Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh thương mại ngày càng gia tăng, các doanh nghiệp thương mại phân phối tại Việt Nam buộc phải chuyển dịch từ các phương thức vận hành truyền thống sang mô hình kinh doanh hiện đại. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), đặc biệt là ngành hàng nước giải khát, việc hoạch định và thực thi hiệu quả chiến lược phát triển thị trường giữ vai trò quyết định đến thị phần, doanh số và sự tồn tại lâu dài. Khóa luận tập trung nghiên cứu trường hợp của Công ty Cổ phần thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam (LAB TRADING.JSC) – một doanh nghiệp phân phối nước giải khát trên địa bàn Hà Nội. Mặc dù công ty đã đạt được một số kết quả kinh doanh nhất định, song công tác triển khai chiến lược phát triển thị trường vẫn còn tồn tại các hạn chế về nghiên cứu thị trường, quản trị kênh và chính sách khách hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả mở rộng quy mô tiêu thụ.

Mục đích nghiên cứu của đề tài được xác định thông qua 3 mục tiêu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về thị trường và chiến lược phát triển thị trường của doanh nghiệp thương mại.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng triển khai chiến lược phát triển thị trường tại Công ty Cổ phần thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam giai đoạn 2017–2019.
  3. Đề xuất hệ thống các giải pháp có tính khả thi nhằm hoàn thiện chiến lược phát triển thị trường cho doanh nghiệp trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động phát triển thị trường và những nhân tố tác động đến hiệu quả triển khai chiến lược phát triển thị trường của doanh nghiệp.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp và dữ liệu hoạt động sản xuất kinh doanh được thu thập và phân tích trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019.
  • Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty Cổ phần thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam, tập trung vào thị trường tiêu thụ tại thành phố Hà Nội (trọng tâm là khu vực quận Cầu Giấy và các địa bàn lân cận).
  • Phạm vi sản phẩm: Ngành hàng nước giải khát, tập trung vào các dòng sản phẩm thuộc hệ thống phân phối của Suntory PepsiCo Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản trị chiến lược và marketing thương mại kinh điển:

  • Khung lý thuyết về chiến lược: Tác giả tổng hợp quan điểm của Alfred Chandler (1962) về việc xác định mục tiêu dài hạn và phân bổ nguồn lực; J.B. Quinn (1980) về tính tích hợp của chính sách và chuỗi hành động; Johnson & Scholes về định hướng tổ chức thích ứng với biến động môi trường; Kenneth Andrews (1971) với cách tiếp cận SWOT; Bruce Henderson (BCG) và Michael Porter về lợi thế cạnh tranh và sự khác biệt hóa.
  • Chiến lược phát triển thị trường: Được định nghĩa là chiến lược tăng trưởng bằng cách đưa các sản phẩm hiện tại của doanh nghiệp thâm nhập vào các thị trường mới (theo khu vực địa lý hoặc phân khúc khách hàng mới).
  • Mô hình phân tích môi trường ngành: Ứng dụng mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter (2008), bao gồm: (1) Nguy cơ xâm nhập từ đối thủ tiềm năng, (2) Áp lực từ nhà cung ứng, (3) Áp lực từ khách hàng, (4) Áp lực từ sản phẩm thay thế, và (5) Cạnh tranh nội bộ giữa các đối thủ hiện tại trong ngành.
  • Phối thức triển khai thị trường (Marketing Mix): Khung phân tích cấu trúc sản phẩm 3 cấp độ theo Philip Kotler (sản phẩm cốt lõi, sản phẩm hiện thực, sản phẩm bổ sung); phối thức định giá; cấu trúc kênh phân phối (trực tiếp, gián tiếp, hỗn hợp); các công cụ xúc tiến thương mại và chính sách chăm sóc khách hàng.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng kỹ thuật quan sát trực tiếp và tổng kết thực tiễn hoạt động kinh doanh, phân phối hàng hóa trong quá trình thực tập tại doanh nghiệp.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp:
    • Nguồn nội bộ: Báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, dữ liệu nhân sự của Công ty CP thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam trong 3 năm (2017, 2018, 2019) do Phòng Kế toán và Phòng Nhân sự cung cấp.
    • Nguồn bên ngoài: Các văn bản quy phạm pháp luật, giáo trình, sách chuyên khảo quản trị kinh doanh, tạp chí kinh tế, dữ liệu ngành nước giải khát và website doanh nghiệp.
  • Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp tổng hợp, phân loại, thống kê mô tả và phương pháp so sánh chuỗi thời gian (so sánh tuyệt đối và tương đối) nhằm đánh giá xu hướng biến động của doanh thu, lợi nhuận, quy mô lao động và sản lượng tiêu thụ theo kênh, theo địa bàn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về chiến lược phát triển thị trường

