Kỹ Thuật Chụp và Đặc Điểm Hình Ảnh CLVT Ổ Bụng Trong Chẩn Đoán U Đầu Tụy

Luận văn tốt nghiệp y tế nghiên cứu kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh clvt ổ bụng trong chẩn đoán u đầu tụy tại bệnh viện hữu nghị, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Đỗ Sơn Tùng
• Người hướng dẫn: TS.BS Nguyễn Đình Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Cử nhân Kỹ thuật Hình ảnh
• Đề tài: Kỹ Thuật Chụp CLVT và Đặc Điểm Hình Ảnh U Đầu Tụy Tại Bệnh Viện Hữu Nghị Việt Đức
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lƣợc về giải phẫu và sinh lý tụy
• 1.2. Giải phẫu cắt lớp vi tính ổ bụng
• 1.3. Các phƣơng pháp thăm khám chẩn đoán hình ảnh
• 1.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II
• 2.1. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tƣợng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.4. Đối tƣợng nghiên cứu
• 2.1.5. Phƣơng tiện nghiên cứu
• 2.1.6. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.1.6.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.6.2. Phƣơng pháp thu thập thông tin
• 2.1.7. Nội dung nghiên cứu và các biến số, chỉ số trong nghiên cứu
• 2.1.7.1. Phân tích và xử lí số liệu
• 2.1.7.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu
• 3.2. Phân bố bệnh nhân theo độ tuổi
• 3.3. Phân bố bệnh nhân theo giới tính
• 3.4. Nguyên nhân u đầu tụy
• 3.5. Triệu chứng u đầu tụy
• 3.6. Đặc điểm về kỹ thuật chụp CLVT u đầu tụy
• 3.6.1. Phƣơng tiện thực hiện chụp u đầu tụy
• 3.6.2. Các thì chụp CLVT u đầu tụy
• 3.6.3. Thời gian chụp các thì
• 3.6.4. Loại thuốc cản quang sử dụng
• 3.6.5. Yếu tố kỹ thuật, thiết bị chụp
• 3.6.6. Kỹ thuật chụp
• 3.7. Đặc điểm hình ảnh u đầu tụy trên CLVT
• 3.7.1. Đặc điểm kích thƣớc u đầu tụy trên CLVT
• 3.7.2. Đặc điểm đƣờng bờ u tụy trên CLVT
• 3.7.3. Đặc điểm u đầu tụy trên CLVT trƣớc tiêm
• 3.7.4. Đặc điểm ngấm thuốc cản quang sau tiêm của u đầu tụy
• 3.7.5. Đặc điểm hình ảnh di căn u đầu tụy
• 3.7.6. Các dấu hiệu gián tiếp của u đầu tụy trên CLVT
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm kỹ thuật
• 4.3. Đặc điểm hình ảnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• PHỤ LỤC II
• 1. DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kỹ Thuật Chụp CLVT và U Đầu Tụy

Kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính (CLVT) đã trở thành một công cụ quan trọng trong chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến tụy, đặc biệt là u đầu tụy. Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, việc áp dụng kỹ thuật này giúp phát hiện sớm và chính xác các khối u, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị. U đầu tụy là một trong những loại ung thư nguy hiểm, với tỷ lệ sống sót thấp. Do đó, việc hiểu rõ về kỹ thuật chụp CLVT và đặc điểm hình ảnh của u đầu tụy là rất cần thiết.

1.1. Đặc điểm giải phẫu và sinh lý của tụy

Tụy là một tạng nằm ở khoang sau phúc mạc, có vai trò quan trọng trong việc tiết enzyme tiêu hóa và hormone. Hình dạng của tụy bao gồm đầu, thân và đuôi, với đầu tụy nằm trong vòng cung của tá tràng. Việc nắm rõ cấu trúc này giúp bác sĩ dễ dàng hơn trong việc chẩn đoán và điều trị.

1.2. Tình hình nghiên cứu về u đầu tụy tại Việt Nam

Nghiên cứu về u đầu tụy tại Việt Nam còn hạn chế, nhưng đã có một số công trình chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh đang gia tăng. Việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại như CLVT giúp nâng cao khả năng phát hiện và điều trị bệnh.

II. Vấn đề và Thách thức trong Chẩn Đoán U Đầu Tụy

Chẩn đoán u đầu tụy gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc phát hiện muộn thường dẫn đến tình trạng bệnh tiến triển nặng, làm giảm khả năng điều trị thành công. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiệu quả để phát hiện sớm.

2.1. Triệu chứng lâm sàng của u đầu tụy

Các triệu chứng như đau bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân, và vàng da thường xuất hiện khi bệnh đã tiến triển. Điều này khiến cho việc chẩn đoán sớm trở nên khó khăn.

2.2. Những khó khăn trong việc chẩn đoán hình ảnh

Việc chẩn đoán u đầu tụy bằng các phương pháp như siêu âm hay X-quang thường không đủ nhạy. CLVT là phương pháp ưu việt hơn, nhưng vẫn cần được áp dụng đúng cách để đạt hiệu quả cao nhất.

III. Phương Pháp Chụp CLVT U Đầu Tụy Hiệu Quả

Phương pháp chụp CLVT u đầu tụy tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức được thực hiện với các thiết bị hiện đại, giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán. Quy trình chụp được thực hiện theo các bước chuẩn để đảm bảo chất lượng hình ảnh tốt nhất.

3.1. Quy trình chuẩn bị bệnh nhân trước khi chụp

Bệnh nhân cần nhịn ăn ít nhất 3 giờ trước khi chụp và tháo bỏ các vật dụng có tính cản quang. Việc này giúp giảm thiểu nhiễu ảnh và nâng cao chất lượng hình ảnh.

3.2. Các loại thuốc cản quang sử dụng trong chụp CLVT

Thuốc cản quang được sử dụng trong chụp CLVT giúp làm nổi bật các cấu trúc trong ổ bụng, từ đó giúp bác sĩ dễ dàng phát hiện các khối u và đánh giá mức độ xâm lấn.

IV. Đặc Điểm Hình Ảnh U Đầu Tụy Trên CLVT

Hình ảnh u đầu tụy trên CLVT có những đặc điểm riêng biệt, giúp bác sĩ phân biệt giữa các loại u khác nhau. Việc nhận diện đúng đặc điểm hình ảnh là rất quan trọng trong việc đưa ra chẩn đoán chính xác.

