Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề Bậc Đại Học Chất Lượng Cao

Kỹ năng giải quyết vấn đề là một trong những kỹ năng mềm quan trọng nhất trong chương trình đại học… 88 trang · Trường Đại Học Tài Chính – Marketing · 2021.

• Tác giả: ThS. Nguyễn Võ Huệ Anh
• Trường học: Trường Đại Học Tài Chính – Marketing
• Chuyên ngành: Kỹ Năng Mềm
• Đề tài: Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề Trong Chương Trình Đại Học Chất Lượng Cao
• Loại tài liệu: Tài Liệu Học Tập
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• GIỚI THIỆU
• 1. Chương 1: Phát hiện vấn đề
• 1.1. Tổng quan về giải quyết vấn đề
• 1.2. Phát hiện vấn đề
• 1.3. Tóm tắt
• 1.4. Bài tập
• 2. Chương 2: Quy trình giải quyết vấn đề
• 2.1. Quy trình giải quyết vấn đề
• 2.2. Các phương pháp tư duy hỗ trợ GQVĐ
• 2.3. Những trở ngại trong GQVĐ
• 2.4. Tóm tắt
• 2.5. Bài tập
• 3. Chương 3: Kỹ năng ra quyết định
• 3.1. Kỹ năng ra quyết định
• 3.2. Những yếu tố sau lầm khi ra quyết định
• 3.3. Một số mô hình ra quyết định
• 3.4. Các phương pháp ra quyết định
• 3.5. Các phẩm chất của người ra quyết định
• 3.6. Tóm tắt
• 3.7. Bài tập
• Phụ lục – Các bài tập tình huống
• Tài liệu đọc thêm
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải quyết vấn đề

Kỹ năng giải quyết vấn đề là một trong những kỹ năng mềm quan trọng nhất trong chương trình đại học chất lượng cao. Sinh viên cần nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc phát hiện và giải quyết vấn đề trong học tập và công việc. Việc này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường lao động. Theo nghiên cứu, những sinh viên có khả năng giải quyết vấn đề tốt thường có tỉ lệ thành công cao hơn trong việc tìm kiếm việc làm. Họ có thể đối mặt với những tình huống khó khăn và đưa ra quyết định hợp lý. Kỹ năng này không chỉ bao gồm khả năng phân tích và đánh giá tình huống mà còn yêu cầu sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay, việc phát triển kỹ năng này càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Đặc điểm của vấn đề

Mỗi vấn đề đều có những đặc điểm riêng, và việc nhận diện đúng vấn đề là bước đầu tiên trong quá trình giải quyết vấn đề. Vấn đề thường phát sinh khi có sự khác biệt giữa thực tế và kỳ vọng. Để giải quyết vấn đề hiệu quả, sinh viên cần phải xác định rõ nguyên nhân gốc rễ của vấn đề. Điều này đòi hỏi khả năng tư duy phản biện và phân tích. Một ví dụ điển hình là trong lĩnh vực giáo dục, khi sinh viên gặp khó khăn trong việc học, họ cần phải xác định nguyên nhân, có thể là do phương pháp học tập không hiệu quả hoặc thiếu tài liệu hỗ trợ. Việc nhận diện đúng vấn đề sẽ giúp sinh viên tìm ra giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn.

II. Quy trình giải quyết vấn đề

Quy trình giải quyết vấn đề bao gồm nhiều bước khác nhau, từ việc phát hiện vấn đề đến việc thực hiện giải pháp. Đầu tiên, sinh viên cần xác định vấn đề một cách rõ ràng. Sau đó, họ cần thu thập thông tin liên quan để phân tích và đánh giá tình huống. Việc này giúp sinh viên có cái nhìn tổng quan và đưa ra quyết định chính xác hơn. Tiếp theo, sinh viên cần phát triển các giải pháp khả thi và đánh giá chúng dựa trên các tiêu chí như tính khả thi, chi phí và thời gian. Cuối cùng, việc thực hiện giải pháp và theo dõi kết quả là rất quan trọng để đảm bảo rằng vấn đề đã được giải quyết triệt để. Quy trình này không chỉ áp dụng trong học tập mà còn trong công việc và cuộc sống hàng ngày.

