Luận Văn Thạc Sĩ Về Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Các Công Ty Mẹ - Công Ty Con

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích pháp luật về kiểm soát vốn nhà nước tại các công ty mẹ và công ty con, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Đoàn Thị Thu Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về kiểm soát vốn nhà nước tại các công ty mẹ - công ty con
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT VỐN NHÀ NƯỚC TẠI CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Công ty mẹ - công ty con
• 1.3. Kiểm soát
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT VỐN TẠI CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON. THỰC TRẠNG VÀ BẤT CẬP
• 2.1. Pháp luật về kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con
• 2.1.1. Kiểm soát thông qua người đại diện phần vốn góp nhà nước tại công ty mẹ - công ty con
• 2.1.2. Kiểm soát thông qua hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC)
• 2.1.3. Kiểm soát thông qua hoạt động kiểm toán công ty mẹ - công ty con
• 2.1.4. Kiểm soát thông qua giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của công ty mẹ - công ty con
• 2.1.4.1. Giám sát hoạt động của công ty mẹ - công ty con
• 2.1.4.2. Đánh giá hiệu quả hoạt động công ty mẹ - công ty con
• 2.1.4.3. Giám sát đối với công ty mẹ - công ty con kinh doanh thua lỗ
• 2.1.5. Kiểm soát thông qua pháp luật về đầu tư, tài chính, đấu thầu và các quy định pháp luật khác
• 2.1.6. Kiểm soát vốn nhà nước tại các tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.2. Thực trạng và bất cập trong kiểm soát vốn nhà nước ở công ty mẹ - công ty con
• 2.2.1. Thực trạng và bất cập trong hoạt động của người đại diện phần vốn góp nhà nước tại công ty mẹ - công ty con
• 2.2.1.1. Bất cập trong quy chế hoạt động của người đại diện
• 2.2.1.2. Bất cập trong hoạt động thực tế của người đại diện
• 2.2.2. Thực trạng và bất cập trong hoạt động kiểm soát vốn nhà nước của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC)
• 2.2.3. Thực trạng và bất cập trong kiểm soát hoạt động đầu tư và sử dụng vốn nhà nước của công ty mẹ - công ty con
• 2.2.4. Các bất cập khác trong thực hiện quyền kiểm soát của chủ sở hữu nhà nước
• 2.2.4.1. Khung pháp lý cho hoạt động kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con chồng chéo, phức tạp nhưng chưa đầy đủ
• 2.2.4.2. Sự lỏng lẻo trong quản lý, kiểm soát vốn nhà nước tại các công ty mẹ - công ty con
• 2.2.4.3. Bất cập trong quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT VỐN NHÀ NƯỚC TẠI CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON
• 3.1. Xây dựng mẫu quy chế hoạt động của người đại diện phần vốn góp nhà nước tại công ty mẹ - công ty con
• 3.2. Cải thiện hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC)
• 3.3. Thành lập cơ quan chuyên trách kiểm soát vốn nhà nước tại các tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.4. Hoàn thiện pháp luật kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con
• 3.4.1. Hoàn thiện pháp luật về quản lý tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.4.2. Hoàn thiện pháp luật về mối quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con
• MỞ ĐẦU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Công Ty Mẹ Công Ty Con

Kiểm soát vốn nhà nước tại các công ty mẹ - công ty con là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính doanh nghiệp nhà nước. Vốn nhà nước không chỉ là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ để thực hiện các chính sách kinh tế của nhà nước. Việc kiểm soát hiệu quả vốn nhà nước giúp bảo đảm sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp này. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến vốn nhà nước và mô hình công ty mẹ - công ty con.

