Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merr.) là cây trồng cạn ngắn ngày có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, với hàm lượng protein hạt trung bình đạt 35,5 - 40%, lipit từ 15 - 20%, hydratcacbon từ 15 - 16% cùng nhiều loại axit amin thiết yếu như methionine, cysteine và lysine. Ngoài vai trò làm thực phẩm và nguyên liệu cho các ngành công nghiệp ép dầu, sơn, mực in, cây đậu tương còn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống luân canh, xen canh nhờ khả năng cải tạo độ phì nhiêu của đất qua hoạt động cố định đạm sinh học.
Trên phạm vi toàn cầu, diện tích gieo trồng đậu tương có xu hướng gia tăng liên tục, đạt 111,27 triệu ha vào năm 2013 và 117,5 triệu ha vào năm 2014 với sản lượng trên 306 triệu tấn (FAOSTAT, 2017). Ngược lại, tại Việt Nam, diện tích và sản lượng đậu tương trong giai đoạn 2010 - 2014 suy giảm rõ rệt: diện tích từ 197,8 nghìn ha (năm 2010) giảm xuống còn 109,4 nghìn ha (năm 2014); năng suất bình quân dao động ở mức thấp, từ 14,3 đến 15,1 tạ/ha. Tại tỉnh Thái Nguyên, diện tích gieo trồng đậu tương cũng giảm mạnh từ 3,6 nghìn ha (năm 2004) xuống còn 1,2 nghìn ha (năm 2014) và tiếp tục giảm còn 1,0 nghìn ha vào năm 2015. Thực trạng này xuất phát từ nguyên nhân năng suất chưa cao, chi phí đầu tư lớn, giá bán bấp bênh và tập quán canh tác chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp, đặc biệt là mật độ gieo trồng chưa tối ưu cho từng giống cụ thể.
Giống đậu tương ĐT51 là giống mới do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) chọn tạo, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận cho sản xuất thử tại các tỉnh phía Bắc theo Quyết định số 218/QĐ-TT-CCN ngày 15 tháng 6 năm 2012. Đây là giống có tiềm năng năng suất cao nhưng chưa có quy trình mật độ chuẩn hóa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Do đó, việc nghiên cứu xác định mật độ gieo trồng tối ưu cho giống ĐT51 trong vụ hè thu là yêu cầu thực tiễn cấp bách.
Mục đích nghiên cứu:
Xác định được mật độ trồng thích hợp cho sinh trưởng và năng suất giống đậu tương ĐT51 trong vụ hè thu tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
Mục tiêu nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
- Đánh giá đặc điểm nông sinh học của giống đậu tương ĐT51 qua các mật độ khác nhau.
- Đánh giá một số đặc điểm sinh lý của giống đậu tương ĐT51 qua các mật độ khác nhau.
- Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51 qua các mật độ khác nhau.
- Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương ĐT51 qua các mật độ khác nhau.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống đậu tương ĐT51.
- Phạm vi không gian: Chân đất màu (đất cát pha, thoát nước tốt, đã qua canh tác nhiều năm) tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Vụ hè thu năm 2016 (từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2016, ngày gieo hạt là 03/07/2016).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý thuyết và căn cứ quy chuẩn
Nghiên cứu dựa trên nguyên lý tương tác giữa mật độ quần thể và điều kiện lập địa: mật độ cá thể quyết định diện tích dinh dưỡng, khả năng tiếp nhận ánh sáng để quang hợp, hiệu suất đồng hóa và tích lũy vật chất khô, cũng như khả năng cộng sinh cố định nitơ của vi khuẩn Rhizobium japonicum ở nốt sần rễ đậu tương ($N_2 + 8H^+ + 8e^- \rightarrow 2NH_3 + H_2$). Quá trình theo dõi và chỉ tiêu đánh giá tuân thủ hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58: 2011/BNNPTNT do Trung tâm Khảo kiểm nghiệm giống, sản phẩm cây trồng và phân bón Quốc gia biên soạn, ban hành kèm theo Thông tư số 48/2011/TT-BNNPTNT ngày 05/07/2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Phương pháp bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 4 công thức mật độ và 3 lần nhắc lại:
- Công thức 1 (CT1): Mật độ 10 cây/$m^2$ (khoảng cách hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 23,5 cm).
