Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu vitamin A, vitamin C, các axit hữu cơ và khoáng chất, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong việc luân canh và tăng hệ số sử dụng đất nông nghiệp tại Việt Nam. Sản xuất cà chua chính vụ (Đông Xuân) tại các tỉnh phía Bắc cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nhưng thường dẫn đến tình trạng dư thừa cục bộ và giá bán thấp. Ngược lại, sản xuất cà chua trái vụ (vụ Xuân Hè) có giá trị kinh tế cao, giúp rải vụ và tăng thu nhập cho nông dân nhưng gặp nhiều trở ngại do thời tiết bất thuận (nắng nóng, mưa ngập cuối vụ) cùng áp lực sâu bệnh hại nghiêm trọng làm giảm sút năng suất và chất lượng quả.
Bên cạnh yếu tố khí hậu, sản xuất cà chua trái vụ còn tồn tại nhiều bất cập: thiếu bộ giống thích ứng tốt, quy trình bón phân chưa cân đối và tập quán lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học với thời gian cách ly không bảo đảm. Tình trạng này không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn gây ô nhiễm môi trường và đe dọa an toàn thực phẩm. Để giải quyết vấn đề trên, việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật canh tác tổng hợp, đặc biệt là giải pháp xen canh nhằm xua đuổi dịch hại và cân bằng sinh thái đồng ruộng, là yêu cầu cấp thiết đối với vùng trồng rau Thái Nguyên.
Mục đích của đề tài:
Đánh giá ảnh hưởng của quy trình kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ có khả năng hạn chế sâu hại nhằm giới thiệu cho sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Đánh giá ảnh hưởng của quy trình canh tác thông thường và quy trình canh tác cây trồng xen (hành lá) đến thành phần và diễn biến sâu hại trên cà chua vụ Xuân Hè năm 2014.
- Đánh giá năng suất và hiệu quả kinh tế của từng mô hình canh tác.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống cà chua lai F1 TN386 do Công ty TNHH Trang Nông nhập nội từ Thái Lan, được gieo trồng theo 2 mô hình canh tác (trồng xen hành lá và canh tác thuần thông thường); các loài sâu hại phát sinh trên cây cà chua.
- Phạm vi không gian: Khu công nghệ cao, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Vụ Xuân Hè 2014 (từ ngày 23/02/2014 đến ngày 01/06/2014; gieo hạt ngày 23/02/2014, trồng ra ruộng ngày 28/03/2014).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Cơ sở lý thuyết của đề tài dựa trên đặc tính sinh học của cây cà chua (họ Cà - Solanaceae), nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sinh thái học nông nghiệp về hệ thống cây trồng xen. Cơ chế phòng trừ sâu hại bằng biện pháp xen canh dựa trên tác dụng của các hợp chất bay hơi (fitocid, tinh dầu) từ cây hành lá có khả năng xua đuổi bướm và sâu hại chính (như sâu xanh Helicoverpa armigera, sâu khoang Spodoptera litura), ngắt quãng nguồn thức ăn chuyên tính của sâu bệnh, đồng thời thu hút và duy trì quần thể thiên địch tự nhiên (như ong mắt đỏ ký sinh trứng) mà không làm suy giảm năng suất cây trồng chính. Nghiên cứu cũng tham chiếu tiêu chuẩn an toàn thực phẩm theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định mức dư lượng nitrate ($NO_3^-$) trong quả cà chua tươi không vượt quá 150 mg/kg.
Nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm đồng ruộng kết hợp điều tra, thống kê sinh thái côn trùng theo quy chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật:
- Bố trí thí nghiệm: Theo dõi và so sánh trên 2 mô hình canh tác:
- Mô hình 1: Quy trình canh tác trồng xen cây hành lá với cà chua.
- Mô hình 2: Quy trình canh tác thông thường (đối chứng).
- Quy mô ô thí nghiệm: 1 $m^2$/điểm × 10 điểm = 10 $m^2$ cho mỗi mô hình.