2.1. Các phương pháp tư duy hỗ trợ GQVĐ

Có nhiều phương pháp tư duy hỗ trợ trong quá trình giải quyết vấn đề. Một trong số đó là phương pháp tư duy sáng tạo, giúp sinh viên phát triển những ý tưởng mới và độc đáo. Phương pháp này khuyến khích sinh viên không chỉ dừng lại ở những giải pháp thông thường mà còn tìm kiếm những cách tiếp cận mới mẻ hơn. Bên cạnh đó, phương pháp tư duy phân tích cũng rất quan trọng, giúp sinh viên đánh giá và phân tích thông tin một cách logic. Việc kết hợp cả hai phương pháp này sẽ giúp sinh viên có được cái nhìn toàn diện và đưa ra quyết định chính xác hơn trong quá trình giải quyết vấn đề.

III. Kỹ năng ra quyết định

Kỹ năng ra quyết định là một phần không thể thiếu trong quá trình giải quyết vấn đề. Sinh viên cần phải học cách đưa ra quyết định dựa trên thông tin và phân tích tình huống. Việc này không chỉ giúp họ trong học tập mà còn trong công việc sau này. Một quyết định tốt thường dựa trên việc đánh giá các lựa chọn khác nhau và lựa chọn phương án tối ưu nhất. Kỹ năng này cũng bao gồm khả năng chấp nhận rủi ro và học hỏi từ những sai lầm. Trong môi trường đại học, sinh viên thường phải đối mặt với nhiều quyết định quan trọng, từ việc chọn môn học đến việc tham gia các hoạt động ngoại khóa. Việc phát triển kỹ năng ra quyết định sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc đưa ra lựa chọn.

3.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của sinh viên. Một trong số đó là kinh nghiệm cá nhân, giúp họ có cái nhìn sâu sắc hơn về tình huống. Bên cạnh đó, thông tin cũng đóng vai trò quan trọng, vì quyết định tốt thường dựa trên việc có đủ thông tin cần thiết. Ngoài ra, cảm xúc cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định, vì đôi khi sinh viên có thể đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc thay vì lý trí. Việc nhận thức được những yếu tố này sẽ giúp sinh viên cải thiện khả năng ra quyết định và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề được biên soạn bởi Bộ môn Kỹ năng mềm thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Ứng dụng – Trường Đại học Tài chính – Marketing (UFM), xuất bản năm 2021 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tài liệu do ThS. Nguyễn Võ Huệ Anh làm Chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của ThS. Lại Thế Luyện và ThS. Trần Hữu Trần Huy. Giáo trình được thiết kế chuyên biệt phục vụ cho chương trình đào tạo bậc đại học hệ Chất lượng cao của nhà trường.

Trong chương trình đào tạo cử nhân kinh tế và quản trị, học phần đóng vai trò trang bị khối kiến thức và kỹ năng bổ trợ thiết yếu, giúp sinh viên thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức học thuật chuyên ngành và yêu cầu thực tiễn từ thị trường lao động. Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình tập trung vào ba chuẩn đầu ra chính:

1. Nhận thức đúng bản chất vấn đề, phân biệt rõ ràng giữa "thực trạng" và "vấn đề cần giải quyết";
2. Nắm vững và thực hành thuần thục quy trình 6 bước giải quyết vấn đề chuẩn hóa;
3. Phát triển năng lực ra quyết định quản trị và cá nhân thông qua các mô hình phân tích có căn cứ khoa học.

Giáo trình tiếp cận vấn đề theo cấu trúc tuyến tính logic, kết hợp giữa lý thuyết hành vi, phương pháp luận quản trị và các công cụ tư duy sáng tạo quốc tế. Điểm đặc thù của tài liệu là việc hệ thống hóa toàn bộ các kỹ thuật giải quyết vấn đề kinh điển (như 5 Whys, Fishbone Diagram, Six Thinking Hats) gắn liền với hệ thống dữ liệu thực tế, các tình huống quản trị điển hình và các nghiên cứu báo cáo thị trường lao động toàn cầu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    CẤU TRÚC NỘI DUNG GIÁO TRÌNH                               |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Chương 1: PHÁT HIỆN VẤN ĐỀ                                                    |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Chương 2: QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ                                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Chương 3: KỸ NĂNG RA QUYẾT ĐỊNH                                               |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| PHỤ LỤC: Bài tập tình huống | TÀI LIỆU ĐỌC THÊM | TÀI LIỆU THAM KHẢO          |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Phát hiện vấn đề (trang 01–13): Làm rõ bản chất học thuật của khái niệm "vấn đề" (problem) – tình trạng phát sinh khi có khoảng cách giữa thực tế và kỳ vọng, phân biệt với việc dùng từ "vấn đề" như một chủ đề thảo luận chung chung. Chương này phân tích 4 đặc điểm của vấn đề, phân loại vấn đề thành hai nhóm cơ bản (vấn đề sai lệch và vấn đề hoàn thiện) hoặc ba nhóm theo thời gian/tính chất (vấn đề trước mắt, vấn đề dự báo, vấn đề suy diễn). Nội dung hướng dẫn phương pháp phân biệt giữa "thực trạng" (bối cảnh khách quan) và "vấn đề" (mục tiêu cần can thiệp cải thiện dựa trên năng lực và trách nhiệm), minh họa qua ví dụ về hàng chờ bưu điện, ô nhiễm rác thải nhựa, phòng chống dịch bệnh và trường hợp cụ thể của sinh viên thất nghiệp cần xác định rõ nguyên nhân tiếng Anh để tự cải thiện. Cuối chương viện dẫn Báo cáo Future of Jobs 2018 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) nhằm nhấn mạnh 10 kỹ năng trọng yếu trong kỷ nguyên mới.