4.1. Kích thước và hình dạng của u đầu tụy

U đầu tụy thường có kích thước từ 2-3 cm trở lên, với hình dạng không đều. Việc đánh giá kích thước và hình dạng giúp xác định tính chất của khối u.

4.2. Đặc điểm ngấm thuốc cản quang của u đầu tụy

U đầu tụy thường có đặc điểm ngấm thuốc cản quang không đồng đều, điều này giúp phân biệt với các tổn thương khác trong ổ bụng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ thuật chụp CLVT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong chẩn đoán u đầu tụy. Việc áp dụng kỹ thuật này tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã giúp phát hiện sớm nhiều trường hợp u đầu tụy, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

5.1. Kết quả nghiên cứu về độ nhạy của CLVT

Nghiên cứu cho thấy độ nhạy của CLVT trong chẩn đoán u đầu tụy đạt từ 60%-100%, cho phép phát hiện các khối u nhỏ mà các phương pháp khác khó phát hiện.

5.2. Ứng dụng CLVT trong điều trị u đầu tụy

Việc sử dụng CLVT không chỉ giúp chẩn đoán mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch điều trị, từ đó nâng cao tỷ lệ thành công trong phẫu thuật.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Kỹ Thuật Chụp CLVT

Kỹ thuật chụp CLVT đã chứng minh được vai trò quan trọng trong chẩn đoán u đầu tụy. Tương lai, với sự phát triển của công nghệ, kỹ thuật này sẽ ngày càng hoàn thiện hơn, giúp nâng cao khả năng phát hiện và điều trị bệnh.

6.1. Tương lai của kỹ thuật chụp CLVT

Với sự phát triển của công nghệ, các máy chụp CLVT thế hệ mới sẽ cung cấp hình ảnh rõ nét hơn, giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn.

6.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu và phát triển

Nghiên cứu và phát triển kỹ thuật chụp CLVT là cần thiết để nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị, từ đó giảm tỷ lệ tử vong do u đầu tụy.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ung thư đầu tụy là một trong những bệnh lý ác tính nhất của đường tiêu hóa, đứng hàng thứ 6 về tỷ lệ mắc trong các bệnh lý ác tính đường tiêu hóa và đứng thứ 5 về tỷ lệ tử vong. Tiên lượng của bệnh lý này rất dè dặt với tỷ lệ sống thêm 5 năm chung cho tất cả các giai đoạn không vượt quá 4%. Về mặt mô bệnh học, ung thư biểu mô tuyến ống tụy có tính chất đa dạng và diễn biến âm thầm, khiến việc chẩn đoán sớm trước phẫu thuật gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, phẫu thuật là phương pháp duy nhất có thể điều trị triệt căn; tuy nhiên, tại thời điểm phát hiện bệnh, chỉ khoảng 20% bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật cắt bỏ, trong khi 80% còn lại đã ở giai đoạn tiến triển với tình trạng xâm lấn mạch máu lân cận hoặc di căn xa.

Nguyên nhân gây ung thư tụy chưa được khẳng định hoàn toàn, song các yếu tố nguy cơ chính được ghi nhận gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu, béo phì, đái tháo đường, chế độ ăn nhiều chất béo và lối sống ít vận động. Việc phát hiện và chẩn đoán sớm u đầu tụy đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao cơ hội phẫu thuật triệt căn và cải thiện thời gian sống cho người bệnh. Cùng với sự phát triển của công nghệ y khoa, chụp cắt lớp vi tính (CLVT) đa dãy đầu thu (MDCT) đã trở thành phương tiện hình ảnh ưu thế hàng đầu nhờ khả năng quét nhanh, độ phân giải không gian cao, đo tỷ trọng chi tiết và tái tạo không gian đa bình diện (MPR, 3D). Kỹ thuật này cho phép phát hiện các khối u kích thước nhỏ dưới 2–3 cm, đánh giá chính xác vị trí, đường bờ, mức độ xâm lấn mạch máu và hạch vùng, cung cấp dữ liệu nền tảng cho phẫu thuật viên xây dựng kế hoạch điều trị. Mặc dù vậy, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về quy trình kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh CLVT ổ bụng chuyên biệt cho u đầu tụy tại Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân kỹ thuật hình ảnh y học của tác giả Đỗ Sơn Tùng tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội (thực hiện năm 2023) được triển khai nhằm giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính ổ bụng trong bệnh lý u đầu tụy.
2. Mô tả đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính ổ bụng trong chẩn đoán u đầu tụy.

Đối tượng nghiên cứu gồm 50 bệnh nhân được chẩn đoán u đầu tụy và thực hiện chụp CLVT ổ bụng đa dãy tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Phạm vi không gian nghiên cứu được tiến hành tại Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu diễn ra từ ngày 01/07/2022 đến ngày 19/05/2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý thuyết dựa trên các kiến thức kinh điển về giải phẫu định khu, sinh lý học tuyến tụy và các tiêu chuẩn chẩn đoán hình ảnh học:

