chương 1 cũng phân tích rõ về tầm quan trọng của kỹ năng giải quyết vấn đề và tính chất cần thiết của nó đối với sinh viên trước những yêu cầu của xã hội phát triển. 12 Kỹ năng Giải quyết vấn đề BÀI TẬP 1. Hãy mô tả một thực trạng đang xảy ra tại địa phương mà bạn quan tâm và mong muốn được cải thiện. Từ đó, phát hiện những vấn đề có thể sẽ được giải quyết.
Hãy liệt kê một số vấn đề của bản thân bạn, liên quan đến học tập, làm việc, các mối quan hệ, sự phát triển cá nhân. Chia sẻ những điều này với bạn cùng nhóm. Phân tích và đánh giá ý nghĩa của kỹ năng giải quyết vấn đề đối với sinh viên nói chung. Liên hệ với một trường hợp điển hình mà bạn biết để làm rõ bài học mà bạn kết luận được từ thực tiễn.
13 Kỹ năng Giải quyết vấn đề CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Quy trình giải quyết vấn đề Đối với những vấn đề đơn giản chúng ta thường có ngay giải pháp, tuy nhiên đối với những vấn đề phức tạp chúng ta cần dành nhiều thời gian hơn để suy xét và phân tích. Quy trình giải quyết vấn đề gồm 6 bước là một trong những công cụ hữu ích để chúng ta giải quyết những vấn đề mang tính chất phức tạp. Phân tích nguyên nhân 3.
Xây dựng các giải pháp 4. Lựa chọn giải pháp tối ưu 5. Lập kế hoạch và Triển khai giải quyết vấn đề 6. Kiểm tra và Đánh giá Bước 1: Xác định vấn đề Xác định vấn đề là bước quan trọng nhất của một quy trình giải quyết vấn đề.
Trong nhiều trường hợp không xác định điều thật sự là vấn đề, chúng ta mất thời gian và công sức cho những bước tiếp theo nhưng không giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, trong cuộc sống, 14 Kỹ năng Giải quyết vấn đề những trải nghiệm (trong trường hợp phải thử nghiệm nhiều lần) sẽ chúng ta trưởng thành và có được những bài học lớn trong công việc và cuộc sống. Vào thế kỷ XX, nhà bác học Vật Lý Albert Einstein đã đánh giá cao tầm quan trọng của việc xác định vấn đề như sau “ Nếu có một giờ để cứu thế giới, thì sẽ phải dùng 55 phút để xác định vấn đề và chỉ dành 5 phút để tìm giải pháp”. Vì vậy, để xác định đúng bản chất vấn đề, bản thân người giải quyết nên đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến vấn đề, định dạng 5W1H là một gợi ý: - What? Việc gì đã xảy ra? Gây những thuận lợi, bất lợi gì? Có liên quan đến sự việc gì?.
- When? Vấn đề đã xảy ra vào thời gian nào? Thời điểm đó có liên quan gì đến một thời gian nào khác?. - Where? Vấn đề xảy ra ở đâu? Trước đây đã từng xảy ra vấn đề này ở một địa điểm khác không? - Who? Ai là người liên quan đến vấn đề? Nhóm hay cá nhân liên quan có những khả năng gì để giải quyết vấn đề? - Why? Tại sao vấn đề lại xảy ra? Tại sao vấn đề lại xảy ra vào thời gian, địa điểm đó? … - How? Vấn đề đã xảy ra như thế nào? Bằng cách nào mà vấn đề diễn ra? Hãy xem xét tình huống thông qua bức ảnh dưới đây. 15 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Vấn đề ở đây là gì? Ta có thể thấy rằng cách nhìn nhận, xác định vấn đề sẽ dẫn đến cách giải quyết hoàn toàn khác nhau. Vấn đề là gì sẽ định hướng giải quyết tương ứng: § Vấn đề: “Đây là con gì vậy?” à Giải pháp: Đến gần để tìm hiểu xe nó là con gì.
