập Liên hợp quốc, Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã trao tặng phẩm của Việt Nam là phiên bản Trống đồng Ngọc Lũ cho Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Butơrốt Gali tại NewYok. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 1909, toàn quyền Đông Dương tách thêm 2 tổng của châu Lạc Thuỷ tỉnh Hoà Bình sáp nhập vào huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam. Từ sau cách mạng tháng 8/1945 Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã đem các tổng còn lại của châu Lạc Thuỷ sáp nhập về Hà Nam thành huyện Lạc Thuỷ. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, để thuận tiện cho việc chỉ đạo kháng chiến, từ tháng 5/1953, Trung ương quyết định cắt các huyện Ý Yên, Mỹ Lộc, Vụ Bản và 7 xã miền Thượng Nghĩa Hưng về Hà Nam.

Đến tháng 4/1956 các địa phương này lại trả về Nam Định như trước. Năm 1957, Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà quyết định tách huyện Lạc Thuỷ sáp nhập vào tỉnh Hoà Bình. Tỉnh Hà Nam còn lại 5 huyện và 1 thị xã. Năm 1965, sáp nhập hai tỉnh Hà Nam và Nam Định thành tỉnh Nam Hà.

Năm 1976, sáp nhập hai tỉnh Nam Hà và Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh. Năm 1992, tách tỉnh Hà Nam Ninh thành 2 tỉnh Nam Hà và Ninh Bình như địa giới trước 1976. Năm 1997, tách Nam Hà thành 2 tỉnh Hà Nam và Nam Định như địa giới trước 1965. * Hà Nam nằm ở phía Tây Nam đồng bằng Bắc Bộ, phía Bắc giáp tỉnh Hà Tây (Hiện nay là Hà Nội), phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình, phía Đông giáp tỉnh Hưng Yên và Thái Bình, phía Nam giáp các tỉnh Nam Định và Ninh Bình.

Diện tích tự nhiên rộng 840km2, được chia thành 5 huyện: Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý nhân và thị xã Phủ Lý. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đất đai địa hình Hà Nam rất đa dạng bao gồm: đồng bằng, bãi bồi, đồi núi thuận tiện cho phát triển sản xuất nông nghiệp với nhiều loại sản phẩm: lúa, màu, cây ăn quả, chè và một số loại cây công nghiệp khác. Tài nguyên khoáng sản của Hà Nam tương đối phong phú, đặc biệt là đá vôi và đất sét với trữ lượng hàng tỷ m3. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng: xi măng, gạch ngói v.

Do địa hình có nhiều đồi núi, hang động, nên Hà Nam có tiềm năng về phát triển du lịch qui mô nhỏ, du lịch sinh thái. Hà Nam có trục đường giao thông Bắc - Nam chạy qua bao gồm 36km đường bộ và 34km đường sắt, đây là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng giao lưu, hợp tác với các vùng, các trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Ngoài ra trên địa bàn tỉnh còn có hệ thống các đường giao thông quốc lộ và tỉnh lộ: 21, 65, 22, 59, 60, 62, 64. Ở phần địa giới phía Đông của tỉnh là 39km sông Hồng.

Sông Đáy chảy qua địa phận Hà Nam dài khoảng 20km, sông Đào nối sông Đáy với sông Hồng làm cho hệ thống giao thông đường thuỷ trong tỉnh rất thuận lợi. * Truyền thống lịch sử. Hà Nam từ xưa đã được coi là vùng đất văn hiến, có truyền thống khoa cử và hiếu học. Kể từ khoa thi đầu tiên dưới triều Lý (1075) đến khoa thi cuối cùng dưới triều Nguyễn (1919) Hà Nam đã có 53 vị đỗ đại khoa ở 36 khoa thi (Duy Tiên 21 vị, Bình Lục 9 vị, Lý Nhân 8 vị, Kim Bảng 7 vị, Thanh Liêm 4 vị, Phủ Lý 4 vị), trong đó có nhiều người nổi tiếng như: Lý Công Bình, Lê Tung, Trương Minh Lượng, Trương Công Giai, Nguyễn Quốc Hiệu, Vũ Văn Lý, Nguyễn Khuyến.

Dòng họ Bùi ở Châu Cầu (Phủ Lý) nhiều đời liên tục có người đỗ đạt cao, đã được vua Tự Đức Ban khen: "Thiên hạ đỗ đại khoa thi 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiều, nhưng cùng một thời, ba đời đỗ đại khoa thì chỉ có họ Bùi, Châu Cầu" [69, Tr 18-19]. Hà Nam còn có nhiều làng văn hoá và lễ hội truyền thống nổi tiếng như hội vật Liễu Đôi (Thanh Liêm), hát Dậm Quyển Sơn (Kim Bảng), làng nghề trống Đọi Tam (DuyTiên) v. Nhân dân Hà Nam có truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm. Theo thần phả và truyền thuyết, Hà Nam có Thiên Công, Vực Công (Duy Tiên) đứng lên đánh giặc Ân, bảo vệ bờ cõi Văn Lang.