1.1. Khái Niệm Vốn Nhà Nước Và Công Ty Mẹ Công Ty Con

Vốn nhà nước được định nghĩa là vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, bao gồm vốn tín dụng và các nguồn vốn khác. Công ty mẹ - công ty con là mô hình doanh nghiệp trong đó công ty mẹ nắm giữ cổ phần của công ty con, từ đó kiểm soát hoạt động và chính sách của công ty con. Mô hình này giúp tối ưu hóa việc sử dụng vốn và quản lý rủi ro tài chính.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Soát Vốn Nhà Nước

Kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con không chỉ giúp bảo toàn vốn mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nhà nước, đồng thời góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế quốc dân.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Công Ty Mẹ Công Ty Con

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật về kiểm soát vốn nhà nước, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như sự chồng chéo trong quy định pháp luật, thiếu minh bạch trong quản lý tài chính, và sự không đồng bộ trong hoạt động của các cơ quan nhà nước đã gây khó khăn cho việc kiểm soát vốn nhà nước.

2.1. Sự Chồng Chéo Trong Quy Định Pháp Luật

Nhiều quy định pháp luật liên quan đến kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con còn chồng chéo và phức tạp. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng và thực thi các quy định, gây ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát vốn.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Tài Chính

Thiếu minh bạch trong quản lý tài chính tại các công ty mẹ - công ty con là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc lạm dụng vốn nhà nước. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn mà còn làm giảm niềm tin của công chúng vào các doanh nghiệp nhà nước.

III. Phương Pháp Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Công Ty Mẹ Công Ty Con

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát vốn nhà nước, cần áp dụng các phương pháp kiểm soát tài chính hiện đại. Các phương pháp này bao gồm kiểm soát thông qua người đại diện phần vốn góp, kiểm toán nội bộ, và giám sát hoạt động của công ty mẹ - công ty con.

3.1. Kiểm Soát Thông Qua Người Đại Diện Phần Vốn Góp

Người đại diện phần vốn góp có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát hoạt động của công ty mẹ - công ty con. Họ có trách nhiệm giám sát việc sử dụng vốn nhà nước và đảm bảo rằng các quyết định tài chính được thực hiện đúng quy định.

3.2. Kiểm Toán Nội Bộ Và Giám Sát Hoạt Động

Kiểm toán nội bộ là một công cụ quan trọng giúp phát hiện và ngăn chặn các sai phạm trong quản lý tài chính. Đồng thời, việc giám sát hoạt động của công ty mẹ - công ty con cũng cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng vốn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Công Ty Mẹ Công Ty Con

Việc áp dụng các phương pháp kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp nhà nước đã có những bước tiến trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và giảm thiểu rủi ro tài chính.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Vốn

Nhiều công ty mẹ - công ty con đã áp dụng thành công các phương pháp kiểm soát vốn, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tăng trưởng doanh thu. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát vốn nhà nước trong việc phát triển doanh nghiệp.

4.2. Giảm Thiểu Rủi Ro Tài Chính

Việc kiểm soát vốn nhà nước cũng giúp giảm thiểu rủi ro tài chính cho các công ty mẹ - công ty con. Các doanh nghiệp đã có thể quản lý tốt hơn các khoản đầu tư và giảm thiểu các khoản lỗ do quản lý kém.

V. Kết Luận Về Kiểm Soát Vốn Nhà Nước Tại Công Ty Mẹ Công Ty Con

Kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nhà nước. Cần có những cải cách pháp lý và quản lý để nâng cao hiệu quả kiểm soát vốn, từ đó bảo vệ và phát triển vốn nhà nước.

5.1. Đề Xuất Cải Cách Pháp Lý

Cần có những cải cách pháp lý để đơn giản hóa quy trình kiểm soát vốn nhà nước, giảm thiểu sự chồng chéo trong quy định và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính.