- Công thức 2 (CT2): Mật độ 20 cây/$m^2$ (hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 12,0 cm).
- Công thức 3 (CT3 - Đối chứng): Mật độ 30 cây/$m^2$ (hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 8,0 cm).
- Công thức 4 (CT4): Mật độ 40 cây/$m^2$ (hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 6,0 cm).
Kích thước mỗi ô thí nghiệm là 1,7 m $\times$ 5,0 m = 8,5 $m^2$. Tổng diện tích mặt bằng thí nghiệm (không tính rãnh và dải bảo vệ) là 102 $m^2$ (8,5 $m^2$ $\times$ 4 công thức $\times$ 3 lần nhắc lại).
Quy trình kỹ thuật canh tác
- Làm đất: Đất được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, lên luống và rạch hàng theo thiết kế.
- Phân bón (tính cho 1 ha): 1 tấn phân chuồng + 30 kg N + 60 kg $P_2O_5$ + 30 kg $K_2O$.
- Bón lót: 100% phân chuồng + 50% N + 100% $P_2O_5$ + 50% $K_2O$.
- Bón thúc: 50% N + 50% $K_2O$ kết hợp vun xới lần 1 (khi cây đạt 2 - 3 lá thật).
- Chăm sóc: Kiểm tra tỷ lệ mọc để tỉa dặm kịp thời ở giai đoạn 1 - 2 lá thật; vun xới lần 2 khi cây có 4 - 5 lá thật; duy trì độ ẩm đất và kiểm tra sâu bệnh định kỳ 7 ngày/lần.
Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
- Chỉ tiêu nông sinh học: Theo dõi các mốc thời gian (mọc, phân cành, nở hoa rộ, chắc xanh, chín); đo chiều cao cây, đường kính thân ở đốt đầu tiên, đếm số cành cấp 1 và số đốt trên thân chính của 10 cây/ô (lấy mẫu ở 2 rạch giữa luống, mỗi rạch 5 cây).
- Chỉ tiêu sinh lý:
- Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu: Đào lấy nguyên vẹn bộ rễ của 3 cây liên tiếp/ô vào thời kỳ hoa rộ và chắc xanh, rửa sạch, đếm số nốt sần có đường kính $\ge 0,25$ mm và chứa dịch sắc tố leghemoglobin màu hồng, cân khối lượng tươi.
- Chỉ số diện tích lá (CSDTL - $m^2$ lá/$m^2$ đất) và tích lũy vật chất khô: Thu mẫu 3 cây liên tiếp ở 2 thời kỳ hoa rộ và chắc xanh; cắt diện tích lá chuẩn 1 $dm^2$, cân khối lượng tươi và sấy khô mẫu đến khối lượng không đổi.
- Khả năng chống đổ và sâu hại: Điều tra sâu cuốn lá (Lamprosema indicata), giòi đục thân (Melanagromyza sojae), sâu đục quả (Etiella zinckenella) theo phương pháp 5 điểm chéo góc (10 cây/điểm); đánh giá chống đổ theo thang điểm từ 1 (không đổ) đến 5 (đổ rất nặng >75%).
- Năng suất: Đếm số quả, số quả chắc, số hạt/quả, cân khối lượng 1000 hạt ($P_{1000}$ ở độ ẩm 12%), tính năng suất lý thuyết (NSLT) và thu hoạch toàn ô để cân năng suất thực thu (NSTT).
- Xử lý thống kê: Số liệu thô được tính toán trên Microsoft Excel và xử lý phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa ($LSD_{05}$) bằng phần mềm IRISTAT.