• Chương 2: Quy trình giải quyết vấn đề (trang 14–43): Trình bày chi tiết quy trình chuẩn hóa gồm 6 bước:

  • Bước 1: Xác định vấn đề: Áp dụng nguyên lý của Albert Einstein, mô hình câu hỏi 5W1H, kỹ thuật 5 câu hỏi "Tại sao" (5 Whys) của Sakichi Toyoda áp dụng tại tập đoàn Toyota, kỹ thuật loại suy (4 dạng: cá nhân, trực tiếp, biểu tượng, tưởng tượng), 6 câu hỏi trau chuốt định nghĩa và phương pháp lật ngược định nghĩa (ví dụ tình huống cá cược viên đá trắng – đen).
  • Bước 2: Phân tích nguyên nhân: Ứng dụng Biểu đồ xương cá (Fishbone Diagram / Sơ đồ Ishikawa của Kaoru Ishikawa thập niên 1960) với cấu trúc phân nhóm nguyên nhân theo mô hình 5M trong sản xuất (Man, Machine, Material, Method, Measurement) hoặc mô hình 5P trong dịch vụ (Process, People, Place, Promotion, Price...).
  • Bước 3: Xây dựng các giải pháp: Nguyên tắc công não (Brainstorming) dựa trên luận điểm của Linus Carl Pauling; 4 tiêu chí thúc đẩy sáng tạo (sẵn sàng tiếp thu, chấp nhận rủi ro, kêu gọi tham gia, chấp nhận phê bình).
  • Bước 4: Lựa chọn giải pháp tối ưu: Xây dựng ma trận đánh giá phương án dựa trên 6 tiêu chí: Lợi ích, Nguồn lực, Thời gian, Tính khả thi, Rủi ro, Đạo đức; nhận diện 3 nhóm rào cản (bên ngoài, bên trong, thói quen) và các chiến thuật vượt qua rào cản.
  • Bước 5: Lập kế hoạch và Triển khai: Thiết lập mục tiêu SMART, phân bổ nguồn lực giới hạn qua 3 câu hỏi cốt lõi, xây dựng kế hoạch hành động cụ thể; tích hợp tham khảo Mô hình kinh doanh Canvas (Business Model Canvas) với 9 trụ cột vận hành.
  • Bước 6: Kiểm tra và Đánh giá: Thẩm định tiến trình triển khai và tính hiệu quả tổng thể của quyết định. Chương 2 đồng thời phân tích 3 phương pháp tư duy hỗ trợ: Động não (Alex Osborn, 1939), Bản đồ tư duy (Tony Buzan, cuối thập niên 1960), Sáu chiếc mũ tư duy (Edward de Bono, thập niên 1980) và nhận diện các trở ngại tâm lý, nhận thức ở từng bước trong quy trình.