- Quy trình kỹ thuật canh tác áp dụng:
- Giai đoạn vườn ươm: Gieo hạt trên khay xốp vào ngày 23/02/2014. Giá thể gồm 60% đất thịt nhẹ tơi xốp, 25% phân chuồng hoai mục, 10% rơm rạ mục và 5% lân. Hạt giống xử lý nước ấm 54°C trong 4 giờ trước khi ủ nứt nanh. Cây con đạt tiêu chuẩn (5-6 lá thật, thân mập, cứng cáp, sạch bệnh) được đem trồng sau gieo khoảng 25-35 ngày.
- Giai đoạn đồng ruộng: Đất thịt nhẹ cày bừa kỹ, lên luống rộng 110-130 cm, cao 26-30 cm, rãnh thoát nước 30-50 cm. Mật độ trồng: 2 hàng/luống, hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 40 cm (tương đương 35.714 cây/ha).
- Quy trình bón phân (tính cho 1 ha): 800 kg vôi bột (bón khi làm đất); bón lót toàn bộ phân chuồng, toàn bộ lân, 20% đạm và 30% kali. Bón thúc chia 4 đợt: lần 1 (sau hồi xanh 7-8 ngày, 10% đạm), lần 2 (khi ra nụ, 20% đạm + 20% kali), lần 3 (khi ra quả rộ, 30% đạm + 30% kali), lần 4 (sau thu quả đợt 1, bón hết lượng phân còn lại).
- Phương pháp điều tra sâu hại:
- Điều tra định kỳ 7 ngày/lần vào sáng sớm hoặc chiều mát theo phương pháp 5 điểm chéo góc, mỗi điểm điều tra 4 cây (tổng số 20 cây/mô hình). Điểm điều tra cách bờ ít nhất 1-2 m, không cố định điểm qua các đợt.
- Quan sát toàn diện các bộ phận cây (thân, lá, ngọn, nụ, hoa, quả trên cây và quả rụng dưới gốc); mổ bổ quả bị hại để xác định số lượng sâu bên trong.
- Thang phân cấp mức độ phổ biến: Xuất hiện < 5% ghi (+, bị rất ít); 6 - 15% ghi (++, bị hại ít); 16 - 50% ghi (+++, bị hại trung bình); > 50% ghi (++++, bị hại nhiều).
- Chỉ tiêu theo dõi và công thức tính:
- Tỷ lệ hại: $\text{TLH (%)} = \frac{\text{Tổng số cây bị sâu}}{\text{Tổng số cây theo dõi}} \times 100$
- Mật độ sâu: $\text{Mật độ (con/}m^2\text{)} = \text{Mật độ (con/cây)} \times \text{Số cây/}m^2$
- Các yếu tố cấu thành năng suất: Số quả trung bình/cây, khối lượng trung bình/quả (gam), năng suất lý thuyết (tấn/ha) và năng suất thực thu (tấn/ha).
- Đánh giá kinh tế: Tổng thu, tổng chi, lãi thuần (nghìn đồng/ha) và hiệu quả đồng vốn.
- Phương pháp xử lý số liệu: Nhập liệu và xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cà chua trái vụ (Xuân Hè) tại miền Bắc nói chung và Thái Nguyên nói riêng nhằm khắc phục tình trạng khan hiếm nguồn cung rau quả tươi trong mùa nóng. Phân tích các rào cản kỹ thuật chính gồm diễn biến thời tiết khắc nghiệt, kỹ thuật canh tác lạc hậu và áp lực dịch hại nghiêm trọng. Xác định rõ mục đích, 2 yêu cầu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn sản xuất của đề tài trong việc hoàn thiện quy trình xen canh hành lá giúp hạn chế sâu hại và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
Hệ thống hóa toàn diện các tư liệu khoa học trong nước và quốc tế liên quan đến đề tài:
- Nguồn gốc, lịch sử và phân loại thực vật học của chi Lycopersicon, thành phần dinh dưỡng và giá trị y học của quả cà chua.