Nội dung chính theo từng phần của khóa luận
Phần I: Mở đầu
Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài dựa trên giá trị dinh dưỡng, công nghiệp và nông học của cây đậu tương; đối chiếu xu thế tăng trưởng sản xuất đậu tương trên thế giới với sự suy giảm diện tích, năng suất tại Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên; xác định mục đích, 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể và ý nghĩa khoa học - thực tiễn trong việc chuyển giao kỹ thuật gieo trồng giống ĐT51 cho nông dân địa phương.
Phần II: Tổng quan tài liệu
Tập hợp cơ sở lý luận và các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về ảnh hưởng của mật độ gieo trồng:
- Tình hình sản xuất: Tổng hợp số liệu thống kê từ FAOSTAT và Tổng cục Thống kê (2010 - 2015). Sản xuất đậu tương toàn cầu tập trung ở Châu Mỹ (86,4% diện tích, dẫn đầu là Mỹ với diện tích 29,9 - 33,4 triệu ha, Brazil với 23,3 - 30,3 triệu ha) và Châu Á (10,6% diện tích, chủ yếu là Trung Quốc 6,8 - 8,5 triệu ha). Tại Việt Nam, sản lượng giảm từ 298,6 nghìn tấn (năm 2010) xuống 156,6 nghìn tấn (năm 2014); Thái Nguyên giảm diện tích còn 1,0 nghìn ha năm 2015.
- Nghiên cứu về mật độ: Trích dẫn các công trình của Basnet và cs (1974), Mayer và cs (1991), Cober và cs (2005), Egbe O.M (2010), Nguyễn Thế Côn (1996), Vũ Đình Chính và Ninh Thị Phíp (2000), Trần Thị Trường (2005), Ngô Thế Dân và cs (1999), Đỗ Minh Nguyệt và cs (2002). Các tài liệu khẳng định mật độ chi phối trực tiếp đến độ thông thoáng tán lá, mức độ vươn cao, phân cành, nguy cơ đổ ngã và cấu trúc năng suất cá thể/quần thể.
Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Trình bày chi tiết nguồn gốc giống ĐT51; điều kiện đất cát pha tại huyện Phú Lương; sơ đồ và quy cách bố trí thí nghiệm RCBD 4 công thức; quy trình bón lót, bón thúc và làm cỏ; các phương pháp đo đếm hình thái, nốt sần rễ, diện tích lá, tích lũy chất khô theo QCVN 01-58: 2011/BNNPTNT cùng công thức toán học và công cụ phần mềm IRISTAT dùng để phân tích số liệu.
Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương này phản ánh toàn bộ các dẫn liệu thực nghiệm thu được trong vụ hè thu 2016 qua 5 tiểu mục chi tiết:
1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian sinh trưởng
Thời gian từ gieo đến mọc của cả 4 công thức đều đồng nhất là 5 ngày. Mật độ gieo trồng tạo ra sự phân hóa ở các giai đoạn sau:
- Mật độ thấp (CT1, CT2) đạt giai đoạn phân cành sau 20 ngày, hoa rộ sau 37 ngày, chắc xanh sau 72 ngày và chín sau 91 ngày.
- Mật độ cao (CT3, CT4) có quá trình phân hóa chậm hơn: phân cành sau 24 ngày, hoa rộ sau 43 - 45 ngày, chắc xanh sau 81 - 83 ngày và kéo dài thời gian sinh trưởng đến chín là 98 ngày.
| Công thức |
Mật độ (cây/$m^2$) |
Mọc (ngày) |
Phân cành (ngày) |
Hoa rộ (ngày) |
Chắc xanh (ngày) |
Chín (ngày) |
Tổng thời gian sinh trưởng (ngày) |
| CT1 |
10 |
5 |
20 |
37 |
72 |
91 |
91 |
| CT2 |
20 |
5 |
20 |
37 |
72 |
91 |
91 |
| CT3 (đ/c) |
30 |
5 |
24 |
43 |
81 |
98 |
98 |
| CT4 |
40 |
5 |
24 |
45 |
83 |
98 |
98 |
2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số đặc điểm hình thái
- Chiều cao cây: Tăng dần theo mật độ trồng do hiện tượng vươn cao cạnh tranh ánh sáng. Ở giai đoạn chín, CT4 đạt chiều cao lớn nhất (86,30 cm) và CT3 đạt 84,23 cm, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với CT2 (68,82 cm) và CT1 (64,90 cm) ở mức tin cậy 95% ($LSD_{05} = 4,83$ cm).