• Giải phẫu và sinh lý tụy: Tuyến tụy nằm ở khoang sau phúc mạc, vắt ngang qua cột sống thắt lưng I–II, gồm 3 phần (đầu, thân, đuôi tụy) và mỏm móc. Tụy có hệ thống dẫn lưu ngoại tiết gồm ống tụy chính (Wirsung) kết hợp với ống mật chủ tạo thành bóng Vater đổ vào tá tràng qua cơ vòng Oddi, và ống tụy phụ (Santorini). Cấp máu cho tụy đến từ các nhánh của động mạch thân tạng và động mạch mạc treo tràng trên (các động mạch tá tụy trên/dưới, động mạch lách, động mạch lưng tụy). Chức năng nội tiết do các tiểu đảo Langerhans đảm nhận (tế bào Alpha tiết Glucagon, Beta tiết Insulin, Delta tiết Somatostatin, tế bào PP tiết Pancreatic Polypeptide); chức năng ngoại tiết tiết enzyme tiêu hóa (peptidase, lipase, amylase, nuclease).
• Phương pháp đo kích thước tụy Wegener: Đánh giá độ dày đầu tụy (2,7 ± 0,7 cm), thân tụy (2,4 ± 0,4 cm), đuôi tụy (2,2 ± 0,7 cm) trên các lớp cắt CLVT ngang.
• Hệ thống phân loại giai đoạn TNM (AJCC 2017): Phân độ khối u nguyên phát (T1: $\le 2$ cm; T2: $>2$ cm đến $\le 4$ cm; T3: $>4$ cm; T4: xâm lấn động mạch thân tạng hoặc động mạch mạc treo tràng trên), hạch vùng (N0, N1: 1–3 hạch, N2: $\ge 4$ hạch) và di căn xa (M0, M1).
• Cơ sở đối chiếu các phương pháp CĐHA: Phân tích giá trị của X-quang bụng không chuẩn bị, siêu âm ổ bụng, siêu âm nội soi (EUS), chụp cộng hưởng từ (MRI/MRCP) và chụp mật tụy ngược dòng (ERCP) trong mối tương quan với CLVT đa dãy.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện gồm 50 bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn (chẩn đoán u đầu tụy, có hồ sơ bệnh án đầy đủ thông tin hành chính, lâm sàng, hình ảnh chụp CLVT ổ bụng đa dãy tại Bệnh viện Việt Đức trong khoảng thời gian nghiên cứu) và không thuộc tiêu chuẩn loại trừ (tiền sử đã phẫu thuật cắt u tụy, điều trị tại bệnh viện khác trước khi chuyển viện, hồ sơ không rõ ràng).
• Phương tiện nghiên cứu: Máy chụp CLVT 64 dãy đầu thu (hãng GE Healthcare) tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
• Phương pháp thu thập thông tin: Dữ liệu hành chính, lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh được thu thập thông qua hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện ONEMES và hệ thống lưu trữ truyền hình ảnh PACS, ghi nhận vào bộ phiếu thu thập thông tin/bệnh án nghiên cứu chuẩn hóa.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Dữ liệu được làm sạch và phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS 20.0; tài liệu tham khảo được quản lý qua phần mềm EndNote.
• Đạo đức nghiên cứu: Đề tài được thông qua bởi Hội đồng chấm Đề cương tốt nghiệp Trường Đại học Y Dược – ĐHQGHN và được sự chấp thuận của Ban Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức; dữ liệu được bảo mật, phục vụ duy nhất mục đích khoa học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giải phẫu định khu, liên quan các tạng xung quanh (tá tràng, mạch mạc treo tràng trên, tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch lách), hệ thống ống tiết và mạch máu cấp máu cho tuyến tụy. Tác giả phân tích bệnh học ung thư biểu mô tuyến ống tụy cùng các yếu tố nguy cơ (thuốc lá, rượu, đái tháo đường, béo phì, nhóm máu A/B) và triệu chứng lâm sàng thường gặp (vàng da tắc mật, sụt cân, đau thượng vị lan ra sau lưng).

Đồng thời, chương tổng quan phân tích sâu ưu nhược điểm của các phương pháp thăm khám hình ảnh: X-quang giá trị thấp; siêu âm dễ bị hạn chế do hơi ống tiêu hóa và vị trí sau phúc mạc; EUS phát hiện tốt u nhỏ nhưng xâm lấn; MRI có độ phân giải mô mềm cao; ERCP có độ nhạy 92% và độ đặc hiệu 96% nhưng là thủ thuật can thiệp. CLVT đa dãy đầu thu được khẳng định là phương pháp tối ưu với độ nhạy 60–100% và độ đặc hiệu 90–100%. Tác giả cũng tổng thuật quy trình chụp CLVT tụy chuẩn (chuẩn bị nhịn ăn 3h, uống nước tạo đối quang âm, thông số 120 kV, 100–300 mAs, cửa sổ WL 30–80 HU, WW 200–400 HU, tiêm cản quang 1,5–2 ml/kg tốc độ 3–5 ml/s) và điểm lại các công trình nghiên cứu nổi bật trên thế giới (Andrew L. Warshaw 1990) cũng như tại Việt Nam (Trần Đình Dưỡng 2012, Nguyễn Duy Huề 2004, Đoàn Tiến Mỹ, Trịnh Ngọc Hiệp, Trịnh Hồng Sơn).

Chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm, thời gian (07/2022 – 05/2023) và tiêu chí tuyển chọn 50 bệnh nhân u đầu tụy tại Bệnh viện Việt Đức. Chương này xác lập khung biến số nghiên cứu chặt chẽ chia làm 3 nhóm:

• Nhóm biến số dịch tễ và lâm sàng: Tuổi, giới tính, tiền sử/yếu tố nguy cơ (uống rượu, hút thuốc lá, béo phì, đái tháo đường), triệu chứng cơ năng/thực thể (vàng da, mệt mỏi, sụt cân, chán ăn, rối loạn tiêu hóa, đau bụng, ngứa).
• Nhóm biến số kỹ thuật chụp CLVT: Loại thiết bị, số thì chụp (3 thì hay 4 thì), thời gian chụp từng thì, loại thuốc cản quang sử dụng, sự xuất hiện của xảo ảnh, kỹ thuật kích hoạt quét (Care Bolus).
• Nhóm biến số đặc điểm hình ảnh CLVT: Kích thước khối u, đường bờ (rõ/không rõ), tỷ trọng trước tiêm (tăng, giảm, vôi hóa, hoại tử), tính chất ngấm thuốc sau tiêm (mạnh, kém, đồng nhất, không đồng nhất), tình trạng di căn (hạch, gan) và các dấu hiệu gián tiếp (thâm nhiễm mỡ, giãn ống tụy, giãn ống mật chủ, giãn đường mật trong gan, dịch tự do ổ bụng). Chương cũng mô tả quy trình nhập liệu, xử lý thống kê bằng SPSS 20.0 và cam kết tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc đạo đức nghiên cứu y học của Bộ Y tế.

