Đặt vấn đề Ở Việt Nam, cà chua trồng trong vụ Đông Xuân đã phần nào đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ, nhưng cà chua trồng trong vụ Xuân Hè trái vụ còn hạn chế nên gây nên tình trạng khan hiếm. Tuy nhiên, trồng cà chua trái vụ gặp nhiều khó khăn, lạnh đầu vụ và nắng nóng, ngập úng cuối vụ, mặt khác cà chua là cây bị nhiều sâu bệnh hại tấn công, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng quả, vì vậy đã làm nản lòng các nhà sản xuất. Việc sản xuất cà chua còn nhiều bất cập như chưa đủ giống cho sản xuất, chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và thích hợp cho từng vùng sinh thái khác nhau. Cùng với đó, việc đầu tư cho sản xuất cà chua của người nông dân còn thấp, quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chưa cao đặc biệt là vấn đề sử dụng phân bón và kỹ thuật bón phân cho cây cà chua là chưa thích hợp cho từng vụ và từng giống khác nhau.
Hơn nữa việc sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật độc hại, với thời gian cách ly không đảm bảo, nên không những gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người mà còn tăng chi phí cho người sản xuất. Để khắc phục những hạn chế trên, nhiều nghiên cứu như chọn tạo giống, xác định mật độ, thời vụ trồng, lượng phân bón thích hợp cho giống mới, nhưng năng suất vẫn chưa được cải thiện. Nguyên nhân chính là do các biện pháp kỹ thuật sản xuất và phòng trừ sâu bệnh hại còn rời rạc chưa được gắn kết với nhau, chưa có một quy trình tổng hợp thích hợp cho từng vụ và từng vùng sinh thái. Một trong những hướng chúng tôi ưu tiên nghiên cứu là sự kết hợp giữa biện pháp kỹ thuật canh tác trồng cây trồng xen với cà chua và biện pháp kỹ thuật canh tác thông thường đối với cà chua.
Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên việc tiến hành đề tài : “Nghiên cứu ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác đến thành phần và diễn biến sâu hại đối với cà chua trái vụ tại Thái Nguyên” là hết sức cần thiết. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ có khả năng hạn chế sâu hại giới thiệu cho sản xuất. Yêu cầu của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác cây trồng xen (hành lá) đến thành phần và diễn biến sâu hại cà chua vụ Xuân Hè năm 2014.
Đánh giá năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên sau khi ra trường nắm chắc được lý thuyết cũng như làm quen với tay nghề, vận dụng vào trong sản xuất. - Biết cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học.
- Giúp cho sinh viên hiểu biết hơn kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và rèn luyện cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất sau này. - Bước đầu giúp sinh viên làm quen với công tác nghiên cứu khoa học và sản xuất ngoài đồng ruộng, hiểu hơn về cây trồng cũng như kỹ thuật trồng trọt. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Từ kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra được các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp nhất cho giống cà chua triển vọng trong điều kiện trái vụ như vụ Xuân Hè, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất cà chua, kích thích phát triển cà chua ở Thái Nguyên. Ngoài ra, nghiên cưú đề tài thành công giúp tìm ra được cây trồng xen thích hợp làm giảm bớt dịch hại và tăng năng suất, chất lượng cà chua.
Những kết quả thu được từ đề tài có thể được áp dụng khuyến cáo ngoài sản xuất giúp người nông dân thu được hiệu quả kinh tế cao hơn. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư.
Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam. Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua.
Vì vậy, ngoài yếu tố về giống, việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp cũng ảnh hưởng rất lớn đến sâu bệnh và năng suất cà chua. Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây cà chua 2. Nguồn gốc Cà chua trồng hiện nay (lycopersicon esculentum Mill) có nguồn gốc từ một dạng hoang dại ở vùng Peru-ecudo-bolivia thuộc Andes, Nam Mỹ. Trung tâm bộ gen lycopersicon khởi nguyên tại vùng duyên hải nhỏ hẹp nằm giữa Andes và Đại Tây Dương (Trần Khắc Thi, 2003)[23].