• Chương 3: Kỹ năng ra quyết định (trang 44–69): Trình bày khái niệm, cơ chế ra quyết định trong quản trị tổ chức. Phân loại 3 hình thức quyết định chính:

  • Quyết định theo chuẩn: Áp dụng cho các tình huống định kỳ, lặp lại dựa trên quy tắc, thủ tục hành chính có sẵn (minh họa qua trường hợp chế độ công đoàn cho nhân viên thử việc gặp tai nạn).
  • Quyết định cấp thời: Đòi hỏi phản ứng nhanh chóng, chính xác trong thời gian ngắn với lượng thông tin hạn chế (minh họa qua tình huống xử lý biến chứng của bác sĩ trưởng kíp mổ).
  • Quyết định có chiều sâu: Các quyết định chiến lược dài hạn, đòi hỏi thu thập dữ liệu chuyên sâu và thảo luận đa chiều. Tài liệu phân tích các sai lầm và tác động của quyết định quản trị qua dữ liệu thực tế từ các thương hiệu lớn như chiến dịch đại sứ thương hiệu Kim Hyun Joong của The Face Shop năm 2010 và quyết định tuyển dụng/sa thải CEO Michael Ovitz gây tổn thất hơn 140 triệu USD của tập đoàn Walt Disney năm 1995.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp hệ thống lý thuyết quản trị và tâm lý học hành vi:

• Nguyên lý nhân quả và kiểm soát chất lượng: Dựa trên phương pháp luận của Ishikawa và Toyota Production System (TPS).
• Tư duy đa chiều và phân kỳ - hội tụ (Divergent & Convergent Thinking): Kết hợp kỹ thuật động não của Osborn và mô hình tư duy 6 chiếc mũ của Edward de Bono.
• Quản trị mục tiêu và hoạch định nguồn lực: Áp dụng nguyên tắc SMART và cấu trúc 9 thành tố của Business Model Canvas.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng tới việc rèn luyện các kỹ năng học thuật và thực hành cụ thể:

• Kỹ năng phân tích: Năng lực bóc tách hiện tượng phức tạp thành các biến số nguyên nhân độc lập bằng sơ đồ logic.
• Kỹ năng định lượng và thẩm định: Khả năng thiết lập bảng trọng số, ma trận tiêu chí để so sánh các phương án giải quyết.
• Kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp: Phương pháp điều phối phiên họp động não, loại bỏ định kiến cá nhân và tiếp nhận phản biện xây dựng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

+---------------------------------------------------------------------------------+
|               PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LỰC                      |
+---------------------------------------------------------------------------------+
| [Lý thuyết nền tảng]       [Công cụ trực quan]         [Ứng dụng thực tiễn]     |
| - Khái niệm & Bản chất      - 5 Whys, Fishbone          - Bài tập tình huống UFM |
| - Quy trình chuẩn 6 bước    - Mind Map, 6 Hats          - Case study Disney/TFS  |
| - Mô hình ra quyết định    - Canvas 9 trụ cột          - Dự án cá nhân/nhóm     |
+---------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp sư phạm (Pedagogical Approach)

Giáo trình áp dụng phương pháp dạy học dựa trên vấn đề (Problem-Based Learning - PBL) kết hợp nghiên cứu tình huống điển hình (Case-Based Learning). Thay vì truyền thụ lý thuyết trừu tượng, nội dung dẫn dắt người học từ các hiện tượng đời sống thường nhật đến các bài toán quản trị kinh doanh thực tế.

Bài tập và Tình huống thực hành (Practical Exercises & Case Studies)

Hệ thống bài tập được phân bổ nghiêm ngặt ở cuối mỗi chương và phần Phụ lục (trang 70–74):

• Bài tập phản tư cá nhân: Yêu cầu sinh viên mô tả một thực trạng tại địa phương hoặc vấn đề học tập của bản thân, từ đó sử dụng công cụ 5W1H và 5 Whys để xác định gốc rễ vấn đề.
• Bài tập mô phỏng nhóm: Sinh viên thực hành phân vai áp dụng phương pháp Sáu chiếc mũ tư duy để giải quyết một xung đột hoặc lập kế hoạch cho một dự án cụ thể.
• Tình huống quản trị phức tạp: Phân tích các ca kinh doanh thực tế (Walt Disney, The Face Shop) nhằm đánh giá rủi ro và các hệ quả tài chính của việc ra quyết định sai thời điểm hoặc thiếu căn cứ.