Chương III: Kết quả

Chương III trình bày toàn bộ số liệu thu thập được từ 50 bệnh nhân thông qua 14 bảng thống kê và biểu đồ chi tiết:

• Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng: Độ tuổi trung bình là 57,84 ± 14,75 tuổi (nhỏ nhất 15 tuổi, lớn nhất 87 tuổi); nhóm $>60$ tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (44%), nhóm 51–60 tuổi chiếm 32%. Tỷ lệ nam/nữ là 1,6 (nam chiếm 62%, nữ chiếm 38%). Tỷ lệ hút thuốc lá chiếm 56% (28/50 BN), sử dụng rượu chiếm 48% (24/50 BN), tiền sử đái tháo đường chiếm 30%, béo phì chiếm 28%, không rõ nguyên nhân chiếm 26%. Triệu chứng lâm sàng phổ biến nhất là vàng da (68%, 34/50 BN), tiếp theo là sụt cân (38%), chán ăn (30%), mệt mỏi (18%), rối loạn tiêu hóa (12%) và các triệu chứng khác như đau bụng, ngứa (56%).
• Đặc điểm kỹ thuật chụp CLVT: 100% bệnh nhân được chụp trên máy CLVT 64 dãy và 100% áp dụng kỹ thuật Care Bolus. Về số thì chụp: chụp 3 thì (trước tiêm, động mạch, tĩnh mạch) chiếm 58% (29/50 BN); chụp 4 thì (bổ sung thì muộn) chiếm 42% (21/50 BN). Về thời gian: thì động mạch được quét ở thời điểm $<25$ giây sau tiêm chiếm 88%; thì tĩnh mạch được quét ở 60–70 giây chiếm 98%; thì muộn được chụp ở thời điểm $<3$ phút (26%) và $>3$ phút (16%), trong khi 60% bệnh nhân không cần chụp muộn. Thuốc cản quang sử dụng gồm Xenetix (32%), Ultravist (32%), Omnipaque (20%) và Iopamiro (16%). Chất lượng hình ảnh đạt 88% không có xảo ảnh; 12% xuất hiện xảo ảnh bậc thang do bệnh nhân già yếu hoặc mắc bệnh hô hấp nín thở kém.
• Đặc điểm hình ảnh học: Kích thước khối u trung bình là 5,8 ± 1,6 cm (nhỏ nhất 1,7 cm, lớn nhất 10 cm); u có kích thước $<2$ cm chiếm 76% và $>2$ cm chiếm 24% trên bảng phân loại kích thước. Khối u có đường bờ không rõ chiếm 72%, bờ rõ chiếm 28%. Trên phim trước tiêm: 90% khối u giảm tỷ trọng so với nhu mô lành, 32% có nốt vôi hóa, 8% tăng tỷ trọng và 6% có hoại tử. Sau tiêm cản quang: 68% khối u ngấm thuốc kém hơn nhu mô tụy lành, 24% ngấm thuốc mạnh, 28% ngấm thuốc không đồng nhất và chỉ 2% ngấm thuốc đồng nhất. Đánh giá di căn ghi nhận: 82% chưa di căn xa, 14% di căn hạch vùng và 4% di căn gan. Các dấu hiệu gián tiếp gồm: giãn đường mật (74%), giãn ống tụy (68%), giãn ống mật chủ (64%), thâm nhiễm mỡ quanh tụy (42%) và dịch tự do ổ bụng (18%).

Chương IV: Bàn luận

Tác giả phân tích, so sánh các phát hiện của nghiên cứu với các công trình trong nước và quốc tế:

• Dịch tễ và triệu chứng: Tuổi mắc bệnh trung bình (57,84 tuổi) tương đồng với tác giả Trịnh Ngọc Hiệp (54 tuổi), Trịnh Hồng Sơn (55 tuổi), Đoàn Tiến Mỹ và Tomoaki Ichikawa (65 tuổi). Tỷ lệ nam giới chiếm ưu thế (tỷ lệ nam/nữ 1,6) phù hợp với công bố của Trịnh Ngọc Hiệp do nam giới tiếp xúc nhiều hơn với thuốc lá và rượu. Hút thuốc lá (56%) làm tăng nguy cơ mắc ung thư tụy gấp 3 lần. Triệu chứng vàng da chiếm 68% phù hợp với kết quả của Nguyễn Cao Cương (87,2%) và Trịnh Ngọc Hiệp (86,3%), xuất phát từ tình trạng khối u đầu tụy chèn ép đoạn cuối ống mật chủ.
• Kỹ thuật chụp: Máy CLVT 64 dãy cho phép thực hiện 32 lớp cắt/vòng quay với thời gian quay $<0,5$ giây, độ dày lát cắt $<1$ mm, giúp rút ngắn thời gian chụp ổ bụng xuống còn vài giây, nâng cao độ phân giải không gian và giảm thiểu tối đa xảo ảnh hô hấp (đạt tỷ lệ ảnh chuẩn 88%). Việc sử dụng kỹ thuật Care Bolus giúp tối ưu hóa nồng độ cản quang trong lòng mạch và nhu mô, bắt chính xác thì động mạch ($<25$ giây) và thì tĩnh mạch (60–70 giây), đồng thời hạn chế liều tia xạ và lượng thuốc không cần thiết bằng cách không chụp thì muộn thường quy (60% không chụp muộn).
• Hình ảnh học u đầu tụy: Tỷ lệ khối u có đường bờ không rõ (72%) và giảm tỷ trọng trước tiêm (90%), ngấm thuốc kém sau tiêm (68%) hoàn toàn phù hợp với nghiên cứu của Eun Sun Lee (2014) (90% u tụy giảm tỷ trọng và ngấm thuốc kém do đặc tính nghèo mạch máu và tăng sinh mô liên kết xơ sợi của ung thư biểu mô tuyến). Dấu hiệu giãn đường mật (74%), giãn ống tụy (68%) và giãn ống mật chủ (64%) tạo nên "dấu hiệu ống đôi" điển hình. Thâm nhiễm tổ chức mỡ quanh tụy chiếm 42%, phản ánh tính chất ác tính và xâm lấn mô xung quanh của u vùng đầu tụy.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ số nghiên cứu chính (n = 50)

