MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Đào (Prunus persica) là một loài thực vật thuộc họ Hoa Hồng có nguồn gốc từ Trung Quốc, đào là một loài cây thân gỗ nhỏ được trồng ở nhiều ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ thời xa xưa đã biết trồng đào để ăn quả và sử dụng hoa phục vụ vào những ngày giáp tết vì theo quan niệm dân gian nó mang lại sự may mắn, hạnh phúc đến cho gia đình trong một năm mới. Quả đào thường được sử dụng như một món ăn ngon ngọt vào những ngày hè,đào có mùi thơm và cùi màu vàng, đào có chứa nhiều thành phần dinh dưỡng trong quả là nguồn giàu kali, Vitamin A, Beta-carontene và Vitamin C (axit ascorbic).
Đào cũng là một nguồn cung cấp dồi dào Vitamin E (alpha- tocopherol), Vitamin B3 (niacin), Vitamin B-6 và folate, quả đào còn cung cấp một nguồn khoáng chất phong phú như Canxi, Magie, Sắt, Phốt pho, Kẽm và đồng…. giúp tăng cường sức khỏe mang lại nhiều lợi ích đáng kinh ngạc giúp duy trì mức huyết áp khỏe mạnh và tăng cường sức khỏe tim mạch, ngoài ra quả đào rất giàu hợp chất Phenolic và Carotenoid có đặc tính chống khối u và chống ung thư, chứa nhiều Vitamin C giúp duy trì làn da khỏe mạnh chống lại các gốc tự do có hại cho cơ thể…. Đào là một trong những cây ăn quả quan trọng của vùng ôn đới và á nhiệt đới. Cây đào ăn quả được trồng ở nhiều nơi trên thế giới như châu Âu, châu Á và châu Mỹ.
Trung Quốc là nước có diện tích trồng đào chiếm diện tích lớn nhất Châu Á và chiếm tới 52,2% diện tích đào trên toàn thế giới. Sản lượng đào toàn thế giới năm 2020 ước tính đạt hơn 20 triệu tấn trong đó sản lượng đào của các nước châu Á đạt khoảng hơn 18 triệu tấn [FAO Statistic 2022]. Những năm gần đây việc nghiên cứu về đào nói chung ở nước ta cũng như ở các tỉnh miền núi phía Bắc chưa được đầu tư một cách đúng mức, số lượng các công trình nghiên cứu ít, mang tính đơn lẻ, không liên tục, nhiều biện pháp kỹ thuật nhân giống đào chưa thực sự được nghiên cứu một cách có đầu tư và hiệu quả. Giống đào ăn quả ở Việt Nam được trồng chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, nơi có biên độ nhiệt hằng năm theo mùa có nhiệt độ lạnh cần thiết vào mùa đông để giúp cho đào có thể tích lũy đủ độ lạnh để ra hoa và đậu quả.
Bắc Kạn là tỉnh có điều kiện thiên nhiên ưu đãi, có khí hậu phù hợp cho sinh trưởng của cây đào. Tại đây, trước kia đã có một số giống đào địa phương như đào Tiên Pắc Á, đào sớm Địa Linh, đào Toáng Chợ Đồn của tỉnh Bắc Kạn có phẩm chất quả ngon, mẫu quả đẹp phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng và đến nay được một số người dân địa phương tự duy trì ở quy mô nhỏ, có chiều hướng ngày càng thoái hóa về nguồn giống. Tính đến tháng 10/2021 chưa có một nghiên cứu chính thống nào được thực hiện liên quan đến cây đào ăn quả Tiên Pắc Á, đào sớm Địa Linh tại tỉnh Bắc Kạn. Để có những nghiên cứu ứng dụng nhằm phát triển cây ăn quả đặc sản Đào ăn quả này, tỉnh Bắc Kạn đã có giải pháp bảo tồn và phát triển, trong đó đề nghị Trường Đại học Nông lâm thực hiện đề tài nghiên cứu bảo tồn và khai thác nguồn gen đào ăn quả Bắc Kạn trong giai đoạn 2021 - 2025.