- Tình hình sản xuất cà chua thế giới (giai đoạn 2008-2012 sản lượng đạt từ 141,419 triệu tấn lên 161,834 triệu tấn; dẫn đầu là Trung Quốc và Ấn Độ) và tại Việt Nam (giai đoạn 2004-2008 năng suất tăng từ 172 lên 216 tạ/ha, tập trung trên 60% diện tích ở Đồng bằng sông Hồng).
- Thành tựu chọn tạo giống trong và ngoài nước (các dòng chịu nhiệt của AVRDC, MARDI, các giống lai F1 như VT3, HT7, TN386).
- Các công trình nghiên cứu sâu hại cà chua trên thế giới (nghiên cứu của Pearson, Fitt, Cameron về sâu xanh Helicoverpa armigera) và Việt Nam (nghiên cứu của Hoàng Anh Cung, FAO, Lương Thị Kiểm, Vũ Thị Lan Hương xác định nhóm sâu đục quả và sâu hại lá là đối tượng nguy hiểm nhất).
- Các biện pháp kỹ thuật thâm canh: thời vụ, mật độ (3,2 - 4,0 vạn cây/ha), dinh dưỡng khoáng (tổ hợp NPK, phân hữu cơ vi sinh), biện pháp phòng trừ tổng hợp IPM và 4 nguyên tắc xen canh cây trồng trong nông nghiệp.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Mô tả chi tiết vật liệu nghiên cứu (giống cà chua F1 TN386), địa điểm thực nghiệm tại Khu công nghệ cao Khoa Nông học và thời gian tiến hành vụ Xuân Hè 2014. Trình bày chi tiết thiết kế 2 mô hình thực nghiệm, kỹ thuật chuẩn bị giá thể và chăm sóc cây con trong khay xốp, kỹ thuật làm đất, mật độ trồng, quy trình bón phân lót và 4 đợt bón thúc. Chi tiết hóa phương pháp điều tra theo quy chuẩn Viện Bảo vệ thực vật (5 điểm chéo góc, chu kỳ 7 ngày/lần), các chỉ tiêu dịch hại, cấu thành năng suất và hạch toán kinh tế.
Phần 4: Kết quả và thảo luận
Chương này tập trung phân tích các số liệu thực nghiệm thu thập được qua các nội dung:
1. Điều kiện khí tượng vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên
Diễn biến thời tiết từ tháng 1 đến tháng 6/2014 ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng và dịch hại:
- Nhiệt độ trung bình: Tăng dần từ 16,6°C (tháng 1-2) lên 24,4°C (tháng 4) và đạt 29,4°C (tháng 6). Nhiệt độ thấp đầu vụ làm kéo dài thời gian cây con ở vườn ươm; giai đoạn tháng 3-4 (19,4 - 24,4°C) tạo điều kiện thuận lợi cho hồi xanh, ra hoa đậu quả; tháng 5-6 nhiệt độ cao thúc đẩy quả chín tập trung.
- Ẩm độ và lượng mưa: Ẩm độ không khí dao động 73 - 91%, đạt đỉnh vào tháng 3 (91%) kết hợp mưa phùn kích thích bệnh mốc sương phát sinh. Lượng mưa tăng mạnh từ 3,7 mm (tháng 1) lên 85,9 mm (tháng 3) và 152,2 mm (tháng 5).
- Nắng: Tổng số giờ nắng biến động từ 13 giờ (tháng 4) đến 262 giờ (tháng 2).