Nhóm biến số	Chỉ số / Đặc điểm	Số lượng (n)	Tỷ lệ (%)
Đặc điểm chung	Tuổi trung bình	57,84 ± 14,75 tuổi (15–87)	—
	Nhóm tuổi > 60	22	44,0%
	Giới tính Nam / Nữ	31 / 19	62,0% / 38,0% (Tỷ lệ 1,6)
Yếu tố nguy cơ	Hút thuốc lá	28	56,0%
	Sử dụng rượu	24	48,0%
	Đái tháo đường	15	30,0%
	Béo phì	14	28,0%
Triệu chứng lâm sàng	Vàng da	34	68,0%
	Sút cân	19	38,0%
	Chán ăn	15	30,0%
	Đau bụng, ngứa	28	56,0%
Kỹ thuật chụp CLVT	Thiết bị: Máy GE 64 dãy	50	100,0%
	Kỹ thuật kích hoạt: Care Bolus	50	100,0%
	Số thì chụp: 3 thì / 4 thì	29 / 21	58,0% / 42,0%
	Thì ĐM (<25s) / Thì TM (60–70s)	44 / 49	88,0% / 98,0%
	Chất lượng ảnh: Không xảo ảnh	44	88,0%
Đặc điểm hình ảnh	Kích thước trung bình	5,8 ± 1,6 cm (1,7–10 cm)	—
	Đường bờ u không rõ	36	72,0%
	Trước tiêm: Giảm tỷ trọng	45	90,0%
	Trước tiêm: Có vôi hóa	16	32,0%
	Sau tiêm: Ngấm thuốc kém	34	68,0%
	Sau tiêm: Ngấm không đồng nhất	14	28,0%
	Dấu hiệu: Giãn đường mật	37	74,0%
	Dấu hiệu: Giãn ống tụy	34	68,0%
	Dấu hiệu: Giãn ống mật chủ	32	64,0%
	Dấu hiệu: Thâm nhiễm mỡ quanh u	21	42,0%
	Di căn: Hạch / Gan / Không di căn	7 / 2 / 41	14,0% / 4,0% / 82,0%

Khuyến nghị kỹ thuật và đóng góp học thuật

• Về quy trình kỹ thuật: Tác giả khuyến nghị chuẩn bị bệnh nhân kỹ lưỡng trước khi chụp (nhịn ăn, tập nín thở, uống 500 ml nước lọc để làm căng và tạo đối quang âm cho khung tá tràng). Sử dụng máy CLVT từ 64 dãy trở lên kết hợp kỹ thuật tiêm tự động Care Bolus (tốc độ tiêm 3–5 ml/s, kim luồn 18–24G, đuổi 30–50 ml nước muối sinh lý) giúp bắt chính xác thì động mạch và tĩnh mạch, hạn chế tối đa xảo ảnh chuyển động. Không lạm dụng thì muộn (chỉ chụp khi nghi ngờ tổn thương đường tiết niệu hoặc cần đánh giá thêm tổn thương thứ phát ở gan, thượng thận) nhằm giảm thiểu liều chiếu xạ cho người bệnh.
• Về chẩn đoán hình ảnh: Khóa luận đã hệ thống hóa các tiêu chuẩn nhận diện u đầu tụy trên CLVT: khối giảm tỷ trọng trước tiêm, ngấm thuốc kém sau tiêm, bờ không rõ, phối hợp với việc tìm kiếm các dấu hiệu gián tiếp đặc hiệu như "dấu hiệu ống đôi" (giãn đồng thời ống tụy và ống mật chủ) và thâm nhiễm mỡ sau phúc mạc.
• Đóng góp thực tiễn: Khóa luận cung cấp nguồn tư liệu lâm sàng và kỹ thuật thực chứng tại một bệnh viện ngoại khoa tuyến cuối, góp phần chuẩn hóa quy trình chụp CLVT tụy cho đội ngũ kỹ thuật viên và hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán hình ảnh nâng cao độ chính xác trong định bệnh u đầu tụy.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế gắn liền với phạm vi và thiết kế nghiên cứu được tác giả đề cập:

• Cỡ mẫu và thiết kế: Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp mô tả cắt ngang hồi cứu trên cỡ mẫu thuận tiện $n = 50$ bệnh nhân trong thời gian gần 1 năm tại một trung tâm đơn lẻ (Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức), do đó tính đại diện cho toàn bộ quần thể bệnh nhân u tụy có thể chưa bao quát hết các thể bệnh hiếm.
• Khảo sát đối chiếu giải phẫu bệnh: Đề tài tập trung chủ yếu vào việc mô tả kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh trên phim CLVT; chưa tiến hành đối chiếu toàn diện độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán dương/âm giữa hình ảnh CLVT với kết quả giải phẫu bệnh sau mổ trên toàn bộ 100% đối tượng.
• Yếu tố xảo ảnh: Vẫn còn 12% trường hợp hình ảnh xuất hiện xảo ảnh bậc thang do bệnh nhân cao tuổi, thể trạng suy kiệt hoặc có bệnh lý hô hấp phối hợp (lao phổi, COPD) không thể nín thở tốt trong quá trình quét.

Hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo bao gồm:

• Mở rộng quy mô nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn và thiết kế nghiên cứu tiến cứu đa trung tâm.
• Tiến hành nghiên cứu đối chiếu chuyên sâu giữa các dấu hiệu hình ảnh CLVT đa dãy với kết quả vi thể giải phẫu bệnh và đánh giá khả năng cắt bỏ khối u (resectability) trong phẫu thuật cắt khối tá tụy (phẫu thuật Whipple).
• Đánh giá và so sánh hiệu quả chẩn đoán trên các thế hệ máy cắt lớp vi tính hiện đại hơn (128 dãy, 256 dãy hoặc CLVT hai mức năng lượng - Dual Energy CT) nhằm tối ưu hóa độ phân giải mô và giảm liều xạ.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên và học viên ngành Kỹ thuật hình ảnh y học: Cung cấp tài liệu học tập chi tiết về quy trình vận hành máy CLVT 64 dãy trong khảo sát bệnh lý ổ bụng – tầng sinh môn; chi tiết hóa các bước chuẩn bị bệnh nhân, lựa chọn thông số máy (kV, mAs, FOV, slice thickness), kỹ thuật tiêm thuốc cản quang tự động Care Bolus và kiểm soát xảo ảnh hô hấp.
• Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh và Bác sĩ Nội trú: Là tài liệu tham khảo thực chứng về các dấu hiệu trực tiếp (tỷ trọng, đường bờ, tính chất ngấm thuốc) và gián tiếp (giãn đường mật, giãn ống tụy, thâm nhiễm mỡ, hạch vùng) để nhận định, phân biệt u đầu tụy ác tính với các tổn thương viêm tụy mạn hoặc u bóng Vater.
• Phẫu thuật viên Ngoại Tiêu hóa - Gan mật tụy: Cung cấp bức tranh dịch tễ, biểu hiện lâm sàng và mối tương quan hình ảnh phục vụ việc đánh giá khả năng phẫu thuật, lập kế hoạch cắt khối tá tụy và tiên lượng giai đoạn bệnh.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Quy trình kỹ thuật chụp CLVT ổ bụng và thông số quét chi tiết (Chương I và Chương II).
  • Bảng tổng hợp biến số nghiên cứu u đầu tụy và các tiêu chí đánh giá hình ảnh (Bảng 2, Chương II).
  • Các bảng số liệu lâm sàng – kỹ thuật – hình ảnh học thực tế trên 50 bệnh nhân (Chương III).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ bệnh nhân u đầu tụy xuất hiện triệu chứng vàng da trong nghiên cứu là bao nhiêu và cơ chế hình thành dấu hiệu này là gì?

