mở đầu của sự nghiệp đổi mới ở nước ta. Quan điểm lấy dân làm gốc, phát huy sức mạnh của các thành phần kinh tế nhằm giải phóng lực lượng sản xuất; đổi mới nội dung và phương pháp lãnh đạo của Đảng trên cơ sở nắm vững nguyên tắc, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu những thành tựu văn minh nhân loại, bảo đảm quá trình đổi mới diễn ra đúng nguyên tắc tập trung dân chủ. Bởi vậy, trên thực tế, quyền làm chủ của Nhân dân đã từng bước được khơi dậy và phát huy. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng với việc thông qua cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXHđã nhấn mạnh: "Xã hội mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội do nhân dân lao động làm chủ", và "Toàn bộ tổ chức, hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân" [22, tr.
Có thể nói: Thực hiện dân chủ XHCN là thực chất của việc đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị. Đây vừa là mục tiêu, vừa làđộng lực của công cuộc đổi mới. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng (6/1996), tiếp tục khẳng định "Xây dựng nền dân chủ XHCN là một nội dung cơ bản của đổi mới hệ thống chính trịở nước ta. Phải có cơ chế và cách làm cụ thểđể thực hiện phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" đối với các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.
Thực hiện tốt cơ chế làm chủ của nhân dân: làm chủ thông qua đại diện, làm chủ trực tiếp và các hình thức tự quản tại cơ sở" [22, tr. Việc ban hành Chỉ thị 30 CT/TW của Bộ Chính trị và Nghịđịnh 29/1998/NĐ-CP là sự cụ thể hóa quan điểm đó của Đảng và Nhà nước ta. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001), được xem làĐại hội của trí tuệ, dân chủ, đoàn kết và đổi mới. Tại Đại hội này, nội dung dân chủ lại càng được coi trọng.
Dân chủ đãđược đặt trong những mục tiêu của con đường đi lên CNXH ở nước ta, đó là: "Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" [26, tr. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2006) tiếp tục nhấn mạnh nhiệm vụ: "Xây dựng một xã hội dân chủ, xác định các hình thức tổ chức và có cơ chế nhân dân thực hiện quyền dân chủ trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội" và khẳng định: "Phát huy dân chủ là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tiến trình phát triển của đất nước". Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011), quan điểm của Đảng về dân chủ và phát huy dân chủ ở Việt Nam tiếp tục là sự kế thừa và phát triển có chọn lọc các giá trị nhân loại phù hợp với điều kiện của đất nước. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI của Đảng khẳng định: Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước.
Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân [34, tr. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đảng cộng sản Viêt Nam đã quán triệt sâu sắc và hoàn thiện hơn mục tiêu XHCN: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Dân chủ không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển của đất nước, vì nó phát huy tích cực, chủ động, tự giác, giải phóng năng lực sáng tạo của con người. Nhìn nhận về vấn đề dân chủ và mở rộng dân chủ trong Đảng cũng như trong xã hội, có thể nói, từ Đại hội XI đến Đại hội XII (2016) của Đảng, đã có một bước tiến đáng kể.
Với việc đặt “dân chủ” lên trước “công bằng”, “văn minh” trong mục tiêu phấn đấu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, Đại hội XII nêu lên “phát huy mạnh mẽ mọi nguồn lực, mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân”, trong đó có cả việc “tôn trọng những điểm khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia - dân tộc”. Dân chủ và phát huy dân chủ là một nội dung lớn, quan trọng trong đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là kết quả của quá trình tiến hành tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận của Đảng trong suốt quá trình hơn 80 năm lãnh đạo cách mạng và 30 năm đổi mới đất nước. Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đồng thời cũng là nền tảng chống lại những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, củng cố thế và lực của Việt Nam trên trường quốc tế.Thực hiện Quy chế dấn chủ ở cơ sở - Bước đột phá trong quá trình xây dựng nền dân chủ XHCN ở nước ta Nhận thức rõ dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, trong sự nghiệp đổi mới, Đảng ta không ngừng nâng cao chất lượng chế độ dân chủ đại diện và bước đầu tìm tòi các hình thức dân chủ trực tiếp.