Phương pháp đánh giá và Hướng dẫn tự học

• Đánh giá năng lực: Được thực hiện thông qua khả năng lập báo cáo phân tích nguyên nhân (sơ đồ xương cá hoàn chỉnh), ma trận chấm điểm giải pháp và bản kế hoạch hành động SMART có tính khả thi.
• Hướng dẫn tự học: Người học được khuyến khích đọc tuần tự từ Chương 1 đến Chương 3 để hình thành tư duy hệ thống; tự giác thực hiện các bài tập tình huống trong Phụ lục; tra cứu mở rộng tại mục Tài liệu đọc thêm (trang 75–84) và Tài liệu tham khảo (trang 85) để củng cố cơ sở lý thuyết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Gắn kết với chuẩn năng lực quốc tế: Giáo trình cập nhật trực tiếp báo cáo Future of Jobs của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), chỉ rõ vị trí của kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp (Complex Problem Solving), tư duy phản biện (Critical Thinking) và trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence) trong cơ cấu tuyển dụng hiện đại.
2. Chuẩn hóa công cụ quản trị thành quy trình thao tác: Các công cụ phân tích phức tạp trong công nghiệp sản xuất (5M) và dịch vụ (5P) được giản lược và sơ đồ hóa rõ ràng, giúp sinh viên bậc đại học dễ dàng ứng dụng vào cả công việc chuyên môn lẫn đời sống cá nhân.
3. Tích hợp khung quản trị kinh doanh Canvas: Việc đưa Mô hình kinh doanh Canvas (Business Model Canvas) vào Bước 5 của quy trình giải quyết vấn đề giúp người học có cái nhìn bao quát về mối quan hệ giữa giá trị cung cấp, khách hàng, kênh phân phối, đối tác và chi phí khi triển khai bất kỳ giải pháp nào.
4. Dữ liệu minh chứng đa dạng: Nội dung đúc kết từ nhiều ngành nghề (y tế, giáo dục, nông nghiệp, môi trường, bán lẻ, truyền thông), cung cấp các ví dụ thực chứng có số liệu và mốc thời gian rõ ràng (năm 1995 tại Walt Disney, năm 2010 tại The Face Shop).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                      ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG VÀ YÊU CẦU                           |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| 1. Sinh viên Đại học Chất lượng cao (Ngành Kinh tế, Quản trị, Marketing)     |
|    -> Điều kiện tiên quyết: Kỹ năng giao tiếp và tư duy logic cơ bản        |
| 2. Giảng viên Bộ môn Kỹ năng mềm & Quản trị học                             |
|    -> Dùng làm đề cương, tài liệu giảng dạy chính khóa và ngân hàng đề thi   |
| 3. Chuyên viên doanh nghiệp & Người tự học                                   |
|    -> Dùng làm cẩm nang chuẩn hóa quy trình làm việc và ra quyết định        |
+-----------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên đại học: Giáo trình được thiết kế chính khóa cho sinh viên theo học chương trình Chất lượng cao tại Trường Đại học Tài chính – Marketing, đồng thời phù hợp với sinh viên các khối ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Tài chính, Marketing, Ngoại thương tại các trường đại học trên toàn quốc.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải hoàn thành các môn học chuyên ngành kỹ thuật nâng cao; chỉ cần trang bị năng lực tư duy logic căn bản, kỹ năng đọc hiểu tài liệu học thuật và tinh thần hợp tác nhóm.
• Giảng viên: Tài liệu cung cấp khung bài giảng chuẩn mực, hệ thống ví dụ sư phạm và ngân hàng bài tập tình huống sẵn có để thiết kế đề cương môn học Kỹ năng giải quyết vấn đề hoặc tích hợp vào các học phần Kỹ năng mềm, Quản trị học đại cương.
• Học viên tự học và nhân sự doanh nghiệp: Nhân viên mới gia nhập thị trường lao động, chuyên viên quản lý cấp cơ sở có thể sử dụng tài liệu như một tài liệu tham khảo chuẩn để hoàn thiện phương pháp tư duy và quy trình ra quyết định chuyên nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp nhất với những đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên bậc đại học chương trình Chất lượng cao khối ngành Kinh tế - Quản trị, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy kỹ năng mềm và nhân sự doanh nghiệp cần rèn luyện năng lực tư duy xử lý công việc.

2. Người học có cần chuẩn bị kiến thức chuyên ngành phức tạp trước khi học không?

Không. Giáo trình tiếp cận từ các nguyên lý tư duy căn bản và ví dụ đời sống, người học chỉ cần tư duy logic thông thường và khả năng tương tác nhóm cơ bản để tiếp thu kiến thức.

3. Quy trình giải quyết vấn đề trong giáo trình gồm những bước cụ thể nào?

Quy trình gồm 6 bước liên hoàn:

1. Xác định vấn đề;
2. Phân tích nguyên nhân;
3. Xây dựng các giải pháp;
4. Lựa chọn giải pháp tối ưu;
5. Lập kế hoạch và triển khai;
6. Kiểm tra và đánh giá.