- Số cành cấp 1: Tỷ lệ nghịch với mật độ. CT1 đạt 3,97 cành/cây, giảm xuống 2,90 cành/cây ở CT2; 1,63 cành/cây ở CT3 và thấp nhất ở CT4 với 1,10 cành/cây ($LSD_{05} = 0,47$).
- Đường kính thân: Giảm dần khi tăng mật độ, đạt giá trị lớn nhất ở CT1 (8,47 mm), tiếp theo là CT2 (7,35 mm), CT3 (6,20 mm) và nhỏ nhất ở CT4 (5,38 mm, $LSD_{05} = 0,31$ mm).
- Số đốt trên thân chính: Biến động từ 14,63 đến 15,13 đốt/cây, không có sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa các công thức ($P > 0,05$), chứng tỏ số đốt phụ thuộc chủ yếu vào đặc tính di truyền của giống ĐT51.
| Chỉ tiêu hình thái |
CT1 (10 cây/$m^2$) |
CT2 (20 cây/$m^2$) |
CT3 (30 cây/$m^2$) |
CT4 (40 cây/$m^2$) |
$LSD_{05}$ |
| Chiều cao khi chín (cm) |
64,90 |
68,82 |
84,23 |
86,30 |
4,83 |
| Số cành cấp 1 (cành/cây) |
3,97 |
2,90 |
1,63 |
1,10 |
0,47 |
| Đường kính thân (mm) |
8,47 |
7,35 |
6,20 |
5,38 |
0,31 |
| Số đốt trên thân chính (đốt) |
15,13 |
14,63 |
15,10 |
14,90 |
- ($P > 0,05$) |
3. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu sinh lý
- Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Ở giai đoạn hoa rộ, CSDTL tỷ lệ thuận với mật độ quần thể, dao động từ 1,98 $m^2$ lá/$m^2$ đất (CT1) đến 7,11 $m^2$ lá/$m^2$ đất (CT4). Sang giai đoạn chắc xanh, CSDTL giữa các công thức không ghi nhận sự sai khác rõ rệt.
- Khả năng tích lũy vật chất khô: Ở giai đoạn hoa rộ, khối lượng chất khô trên cây đơn lẻ ở CT1 đạt cao nhất (19,57 g/cây), vượt trội so với CT3 và CT4 (13,94 g/cây, $P < 0,05$). Ở giai đoạn chắc xanh, tỷ lệ chất khô đạt 0,31 - 0,32%, trong đó CT2 và CT3 cao hơn CT1 và CT4.
- Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu: Mật độ thưa thúc đẩy bộ rễ phát triển và tạo nốt sần vượt trội cả về số lượng lẫn khối lượng.
- Giai đoạn hoa rộ: CT1 đạt 27,00 nốt sần/cây (1,63 g/cây); CT2 đạt 21,22 nốt sần/cây (1,24 g/cây); CT3 đạt 16,67 nốt sần/cây (0,88 g/cây); CT4 đạt 11,89 nốt sần/cây (0,78 g/cây).