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về chiến lược, thị trường, phân khúc thị trường (theo địa lý, nhân khẩu học, tâm lý, hành vi, người tiêu dùng) và xác định thị trường mục tiêu. Tác giả phân tích vai trò của chiến lược phát triển thị trường như một công cụ định hướng hoạt động kinh doanh dài hạn, giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng với biến động thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chương đi sâu vào việc nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến chiến lược, chia thành ba nhóm:

  1. Môi trường vĩ mô: Yếu tố kinh tế (tăng trưởng, lãi suất, tỷ giá, lạm phát), văn hóa - xã hội, chính trị - pháp luật, môi trường cạnh tranh và điều kiện địa lý - sinh thái.
  2. Môi trường ngành: Phân tích chi tiết 5 áp lực cạnh tranh theo mô hình Michael Porter tác động đến biên lợi nhuận và vị thế doanh nghiệp.
  3. Nhân tố nội bộ: Nguồn nhân lực, năng lực tài chính, cơ sở vật chất - công nghệ và định hướng/tầm nhìn chiến lược.

Cuối chương, tác giả thiết lập các nội dung đánh giá phối thức triển khai chiến lược phát triển thị trường đối với doanh nghiệp thương mại, bao gồm: chiến lược phát triển sản phẩm (danh mục hiện vật và dịch vụ gia tăng), chiến lược giá cả, chiến lược phân phối (lựa chọn địa điểm và thiết kế kênh), chiến lược xúc tiến thương mại (quảng cáo, bán hàng cá nhân, PR, khuyến mại) và chiến lược khách hàng.

Chương 2: Thực trạng của hoạt động phát triển thị trường của Công ty Cổ phần thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam

Chương 2 trình bày bức tranh toàn diện về doanh nghiệp và thực trạng triển khai chiến lược giai đoạn 2017–2019:

  • Thông tin doanh nghiệp: Thành lập ngày 10/8/2010 (Giấy chứng nhận ĐKKD số 0104862688), trụ sở tại số 20, ngách 20/15 Hồ Tùng Mậu, phường Mai Dịch, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Đại diện pháp luật là bà Nguyễn Thị Thu Thủy; chủ sở hữu là ông Chu Văn Hồng. Ngành nghề kinh doanh cốt lõi là bán buôn thực phẩm, phân phối nước giải khát (là nhà phân phối chính thức của Suntory PepsiCo Việt Nam với các nhãn hàng: Pepsi, 7-UP, Revive, Sting, Aquafina, Mirinda, Tropicana Twister, Tea Plus, My Cafe...). Cơ cấu tổ chức gồm Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc và các phòng chức năng: Kế toán, Kinh doanh, Nhân sự, Kho & Phân xưởng sản xuất, Bộ phận Bán hàng và Chăm sóc khách hàng.
  • Kết quả hoạt động kinh doanh: Hoạt động kinh doanh tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2017–2019. Doanh thu năm 2017 đạt 43,231 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 7,139 tỷ đồng; vốn cố định đạt 20,158 tỷ đồng. Năm 2018, doanh thu tăng 2,711 tỷ đồng (+6,2%), lợi nhuận sau thuế tăng đều đặn. Năm 2019, doanh thu tiếp tục tăng 1,551 tỷ đồng (+3,3%).
Chỉ tiêu tiêu thụ theo hình thức bán Năm 2017 Năm 2018 Tăng trưởng 2018/2017 Năm 2019 Tăng trưởng 2019/2018
Bán lẻ (Tỷ đồng) - +0,474 +1,3% +0,403 +2,1%
Bán buôn (Tỷ đồng) - +2,237 +8,8% +1,148 +4,1%
Tổng kết quả tiêu thụ (Tỷ đồng) 43,231 +2,711 +6,2% +1,551 +3,3%
  • Thực trạng triển khai các chính sách:
    • Sản phẩm: Phân tích 3 cấp độ cấu thành đối với sản phẩm tiêu biểu (nước tinh khiết Aquafina 500ml, giá 5.000 VNĐ/chai): sản phẩm cốt lõi (bảo vệ sức khỏe, bù khoáng), sản phẩm hiện thực (bao bì xanh - trắng, tiêu chuẩn Mỹ), sản phẩm bổ sung (chiết khấu số lượng, giao hàng tận nơi, bảo hành đổi trả 6 tháng).
    • Giá cả: Quy trình định giá hướng đến hai mục tiêu: tối đa hóa khối lượng tiêu thụ và tối đa hóa lợi nhuận. Giá bán điều chỉnh linh hoạt theo mùa vụ, số lượng mua và tính chất đơn hàng.
    • Phân phối: Phân bổ sản phẩm theo đối tượng khách hàng (nước có ga/tăng lực cho nhà hàng, quán ăn, quán game, trường học; nước tinh khiết/không ga cho bệnh viện, văn phòng; cà phê cho tòa nhà công sở). Kết quả tiêu thụ theo địa bàn thể hiện ưu thế tại quận Cầu Giấy (đạt 14,031 tỷ đồng năm 2019, tăng trưởng 3%), quận Đống Đa (năm 2018 tăng 599 triệu đồng ~ 5,9%; năm 2019 tăng 657 triệu đồng ~ 6,4%) và các khu vực lân cận.
    • Xúc tiến và khách hàng: Kết hợp quảng bá qua website, Youtube, các sàn thương mại điện tử (Shopee, Sendo), duy trì quan hệ báo chí (Dân trí, Tuổi trẻ, Vnexpress). Chi phí quảng cáo năm 2019 được ghi nhận chiếm 7% doanh thu (tương đương 110,25 tỷ đồng theo số liệu phòng Kế toán cung cấp). Công ty cử nhân viên tiếp cận trực tiếp khu đô thị, khách sạn, resort và tìm kiếm cơ hội tiếp cận thị trường nước ngoài (Hàn Quốc, Trung Quốc).
Cơ cấu lao động theo tiêu chí Năm 2017 (Người) Năm 2018 (Người) Năm 2019 (Người) Tỷ trọng năm 2019 (%)
Tổng số lao động 203 221 238 100%
- Trình độ: Đại học và trên Đại học 23 29 33 13,8%
- Trình độ: Cao đẳng và Trung cấp 46 53 58 24,4%
- Trình độ: Lao động phổ thông 134 139 147 61,8%
- Giới tính: Nam 185 196 209 87,8%
- Giới tính: Nữ 18 25 29 12,2%
  • Phân tích môi trường tác động: Tác giả đánh giá tác động của lãi suất điều hành giảm, tỷ giá trung tâm quanh 23.000 VND/USD, lạm phát duy trì 2,01%, thói quen tiêu dùng đồ uống đóng lon của người Việt và yếu tố thời tiết nhiệt đới gió mùa. Trong môi trường ngành, áp lực từ đối thủ trực tiếp Coca-Cola là gay gắt nhất, trong khi áp lực từ nhà cung ứng và đối thủ tiềm ẩn ở mức thấp do rào cản vốn và hệ thống nhượng quyền đóng chai lớn.

Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện chiến lược phát triển thị trường của Công ty CP thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam

Chương 3 trình bày các định hướng phát triển và giải pháp cụ thể:

  • Mục tiêu định hướng: Duy trì mức tăng trưởng lợi nhuận 10%/năm, đảm bảo việc làm cho người lao động, tránh thua lỗ, nâng cao chất lượng dịch vụ và củng cố vị thế nhà phân phối nước giải khát hàng đầu tại quận Cầu Giấy và địa bàn Hà Nội.
  • Hệ thống giải pháp đề xuất:
    1. Hoàn thiện công tác nghiên cứu thị trường: Thiết lập quy trình thu thập và xử lý dữ liệu khách hàng bài bản, theo dõi biến động thị hiếu tiêu dùng theo mùa vụ và phân đoạn thị trường.
    2. Xây dựng hệ thống thông tin phát triển thị trường: Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý chuỗi cung ứng, theo dõi dữ liệu tồn kho tại các điểm bán lẻ và đại lý để kịp thời điều phối nguồn hàng.
    3. Hoàn thiện các chính sách phát triển thị trường: Tối ưu hóa chính sách giá chiết khấu cho khách hàng mua số lượng lớn; mở rộng mạng lưới phân phối sang các quận huyện ngoại thành Hà Nội; tăng cường đào tạo kỹ năng bán hàng cho nhân viên kinh doanh; đa dạng hóa các hoạt động truyền thông và chương trình khuyến mại vào các dịp lễ tết.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa kết quả triển khai chiến lược của doanh nghiệp thông qua các phát hiện thực tế:

  • Về tăng trưởng quy mô kinh doanh: Doanh thu của công ty duy trì đà tăng trưởng liên tục trong 3 năm, từ 43,231 tỷ đồng (năm 2017) lên mức tăng thêm 2,711 tỷ đồng (năm 2018) và tiếp tục tăng 1,551 tỷ đồng (năm 2019). Trong đó, kênh bán buôn đóng vai trò chủ lực với mức tăng 8,8% (2018) và 4,1% (2019), vượt trội so với mức tăng của kênh bán lẻ (1,3% năm 2018 và 2,1% năm 2019).
  • Về thị trường địa lý: Quận Cầu Giấy tiếp tục là thị trường cốt lõi, mang lại doanh thu 14,031 tỷ đồng trong năm 2019 (tăng trưởng 3% so với 2018). Quận Đống Đa ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao nhất về doanh số với mức tăng 5,9% (2018) và 6,4% (2019).
  • Về cơ cấu nguồn nhân lực: Quy mô lao động mở rộng từ 203 người (2017) lên 238 người (2019). Đặc thù kinh doanh phân phối trực tiếp đòi hỏi thể lực vận chuyển khiến tỷ trọng lao động nam chiếm áp đảo (87,8% năm 2019), lực lượng lao động phổ thông chiếm 61,8% (147 người), đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nghiệp vụ nội bộ.
  • Đóng góp của đề tài: So với các công trình nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu của Trần Thị Hạnh năm 2013 về ngành thép hay Đỗ Thanh Trường năm 2015 về vận tải biển), khóa luận đi sâu vào đặc thù của doanh nghiệp thương mại phân phối ngành hàng FMCG/nước giải khát. Tác giả kết hợp phân tích mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter với thực tiễn phân bổ nguồn lực doanh nghiệp, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gắn liền với chuỗi phân phối Suntory PepsiCo tại thị trường Hà Nội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số giới hạn nghiên cứu dựa trên phạm vi thực tế:

  • Hạn chế về phạm vi không gian và đối tượng: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào mảng phân phối nước giải khát tại địa bàn thành phố Hà Nội (trọng điểm là các quận nội thành như Cầu Giấy, Đống Đa), chưa khảo sát sâu 34 ngành nghề kinh doanh bổ trợ khác mà doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh.
  • Hạn chế về chuỗi dữ liệu thời gian: Dữ liệu tài chính và hoạt động kinh doanh chỉ dừng lại ở giai đoạn 2017–2019, chưa phản ánh các biến động thị trường trong các giai đoạn tiếp theo.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các tỉnh thành lân cận khu vực phía Bắc; đánh giá tác động của thương mại điện tử B2B đối với chuỗi phân phối nước giải khát truyền thống; cập nhật chuỗi số liệu kinh doanh đa năm để nâng cao độ tin cậy của các dự báo chiến lược.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên và học viên ngành Quản trị Kinh doanh, Marketing, Kinh tế Thương mại: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp phân tích chiến lược phát triển thị trường của một doanh nghiệp thương mại phân phối cấp 1/đại lý chính thức.
  • Nhà quản trị doanh nghiệp phân phối hàng tiêu dùng nhanh (FMCG): Tham khảo cách thức vận dụng mô hình 5 áp lực của Michael Porter, quy trình phân đoạn khách hàng và thiết kế chính sách phân phối theo khu vực địa lý cụ thể tại các đô thị lớn.
  • Các nội dung nổi bật đáng tham khảo: Phương pháp tiếp cận cấu trúc 3 cấp độ sản phẩm theo Philip Kotler cho mặt hàng nước giải khát và hệ thống bảng biểu so sánh tăng trưởng doanh thu theo kênh bán buôn - bán lẻ và theo quận huyện.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp nghiên cứu trong khóa luận là ai và ngành nghề hoạt động chính là gì?
Công ty Cổ phần thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam (LAB TRADING.JSC), thành lập ngày 10/8/2010 tại quận Cầu Giấy, Hà Nội. Ngành nghề kinh doanh chính là bán buôn thực phẩm và là nhà phân phối chính thức các sản phẩm nước giải khát của Suntory PepsiCo Việt Nam.

2. Danh mục sản phẩm nước giải khát chủ lực mà công ty phân phối bao gồm những nhãn hiệu nào?
Công ty phân phối các dòng sản phẩm của PepsiCo bao gồm: Pepsi Cola, 7-UP, 7-UP Revive, Mirinda, Tropicana Twister, Sting, Aquafina, Lipton, Mountain Dew, Tea Plus, Tea Plus Matcha, Everess và My Cafe.

3. Tình hình tiêu thụ sản phẩm qua hai kênh bán buôn và bán lẻ của công ty giai đoạn 2017–2019 diễn biến ra sao?
Tổng mức tiêu thụ tăng đều qua các năm (năm 2018 tăng 6,2% tương đương 2,711 tỷ đồng; năm 2019 tăng 3,3% tương đương 1,551 tỷ đồng). Trong đó, hình thức bán buôn chiếm mức tăng trưởng chủ đạo (tăng 2,237 tỷ đồng năm 2018 và 1,148 tỷ đồng năm 2019), cao hơn đáng kể so với hình thức bán lẻ (tăng 0,474 tỷ đồng năm 2018 và 0,403 tỷ đồng năm 2019).

4. Đặc điểm cơ cấu lao động tại Công ty LAB Việt Nam tính đến ngày 31/12/2019 như thế nào?
Tổng số lao động là 238 người. Lao động nam chiếm đa số với 209 người (87,8%) do đặc thù công việc bốc xếp, vận chuyển phân phối; lao động nữ là 29 người (12,2%). Về trình độ: Lao động phổ thông chiếm 61,8% (147 người), Cao đẳng/Trung cấp chiếm 24,4% (58 người), Đại học và trên Đại học chiếm 13,8% (33 người).

5. Đối thủ cạnh tranh trực tiếp lớn nhất của các dòng sản phẩm công ty phân phối trên thị trường là đơn vị nào?
Trong phân tích môi trường ngành theo mô hình 5 áp lực Michael Porter, đối thủ cạnh tranh trực tiếp và khốc liệt nhất của dòng sản phẩm nước có ga Pepsi do công ty phân phối chính là hệ thống sản phẩm Coca-Cola của Công ty CocaCola.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chiến lược phát triển thị trường và áp dụng phân tích chi tiết vào trường hợp thực tế của Công ty CP thương mại và kỹ thuật LAB Việt Nam. Thông qua việc phân tích chuỗi dữ liệu kinh doanh giai đoạn 2017–2019, tác giả đã chỉ rõ năng lực tăng trưởng theo từng kênh bán, cơ cấu lao động cũng như các áp lực cạnh tranh đặc thù trong ngành nước giải khát tại Hà Nội. Các giải pháp được đề xuất về nghiên cứu thị trường, hệ thống thông tin và hoàn thiện phối thức marketing có tính ứng dụng cao, giúp doanh nghiệp định hình phương hướng mở rộng thị phần bền vững.