2. Thành phần và mức độ phổ biến của sâu hại
Điều tra ghi nhận 8 loài sâu hại thuộc 4 họ và 3 bộ côn trùng xuất hiện trên các mô hình cà chua:
| STT |
Tên Việt Nam |
Tên khoa học |
Họ |
Bộ |
Mức độ phổ biến ở MH 1 (Xen hành) |
Mức độ phổ biến ở MH 2 (Thông thường) |
| 1 |
Bọ phấn |
Bemisia tabaci Gen. |
Aleyrodidae |
Homoptera |
0 |
+ |
| 2 |
Rệp đào |
Myzus persicae Sulzer |
Aphididae |
Homoptera |
+ |
+ |
| 3 |
Sâu xanh |
Helicoverpa armigera Hubner |
Noctuidae |
Lepidoptera |
+++ |
++++ |
| 4 |
Sâu đo xanh |
Plusia eriosoma Doubleday |
Noctuidae |
Lepidoptera |
+ |
++ |
| 5 |
Sâu xanh da láng |
Spodoptera exigua Hubner |
Noctuidae |
Lepidoptera |
++ |
+++ |
| 6 |
Sâu khoang |
Spodoptera litura Fabricius |
Noctuidae |
Lepidoptera |
++ |
++ |
| 7 |
Sâu xám |
Agrotis ypsilon Hufnagel |
Noctuidae |
Lepidoptera |
++ |
+++ |
| 8 |
Ruồi đục lá |
Liriomyza sativae Blanchard |
Agromyzidae |
Diptera |
+ |
++ |
Nhóm sâu hại thuộc bộ cánh vẩy (Lepidoptera), họ Ngài đêm (Noctuidae) chiếm ưu thế tuyệt đối về tần suất và mức độ gây hại. Sâu xanh gây hại nặng nhất (mức ++++ ở mô hình thông thường và +++ ở mô hình xen hành).
3. Diễn biến mật độ của các loài sâu hại chủ yếu
- Sâu xám (Agrotis ypsilon): Phát sinh chủ yếu ở giai đoạn cây con sau khi đưa ra ruộng sản xuất (từ 06/4 đến 04/5), sau đó giảm dần và biến mất. Mật độ đạt đỉnh vào ngày 13/4 ở cả 2 mô hình (1,2 con/$m^2$). Mật độ trung bình toàn vụ ở Mô hình 1 là 0,88 con/$m^2$, thấp hơn Mô hình 2 là 1,36 con/$m^2$ (chênh lệch 0,48 con/$m^2$).
- Sâu xanh (Helicoverpa armigera): Xuất hiện liên tục suốt chu kỳ sinh trưởng. Ở Mô hình 1, mật độ dao động 0,6 - 1,6 con/$m^2$ (trung bình 1,06 con/$m^2$), đạt đỉnh ngày 20/4 (1,6 con/$m^2$). Ở Mô hình 2, mật độ dao động 1,4 - 2,2 con/$m^2$ (trung bình 1,60 con/$m^2$), đạt đỉnh ngày 11/5 (2,2 con/$m^2$). Mô hình 2 có mật độ sâu xanh trung bình cao hơn Mô hình 1 là 0,54 con/$m^2$.
- Sâu khoang (Spodoptera litura): Xuất hiện từ khi cây ra ruộng được 1 tuần tuổi đến cuối vụ thu hoạch. Ở Mô hình 1, mật độ dao động 0,6 - 1,4 con/$m^2$ (trung bình 1,04 con/$m^2$). Ở Mô hình 2, mật độ dao động 1,0 - 2,2 con/$m^2$ (trung bình 1,66 con/$m^2$, đạt đỉnh ngày 11/5). Mật độ trung bình ở Mô hình 2 cao hơn Mô hình 1 là 0,62 con/$m^2$.