- Giai đoạn chắc xanh: Số lượng nốt sần tăng mạnh ở tất cả công thức. CT1 đạt cao nhất với 46,11 nốt sần/cây (1,73 g/cây); CT2 đạt 36,00 nốt sần/cây (1,21 g/cây); CT3 đạt 24,56 nốt sần/cây (0,86 g/cây) và CT4 đạt 23,11 nốt sần/cây (0,77 g/cây).
| Chỉ tiêu nốt sần hữu hiệu |
CT1 (10 cây/$m^2$) |
CT2 (20 cây/$m^2$) |
CT3 (30 cây/$m^2$) |
CT4 (40 cây/$m^2$) |
$LSD_{05}$ |
| Số nốt sần kỳ hoa rộ (cái/cây) |
27,00 |
21,22 |
16,67 |
11,89 |
4,32 |
| Khối lượng nốt sần hoa rộ (g/cây) |
1,63 |
1,24 |
0,88 |
0,78 |
0,24 |
| Số nốt sần chắc xanh (cái/cây) |
46,11 |
36,00 |
24,56 |
23,11 |
7,68 |
| Khối lượng nốt sần chắc xanh (g/cây) |
1,73 |
1,21 |
0,86 |
0,77 |
0,34 |
4. Tình hình sâu hại và khả năng chống đổ
- Sâu hại chính: Xuất hiện sâu cuốn lá (tỷ lệ hại 0,53 - 0,77%), giòi đục thân (0,10 - 4,05%) và sâu đục quả (0,13 - 0,67%). Sự sai khác giữa các công thức mật độ không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$). Các bệnh hại lá như rỉ sắt, sương mai xuất hiện ở tỷ lệ rất thấp, không ảnh hưởng đến sinh trưởng.
- Khả năng chống đổ: Thể hiện sự phân hóa rõ rệt theo mật độ và độ cứng vững thân cây: CT1 đạt mức 1 (hầu hết đứng thẳng, không đổ); CT2 đạt mức 2 (<25% cây bị đổ rạp); CT3 và CT4 bị đổ ở mức 3 (25 - 50% số cây bị đổ rạp, các cây khác nghiêng $\ge 45^\circ$).
5. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
Cấu trúc năng suất cá thể phản ánh ưu thế của mật độ thưa nhưng năng suất thu hoạch trên đơn vị diện tích phụ thuộc vào sự cân bằng giữa số lượng cá thể và năng suất cá thể:
- Số quả chắc/cây: Giảm khi mật độ tăng. CT2 đạt cao nhất (78,57 quả/cây), tiếp theo là CT1 (76,30 quả/cây), CT3 (55,87 quả/cây) và thấp nhất là CT4 (37,50 quả/cây, $LSD_{05} = 9,30$).
- Khối lượng 1000 hạt ($P_{1000}$): Đạt cao nhất ở CT1 (153,06 g), giảm dần sang CT2 (145,73 g), CT3 (133,63 g) và CT4 (126,58 g, $LSD_{05} = 9,68$ g).
- Năng suất lý thuyết (NSLT): Tăng dần theo mật độ từ CT1 (22,30 tạ/ha), CT2 (31,77 tạ/ha), CT3 (37,64 tạ/ha) đến CT4 (42,36 tạ/ha), sai khác không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$).
- Năng suất thực thu (NSTT): Đạt cao nhất ở công thức 3 (mật độ 30 cây/$m^2$) với 25,10 tạ/ha. CT4 đạt 24,35 tạ/ha (sai khác không có ý nghĩa so với đối chứng CT3). CT2 đạt 23,48 tạ/ha và CT1 chỉ đạt 10,39 tạ/ha (sai khác có ý nghĩa so với CT3 ở mức tin cậy 95%, $LSD_{05} = 1,16$ tạ/ha).
| Yếu tố cấu thành và năng suất |
CT1 (10 cây/$m^2$) |
CT2 (20 cây/$m^2$) |
CT3 (30 cây/$m^2$) |
CT4 (40 cây/$m^2$) |
$LSD_{05}$ |
| Số quả chắc/cây (quả) |
76,30 |
78,57 |
55,87 |
37,50 |
9,30 |
| Khối lượng 1000 hạt - $P_{1000}$ (g) |
153,06 |
145,73 |
133,63 |
126,58 |
9,68 |
| Năng suất lý thuyết (tạ/ha) |
22,30 |
31,77 |
37,64 |
42,36 |
- ($P > 0,05$) |
| Năng suất thực thu (tạ/ha) |
10,39 |
23,48 |
25,10 |
24,35 |
1,16 |
Phần V: Kết luận và đề nghị
Tổng hợp các phát hiện chính từ thí nghiệm thực địa và đưa ra các đề xuất về mật độ gieo trồng cũng như hướng thử nghiệm kỹ thuật tiếp theo cho địa phương.