Trong nghiên cứu trên 50 bệnh nhân tại Bệnh viện Việt Đức, vàng da là triệu chứng lâm sàng phổ biến nhất, xuất hiện ở 34 bệnh nhân (chiếm 68%). Về mặt cơ chế, khối u xuất phát từ vùng đầu tụy có xu hướng chèn ép trực tiếp vào đoạn cuối ống mật chủ nằm trong nhu mô tụy, gây tắc nghẽn lưu thông mật xuống tá tràng, dẫn tới ứ đọng muối mật/bilirubin trong máu và lắng đọng ở da, niêm mạc, kèm theo nước tiểu sậm màu và phân bạc màu.

2. Nghiên cứu ghi nhận quy trình chụp CLVT u đầu tụy được thực hiện với bao nhiêu thì và thời gian các thì quét ra sao?

Nghiên cứu ghi nhận 100% bệnh nhân được chụp bằng kỹ thuật kích hoạt tự động Care Bolus trên máy GE 64 dãy. Về số thì: 58% bệnh nhân được chụp 3 thì (trước tiêm, động mạch, tĩnh mạch) và 42% chụp 4 thì (bổ sung thì muộn). Về thời gian: thì động mạch được quét chủ yếu ở thời điểm $<25$ giây sau tiêm (88%), thì tĩnh mạch được quét chuẩn ở 60–70 giây (98%). Đa số bệnh nhân (60%) không cần chụp thì muộn; chỉ 26% chụp $<3$ phút và 16% chụp $>3$ phút khi có tổn thương phối hợp ở thận, gan hoặc tuyến thượng thận.

3. Đặc điểm ngấm thuốc cản quang điển hình của khối u đầu tụy trên phim CLVT sau tiêm là gì?

Sau khi tiêm thuốc cản quang, đa số các khối u đầu tụy biểu hiện ngấm thuốc kém hơn so với nhu mô tụy lành xung quanh (chiếm 68%, 34/50 BN), trong đó có 28% trường hợp ngấm thuốc không đồng nhất và chỉ 2% ngấm thuốc đồng nhất. Nguyên nhân được giải thích do khối u tụy ác tính có cấu trúc vi thể giàu tổ chức liên kết xơ sợi và nghèo mạng lưới mạch máu nuôi dưỡng.

4. Các dấu hiệu hình ảnh gián tiếp nào thường gặp nhất trên phim CLVT ở bệnh nhân u đầu tụy?

Nghiên cứu ghi nhận các dấu hiệu gián tiếp chiếm tỷ lệ cao bao gồm:

• Giãn đường mật trong và ngoài gan: 74% (37/50 BN).
• Giãn ống tụy chính ($>3$ mm): 68% (34/50 BN).
• Giãn ống mật chủ: 64% (32/50 BN).
• Thâm nhiễm tổ chức mỡ quanh vùng đầu tụy: 42% (21/50 BN). Sự phối hợp giữa giãn ống tụy và giãn ống mật chủ tạo nên "dấu hiệu ống đôi" (double duct sign) đặc trưng cho u chèn ép vùng ngã ba mật tụy.

5. Những loại thuốc cản quang nào được sử dụng trong nghiên cứu và liều lượng tiêm ra sao?

Bốn loại thuốc cản quang không ion hóa, áp lực thẩm thấu thấp được sử dụng gồm: Ultravist (32%), Xenetix (32%), Omnipaque (20%) và Iopamiro (16%). Thuốc được tiêm qua đường tĩnh mạch vùng khuỷu tay bằng máy tiêm tự động với liều 1,5–2 ml/kg (tổng thể tích từ 80–120 ml tùy theo thể trạng bệnh nhân), tốc độ tiêm 3–5 ml/giây qua kim luồn kích cỡ 18–24G và được đẩy tiếp bằng 30–50 ml nước muối sinh lý.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Sơn Tùng đã khảo sát toàn diện quy trình kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính ổ bụng trên 50 bệnh nhân u đầu tụy tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Kết quả nghiên cứu khẳng định hiệu quả vượt trội của máy CLVT 64 dãy kết hợp kỹ thuật Care Bolus trong việc chuẩn hóa thời gian quét thì động mạch ($<25$ giây) và thì tĩnh mạch (60–70 giây), giúp thu được hình ảnh chất lượng cao và giảm thiểu tối đa xảo ảnh chuyển động. Về mặt hình ảnh học, u đầu tụy điển hình là khối giảm tỷ trọng trước tiêm (90%), ngấm thuốc kém sau tiêm (68%), ranh giới không rõ (72%) và thường đi kèm các dấu hiệu gián tiếp có giá trị định hướng cao như giãn đường mật (74%), giãn ống tụy (68%) và thâm nhiễm mỡ quanh tụy (42%). Đây là công trình nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác thực hành kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và lập kế hoạch phẫu thuật ngoại khoa tiêu hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thƣ đầu tụy là một trong những bệnh lý ác tính nhất của đƣờng tiêu hóa, đứng hàng thứ 6 trong các ung thƣ đƣờng tiêu hóa và thứ 5 về tỉ lệ tử vong. Tỷ lệ sống thêm 5 năm chung cho tất cả các giai đoạn không quá 4% [1]. Với tính chất đa dạng về mặt giải phẫu bệnh và hiếm gặp nên việc chẩn đoán ung thƣ biểu mô tuyến ống tụy trƣớc mổ rất khó khăn. Có rất nhiều phƣơng pháp điều trị ung thƣ biểu mô tuyến ống tụy nhƣng phẫu thuật là phƣơng pháp duy nhất điều trị triệt căn.