Nằm trong một nội dung của chương trình đề tài cùng thầy cô, em đã lựa chọn và tiến hành đề tài thực tập tốt nghiệp: “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhân giống bằng ghép đoạn cành cây đào ăn quả Bắc Kạn”.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài. Mục tiêu - Xác định một số biện pháp kỹ thuật: gốc ghép, phân bón lá trong nhân giống bằng phương pháp ghép đoạn cành cây đào ăn quả Bắc Kạn, góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống phục vụ cho khoa học và thực tiễn sản xuất giống trên loài cây ăn quả này. Yêu cầu - Xác định được ảnh hưởng của một số loại gốc ghép đến hiệu quả nhân giống đào Tiên Pắc Á và đào sớm Địa Linh. - Xác định được ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến hiệu quả nhân giống đào Tiên Pắc Á và đào sớm Địa Linh.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Việc nghiên cứu khoa học giúp sinh viên nâng cao kiến thức thức từ học tập lý thuyết trên lớp đến thực hành, thực tiễn sẽ giúp sinh viên hiểu hơn về nghiên cứu khoa học. Giúp sinh viên thực hành được phương pháp thực hiện một nghiên cứu khoa học, cách bố trí thí nghiệm, phương pháp thu thập, phân tích số liệu và trình bày một báo cáo khoa học. Bổ sung tư liệu khoa học về kỹ thuật ghép nhân giống cho giống đào Tiên Pắc Á và Sớm Địa Linh.
Ý nghĩa trong thực tiễn và sản xuất Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở lý luận và kỹ thuật thực tiễn trong việc nhân giống đào quả Bắc Kạn, giúp người trồng đào Bắc Kạn có kỹ thuật nhân giống đào hiệu quả, chất lượng cung cấp cho sản xuất, tạo tiền để phát triển giống đào quả Bắc Kạn mang lại hiệu quả kinh tế cho người trồng. Kết quả đề tài xác định được loại gốc ghép và phân bón lá phù hợp trong nhân giống, giúp tăng hiệu quả của nhân giống đào Bắc Kạn. PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu biện pháp nhân giống Điều kiện ngoại cảnh ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng quả Đào. Những đặc trưng và đặc tính trên cây đào thường được thể hiện ra trong một khoảng thời gian nhất định, một giai đoạn vòng đời hay một năm là kết quả phản ánh sự tương tác giữa đặc điểm của giống và điều kiện ngoại cảnh. Tùy vào điều kiện sinh thái từng vùng miền mà cây đào có thể sinh trưởng tốt, đào là cây ăn quả ôn đới, chịu lạnh tốt. Ở Việt Nam đào được trồng nhiều ở miền núi, cây đào sinh trưởng rất tốt, cho năng xuất cao.
Cây đào dễ trồng, sớm cho thu hoạch, cho hoa đẹp vào dịp tết, nên đây là loại cây ăn quả có nhiều tác dụng và mang lại hiệu quả cao cho người trồng trọt. Hiện nay có rất nhiều cánh để nhân giống đào như nhân giống bằng hạt hoặc chiết, nhưng để đạt hiệu quả cao hơn để đào sớm cho ra quả nên sử dụng những kỹ thuật nhân giống mới như ghép đào nó đem lại năng xuất cao, cho ra nhiều trái và rút ngắn được thời gian thu hoạch quả và giữ được những đặc tính tốt đẹp của cây giống. Cơ sở khoa học trên sẽ giúp cho việc nghiên cứu một số kỹ thuật nhân giống đào hiệu quả, từ đó phát triển các kỹ thuật khác trong nhân giống và canh tác Đào. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu bón phân qua lá Phân bón lá cho đào nhằm cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng cho cây sinh trưởng phát triển.