Kết quả và đóng góp thực tiễn
Kết quả chính
- Xác định được phản ứng hình thái, sinh lý và thời gian sinh trưởng của giống đậu tương ĐT51 trước các mật độ gieo trồng khác nhau trong vụ hè thu 2016 tại Phú Lương, Thái Nguyên. Thời gian sinh trưởng dao động từ 91 ngày (ở mật độ 10 - 20 cây/$m^2$) đến 98 ngày (ở mật độ 30 - 40 cây/$m^2$).
- Khẳng định mối tương quan giữa mật độ và cấu trúc cây: Mật độ thưa (10 cây/$m^2$) giúp tăng đường kính thân (8,47 mm), phát triển cành cấp 1 (3,97 cành/cây), tăng số nốt sần hữu hiệu (46,11 cái/cây ở kỳ chắc xanh) và khối lượng 1000 hạt (153,06 g), thân cây cứng cáp không bị đổ ngã (điểm 1). Tuy nhiên, do mật độ cá thể quá thấp nên năng suất thực thu chỉ đạt 10,39 tạ/ha.
- Xác định công thức mật độ 30 cây/$m^2$ (hàng cách hàng 30 cm, cây cách cây 8 cm) là mật độ tối ưu, cho năng suất thực thu cao nhất đạt 25,10 tạ/ha, tương đương với mức năng suất thực thu ở mật độ 40 cây/$m^2$ (24,35 tạ/ha, sai khác không có ý nghĩa thống kê) nhưng giúp tiết kiệm đáng kể chi phí hạt giống gieo trồng.
Đóng góp thực tiễn
- Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm cụ thể làm cơ sở khoa học cho việc khuyến cáo nông dân huyện Phú Lương và các vùng lân cận thuộc tỉnh Thái Nguyên áp dụng mật độ 30 cây/$m^2$ khi gieo trồng giống đậu tương ĐT51 trong vụ hè thu nhằm đạt năng suất cao và nâng cao hiệu quả kinh tế.
- Bổ sung tài liệu thực nghiệm vào hệ thống dữ liệu khảo nghiệm và quy trình kỹ thuật canh tác giống đậu tương ĐT51 tại vùng Trung du miền núi phía Bắc.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
- Hạn chế: Nghiên cứu mới được tiến hành trong phạm vi một vụ sản xuất (vụ hè thu năm 2016) và trên một loại chân đất màu (đất cát pha) tại địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; chưa thực hiện lặp lại qua nhiều vụ và các chân đất khác nhau để kiểm chứng tính ổn định của quy trình mật độ trước biến động thời tiết qua các năm.
- Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục nghiên cứu giống ĐT51 ở các thời vụ khác nhau (vụ xuân, vụ đông) và trên các loại đất khác nhau trong tỉnh Thái Nguyên; đồng thời nghiên cứu bổ sung các biện pháp thâm canh phối hợp như liều lượng phân bón, chế độ tưới tiêu và biện pháp phòng trừ tổng hợp nhằm hoàn thiện quy trình canh tác đạt năng suất tối ưu.
Giá trị tham khảo
Bản khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho:
- Sinh viên và học viên ngành Nông học, Khoa học Cây trồng: Nguồn tài liệu thực tế chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD), quy trình theo dõi chỉ tiêu nông sinh học, sinh lý (nốt sần hữu hiệu, diện tích lá, tích lũy chất khô) và kỹ thuật phân tích phương sai nông học bằng IRISTAT và Excel.
- Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp địa phương: Dữ liệu về mật độ gieo trồng (30 cây/$m^2$, khoảng cách hàng 30 cm, cây 8 cm) và quy trình bón phân làm cơ sở xây dựng mô hình trình diễn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật giống ĐT51 tại Thái Nguyên.