5.2. Tương Lai Của Kiểm Soát Vốn Nhà Nước

Tương lai của kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và sự cam kết của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quy định pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước luôn giữ vai trò nòng cốt trong việc điều tiết kinh tế vĩ mô tại Việt Nam, chiếm giữ hơn 60% tổng tài sản cố định của toàn bộ nền kinh tế quốc dân trong giai đoạn chuyển đổi. Để nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh tích tụ tư bản, Chính phủ đã triển khai thí điểm 18 tổng công ty quy mô lớn theo Quyết định số 91-TTg với mức vốn pháp định tối thiểu 1.000 tỷ đồng mỗi đơn vị. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các tập đoàn kinh tế và mô hình công ty mẹ - công ty con đã làm bộc lộ những khoảng trống pháp lý nghiêm trọng trong cơ chế giám sát nguồn vốn nhà nước. Thực tế cho thấy tình trạng thất thoát tài sản, đầu tư dàn trải ngoài ngành và nguy cơ lạm quyền của bộ máy điều hành công ty mẹ đang đặt ra bài toán cấp thiết về quản trị vốn công.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ sở hữu và kiểm soát tài chính giữa nhà nước, công ty mẹ và các công ty con. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quyền chủ sở hữu nhà nước, phân tích thực trạng các kênh kiểm soát vốn, nhận diện xung đột lợi ích và đề xuất các giải pháp lập pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật Việt Nam từ năm 1994 đến tháng 10 năm 2009, trọng tâm là khung pháp lý sau Luật Doanh nghiệp năm 2005 và lộ trình chuyển đổi bắt buộc trước ngày 01/7/2010 theo Nghị định số 111/2007/NĐ-CP. Công trình có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học cho việc tái cấu trúc 100% doanh nghiệp nhà nước sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc công ty cổ phần, hướng đến mục tiêu nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và giảm thiểu tối đa rủi ro thất thoát vốn công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) và Lý thuyết quyền sở hữu tài sản trong kinh tế học thể chế. Trong mô hình quản trị công ty, việc phân tách giữa quyền sở hữu của nhà nước và quyền quản lý điều hành trực tiếp của Hội đồng quản trị công ty mẹ làm phát sinh chi phí đại diện và rủi ro đạo đức. Tác giả kết hợp khung phân tích pháp luật so sánh với các mô hình tập đoàn kinh tế quốc tế như Keiretsu của Nhật Bản, Chaebol của Hàn Quốc, mô hình quản lý tập đoàn của Trung Quốc (yêu cầu vốn đăng ký tối thiểu 50 triệu nhân dân tệ đối với công ty mẹ và 100 triệu nhân dân tệ cho toàn tập đoàn), cũng như các đạo luật công ty của Anh (năm 1985 và tu chính án năm 1989) và Hoa Kỳ (phân định tỷ lệ sở hữu 5% đối với công ty liên kết và 95% đối với công ty con).

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm trọng tâm:

1. Vốn nhà nước: Bao gồm vốn ngân sách cấp trực tiếp, vốn tín dụng đầu tư phát triển, vốn bảo lãnh, quyền sử dụng đất và vốn đầu tư kinh doanh thông qua Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) theo quy định tại Nghị định số 09/2009/NĐ-CP.
2. Vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu: Phân định ranh giới pháp lý giữa vốn đăng ký chịu trách nhiệm hữu hạn và vốn chủ sở hữu thực tế phản ánh toàn bộ quy mô tài chính, lợi nhuận giữ lại và các quỹ bảo toàn vốn.
3. Công ty mẹ - công ty con: Cấu trúc liên kết kinh tế trong đó công ty mẹ nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc sở hữu quyền chi phối nhân sự, tài chính và điều lệ của công ty con theo Điều 146 Luật Doanh nghiệp năm 2005.
4. Kiểm soát vốn nhà nước: Cơ chế toàn diện bao gồm hoạt động thanh tra, giám sát, kiểm toán và quản trị nhằm bảo toàn và phát triển vốn đầu tư công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu theo mục đích (purposive sampling) với cỡ mẫu khảo sát gồm 12 văn bản quy phạm pháp luật trụ cột điều chỉnh doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 1994 - 2009 (Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, các Nghị định số 153/2004/NĐ-CP, 111/2007/NĐ-CP, 139/2007/NĐ-CP, 101/2009/NĐ-CP, 09/2009/NĐ-CP) cùng dữ liệu thực tiễn từ 18 tổng công ty nhà nước quy mô lớn và các đầu mối quản trị vốn điển hình như SCIC.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp luật so sánh và định tính số liệu là vì đề tài đòi hỏi sự đánh giá đa chiều giữa tính tương thích của hệ thống văn bản pháp luật và hiệu quả vận hành kinh tế thực tế. Dữ liệu văn bản và thực tiễn được phân loại, đối chiếu theo các trục thời gian trước và sau năm 2005 để rút ra quy luật vận động của mô hình quản lý vốn nhà nước tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm rõ 4 phát hiện căn bản về thực trạng pháp lý trong hoạt động kiểm soát vốn nhà nước:

Thứ nhất, cơ chế đại diện chủ sở hữu nhà nước bị phân tán qua 5 đầu mối độc lập (Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ quản lý ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và SCIC). Sự chồng chéo này dẫn đến tình trạng hơn 70% các quyết định đầu tư vượt quá 50% tổng giá trị tài sản phải xin ý kiến qua nhiều cấp trung gian, làm kéo dài thời gian phê duyệt từ 6 đến 12 tháng và bỏ lỡ nhiều cơ hội kinh doanh.

Thứ hai, quy chế hoạt động của người đại diện phần vốn nhà nước còn nhiều lỗ hổng quản trị. Mặc dù nắm giữ quyền biểu quyết chi phối trên 50% vốn điều lệ, người đại diện chưa có cơ chế ràng buộc trách nhiệm cá nhân đối với các tổn thất vốn; việc quản lý quyền mua cổ phần phát hành thêm và trái phiếu chuyển đổi còn thiếu minh bạch, tiềm ẩn xung đột lợi ích.

Thứ ba, cơ chế kiểm soát an toàn tài chính nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con chưa đủ chặt chẽ. Hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu tại nhiều đơn vị thành viên vượt ngưỡng an toàn 3 lần, trong khi việc bảo lãnh vay vốn nội bộ giữa công ty mẹ và các công ty con cấp 2 diễn ra thiếu kiểm soát từ cơ quan chủ sở hữu.

Thứ tư, tiến độ chuyển đổi mô hình tổ chức chưa đồng đều. Khoảng 40% doanh nghiệp thuộc diện sắp xếp lại gặp lúng túng trong quá trình chuyển sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc công ty cổ phần trước thời hạn luật định ngày 01/7/2010.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên bắt nguồn từ việc chậm chuyển đổi tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị tài chính hiện đại. Cơ chế "bộ chủ quản" tồn tại kéo dài khiến chức năng quản lý nhà nước bị trộn lẫn với quyền của chủ sở hữu kinh doanh vốn.

Khi đối chiếu với mô hình quản lý tập trung qua cơ quan chuyên trách như Ủy ban Giám sát và Quản lý tài sản nhà nước (SASAC) của Trung Quốc hay tập đoàn Temasek của Singapore, hệ thống giám sát của Việt Nam còn phân mảnh và thiếu các công cụ cảnh báo tài chính sớm.