Tuy nhiên tại thời điểm chẩn đoán ung thƣ biểu mô tuyến ống tụy, khoảng 20% bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật và những bệnh nhân còn lại thƣờng có di căn xa hoặc khối u đã xâm lấn các mạch máu lân cận [2]. Nguyên nhân gây ung thƣ tụy chƣa đƣợc làm rõ. Một số yếu tố nguy cơ của ung thƣ tụy bao gồm hút thuốc lá, béo phì, di truyền, đái tháo đƣờng, chế độ ăn, lối sống ít hoạt động. Vì vậy việc chẩn đoán phát hiện sớm u đầu tụy là rất cần thiết và có nhiều ý nghĩa trong lâm sàng điều trị u đầu tụy.

Cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, các phƣơng tiện chẩn đoán hình ảnh cũng không ngừng phát triển giúp các bác sĩ chẩn đoán sớm và chính xác hơn các bệnh lý khối u trong ổ bụng trong đó bao gồm các khối u vùng tụy. Các phƣơng pháp chẩn đoán hình ảnh chẩn đoán u đầu tụy bao gồm X quang, siêu âm, siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hƣởng từ. Trong đó chụp cắt lớp vi tính chiếm ƣu thế hơn cả. Hiện nay, với các loại máy cắt lớp vi tính hiện đại đa dãy đầu thu có độ phân giải cao, tái tạo không gian nhiều chiều, đo đƣợc tỷ trọng chi tiết từng phần nhờ đó mà xác định chính xác vị trí, kích thƣớc, 3 tính chất đặc, dịch hay hỗn hợp, bờ đều hay không đều để hƣớng tới bản chất khối u, đánh giá sự xâm lấn, đè đẩy u đầu tụy ác tính vào các cơ quan lân cận, nhờ đó giúp các nhà Ngoại khoa lập kế hoạch điều trị và có chiến lƣợc cho cuộc phẫu thuật một cách tốt nhất.

Các nghiên cứu cho thấy CLVT có giá trị cao trong chẩn đoán xác định u đầu tụy, hơn thế CLVT đa dãy đầu thu còn phát hiện những khối u nhỏ < 2-3 cm mà các phƣơng tiện chẩn đoán khác khó phát hiện đƣợc [3]. Tuy nhiên, các vấn đề nghiên cứu về kỹ thuật chụp CLVT ổ bụng trong chẩn đoán các u tụy nói chung và các u đầu tụy nói riêng hiện tại chƣa nhiều. Chính vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài:” Kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh CLVT ổ bụng trong chẩn đoán u đầu tụy tại bệnh viện Hữu nghị Việt Đức” với hai mục tiêu: 1. Kỹ thuật chụp CLVT ổ bụng trong bệnh lý u đầu tụy 2.

Mô tả đặc điểm hình ảnh CLVT ổ bụng trong chẩn đoán u đầu tụy 10 CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lƣợc về giải phẫu và sinh lý tụy 1.1 Vị trí và hình thể: - Đối chiếu lên da: ở vùng thƣợng vị và hạ sƣờn trái Tụy là một tạng nằm ở khoang sau phúc mạc, có một phần đuôi tụy nằm trong mạc nối lách-thận. Hình thể: tụy hình búa thon, dài khoảng 12-15cm, nằm sau dạ dày và trƣớc cột sống, ngang mức đốt sống lƣng I và II. Hình ảnh tụy [4] Tụy gồm 3 phần: 11 Hình 2.

Tụy với các tạng xung quanh [5] Đầu tụy: dẹt theo hƣớng trƣớc-sau, nằm trong vòng cung của tá tràng, các bờ của đầu bị bờ liền kề của tá tràng khía thành rãnh. Phần dƣới-trái của đầu có một mỏm, gọi là mỏm móc, nhô lên trên và sang trái ở sau các mạch mạc treo tràng trên. Đầu cùng với phần cố định của tá tràng tạo thành khối có liên quan chung. Thân tụy: có ba mặt trƣớc, sau, dƣới.

Mặt trƣớc đƣợc phúc mạc che phủ và đƣợc ngăn cách với dạ dày bởi túi mạc nối. Mặt sau không đƣợc phúc mạc bọc và dính với thận trái, cuống thận trái và tuyến thƣợng thận trái. Mặt dƣới đƣợc bọc bởi phúc mạc, liên quan tới góc tá hỗng tràng và các quai hỗng tràng. Đuôi tụy: hẹp, thƣờng đi tới sát mặt vị của lách, nó cùng với mạch lách di động trong hai lá dây chằng lách-thận.

Cấu trúc tụy [6] Phƣơng tiện cố định tụy: - Đầu tụy và thân tụy dính chặt vào thành bụng sau bởi mạc dính tá tụy. 12 - Đầu tụy có tá tràng quây quanh, ống mật chủ và các mạch máu đi vào tụy và tá tràng nên đầu tụy và thân tụy cố định. Chỉ có đuôi tụy là di động.2 Các ống tiết của tụy: - Tuỵ là một tuyến vừa ngoại tiết vừa nội tiết. - Phần nội tiết: tiết ra hormon đi trực tiếp vào máu qua các mao mạch trong tuỵ.

- Phần ngoại tiết: Dịch tụy đƣợc dẫn ra ngoài bởi 2 ống tuy: ống tụy chính và ống tụy phụ. Hình ảnh các ống tụy [7] - Ống tụy chính (ống Wirsung) chạy dọc chiều dài tụy và kết hợp với ống mật chủ tạo thành bóng Vater trƣớc khi đổ vào thành của tá tràng (khúc II tá tràng). Quanh lỗ đổ của bóng Vater có cơ vòng Oddi bao quanh, điều tiết lƣợng mật và dịch tụy đổ xuống tá tràng. - Ống tụy phụ (Santorini) thu nhận dịch tụy ở đầu và mỏm tụy đổ vào lỗ tụy phụ, lỗ này nằm phía trên lỗ đổ của bóng Vater một chút.