- Nhà nghiên cứu chọn tạo và khảo nghiệm giống: Tài liệu tham khảo về phản ứng của giống đậu tương ĐT51 trước các mật độ quần thể trong điều kiện sinh thái vụ hè thu vùng Trung du miền núi phía Bắc.
Câu hỏi thường gặp
1. Giống đậu tương ĐT51 có nguồn gốc từ đâu và được công nhận sản xuất thử khi nào?
Giống ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam chọn tạo. Giống được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận cho sản xuất thử tại các tỉnh phía Bắc theo Quyết định số 218/QĐ-TT-CCN ngày 15 tháng 6 năm 2012.
2. Thí nghiệm so sánh những mật độ nào và công thức nào là công thức đối chứng?
Thí nghiệm so sánh 4 mức mật độ: CT1 (10 cây/$m^2$, khoảng cách cây 23,5 cm), CT2 (20 cây/$m^2$, khoảng cách cây 12 cm), CT3 (30 cây/$m^2$, khoảng cách cây 8 cm) và CT4 (40 cây/$m^2$, khoảng cách cây 6 cm); khoảng cách giữa các hàng đều là 30 cm. Trong đó, CT3 (30 cây/$m^2$) là công thức đối chứng.
3. Mật độ gieo trồng ảnh hưởng như thế nào đến thời gian sinh trưởng của giống ĐT51?
Thời gian từ gieo đến mọc ở tất cả các mật độ đều là 5 ngày. Khi trồng thưa (CT1, CT2 - mật độ 10 và 20 cây/$m^2$), cây ra hoa và chín sớm hơn, tổng thời gian sinh trưởng là 91 ngày. Khi trồng dày (CT3, CT4 - mật độ 30 và 40 cây/$m^2$), cây phân hóa mầm hoa và chín muộn hơn, tổng thời gian sinh trưởng kéo dài lên 98 ngày.
4. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu ở rễ cây thay đổi ra sao giữa các mật độ?
Số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu tỷ lệ nghịch với mật độ gieo trồng. Ở giai đoạn chắc xanh, mật độ 10 cây/$m^2$ (CT1) đạt số nốt sần cao nhất là 46,11 cái/cây (1,73 g/cây), trong khi mật độ 30 cây/$m^2$ (CT3) đạt 24,56 cái/cây (0,86 g/cây) và mật độ 40 cây/$m^2$ (CT4) chỉ đạt 23,11 cái/cây (0,77 g/cây).
5. Vì sao tác giả khuyến cáo chọn mật độ 30 cây/$m^2$ thay vì 40 cây/$m^2$ dù năng suất lý thuyết của mật độ 40 cây/$m^2$ cao hơn?
Mặc dù CT4 (40 cây/$m^2$) có năng suất lý thuyết cao nhất (42,36 tạ/ha) nhưng năng suất thực thu chỉ đạt 24,35 tạ/ha, không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê so với CT3 đạt 25,10 tạ/ha ($LSD_{05} = 1,16$ tạ/ha). Bên cạnh đó, ở mật độ 40 cây/$m^2$, cây vươn cao, thân mảnh (đường kính chỉ 5,38 mm), chống đổ kém (điểm 3) và làm tăng chi phí giống gieo ban đầu, do đó mật độ 30 cây/$m^2$ đem lại hiệu quả canh tác và kinh tế hợp lý nhất.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Ngô Thị Hòa đã giải quyết hoàn chỉnh mục tiêu xác định mật độ gieo trồng thích hợp cho giống đậu tương ĐT51 trong vụ hè thu tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên thông qua bố trí thí nghiệm thực địa RCBD chặt chẽ. Kết quả phân tích khẳng định mật độ 30 cây/$m^2$ (khoảng cách 30 cm $\times$ 8 cm) giúp giống phát triển hài hòa về hình thái, sinh lý và đạt năng suất thực thu cao nhất (25,10 tạ/ha). Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật thâm canh đậu tương tại địa phương.