Dữ liệu thực trạng kiểm soát có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua sơ đồ luồng vốn 3 cấp (Chủ sở hữu nhà nước → Công ty mẹ cấp 1 → Công ty con cấp 2 và doanh nghiệp liên kết) kết hợp với bảng ma trận 5 chỉ tiêu đánh giá hiệu quả theo Quyết định số 224/2006/QĐ-TTg (doanh thu, tỷ suất lợi nhuận trên vốn, nợ quá hạn, chấp hành pháp luật tài chính và cung ứng dịch vụ công ích). Việc chuẩn hóa các bảng biểu và thang đo định lượng sẽ khắc phục tính hình thức trong báo cáo tài chính của các tập đoàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Để xây dựng hành lang pháp lý hoàn chỉnh và bảo toàn vốn nhà nước, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Ban hành Quy chế mẫu chuẩn hóa chức danh Người đại diện phần vốn nhà nước: Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành trong Quý I/2010 quy định chuẩn hóa quyền hạn, nghĩa vụ báo cáo trước khi biểu quyết và chế tài bồi hoàn vật chất đối với 100% người đại diện vốn; giảm 50% các trường hợp xung đột lợi ích trong việc thụ hưởng cổ phiếu ưu đãi.
2. Đẩy mạnh chuyển giao và hoàn thiện thẩm quyền của SCIC: Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoàn thành 100% việc bàn giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn tại các doanh nghiệp độc lập về SCIC trước ngày 01/7/2010 theo đúng Thông tư số 47/2007/TT-BTC; nâng tỷ suất sinh lời bình quân của danh mục vốn nhà nước thêm 2% đến 3%/năm.
3. Thành lập cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước tại các tập đoàn kinh tế: Chính phủ nghiên cứu thành lập cơ quan chuyên trách độc lập trong giai đoạn 2010 - 2012 để tiếp nhận quyền chủ sở hữu tại 18 tổng công ty và tập đoàn kinh tế lớn, xóa bỏ dứt điểm chế độ bộ chủ quản can thiệp vào hoạt động kinh doanh.
4. Hoàn thiện khung pháp lý về trần nợ và quan hệ tài chính mẹ - con: Quốc hội và Chính phủ rà soát, bổ sung quy định khống chế hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu không vượt quá 3 lần đối với toàn bộ các doanh nghiệp cấp 1 và cấp 2, đồng thời bắt buộc kiểm toán độc lập thường niên đối với 100% công ty con có vốn chi phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn để rà soát, sửa đổi Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý và sử dụng vốn nhà nước, hoàn thiện khung pháp lý về tập đoàn kinh tế nhà nước.
2. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các Tập đoàn, Tổng công ty: Tham khảo để xây dựng quy chế quản trị nội bộ chuẩn hóa, quản lý hiệu quả danh mục công ty con, kiểm soát hệ số an toàn vốn và quản trị rủi ro nợ vay.
3. Người đại diện phần vốn nhà nước và chuyên viên SCIC: Nắm vững quy trình báo cáo tài chính, cơ chế ủy quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông và nghĩa vụ giải trình để tối ưu hóa quyền lợi của chủ sở hữu nhà nước.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Luật Kinh tế, Tài chính doanh nghiệp: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về cấu trúc tập đoàn kinh tế, cơ chế kiểm toán nhà nước và phương pháp luật so sánh quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Vốn nhà nước đầu tư tại công ty mẹ - công ty con bao gồm những thành phần nào?
Căn cứ theo Luật Đầu tư năm 2005 và Nghị định số 09/2009/NĐ-CP, vốn nhà nước bao gồm vốn ngân sách cấp trực tiếp khi thành lập, vốn tín dụng đầu tư phát triển, vốn vay có bảo lãnh của Chính phủ, lợi nhuận sau thuế giữ lại để bổ sung vốn điều lệ, giá trị quyền sử dụng đất và các nguồn vốn do SCIC đầu tư kinh doanh.

Tiêu chí xác định một doanh nghiệp là công ty mẹ theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 là gì?
Theo Điều 146 Luật Doanh nghiệp năm 2005, doanh nghiệp được xác định là công ty mẹ khi sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty con; hoặc có quyền trực tiếp, gián tiếp bổ nhiệm đa số thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc; hoặc có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung điều lệ của công ty đó.

Vai trò kiểm soát của SCIC khác gì so với cơ quan quản lý hành chính nhà nước?
SCIC là tổ chức kinh tế đặc biệt hoạt động theo Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg, thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu bằng các công cụ kinh tế của thị trường vốn. SCIC trực tiếp tham gia quản trị qua Hội đồng quản trị, thực hiện quyền cổ đông, tái cơ cấu, thoái vốn ngoài ngành và đầu tư sinh lời thay vì can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính.

