CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Cơ sở lý thuyết của kiểm toán năng lượng. Khái niệm kiểm toán năng lượng. Khoản 6 Điều 3 Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 50/2010/QH12 ngày 28/06/2010 [4] quy định.
Kiểm toán năng lượng (KTNL) là hoạt động đo lường, phân tích, tính toán, đánh giá để xác định mức tiêu thụ năng lượng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng và đề xuất giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đối với cơ sở sử dụng năng lượng. Lợi ích của kiểm toán năng lượng. Thông qua các hoạt động KTNL thể hiện đơn vị đã chú trọng đến chính sách năng lượng quốc gia “sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”. Qua KTNL doanh nghiệp sẽ thấy rõ mức độ tiêu thụ năng lượng của các loại máy móc, thiết bị; Xác định được những bộ phận sử dụng năng lượng lãng phí, nhận diện các cơ hội tiết kiệm và đề xuất giải pháp tiết kiệm năng lượng cho đơn vị.
Đối với những cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm (doanh nghiệp có sử dụng 3 triệu kW/h điện/năm hoặc tương đương trở lên), việc kiểm toán năng lượng còn thể hiện đơn vị đã tuân thủ đúng Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 50/2010/QH12 ngày 28/06/2010. [4] Bên cạnh đó giúp nâng cao nhận thức về việc sử dụng tiết kiệm năng lượng của các cấp lãnh đạo, công nhân viên trong đơn vị đồng thời giảm chi phí sản xuất, nâng cao lợi nhuận, tăng khả năng cạnh tranh. Kết quả KTNL sẽ đưa ra những con số về sự lãng phí năng lượng cũng như khả năng tiết kiệm năng lượng. Từ đó các đơn vị sẽ áp dụng các giải pháp và nhằm sử dụng năng lượng một cách hiệu quả.
Góp phần bảo vệ môi trường theo hướng “sản xuất sạch hơn”. Nhờ KTNL thường xuyên các đơn vị sẽ tìm được ra những điểm thất thoát, rỏ rỉ làm lãng phí nguyên liệu từ đó có những biện pháp khắc phục được những vấn đề trên, giảm thiểu được những tác động xấu của nó tới môi trường sống của chúng ta. Ngoài ra KTNL còn góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia: Vấn đề an ninh năng lượng là một trong những vấn đề sống còn nhằm đảm bảo cho sự thịnh vượng và phát triển bền vững của từng quốc gia, khu vực và toàn thế giới. Nhu cầu năng lượng của tất cả các quốc gia ngày càng tăng nhanh, nhưng nguồn dự trữ năng lượng hóa thạch toàn cầu là có hạn, vấn đề ấm lên toàn cầu và sự biến đổi khí hậu khiến việc sử dụng 3 do an năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng trở nên quan trọng.
Các quốc gia nói chung và từng đơn vị, tổ chức và cá nhân nói riêng, cần phải quan tâm hơn nữa đến việc đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ có phát thải thấp hơn và sạch hơn, và phải có hành động cụ thể hướng tới việc sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn năng lượng. Tiến hành kiểm toán năng lượng và thực hiện các khuyến cáo mà kiểm toán viên chỉ ra cho đơn vị là giải pháp rất quan trọng góp phần giảm thiểu nhiên liệu tiêu hao và khí thải, qua đó góp phần đáng kể vào việc đảm bảo an ninh năng lượng. Các dạng kiểm toán năng lượng. Kiểm toán năng lượng được chia làm hai quá trình là kiểm toán năng lượng sơ bộ và kiểm toán năng lượng chi tiết.
Kiểm toán năng lượng sơ bộ: là hoạt động khảo sát thoáng qua quá trình sử dụng năng lượng của hệ thống bao gồm việc đánh giá các dữ liệu tiêu thụ năng lượng để phân tích về số lượng và quy luật sử dụng năng lượng, đồng thời so sánh với các giá trị trung bình hoặc tiêu chuẩn của các thiết bị tương đương. Đây là loại kiểm toán năng lượng thấp có chi phí thấp nhất nhưng qua đó có thể đánh giá sơ bộ tiềm năng tiết kiệm và đưa ra một danh sách cơ hội tiết kiệm năng lượng với chi phí thấp nhờ cải tiến phương thức vận hành và bảo dưỡng… Đồng thời kiểm toán này cũng là cơ hội để lựa chọn thông tin cho kiểm toán chi tiết sau này. Các nội dung cần thực hiện kiểm toán sơ bộ: Khảo sát lướt qua toàn bộ các dây chuyền công nghệ, các thiết bị cung cấp và tiêu thụ năng lượng tại doanh nghiệp. Nhận dạng nguyên lý, quy trình công nghệ của thiết bị, hệ thống Thu nhập thông tin về lượng sản phẩm, năng lượng tiêu thụ và nguyên vật liệu để tính toán cân bằng năng lượng.
Thu thập hóa đơn tiêu thụ năng lượng thực tế và các yếu tố liên quan đến việc tiêu thụ năng lượng. Đánh giá tiềm năng tiết kiệm và sắp xếp theo thứ tự ưu tiên các giải pháp. Kiểm toán năng lượng chi tiết: là việc xác định năng lượng sử dụng và tổn thất thông qua quan sát và phân tích các thiết bị, hệ thống và đặc điểm vận hành, phân tích sâu hơn về mặt kỹ thuật, lợi ích kinh tế tài chính và mức tiết kiệm của các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Khi phân tích có thể bao gồm cả việc đo đạc và thí nghiệm để xác định số lượng năng lượng sử dụng và hiệu suất cả các hệ thống khác nhau.