§ Vấn đề: “Ai đã dẫn con rắn đến đây?” à Giải pháp: Ai dẫn rắn đến thì phải đuổi rắn đi, không liên quan đến tôi. § Vấn đề: “Làm thế nào để đuổi con rắn khỏi đây?” à Giải pháp: Cùng tìm cách đuổi rắn ra khỏi đây Vấn đề lớn nhất mà chúng ta thường gặp phải chính là không biết mình đang thực sự phải đối mặt với vấn đề gì chứ không phải là giải quyết như thế nào. Vì vậy, xác định đúng vấn đề là yếu tố căn bản để có giải pháp giải quyết hợp lý, hữu hiệu. Muốn vậy cần tránh nhìn nhận vấn đề một chiều chỉ dựa theo ý muốn chủ quan của mình mà cần xem xét, hình dung vấn đề theo nhiều cách, từ những góc nhìn khác nhau; phân tích những vấn đề 16 Kỹ năng Giải quyết vấn đề phức tạp thành nhiều hợp phần; tìm mối quan hệ giữa những sự việc khác nhau cũng như những điểm giống nhau từ những sự việc khác nhau.
Trở lại tình huống của bạn sinh viên A. với khó khăn trong việc học tiếng Anh, dẫn đến không xin được việc làm nói trên, A. đã đặt ra rất nhiều câu hỏi cho bản thân cũng như từ nhiều người khác nhau để tự xác định vấn đề của mình là cải thiện việc phát âm và tăng cường phản xạ giao tiếp,. cũng phải nghiên cứu, đọc và tìm hiểu nhiều tài liệu, tham khảo các ý kiến của người có kinh nghiệm, các diễn đàn uy tín trên internet và mạng xã hội,.
Một kỹ thuật khác chúng ta có thể áp dụng để xác định vấn đề là đặt những câu hỏi tại sao. Sakichi Toyoda, một trong những cha đẻ của nền công nghiệp Nhật Bản đã phát triển kỹ thuật 5 cau hỏi tại sao (5 Whys) và áp dụng ở các nhà máy của Toyota từ năm 1930 và sau đó trở nên phổ biến vào những năm 1970. Ví dụ: Việc học của bạn sa sút vì bạn mệt mỏi, dẫn đến mất tập trung trong lớp. Tại sao bạn mệt mỏi, mất tập trung à Vì tôi buồn ngủ 2.
Tại sao bạn buồn ngủ à Vì tôi ngủ khá ít, ngủ không đủ giấc vào ban đêm 3. Tại sao bạn ngủ không đủ giấc à Vì tôi làm bài tập rất trễ 4. Tại sao bạn làm bài tập trễ à Vì tôi thấy nó khó và rất chán khi phải làm bài tập 5. Tại sao bạn cảm thấy chán khi làm bài tập à Vì tôi không thích ngành học này, nó quá khó với tôi Đến lúc này, bạn có thế xem xét đây là vấn đề thật sự, về việc đã chọn đúng ngành nghề cho mình không, mặc dù biểu hiện là bạn mệt mỏi do thiếu ngủ.
17 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Hoặc trong một diễn biến khác, doanh thu mặt hàng nước trái cây giải khát giảm sút. Tại sao doanh thu nước trái cây giảm sút à Vì xuất hiện đối thủ mạnh với mặt hàng nước uống cùng loại 2. Tại sao họ là đối thủ mạnh à Họ đổ tiền đầu tư truyền thông rất tốt 3. Tại sao họ làm truyền thông quảng cáo tốt à Họ thuê một công ty quảng cáo để làm truyền thông 4.
Tại sao họ thuê công ty quảng cáo à Vì ở đó có đội ngũ chuyên nghiệp để xây dựng các dự án marketing 5. Tại sao nhân viên marketing của công ty chúng ta không thực hiện được như vậy? à Vì nhân viên marketing đang phải thực hiện công việc của bộ phận kinh doanh. Như vậy, nếu chỉ xem xét một biểu hiện “doanh số bán hàng giảm sút” và tập trung đầu tư bán hàng thì chúng ta sẽ chưa thể giải quyết được vấn đề trọn vẹn. Những câu hỏi tại sao được đặt ra giúp chúng ta xác định được vấn đề thật sự là gì, không phải là thực trạng đang diễn ra mà thôi.