4. Giáo trình cung cấp những công cụ tư duy trực quan nào?

Tài liệu hướng dẫn chi tiết các công cụ: Kỹ thuật 5 câu hỏi Tại sao (5 Whys), Quy tắc 5W1H, Biểu đồ xương cá (Sơ đồ Ishikawa 5M/5P), Phương pháp Động não (Brainstorming), Bản đồ tư duy (Mind Map), Kỹ thuật Sáu chiếc mũ tư duy (Six Thinking Hats) và Mô hình kinh doanh Canvas.

5. Tài liệu có cung cấp các bài tập thực hành và tài liệu tham khảo không?

Có. Giáo trình có cấu trúc bài tập tóm tắt ở cuối mỗi chương, Phụ lục bài tập tình huống chuyên sâu (trang 70–74), danh mục Tài liệu đọc thêm (trang 75–84) và Tài liệu tham khảo học thuật (trang 85).

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề của Trường Đại học Tài chính – Marketing là tài liệu học thuật được biên soạn có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý thuyết quản trị và công cụ thực hành chuẩn hóa.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là đi từ việc phân định bản chất vấn đề (Chương 1), làm chủ quy trình 6 bước cùng các công cụ tư duy trực quan (Chương 2), đến việc rèn luyện bản lĩnh ra quyết định trong các bối cảnh đa dạng (Chương 3). Người học nên kết hợp nghiên cứu toàn văn lý thuyết với việc giải quyết các bài tập tình huống trong Phụ lục và mở rộng nghiên cứu từ danh mục tài liệu tham khảo kèm theo để đạt hiệu quả đào tạo tối ưu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 cũng phân tích rõ về tầm quan trọng của kỹ năng giải quyết vấn đề và tính chất cần thiết của nó đối với sinh viên trước những yêu cầu của xã hội phát triển. 12 Kỹ năng Giải quyết vấn đề BÀI TẬP 1. Hãy mô tả một thực trạng đang xảy ra tại địa phương mà bạn quan tâm và mong muốn được cải thiện. Từ đó, phát hiện những vấn đề có thể sẽ được giải quyết.

Hãy liệt kê một số vấn đề của bản thân bạn, liên quan đến học tập, làm việc, các mối quan hệ, sự phát triển cá nhân. Chia sẻ những điều này với bạn cùng nhóm. Phân tích và đánh giá ý nghĩa của kỹ năng giải quyết vấn đề đối với sinh viên nói chung. Liên hệ với một trường hợp điển hình mà bạn biết để làm rõ bài học mà bạn kết luận được từ thực tiễn.

13 Kỹ năng Giải quyết vấn đề CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Quy trình giải quyết vấn đề Đối với những vấn đề đơn giản chúng ta thường có ngay giải pháp, tuy nhiên đối với những vấn đề phức tạp chúng ta cần dành nhiều thời gian hơn để suy xét và phân tích. Quy trình giải quyết vấn đề gồm 6 bước là một trong những công cụ hữu ích để chúng ta giải quyết những vấn đề mang tính chất phức tạp. Phân tích nguyên nhân 3.

Xây dựng các giải pháp 4. Lựa chọn giải pháp tối ưu 5. Lập kế hoạch và Triển khai giải quyết vấn đề 6. Kiểm tra và Đánh giá Bước 1: Xác định vấn đề Xác định vấn đề là bước quan trọng nhất của một quy trình giải quyết vấn đề.

Trong nhiều trường hợp không xác định điều thật sự là vấn đề, chúng ta mất thời gian và công sức cho những bước tiếp theo nhưng không giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, trong cuộc sống, 14 Kỹ năng Giải quyết vấn đề những trải nghiệm (trong trường hợp phải thử nghiệm nhiều lần) sẽ chúng ta trưởng thành và có được những bài học lớn trong công việc và cuộc sống. Vào thế kỷ XX, nhà bác học Vật Lý Albert Einstein đã đánh giá cao tầm quan trọng của việc xác định vấn đề như sau “ Nếu có một giờ để cứu thế giới, thì sẽ phải dùng 55 phút để xác định vấn đề và chỉ dành 5 phút để tìm giải pháp”. Vì vậy, để xác định đúng bản chất vấn đề, bản thân người giải quyết nên đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến vấn đề, định dạng 5W1H là một gợi ý: - What? Việc gì đã xảy ra? Gây những thuận lợi, bất lợi gì? Có liên quan đến sự việc gì?.