Thời hạn chuyển đổi mô hình công ty mẹ là công ty nhà nước được quy định ra sao?
Theo Nghị định số 111/2007/NĐ-CP và Luật Doanh nghiệp năm 2005, toàn bộ các công ty mẹ đang hoạt động theo hình thức công ty nhà nước bắt buộc phải hoàn thành chuyển đổi sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc công ty cổ phần trước ngày 01/7/2010.

Hệ thống chỉ tiêu nào được sử dụng để đánh giá hiệu quả bảo toàn vốn nhà nước?
Quyết định số 224/2006/QĐ-TTg và Thông tư số 115/2007/TT-BTC quy định 5 chỉ tiêu bắt buộc: doanh thu tiêu thụ; lợi nhuận thực hiện và tỷ suất lợi nhuận trên vốn nhà nước; nợ quá hạn và khả năng thanh toán nợ đến hạn; mức độ chấp hành pháp luật thuế, tài chính, kiểm toán; và kết quả cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền chủ sở hữu và sự cần thiết khách quan của việc kiểm soát vốn nhà nước tại mô hình công ty mẹ - công ty con.
• Phân tích chi tiết thẩm quyền, cơ chế vận hành của 5 nhóm chủ thể đại diện vốn và vai trò chuyển đổi mô hình kinh doanh vốn của SCIC từ năm 2005.
• Nhận diện 4 điểm nghẽn pháp lý then chốt về sự phân tán quyền lực, lỗ hổng trách nhiệm của người đại diện vốn và rủi ro mất cân đối tài chính nội bộ tập đoàn.
• Tổng kết kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ các đạo luật công ty tại Anh, Mỹ, Trung Quốc nhằm đề xuất các chuẩn mực quản trị tập đoàn hiện đại.
• Đưa ra 4 nhóm giải pháp lập pháp đồng bộ, xác định rõ lộ trình hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa quy chế người đại diện trước mốc thời gian ngày 01/7/2010.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã xây dựng cơ sở khoa học vững chắc và giải pháp lập pháp cụ thể nhằm phân tách rõ ràng giữa quản lý nhà nước và sở hữu vốn, tạo hành lang pháp lý an toàn cho dòng vốn công. Trong giai đoạn 2010 - 2015, việc tiếp tục theo dõi thực tiễn áp dụng Nghị định số 101/2009/NĐ-CP về tập đoàn kinh tế nhà nước là bước đi cần thiết tiếp theo. Các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp có thể khai thác các luận điểm trong công trình này để phục vụ công tác tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đạt hiệu quả cao nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con. Pháp luật về kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con. Thực trạng và bất cập.

Một số đề xuất hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả kiểm soát vốn nhà nước tại công ty mẹ - công ty con. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, Chủ nhiệm Bộ môn Luật Kinh doanh, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội – người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình thu thập tài liệu, xây dựng và hoàn thành đề tài này. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT VỐN NHÀ NƢỚC TẠI CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON 1. Một số khái niệm 1.

Vốn nhà nước Khái quát về vốn nhà nước, Luật Đầu tư năm 2005 đưa ra định nghĩa: “Vốn nhà nước là vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và vốn đầu tư khác của nhà nước” [3, K10Đ3]. Các dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước cần được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận bao gồm các dự án sử dụng vốn nhà nước từ các nguồn sau đây [11, K1Đ58]: - Vốn ngân sách nhà nước; - Vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước; - Vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh; - Vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước; - Vốn đầu tư từ SCIC. Tuy nhiên, định nghĩa và cách diễn giải này chỉ giới hạn trong phạm vi điều chỉnh của Luật Đầu tư, liên quan đến các dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước. Một định nghĩa liên quan trực tiếp và gần hơn với phạm vi nghiên cứu của đề tài là định nghĩa trong Quy chế quản lý tài chính của công ty nhà nước và quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp khác ban hành kèm theo Nghị định số 09/2009/NĐ-CP ngày 05 tháng 02 năm 2009 của Chính phủ.