Phần lớn cây trồng thực hiện hấp thụ dinh dưỡng phần lớn là qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinh dưỡng có chứa trong đất là nhỏ và không nhiều để giúp cây sinh trưởng, đặc biệt là những yếu tố vi lượng cần thiết để nuôi dưỡng cây. Việc sử dụng phân bón lá cho phép cung cấp nhanh và kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng cho cây trong quá trình sinh trưởng và sinh trưởng sinh thực của cây. Đặc biệt trong thời kỳ cây con trong vườn ươm cần tập trung dinh dưỡng để phát triển mắt ghép thúc đẩy quá trình sinh trưởng diễn ra nhanh chóng và cung cấp dinh dưỡng cho giai đoạn sau. Vậy, việc phun phân bón lá nhằm bổ sung hàm dinh dưỡng cho cây trồng giai đoạn vườn ươm là cực kỳ quan trọng.
Cơ sở thực tiễn của đề tài Hiện nay đào được trồng ở nhiều nơi trên thế giới việc nghiên cứu các phương pháp nhân giống đào mới còn hạn chế chưa thực sự nhiều. Ở Việt Nam đào được trồng phổ biến nhiều ở các tỉnh miền núi, ở nhiều hộ gia đình sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, các kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cho đào còn nhiều hạn chế do ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoại cảnh tác động đến sự sinh trưởng và phát triển của đào. Nguồn gen đào Tiên Pắc Á và Đào sớm Địa Linh đang có nguy cơ bị suy thoái, tiệt chủng. Theo điều tra của nhóm nghiên cứu, giống đào Tiên Pắc Á chỉ còn khoảng 25 cây giống và Đào Sơm Địa Linh chỉ còn 12 cây lâu năm.
Diên tích trồng mới chỉ mới có ở Đào Tiên Pắc Á ở quy mô nhỏ, còn Đào Sớm Địa Linh chưa có diện tích trồng mới. Vì vậy, việc nghiên cứu nhân giống 2 nguồn gen quý này thực sự cấp thiết để bảo tồn và phát triển trong giai đoạn hiện nay của tỉnh Bắc Kạn. Nguồn gốc và phân loại cây Đào 2. Nguồn gốc Cây đào có danh pháp khoa học là Prunus persica, một loài cây thân gỗ nhỏ thuộc họ Hoa Hồng.
Tên gọi khoa học persica xuất phát từ những niềm tin của người Châu Âu cho rằng đào có nguồn gốc ở khu vực Ba Tư (Persia- ngày nay là Iran). Các nhà nghiên cứu khoa học thực vật học ngày nay đã nhận xét và cho rằng đào có nguồn gốc từ Trung Quốc và được đưa vào Ba Tư cũng như các khu vực Địa Trung Hải theo con đường tơ lụa vào khoảng thời gian đầu của lịch sử nhân loại, có lẽ vào những năm khoảng thiên niên kỷ 2 TCN (Huxley và cộng sự, 1992). Các loại đào được chia thành hai loại là “hột rời” và loại đào “hột dính”, cả hai loại đào này đều có cùi thịt màu trắng hay màu vàng. Loại quả đào cùi thịt trắng thường có vị rất ngọt và ít chua, trong khi loại có cùi thịt màu vàng thì chua kèm theo vị ngọt.
Tuy cả hai loại này màu thông thường đều có các vệt đỏ trong lớp thịt của chúng chạy dọc theo phần thịt quả. Loại đào cùi trắng là loại đào phổ biến nhất tại Trung Quốc, Nhật Bản và các quốc gia Châu Á xung quanh. Loại đào đào có cùi thịt màu vàng quả nhỏ và có ít vị chua hơn lại được người Châu Âu và Bắc Mỹ ưa thích. Phân loại Đào (prunus persica), thuộc họ thực vật thân gỗ, thân thảo và thân bụi, cây có bộ lá thay thế và ra hoa thường xuyên và được xếp vào giống Prunus.