- When? Vấn đề đã xảy ra vào thời gian nào? Thời điểm đó có liên quan gì đến một thời gian nào khác?. - Where? Vấn đề xảy ra ở đâu? Trước đây đã từng xảy ra vấn đề này ở một địa điểm khác không? - Who? Ai là người liên quan đến vấn đề? Nhóm hay cá nhân liên quan có những khả năng gì để giải quyết vấn đề? - Why? Tại sao vấn đề lại xảy ra? Tại sao vấn đề lại xảy ra vào thời gian, địa điểm đó? … - How? Vấn đề đã xảy ra như thế nào? Bằng cách nào mà vấn đề diễn ra? Hãy xem xét tình huống thông qua bức ảnh dưới đây. 15 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Vấn đề ở đây là gì? Ta có thể thấy rằng cách nhìn nhận, xác định vấn đề sẽ dẫn đến cách giải quyết hoàn toàn khác nhau. Vấn đề là gì sẽ định hướng giải quyết tương ứng: § Vấn đề: “Đây là con gì vậy?” à Giải pháp: Đến gần để tìm hiểu xe nó là con gì.

§ Vấn đề: “Ai đã dẫn con rắn đến đây?” à Giải pháp: Ai dẫn rắn đến thì phải đuổi rắn đi, không liên quan đến tôi. § Vấn đề: “Làm thế nào để đuổi con rắn khỏi đây?” à Giải pháp: Cùng tìm cách đuổi rắn ra khỏi đây Vấn đề lớn nhất mà chúng ta thường gặp phải chính là không biết mình đang thực sự phải đối mặt với vấn đề gì chứ không phải là giải quyết như thế nào. Vì vậy, xác định đúng vấn đề là yếu tố căn bản để có giải pháp giải quyết hợp lý, hữu hiệu. Muốn vậy cần tránh nhìn nhận vấn đề một chiều chỉ dựa theo ý muốn chủ quan của mình mà cần xem xét, hình dung vấn đề theo nhiều cách, từ những góc nhìn khác nhau; phân tích những vấn đề 16 Kỹ năng Giải quyết vấn đề phức tạp thành nhiều hợp phần; tìm mối quan hệ giữa những sự việc khác nhau cũng như những điểm giống nhau từ những sự việc khác nhau.

Trở lại tình huống của bạn sinh viên A. với khó khăn trong việc học tiếng Anh, dẫn đến không xin được việc làm nói trên, A. đã đặt ra rất nhiều câu hỏi cho bản thân cũng như từ nhiều người khác nhau để tự xác định vấn đề của mình là cải thiện việc phát âm và tăng cường phản xạ giao tiếp,. cũng phải nghiên cứu, đọc và tìm hiểu nhiều tài liệu, tham khảo các ý kiến của người có kinh nghiệm, các diễn đàn uy tín trên internet và mạng xã hội,.

Một kỹ thuật khác chúng ta có thể áp dụng để xác định vấn đề là đặt những câu hỏi tại sao. Sakichi Toyoda, một trong những cha đẻ của nền công nghiệp Nhật Bản đã phát triển kỹ thuật 5 cau hỏi tại sao (5 Whys) và áp dụng ở các nhà máy của Toyota từ năm 1930 và sau đó trở nên phổ biến vào những năm 1970. Ví dụ: Việc học của bạn sa sút vì bạn mệt mỏi, dẫn đến mất tập trung trong lớp. Tại sao bạn mệt mỏi, mất tập trung à Vì tôi buồn ngủ 2.

Tại sao bạn buồn ngủ à Vì tôi ngủ khá ít, ngủ không đủ giấc vào ban đêm 3. Tại sao bạn ngủ không đủ giấc à Vì tôi làm bài tập rất trễ 4. Tại sao bạn làm bài tập trễ à Vì tôi thấy nó khó và rất chán khi phải làm bài tập 5. Tại sao bạn cảm thấy chán khi làm bài tập à Vì tôi không thích ngành học này, nó quá khó với tôi Đến lúc này, bạn có thế xem xét đây là vấn đề thật sự, về việc đã chọn đúng ngành nghề cho mình không, mặc dù biểu hiện là bạn mệt mỏi do thiếu ngủ.

17 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Hoặc trong một diễn biến khác, doanh thu mặt hàng nước trái cây giải khát giảm sút. Tại sao doanh thu nước trái cây giảm sút à Vì xuất hiện đối thủ mạnh với mặt hàng nước uống cùng loại 2. Tại sao họ là đối thủ mạnh à Họ đổ tiền đầu tư truyền thông rất tốt 3. Tại sao họ làm truyền thông quảng cáo tốt à Họ thuê một công ty quảng cáo để làm truyền thông 4.