Sử dụng các phương thức tính toán khoa học để phân tích hiệu suất và tính toán tiết kiệm năng lượng cũng 4 do an như chi phí thông quacải tiến và thay đổi hệ thống. Chi phí và thời gian kiểm toán năng lượng chi tiết lớn hơn nhiều so với kiểm toán năng lượng sơ bộ, những giải pháp về tiết kiệm năng lượng được đưa ra trong kiểm toán năng lượng chi tiết sẽ đầy đủ và chính xác hơn. Nội dung các bước thực hiện kiểm toán năng lượng chi tiết: Thu thập, kiểm tra số liệu quá khứ về vận hành, năng suất, tiêu thụ năng lượng và chi phí năng lượng… Khảo sát, đo lường, thử nghiệm, theo dõi hoạt động của thiết bị Nhận diện các hệ thống tiêu thụ năng lượng từ kiểm toán sơ bộ Xây dựng chi tiết các giải pháp và phương án thực hiện Ước lượng mức tiết kiệm và đầu tư của các giải pháp. Phân tích phương án để lựa chọn phương án tốt nhất trên cả 3 mặt: kỹ thuật, kinh tế và tác động môi trường.
Quy trình kiểm toán năng lượng. Theo phụ lục IV Thông tư 09/2012/TT/BCT ban hành ngày 20/4/2012: Quy định về việc lập kế hoạch, báo cáo thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; thực hiện kiểm toán năng lượng [8] 5 do an Bước 1 Xác định phạm vi kiểm toán Bước 2 Thành lập nhóm kiểm toán Bước 3 Ước tính khung chi phí, thời gian Bước 4 Thu thập dư liệu có sẵn Bước 5 Kiểm tra thực địa và đo đạc Xác định các điểm đo chiến lược Lắp đặt thiết bị đo Bước 6 Phân tích số liệu thu thập được Xác định các tiềm năng tiết kiệm năng lượng Xác định chi phí đầu tư Chuẩn hóa dữ liệu Đảm bảo sự hoạt động bình thường của dây chuyền sản xuất Hình 1.1: Quy trình thực hiện kiểm toán năng lượng [8] Bước 1: Xác định phạm vi kiểm toán Mục đích chính của bước này là xác định xác định phạm vi và nguồn lực thực hiện kiểm toán năng lượng. Cần chỉ ra khu vực hay thiết bị nào cần được kiểm toán. Các nguồn lực bao gồm nhân lực và kinh phí.
Bước 2: Thành lập nhóm kiểm toán. Nhóm kiểm toán năng lượng được thành lập trên cơ sở: Xác định rõ số lượng kiểm toán viên trong nhóm và nhiệm vụ của mỗi người. 6 do an Mời các kỹ sư, kỹ thuật viên công nghệ của doanh nghiệp được kiểm toán năng lượng tham gia nhóm kiểm toán (giúp đỡ trong việc cung cấp thông tin về tính năng thiết bị, tình hình vận hành, sửa chữa). Bước 3: Ước tính khung thời gian và chi phí Nhóm kiểm toán có trách nhiệm lên kế hoạch về thời gian và chi phí.
Chi phí kiểm toán năng lượng bao gồm chi phí nhân công đựa trên số giờ làm việc của kiểm toán viên, có thể thuê chuyên gia ngoài hoặc sử dụng thiết bị đo lường. Bước 4: Thu thập dữ liệu có sẵn. Ở bước này cần thu nhập các dữ liệu có sẵn bao gồm: Đặc tính kỹ thuật của thiết bị, dây chuyền sản xuất được kiểm toán Quy trình vận hành và hướng dẫn sửa chữa thiết bị Báo cáo vận hành, tình hình sửa chữa thiết bị, ghi chép số iệu đo lường về nhiệt động, áp suất, số giờ vận hành… Giải pháp tiết kiệm năng lượng đã phê duyệt và đang dự kiến Hóa đơn năng lượng trong ba năm cuối Ghi chép năng lượng sử dụng và nhu cầu sử dụng cực đại nếu có Qua dữ liệu đã thu nhập được, kiểm toán viên cần so sánh các đặc tính vận hành của thiết bị hiện tại với yêu cầu thiết kế. Bước 5: Kiểm tra thực địa, đo đạc.
Các hoạt động chủ yếu bao gồm: - Lập kế hoạch khảo sát cụ thể các khu vực, các thiết bị/ nhóm thiết bị cần khảo sát. - Phân công công việc cho các thành viên trong nhóm. - Thiết kế bảng ghi chép số liệu theo logic, ghi lại các phát hiện. - Thực hiện đo đạc theo kế hoạch nhằm bổ sung đủ dữ liệu hoặc kiểm tra lại dữ liệu đã thu thập được.
Trong trường hợp cần thu nhập thêm dữ liệu, nhóm kiểm toán cần thực hiện đo dặc tại các khu vực, thiết bị theo yêu cầu. Bước 6: Phân tích dữ liệu. Nhóm kiểm toán khi đã thu thập được những thông tin về: - Đặc tính của các thiết bị/ hệ thống thiết bị thu được qua khảo sát thực địa. 7 do an - Các dữ liệu vận hành của các thiết bị/ hệ thống thiết bị thông qua ghi chép, - Các dữ liệu vận hành cúa các thiết bị/ hệ thống thiết bị thông qua đo đạc tại hiện trường - Điều kiện vận hành các thiết bị/ hệ thống thiết bị dựa trên tài liệu thiết kế hoặc các tài liệu kỹ thuật liên quan Sau khi có được những dữ liệu trên, nhóm kiểm toán cần sàng lọc và tổng hợp các thông số với các giá trị, phân tích xu hướng giao động có thể sai khác với thông số các thiết bị/ hệ thống thiết bị phải đạt được hoặc có thể dạt được.
Đó chính là tiềm năng tiết kiệm năng lượng.