Đến đời Hai Bà Trưng Hà Nam có nhiều nữ tướng như Lê Chân, Quỳnh Châu. tham gia cuộc khởi nghĩa. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược còn mãi nêu cao khí phách của danh tướng Trần Bình Trọng (Thanh Liêm) "Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc". Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, nối tiếp truyền thống đánh giặc giữ nước của cha ông nhiều văn thân, sĩ phu của Hà Nam đã chiêu mộ nghĩa quân đứng lên tham gia phong trào Cần Vương hoặc lập căn cứ chống giặc, tiêu biểu như: Đinh Công Tráng (Thanh Liêm) một trong những chủ tướng của cuộc khởi nghĩa Ba Đình; Lê Hữu Cầu (Kim Bảng), Đề Yêm (Kim Bảng).

đã lập nên nhiều chiến công hiển hách. Truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm và hiếu học của nhân dân Hà Nam tiếp tục hun đúc và phát triển trong phong trào đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của ĐCSVN sau này. Tình hình kinh tế - xã hội Hà Nam dƣới ách thống trị của thực dân Pháp. Sau khi thành lập tỉnh Hà Nam vào năm 1890, thực dân Pháp trực tiếp cai trị và tiến hành khai thác thuộc địa.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Về chính trị: thực dân Pháp thiết lập bộ máy cai trị đứng đầu chính quyền tỉnh là một viên công sứ người Pháp, bộ máy quan lại Nam triều từ tỉnh cho đến cấp làng xã vẫn được giữ nguyên. Về quân sự, ở Hà Nam, thực dân Pháp xây dựng lực lượng "lính khố xanh", do một viên giám binh người Pháp chỉ huy. Năm 1900, lực lượng khố xanh ở Hà Na m có khoảng 100 tên; năm 1931 có 131 tên được phân ra bảo vệ tỉnh lỵ và lập đồn binh ở nhưng vị trí quan trọng. Ở các Phủ huyện có lực lượng lính cơ, ở các làng xã có đội ngũ trương tuần bên cạnh chánh tổng, lý trưởng thực hiện việc cai trị dân thôn [87, tr 24].

Chính quyền thực dân và phong kiến tay sai còn xây dựng ở Hà Nam một lực lượng cảnh sát khoảng 25 - 30 nhân viên thuộc Sở cẩm chuyên trách việc bảo vệ trật tự trị an, bắt bớ những người tình nghi chống đối chính quyền. - Về kinh tế: Từ năm 1883, một số người Pháp đã tiến hành thăm dò khai thác vật liệu xây dựng ở huyện Thanh Liêm, Kim Bảng và chiếm đất lập đồn điền ở Lạc Thuỷ, Thanh Liêm. Tính đến năm 1907 cả tỉnh có 5 đồn điền, đến năm 1945 tỉnh có 9 đồn điền. Trong số đó một số đồn điền có diện tích khá rộng: Đồn điền Bôren (Louis Borel) chiếm 7.311 ha, đồn điền Lơ Công (Leconte) chiếm 1.252 ha, đồn điền Sa Lanh (Salin) chiếm 1.162, đồn điền Lơ Vi (Lévy) chiếm 200 ha [69, Tr 34 - 35].

Các chủ đồn điền có quyền thuê nhân công, tổ chức và quản lý sản xuất. Chính quyền thực dân còn đặt ra hệ thống thuế khoá nặng nề để tăng thu dưới mọi hình thức: thuế ruộng đất, thuế môn bài, thuế đò, thuế chợ, thuế vệ sinh. Đặc biệt, thuế thân và các loại phụ thu lạm bổ, đã làm cho người dân ngày càng lâm vào cảnh nợ nần chồng chất. Chính quyền thực dân còn đặt các tiểu bài ở từng làng, xã để bán rượu cồn và bắt dân phải mua rượu "Năm 1937, tri huyện Lý Nhân hiểu dụ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân chúng rằng: theo lệnh của quan phụ mẫu mỗi xuất đinh phải mua 5 lít rượu trong 1 tháng vì chính phủ làm ra được nhiều rượu.

quan lớn truyền cho là phải mua nếu không phải chịu pháp luật" [69, tr 39]. Nhiều hình thức ăn chơi xa xỉ, truỵ lạc được khuyến khích. Thực dân Pháp thực thi chính sách ngu dân, hơn 90% dân số mù chữ; cả tỉnh chỉ có một bệnh viện nhỏ với số lượng khoảng 30 người bệnh [87, tr 25]. Để thuận lợi cho công cuộc khai thác thuộc địa, thực dân Pháp đã tiến hành xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng như: giao thông, điện, nước.

Thực hiện chính sách đào tạo đội ngũ giúp việc người bản địa. Đến năm 1930 các huyện ở Hà Nam đều có trường Kiêm bị (trường tiểu học Pháp - Việt toàn cấp), riêng Bình Lục có hai trường [76,tr 34]. Hệ quả của chính sách thống trị và bóc lột của thực dân Pháp ở Hà Nam đã dẫn đến những biến đổi sâu sắc tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Sự xuất hiện của phương thức sản xuất tư bản dẫn tới sự ra đời các giai cấp và tầng lớp xã hội mới bên cạnh những giai cấp, tầng lớp cũ là địa chủ, nông dân.

Địa chủ ở Hà Nam chiếm 4% dân số.