Tại sao họ thuê công ty quảng cáo à Vì ở đó có đội ngũ chuyên nghiệp để xây dựng các dự án marketing 5. Tại sao nhân viên marketing của công ty chúng ta không thực hiện được như vậy? à Vì nhân viên marketing đang phải thực hiện công việc của bộ phận kinh doanh. Như vậy, nếu chỉ xem xét một biểu hiện “doanh số bán hàng giảm sút” và tập trung đầu tư bán hàng thì chúng ta sẽ chưa thể giải quyết được vấn đề trọn vẹn. Những câu hỏi tại sao được đặt ra giúp chúng ta xác định được vấn đề thật sự là gì, không phải là thực trạng đang diễn ra mà thôi.

Xây dựng những kỹ năng sau đây giúp xác định vấn đề bằng các hình thức nói trên: - Kỹ năng đặt câu hỏi - Kỹ năng lắng nghe tích cực, không phán xét - Không áp đặt suy nghĩ của bản thân để nhìn nhận một vấn đề - Kỹ năng phân tích, tổng hợp nhiều nguồn tài liệu để xác định vấn đề. - Không đổ lỗi, gây hạn chế tính khách quan trong xác định vấn đề. - Thừa nhận vấn đề THAM KHẢO - CÁC PHƯƠNG PHÁP CẢI THIỆN VIỆC XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ Đây là bước chính trong giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Các nhà nghiên cứu cho rằng thông thường người ta xác định vấn đề bằng cách liên hệ với những vấn đề họ đã gặp.

Một vấn đề mới có thể không giống một vấn đề cũ, do đó việc xác định nó trong mối 18 Kỹ năng Giải quyết vấn đề quan hệ với vấn đề cũ có thể làm cho việc giải quyết vấn đề không chính xác. Sau đây là một số kĩ thuật giúp xác định vấn đề một cách chính xác. • Làm những cái xa lạ trở nên quen thuộc và làm những cái quen thuộc trở thành xa lạ Đây là kĩ thuật phân tích những điều xa lạ trong mối quan hệ với những cái quen thuộc, điều đó có thể làm xuất hiện những cái nhìn mới lạ. Đầu tiên làm cho những cái xa lạ trở thành quen thuộc.

Sau đó cố gắng làm cho định nghĩa mờ nhạt, méo mó, và hoán vị theo một cách khác (làm cho những vấn đề quen thuộc trở thành xa lạ). Ví dụ, bạn muốn xác định vấn đề "tại sao nhóm của bạn ít có không khí vui nhộn "Bạn có thể đặt các câu hỏi: Bạn nhớ cái gì? Bạn cảm thấy nó như thế nào? Nó tương tự như cái gì? Nó không tương tự cái gì? Ví dụ vấn đề bạn nhớ đến là một cái chốt cửa hen rỉ. Điều đó làm bạn nhớ đến cảm giác khi bạn đến bệnh viện. Điều đó tương tự như việc bạn đóng cửa sau khi chơi bóng rổ.

Việc phân tích vấn đề một cách ẩn dụ hoặc sử dụng phép loại suy giúp bạn nhận diện các thuộc tính của vấn đề mà nó chưa xuất hiện trước đây. Do đó có thể làm nẩy sinh ý tưởng mới. Một số kĩ thuật trợ giúp cho việc sử dụng phép loại suy: tính đến những hoạt động trong khi loại suy (việc lái xe, nấu ăn), những thứ có thể nhìn thấy (ngôi sao, trận đá bòng, bản đồ), gắn với các thứ quen thuộc như gia đình, nụ hôn, tạo những mối quan hệ với những cái không tương tự. Có 4 loại loại suy: loại suy cá nhân (cá nhân tự nhận diện vấn đề bằng khả năng cá nhân của mình), loại suy trực tiếp (cá nhân sử dụng các công cụ, kĩ thuật để nhận diện vấn đề), loại suy bằng biểu tượng (sử dụng hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ), loại suy tưởng tượng.

• Trau chuốt định nghĩa 19 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Đó là cách thức mở rộng, hiệu chỉnh định nghĩa. Một cách thức cải tiến bản thân là tập hợp ít nhất 2 phương án giả thiết cho mọi vấn đề. Ít nhất 2 khái niệm đáng tin cậy cho vấn đề. Chúng ta có thể thay các câu hỏi: vấn đề là gì?