4. Mức độ hại và mật độ sâu qua các giai đoạn sinh trưởng
Các số liệu thực nghiệm ghi nhận sự chênh lệch rõ rệt giữa 2 mô hình qua từng giai đoạn phát triển:
| Loài sâu hại |
Chỉ tiêu theo dõi |
Mô hình |
Cây con - Ra hoa |
Quả non |
Chín sinh lý |
| Sâu xanh |
Tỷ lệ hại (%) |
MH 1 (Xen hành) |
25,00 |
6,42 |
5,70 |
|
|
MH 2 (Thông thường) |
30,00 |
7,00 |
7,60 |
|
Mật độ (con/$m^2$) |
MH 1 (Xen hành) |
1,16 |
1,00 |
0,80 |
|
|
MH 2 (Thông thường) |
1,60 |
1,65 |
1,40 |
| Sâu khoang |
Tỷ lệ hại (%) |
MH 1 (Xen hành) |
18,00 |
4,70 |
6,80 |
|
|
MH 2 (Thông thường) |
28,00 |
6,25 |
7,60 |
|
Mật độ (con/$m^2$) |
MH 1 (Xen hành) |
1,00 |
1,10 |
1,00 |
|
|
MH 2 (Thông thường) |
1,56 |
1,80 |
1,60 |
Giai đoạn quả non là thời kỳ bị sâu xanh và sâu khoang đục quả phá hại nghiêm trọng nhất, gây tổn thương cấu trúc và làm rụng quả xanh hoặc thối quả sắp chín. Ở tất cả các giai đoạn, mô hình xen hành lá đều ghi nhận tỷ lệ hại và mật độ sâu thấp hơn rõ rệt so với canh tác thông thường.
5. Năng suất và hiệu quả kinh tế
| Chỉ tiêu kinh tế |
Đơn vị tính |
Mô hình 1 (Xen hành lá) |
Mô hình 2 (Thông thường) |
Chênh lệch (MH1 - MH2) |
| Năng suất cà chua |
Tấn/ha |
34,38 |
- |
- |
| Sản lượng hành lá xen |
Tấn/ha |
1,57 |
0,00 |
+1,57 |
| Tổng thu |
Nghìn đồng/ha |
428.310 |
- |
- |
| Tổng chi phí |
Nghìn đồng/ha |
- |
- |
- |
| Lãi thuần |
Nghìn đồng/ha |
316.763 |
226.310 |
+90.453 |
| Hiệu quả đồng vốn |
Lần |
3,8 |
3,0 |
+0,8 |
(Ghi chú: Giá bán cà chua tính tại thời điểm nghiên cứu là 12.000 đồng/kg).
Mô hình trồng xen hành lá cho lãi thuần đạt 316.763.000 đồng/ha và hiệu quả đồng vốn đạt 3,8 lần, cao hơn mô hình canh tác thông thường (lãi thuần 226.310.000 đồng/ha, hiệu quả đồng vốn 3,0 lần). Lợi nhuận tăng thêm đạt 90.453.000 đồng/ha nhờ giảm tổn thất do sâu bệnh và có thêm nguồn thu từ sản lượng hành lá xen (1,57 tấn/ha).
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Tổng kết các kết quả cốt lõi về thành phần 8 loài sâu hại, khẳng định ưu thế của quy trình xen canh hành lá trong việc cắt giảm mật độ sâu hại (sâu xanh giảm 0,54 con/$m^2$, sâu khoang giảm 0,62 con/$m^2$, sâu xám giảm 0,48 con/$m^2$) và nâng cao thu nhập thực tế. Đề xuất khuyến nghị nông dân áp dụng mô hình xen canh vào sản xuất cà chua trái vụ và kiến nghị tiếp tục nghiên cứu trên các mùa vụ khác.
Kết quả và đóng góp
Nghiên cứu mang lại những kết quả định lượng cụ thể đối với kỹ thuật canh tác cà chua trái vụ:
- Xác định cấu trúc dịch hại: Xác định đầy đủ thành phần 8 loài sâu hại trên giống cà chua F1 TN386 vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên, xác định nhóm sâu đục quả thuộc họ Noctuidae (đặc biệt là sâu xanh Helicoverpa armigera và sâu khoang Spodoptera litura) là đối tượng gây hại nguy hiểm và thường xuyên nhất.