Theo quy chế này, “vốn do nhà nước đầu tư tại công ty nhà nước” là vốn cấp trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho công ty nhà nước khi thành lập, trong quá 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trình hoạt động kinh doanh; vốn nhà nước được tiếp nhận từ nơi khác chuyển đến theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; giá trị các khoản viện trợ, quà biếu, quà tặng; tài sản vô chủ, tài sản dôi thừa khi kiểm kê công ty nhà nước được hạch toán tăng vốn nhà nước tại công ty nhà nước; vốn bổ sung từ lợi nhuận sau thuế; giá trị quyền sử dụng đất và các khoản khác được tính vào vốn nhà nước theo quy định của pháp luật [14, K3Đ2]. Tuy nhiên, khi đề cập đến khái niệm vốn nhà nước, cụ thể hơn là số vốn nhà nước đầu tư vào các công ty mẹ - công ty con, liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài này, cần làm rõ thêm khái niệm về vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu của nhà nước trong các công ty mẹ - công ty con. Vốn điều lệ là số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết góp trong một thời hạn nhất định, được đăng ký trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và được ghi vào điều lệ công ty [4, K6Đ4]. Vốn điều lệ của công ty nhà nước là số vốn nhà nước đầu tư vào công ty và ghi tại Điều lệ công ty [1, K10Đ3].

Vốn điều lệ chính là vốn cấp trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho công ty khi mới thành lập. Vốn điều lệ phải được đăng ký với cơ quan nhà nước theo quy định pháp luật, ghi nhận trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và điều lệ công ty. Đây là một thuật ngữ pháp lý sử dụng trong pháp luật về doanh nghiệp. Nhà nước – chủ sở hữu của công ty chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn điều lệ.

Vốn chủ sở hữu là thuật ngữ trong hoạt động kế toán và sử dụng trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Vốn chủ sở hữu bao gồm: vốn góp của chủ sở hữu, lợi nhuận giữ lại sau thuế để bổ sung vốn, các quỹ (quỹ dự phòng, quỹ đầu tư phát triển…), lợi nhuận chưa phân phối, chênh lệch tỷ giá, chênh lệch đánh giá lại tài sản và 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thặng dư vốn cổ phần (chênh lệch giữa mệnh giá cổ phiếu và giá thực tế phát hành – áp dụng với công ty cổ phần) [29]. Vốn chủ sở hữu và nợ là hai nguồn vốn cơ bản cho hoạt động của doanh nghiệp. Nhìn vào hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu (Nợ phải trả/Vốn chủ sở hữu) có thể thấy quy mô tài chính của doanh nghiệp.

Nếu hệ số này càng nhỏ nghĩa là nợ phải trả chiếm tỷ lệ nhỏ so với vốn chủ sở hữu thì doanh nghiệp ít gặp khó khăn tài chính và ngược lại. Khi công ty mới thành lập, chưa có hoạt động kinh doanh thì có thể hiểu: vốn điều lệ bằng vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, khi đi vào hoạt động kinh doanh và phát sinh lãi, lỗ thì vốn chủ sở hữu thay đổi theo. Thông thường, nếu công ty hoạt động có lãi thì vốn chủ sở hữu luôn lớn hơn vốn điều lệ (vì có phần bổ sung của lợi nhuận, các quỹ…).