- Ống tụy chính và ống tụy phụ có liên thông với nhau ở trong tụy. Và chúng có nguồn gốc phôi thai khác nhau: 1 từ mạc treo vị bụng, 1 từ mạc treo vị lƣng (đoạn ruột trƣớc - The Foregut)  Mạch máu và thần kinh: Động mạch: Hình 5. Cấu trúc mạch máu tụy [8] 13 Cấp máu cho tụy: từ 6 động mạch của 2 nhánh của ĐM chủ bụng: ĐM thân tạng và ĐM mạc treo tràng trên: - ĐM vị tá tràng trên, 1 nhánh của động mạch thân tạng:  ĐM tá tụy trƣớc trên  ĐM tá tụy sau trên - ĐM lách (tách từ thân tạng):  ĐM lƣng tụy (hay động mạch sau tụy, lƣng ám chỉ mặt lƣng  ĐM tụy lớn - ĐM vị tá tràng dƣới, 1 nhánh của động mạch mạc treo tràng trên:  ĐM tá tụy trƣớc dƣới  ĐM tá tụy sau dƣới Tĩnh mạch: các tĩnh mạch chạy song song với các động mạch. Các tĩnh mạch đổ vào tĩnh mạch cửa hoặc hai nhánh chính của nó là TMMTTT và TML 1.3 Hệ thống bạch huyết của tụy Mạch bạch huyết của tụy hình thành một mạng phong phú, kết nối với nhau xung quanh các tiểu thủy.

Các kênh bạch huyết chạy dọc theo bề mặt của tuyến tụy và trong các khoang giữa các tiểu thùy cùng với các mạch máu. Các mạch bạch huyết này đổ vào năm thân chính và năm nhóm hạch trên, dƣới, trƣớc, sau và các hạch lách 1.4 Thần kinh: Tụy đƣợc chi phối bởi hai hệ: Hệ giao cảm gồm các sợi tách ra từ thần kinh hoành và hệ phó giao cảm tách ra từ dây X 1.1 Chức năng ngoại tiết Tụy tiết ra các enzyme tiêu hóa và dịch bicarbonate đƣợc các tế bào ống tuyến chế tiết, nó có tác dụng trung hòa dịch acid dạ dày để duy trì pH >6 ở đoạn đầu ruột non. Men tiêu hóa đƣợc các tế bào nang tụy tiết ra gồm 4 loại enzyme peptidase, lipase, amylase và nuclease, chúng có vai trò phân hủy protein, lipid, carbonhydrate và acid nucleic 1. Chức năng nội tiết Tụy có 4 loại tế bào nội tiết là: - Tế bào Alpha: chiếm 25% tiểu đảo, nó chế tiết ra Glucagon - Tế bào Beta: chiếm 60% tiểu đảo, tổng hợp nên Insulin - Tế bào Delta: chiếm 10% tiểu đảo, tiết ra Somatostatin - Tế bào PP (pancreatic polypeptide) chiếm 5% tiểu đảo, tiết ra các polypeptide 1.

Giải phẫu cắt lớp vi tính ổ bụng 14 Hình 6. Hình ảnh cắt lớp vi tính ổ bụng 1. Đại tràng ngang 5. Đại tràng xuống 2.

Hình ảnh cắt lớp vi tính ổ bụng 1. Đại tràng ngang 4. Đại tràng xuống 6. Hình ảnh cắt lớp vi tính ổ bụng 1.

Tuyến TT trái 10. Đại tràng lên 15.Phần xa dạ dày 3. Động mạch chủ 12. Đại tràng xuống (*) Tĩnh mạch lách 4.

Tĩnh mạch cửa 13. Đại tràng ngang Hình 9. Hình ảnh giải phẫu tụy[9] Trên mặt phẳng CLVT cắt ngang cho hình ảnh đầu tụy (H), móc tụy (U), nằm sau hội lưu tĩnh mạch mạc treo tràng trên và tĩnh mạch lách, cổ(N), thân (B), đuôi tụy (T) và tá tràng (D). Những đường kẻ ngang phân chia các phần của tụy [6] 1.

Nguyên nhân bệnh lý 16 Nguyên nhân gây ung thƣ tụy chƣa đƣợc làm rõ. Các yếu tố nguy cơ chính gây ung thƣ tuyến tụy bao gồm:  Hút thuốc lá  Ngƣời lớn tuổi  Nam giới - Tỷ lệ nam/nữ của ung thƣ tuyến tụy là 1,3/1  Viêm tụy mạn: do rƣợu, sỏi mật…  Đái tháo đƣờng  Chế độ ăn chứa nhiều dầu mỡ, chất béo, đƣờng, uống nhiều nƣớc ngọt có ga  Tiền sử gia đình bị ung thƣ tụy  Nhóm máu: Theo một số nghiên cứu của Viện Ung Thƣ Quốc Gia Mỹ, những ngƣời thuộc nhóm máu A và B có nguy cơ mắc ung thƣ tụy cao hơn. Triệu chứng lâm sàng Giai đoạn sớm thƣờng nghèo nàn, khi bệnh lan tràn, triệu chứng lâm sàng khá đa dạng. Các triệu chứng chính của ung thƣ tuyến tụy bao gồm:  Đau bụng, đau vùng thƣợng vị hoặc vùng ở một phần tƣ trên phải,có thể lan ra sau lƣng, thƣờng xảy ra ban đêm nặng hơn khi nằm, giảm khi ngồi  Sụt cân không rõ nguyên nhân, thƣờng đi kèm với: Chán ăn Buồn nôn, ốm yếu, ngứa Đầy hơi, chƣớng bụng Tiêu chảy phân lỏng, màu sậm hoặc tiêu ra phân mỡ nổi trên mặt nƣớc  Vàng da, vàng mắt  Ngứa da lòng bàn tay, bàn chân Các triệu chứng của ung thƣ tụy nhìn chung là khá mơ hồ và có thể dễ dàng đƣợc quy cho các tình trạng khác ít nghiêm trọng và phổ biến hơn.

Điều này giải thích tại sao đa số các bệnh nhân ung thƣ tụy thƣờng chỉ đƣợc phát hiện ở giai đoạn tiến triển của bệnh 1. Các phƣơng pháp thăm khám chẩn đoán hình ảnh 1. Xquang Chụp bụng không chuẩn bị có thể thấy các dấu hiệu sau: - Khối mờ ổ bụng: khi u to. - Có thể thấy hình ảnh vôi hóa nhỏ trong trƣờng hợp u nang nhày, viêm tụy mạn.

- Mức nƣớc- mức hơi: khi u gây biến chứng tắc ruột. - Mờ phần thấp ổ bụng: do dịch ổ bụng khi có di căn phúc mạc.