Mexico là đất nước đầu tiên trồng trọt và thuần hóa cây cà chua. Từ Châu Mỹ, cà chua được thương gia Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha di chuyển sang trồng ở Châu Âu và Châu Á. Sau đó từ Châu Âu nó được chuyển sang Châu Phi nhờ những người thực dân đi khai phá. Phân loại Cà chua thuộc họ cà ( Solanaceae), chi Lycopersicum.
Chi này có thể chia thành 3 loài: (1) Lycopersicum esculentum Mill, (2) Lycopersicum peruviarum Mill, (3) Lycopersicum hisrutum Humb. - Lycopersicum esculentum Mill: Đây là loài lớn nhất, các giống cà chua trồng hiện nay đều nằm trong loại này, các biến chủng và giống của loại này có khả năng thích nghi rộng do vậy được trồng rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới, loại này có thể sinh trưởng và phát triển trong cả điều kiện ánh sáng ngày dài và ánh sáng ngày ngắn. Trong loài này có thể chia làm những biến chủng sau: + Cà chua nửa trồng (Ssp. spontaneum) có hàm lượng đường, acid, và chất khô cao.
+ Cà chua thông thường ( var. vulgare): biến chủng này chiếm khoảng 75% số cà chua trồng trên thế giới, bao gồm các giống chín sớm, chín trung bình, chín muộn với trọng lượng quả từ 50 - 60 g (quả nhỏ), 60 - 100g (quả trung bình), > 100g (quả lớn). + Cà chua lá to (var. grandifolium): cây trung bình, lá to như lá khoai tây.
+ Cà chua thân bụi ( var. validum) : cây thấp, thân thẳng, có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong. - Lycopersicum peruviarum Mill: loại này mọc ở miền Nam Peru, Bắc Chile, sinh trưởng ở độ cao 300 - 2000m so với mực nước biển. Loài này có xu hướng thụ phấn chéo (giao phấn) cao hơn so với loài Lycopersicon esculentum Mill.
Trong điều kiện ngày ngắn, cây ra quả tốt hơn ngày dài, loài này có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn các loài khác. - Lycopersicum hisrutum Humb: loài này thường ở độ cao 2200 - 2500m so với mực nước biển. Đây là loại cây ngày ngắn, quả chỉ hình thành trong điều kiện độ chiếu sáng trong ngày là 8 - 10h/ ngày. Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.
Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs [6], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (prôtein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) 2008 4.834 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014[ 39] Qua bảng 2.1 cho ta thấy: Về diện tích: Năm 2008 thế giới trồng được 4.179 ha thì đến năm 2009 tăng lên 298.
Năm 2010 diện tích trồng cà chua giảm nhẹ là 4. Nhưng từ năm 2011 đến nay lại tiếp tục tăng lên và đạt 4. Như vậy, diện tích trồng cà chua năm 2012 đã tăng lên 554.501 ha so với năm 2008. Về năng suất: Năm 2008 năng suất cà chua chỉ đạt 332,018 tạ/ha đến năm 2009 là 339,334 tạ/ha tăng 7,316 tạ/ha.
Đến năm 2010 năng suất cà chua giảm nhẹ n 6 còn 334,836 tạ/ha. Năm 2012 năng suất cà chua thế giới đạt 336,812 tạ/ha tăng 4,794 tạ/ha so với năm 2008. Về sản lượng: Cùng với sự biến động về diện tích và năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm. Năm 2008 sản lượng cà chua thế giới đạt 141.419 tấn thì đến năm 2009 đạt 154.
Năm 2010 do cả diện tích và năng suất đều giảm nên sản lượng cà chua thế giới chỉ đạt 152. Sản lượng cà chua thế giới đạt cao nhất năm 2012 là 161.834 tấn, so với năm 2008 sản lượng cà chua tăng 20.2: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2012 Châu Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lƣợng (tấn) Châu Á 2.590 Châu Đại Dương 8.739 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2014 [39] Theo bảng thống kê của FAO cho thấy, năm 2012 đứng đầu về diện tích cà chua là châu Á với diện tích 2.