- Chứng minh hiệu quả xua đuổi dịch hại của mô hình xen canh: Mô hình trồng xen hành lá giúp giảm áp lực sâu hại trên tất cả các giai đoạn sinh trưởng so với canh tác thuần:
- Giảm mật độ trung bình của sâu xanh từ 1,60 con/$m^2$ xuống 1,06 con/$m^2$ (giảm 0,54 con/$m^2$).
- Giảm mật độ trung bình của sâu khoang từ 1,66 con/$m^2$ xuống 1,04 con/$m^2$ (giảm 0,62 con/$m^2$).
- Giảm mật độ trung bình của sâu xám giai đoạn cây con từ 1,36 con/$m^2$ xuống 0,88 con/$m^2$ (giảm 0,48 con/$m^2$).
- Hạ thấp tỷ lệ hại của sâu xanh ở giai đoạn cây con - ra hoa từ 30% xuống 25%, giai đoạn quả non từ 7,0% xuống 6,42%, giai đoạn quả chín từ 7,6% xuống 5,7%.
- Hạ thấp tỷ lệ hại của sâu khoang ở giai đoạn cây con - ra hoa từ 28% xuống 18%, giai đoạn quả non từ 6,25% xuống 4,7%, giai đoạn quả chín từ 7,6% xuống 6,8%.
- Hiệu quả kinh tế vượt trội: Mô hình xen canh hành lá đạt năng suất cà chua 34,38 tấn/ha kết hợp thu hoạch 1,57 tấn hành lá xen canh, mang lại tổng thu 428.310.000 đồng/ha, lợi nhuận thuần đạt 316.763.000 đồng/ha và hiệu quả đồng vốn đạt 3,8 lần (vượt trội so với mức lãi 226.310.000 đồng/ha và hiệu quả đồng vốn 3,0 lần của mô hình đối chứng).
- Đóng góp kỹ thuật: Cung cấp cơ sở thực nghiệm khẳng định tính khả thi của việc ứng dụng cây xua đuổi sinh học (hành lá) vào quy trình thâm canh cà chua trái vụ, giúp nông dân hạn chế việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật, giảm chi phí đầu vào và đa dạng hóa nguồn thu trên một đơn vị diện tích.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Nghiên cứu mới được tiến hành trong phạm vi một vụ Xuân Hè (năm 2014) trên một giống cà chua (F1 TN386) tại một địa điểm duy nhất (Khu công nghệ cao Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) với diện tích ô thí nghiệm giới hạn (10 $m^2$/mô hình). Đề tài chưa theo dõi chi tiết biến động của các loài thiên địch tự nhiên và dư lượng hoạt chất trong đất qua nhiều vụ liên tiếp.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục mở rộng điều tra, theo dõi diễn biến và mức độ gây hại của các loài sâu hại chính trên nhiều mùa vụ khác nhau (vụ Sớm, vụ Thu Đông, vụ Đông Xuân) và trên các vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên; khảo nghiệm thêm các tổ hợp cây trồng xen khác (tỏi, hành ta, hoa cúc, húng quế) để hoàn thiện gói kỹ thuật canh tác bền vững giới thiệu cho sản xuất đại trà.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:
- Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Bảo vệ thực vật và Phát triển nông thôn làm tài liệu nghiên cứu về kỹ thuật thâm canh rau màu trái vụ và quản lý dịch hại bằng biện pháp sinh học.
- Cán bộ khuyến nông và kỹ sư nông nghiệp tại các địa phương ứng dụng xây dựng mô hình trình diễn chuyển giao kỹ thuật trồng cà chua an toàn, giảm thiểu thuốc hóa học.
- Người sản xuất nông nghiệp tham khảo trực tiếp quy trình chuẩn bị giá thể vườn ươm, mật độ gieo trồng (35.714 cây/ha), lịch trình bón phân 4 đợt và kỹ thuật bố trí hàng cây hành lá xen canh nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.
Câu hỏi thường gặp
1. Đề tài sử dụng giống cà chua nào và thí nghiệm được thực hiện trong khoảng thời gian nào?