Xây dựng những kỹ năng sau đây giúp xác định vấn đề bằng các hình thức nói trên: - Kỹ năng đặt câu hỏi - Kỹ năng lắng nghe tích cực, không phán xét - Không áp đặt suy nghĩ của bản thân để nhìn nhận một vấn đề - Kỹ năng phân tích, tổng hợp nhiều nguồn tài liệu để xác định vấn đề. - Không đổ lỗi, gây hạn chế tính khách quan trong xác định vấn đề. - Thừa nhận vấn đề THAM KHẢO - CÁC PHƯƠNG PHÁP CẢI THIỆN VIỆC XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ Đây là bước chính trong giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Các nhà nghiên cứu cho rằng thông thường người ta xác định vấn đề bằng cách liên hệ với những vấn đề họ đã gặp.
Một vấn đề mới có thể không giống một vấn đề cũ, do đó việc xác định nó trong mối 18 Kỹ năng Giải quyết vấn đề quan hệ với vấn đề cũ có thể làm cho việc giải quyết vấn đề không chính xác. Sau đây là một số kĩ thuật giúp xác định vấn đề một cách chính xác. • Làm những cái xa lạ trở nên quen thuộc và làm những cái quen thuộc trở thành xa lạ Đây là kĩ thuật phân tích những điều xa lạ trong mối quan hệ với những cái quen thuộc, điều đó có thể làm xuất hiện những cái nhìn mới lạ. Đầu tiên làm cho những cái xa lạ trở thành quen thuộc.
Sau đó cố gắng làm cho định nghĩa mờ nhạt, méo mó, và hoán vị theo một cách khác (làm cho những vấn đề quen thuộc trở thành xa lạ). Ví dụ, bạn muốn xác định vấn đề "tại sao nhóm của bạn ít có không khí vui nhộn "Bạn có thể đặt các câu hỏi: Bạn nhớ cái gì? Bạn cảm thấy nó như thế nào? Nó tương tự như cái gì? Nó không tương tự cái gì? Ví dụ vấn đề bạn nhớ đến là một cái chốt cửa hen rỉ. Điều đó làm bạn nhớ đến cảm giác khi bạn đến bệnh viện. Điều đó tương tự như việc bạn đóng cửa sau khi chơi bóng rổ.
Việc phân tích vấn đề một cách ẩn dụ hoặc sử dụng phép loại suy giúp bạn nhận diện các thuộc tính của vấn đề mà nó chưa xuất hiện trước đây. Do đó có thể làm nẩy sinh ý tưởng mới. Một số kĩ thuật trợ giúp cho việc sử dụng phép loại suy: tính đến những hoạt động trong khi loại suy (việc lái xe, nấu ăn), những thứ có thể nhìn thấy (ngôi sao, trận đá bòng, bản đồ), gắn với các thứ quen thuộc như gia đình, nụ hôn, tạo những mối quan hệ với những cái không tương tự. Có 4 loại loại suy: loại suy cá nhân (cá nhân tự nhận diện vấn đề bằng khả năng cá nhân của mình), loại suy trực tiếp (cá nhân sử dụng các công cụ, kĩ thuật để nhận diện vấn đề), loại suy bằng biểu tượng (sử dụng hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ), loại suy tưởng tượng.
• Trau chuốt định nghĩa 19 Kỹ năng Giải quyết vấn đề Đó là cách thức mở rộng, hiệu chỉnh định nghĩa. Một cách thức cải tiến bản thân là tập hợp ít nhất 2 phương án giả thiết cho mọi vấn đề. Ít nhất 2 khái niệm đáng tin cậy cho vấn đề. Chúng ta có thể thay các câu hỏi: vấn đề là gì?