Vì thế, công cuộc đổi mới càng đi vào chiều sâu thì nền dân chủ xã hội ngày càng được mở rộng, từ dân chủ về chính trị, kinh tế đến dân chủ trên lĩnh vực ý thức, tư tưởng. Tuy nhiên, quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực, tệ quan liêu, mệnh lệnh cửa quyền, tham nhũng, sách 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân vẫn đang phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta chưa ngăn chặn đẩy lùi được. Phương châm "dân biết, dân bàn, dân kiểm tra" chưa được cụ thể hóa thành pháp luật nên chậm đi vào cuộc sống. Tình trạng mất dân chủ, không để dân bàn bạc, quyết định những công việc cụ thể liên quan trực tiếp đến đời sống của nhân dân, không minh bạch về tài chính, tình trạng để tồn đọng hàng vạn đơn khiếu tố bị đùn đẩy không giải quyết hoặc giải quyết không kịp thời đã làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, chính quyền, làm triệt tiêu nguồn động lực của nhân dân và xâm phạm bản chất tốt đẹp của chế độ.
Chính vì vậy, ngày 18/2/1998 Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 30/CT-TW về thực hành và thực hiện QCDC ở cơ sở. Bộ Chính trị đã xác định, lúc này "khâu quan trọng và cấp bách trước hết là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở" [24, tr.2] và chỉ rõ thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ thúc đẩy cải cách hành chính, sửa đổi những cơ chế, chính sách không phù hợp với cuộc sống của nhân dân ở cơ sở, thực hiện quyền làm chủ tham gia kiểm kê, kiểm soát, tích cực xây dựng Đảng, chính quyền, đoàn thể trong sạch, vững mạnh; bài trừ tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm. Xây dựng và thực hiện thiết chế dân chủ ở cơ sở là bước tiến mới trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, là nét mới trong đời sống chính trị của xã hội ta, đáp ứng nguyện vọng sâu sắc của hàng chục triệu quần chúng nhân dân theo Đảng làm cách mạng. Kể từ khi QCDC ở cơ sở được ban hành, cả nước đã dấy lên những đợt vận động chính trị sôi động, đảm bảo không ngừng mở rộng nền dân chủ XHCN.
Cơ sở có 03 loại hình cơ bản: xã, phường, thị trấn; cơ quan hành chính sự nghiệp và doanh nghiệp nhà nước. Mỗi loại hình có đặc điểm riêng, cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để ban hành và thực hiện quy chế cho phù hợp. Thứ nhất, thực hiện QCDC ở xã, phường, thị trấn là nói tới việc đem lại quyền dân chủ cho nhân dân đang sinh sống, làm việc ở cấp cuối cùng trong hệ thống chính trị bốn cấp ở nước ta, gắn chặt với cộng đồng dân cư. Xã, 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phường, thị trấn là những đơn vị cơ sở ở cả nông thôn và thành thị, cần đặc biệt chú ý đến địa bàn nông thôn vì đây là địa bàn rộng lớn, chiếm khoảng 80% dân số, 70% lao động xã hội, nơi sản xuất lương thực, thực phẩm, nguyên liệu.đồng thời cũng bộc lộ nhiều vấn đề phát sinh cần được nghiêm túc nhìn nhận như tình trạng cục bộ, vị bản, có những nơi khiếu kiện kéo dài, mâu thuẫn bùng phát gây ra các hậu quả nghiêm trọng.
Ngay sau khi có Chỉ thị 30/CT-TW của Bộ Chính trị, ngày 11/5/1998 Chính phủ có Nghị định số 29/NĐ-CP về việc ban hành thực hiện QCDC ở xã (nay được thay thế bằng Nghị định số 79/2003/NĐ-CP ngày 07/7/2003 của Chính phủ). Ngày 15/5/1998, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 24/CT-TTg về việc xây dựng thực hiện hương ước, quy ước của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư. Ngày 6/7/1998 Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ hướng dẫn áp dụng quy chế thực hiện dân chủ đối với phường và thị trấn. Ngày 31/3/2000, Bộ Tư pháp, Bộ Văn hóa - Thông tin, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam hướng dẫn việc xây dựng và thực hiện quy ước của làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư.
Thứ hai, dân chủ hóa trong DNNN có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế, xã hội, quyết định trực tiếp quá trình cải cách DNNN và đem lại quyền tự chủ cho giai cấp công nhân. Bên cạnh những thành tựu quan trọng thì trong hệ thống DNNN đang tồn tại nhiều bức xúc như tham nhũng, làm ăn kém hiệu quả, quyền làm chủ của người lao động bị vi phạm. Điều này đặt ra nhiều vấn đề cấp bách đòi hỏi Đảng ta phải tìm các giải pháp hữu hiệu để tiếp tục cải cách DNNN, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh mà trong đó dân chủ hóa là một biện pháp quan trọng. QCDC ở DNNN ra đời (do Chính phủ ban hành kèm theo Nghị định số 07/1999/NĐ-CP về Ngày 13/2/1999) là nhằm mục đích đó.