Cũng có trường hợp vốn điều lệ lớn hơn vốn chủ sở hữu do: chủ sở hữu chưa góp đủ vốn; vốn chủ sở hữu teo đi do lỗ trong kinh doanh. Do tính chất và sự khác biệt về bản chất giữa khái niệm vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu nên trong vấn đề kiểm soát vốn nhà nước tại các công ty mẹ - công ty con, cần quan tâm đến cả vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu, đặc biệt là vốn chủ sở hữu vì trong quá trình hoạt động kinh doanh của công ty mẹ - công ty con, việc kiểm soát vốn nhà nước chỉ có thể phản ánh đầy đủ qua việc bảo toàn và phát triển vốn chủ sở hữu nhà nước.2 Công ty mẹ - công ty con Theo từ điển luật học của Incisive Media's Law, công ty mẹ là công ty nắm giữ cổ phần của một số công ty khác và do vậy nắm quyền kiểm soát việc điều hành và chính sách hoạt động của các công ty này. Định nghĩa này đưa ra hai điểm nổi bật của công ty mẹ. Thứ nhất, công ty mẹ phải nắm giữ cổ phần của một số công ty.

Thứ hai, cơ sở của việc công 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ty mẹ kiểm soát các công ty con là dựa trên việc nắm giữ cổ phiếu của các công ty con này. Ở các nước phát triển, các công ty được công ty khác thành lập trên cơ sở lấy một phần tài sản của công ty đó thì được phân loại thành công ty phụ thuộc (affiliate) và công ty con (subsidiary). Ở Mỹ, quốc gia mà luật công ty phát triển nhất thế giới thì: affiliate là một công ty B do công ty A trực tiếp hay gián tiếp làm chủ, kiểm soát, nắm giữ quyền biểu quyết từ 5% trở lên số cổ phần của nó đã được phát hành; subsidiary là một công ty B mà 95% hay hơn số cổ phiếu có quyền biểu quyết đã phát hành của nó do công ty A nắm [38]. Theo Luật công ty của Anh năm 1985 [36], công ty mẹ được hiểu là công ty nắm cổ phần khống chế (trên 50% vốn) ở công ty khác (công ty con).

Tuy nhiên, theo tu chính án năm 1989 để phù hợp với “Hướng dẫn chính thức lần thứ 7 về Luật công ty” của Cộng đồng châu Âu (EC) thì (A) là công ty mẹ của công ty con (B) khi: (1) A là cổ đông nắm giữ đa số phiếu bầu ở B; (2) A là cổ đông và có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm phần lớn thành viên HĐQT của B; (3) A có quyền quyết định về chính sách tài chính và sản xuất kinh doanh của B bằng sự thỏa thuận chính thức, hợp đồng; (4) A là cổ đông của B và có quyền kiểm soát phần lớn phiếu bầu một cách độc lập hay liên kết với các cổ đông khác; hoặc (5) A có quyền lợi tham gia điều hành (được hiểu là nắm giữ từ 20% cổ phần) và trên thực tế thực hiện quyền chi phối đối với B hoặc A và B có cùng một cơ chế quản lý thống nhất. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 của Việt Nam thì: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây: - Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông đã phát hành của công ty đó; - Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp bổ nhiệm đa số hoặc tất cả các thành viên HĐQT, giám đốc hoặc tổng giám đốc của công ty đó; - Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung điều lệ của công ty đó. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam [28]: một công ty được coi là công ty mẹ của một công ty khác nếu có quyền kiểm soát thông qua việc chi phối các chính sách tài chính và hoạt động nhằm thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động của công ty này. Công ty mẹ thường được xem là có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động trong các trường hợp sau đây: - Công ty mẹ nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết trực tiếp hoặc gián tiếp ở công ty con; - Công ty mẹ có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp bổ nhiệm hoặc bãi miễn đa số các thành viên HĐQT, giám đốc hoặc tổng giám đốc của công ty con; - Công ty mẹ có quyền bỏ đa số phiếu tại các cuộc họp của HĐQT hoặc cấp quản lý tương đương; - Công ty mẹ có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung điều lệ của công ty con; - Các nhà đầu tư khác thoả thuận dành cho công ty mẹ hơn 50% quyền biểu quyết; - Công ty mẹ có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động theo quy chế thoả thuận.

Việc xác định một công ty có phải là công ty mẹ hay không phải dựa trên việc xét xem công ty đó có kiểm soát thông qua việc chi phối các chính sách 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.