Đề tài sử dụng giống cà chua lai F1 TN386 do Công ty TNHH Trang Nông nhập nội từ Thái Lan. Thí nghiệm được thực hiện từ ngày 23/02/2014 đến ngày 01/06/2014 (gieo hạt ngày 23/02/2014 và đưa cây con ra ruộng trồng vào ngày 28/03/2014) tại Khu công nghệ cao Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
2. Có bao nhiêu loài sâu hại được ghi nhận trên cây cà chua vụ Xuân Hè 2014 tại địa bàn nghiên cứu?
Nghiên cứu đã ghi nhận 8 loài sâu hại thuộc 4 họ và 3 bộ côn trùng, bao gồm: Bọ phấn (Bemisia tabaci), Rệp đào (Myzus persicae), Sâu xanh (Helicoverpa armigera), Sâu đo xanh (Plusia eriosoma), Sâu xanh da láng (Spodoptera exigua), Sâu khoang (Spodoptera litura), Sâu xám (Agrotis ypsilon) và Ruồi đục lá (Liriomyza sativae). Trong đó, các loài sâu thuộc bộ Cánh vẩy (Lepidoptera), họ Ngài đêm (Noctuidae) xuất hiện thường xuyên và gây hại nặng nhất.
3. Vì sao việc trồng xen hành lá lại giúp giảm mật độ và mức độ gây hại của sâu xanh và sâu khoang?
Cây hành lá tiết ra các hợp chất fitocid và tinh dầu bay hơi có mùi đặc trưng gây ức chế, xua đuổi bướm trưởng thành của sâu xanh và sâu khoang đến đẻ trứng, đồng thời làm gián đoạn nguồn thức ăn liên tục của sâu hại và tạo môi trường cư trú thuận lợi cho các loài thiên địch tự nhiên như ong mắt đỏ ký sinh trứng sâu.
4. Mật độ và tỷ lệ hại của sâu xanh (Helicoverpa armigera) chênh lệch như thế nào giữa 2 mô hình?
Mật độ trung bình toàn vụ của sâu xanh ở Mô hình 1 (xen hành lá) là 1,06 con/$m^2$, thấp hơn 0,54 con/$m^2$ so với Mô hình 2 (1,60 con/$m^2$). Tỷ lệ hại của sâu xanh ở Mô hình 1 thấp hơn Mô hình 2 trên mọi giai đoạn: giai đoạn cây con - ra hoa là 25% (so với 30%), giai đoạn quả non là 6,42% (so với 7,0%) và giai đoạn chín sinh lý là 5,7% (so với 7,6%).
5. Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng xen hành lá chênh lệch bao nhiêu so với mô hình canh tác thông thường?
Mô hình trồng xen hành lá đạt lợi nhuận thuần 316.763.000 đồng/ha và hiệu quả đồng vốn đạt 3,8 lần, trong khi mô hình canh tác thông thường đạt lợi nhuận thuần 226.310.000 đồng/ha và hiệu quả đồng vốn 3,0 lần. Như vậy, mô hình xen canh mang lại mức lãi thuần cao hơn 90.453.000 đồng/ha (+39,97%) và hiệu quả đồng vốn cao hơn 0,8 lần.
Kết luận
Khóa luận của tác giả Lý Thị Thắm đã cung cấp các dẫn liệu khoa học và thực nghiệm chuẩn xác về thành phần 8 loài sâu hại cùng quy luật phát sinh của chúng trên giống cà chua F1 TN386 vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu chứng minh rõ ràng quy trình canh tác trồng xen hành lá có khả năng ức chế mật độ sâu hại chính (sâu xanh, sâu khoang, sâu xám), giảm tỷ lệ hại qua các thời kỳ sinh trưởng và gia tăng đáng kể hiệu quả kinh tế với mức lãi thuần đạt 316.763.000 đồng/ha. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ công tác khuyến nông, hỗ trợ nông dân xây dựng các mô hình luân canh, xen canh rau màu an toàn và bền vững trong điều kiện sản xuất trái vụ.
