Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát chi ngân sách Nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc cấp huyện Chương 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3: Thực trạng kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc huyêṇ Ba Vì, thành phố Hà Nội Chương 4: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc huyêṇ Ba Vì, thành phố Hà Nội 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Trong thời gian qua, Kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc nói chung, Kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc nói riêng ở nƣớc ta liên tục đƣợc đổi mới và tăng cƣờng theo hƣớng đơn giản hóa quy trình, tăng hiệu quả, đẩy mạnh tiết kiệm, chống lãng phí. Các khoản chi ngân sách nhà nƣớc đƣợc cơ cấu lại theo hƣớng giảm các khoản chi bao cấp, tăng chi cho đầu tƣ phát triển, tập trung chi cho những nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội quan trọng và giải quyết các vấn đề bức xúc xã hội. Công tác quản lý và phân cấp ngân sách đã có những đổi mới căn bản, nâng cao quyền chủ động và trách nhiệm cho các đơn vị sử dụng ngân sách, thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc đã đƣợc sửa đổi bổ sung theo hƣớng đơn giản, thuận tiện.
Tuy nhiên tình trạng dàn trải trong quản lý chi ngân sách nhà nƣớc chƣa đƣợc khắc phục, bao cấp chƣa đƣợc xóa bỏ triệt để, hiệu quả chi đầu tƣ còn thấp, thất thoát, lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản còn cao, kiểm soát chi NSNN đã thu hút đƣợc sự quan tâm nghiên cứu của giới khoa học cũng nhƣ các nhà quản lý kinh tế. Các công trình tiêu biểu và đƣợc các cấp nghiên cứu có thể kể đến là: Luận án tiến sĩ “Hoàn thiện cơ chế chi ngân sách nhà nước cho việc cung ứng hàng hóa công cộng ở Việt Nam” của Nguyễn Ngọc Hải, năm 2008. Xuất phát từ vai trò nhà nƣớc trong cung ứng hàng hóa công cộng nên việc chi ngân sách nhà nƣớc cho lĩnh vực này là tất yếu. Từ đó tác giả luận án trình bày những giải pháp nhằm quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cho lĩnh vực này thật sự hiệu quả: hoàn thiện cơ chế chi, hoạt động kiểm tra, kiểm soát.
Luận án tiến sĩ kinh tế “Cân đối NSNN Việt Nam trong nền kinh tế thị trường”của Bùi Thị Mai Hoài , năm 2007. Luận án đƣa ra một số định hƣớng cơ 7 bản về cân đối ngân sách Nhà nƣớc Việt Nam trong nền kinh tế thị trƣờng. Từ đó đƣa ra một số lý luận cơ bản, hệ thống và phát triển lý luận về cân đối ngân sách Nhà nƣớc sao cho phù hợp với bối cảnh nền kinh tế thị trƣờng. Dƣơng Cao Sơn (2008), “Hoàn thiện công tác quản lý chi vốn đầu tư XDCB thuộc nguồn vốn NSNN qua KBNN”, luận văn thạc sĩ.
Học viện Tài chính. Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận về nguồn vốn đầu tƣ XDCB và quản lý chi vốn đầu tƣ XDCB thuộc nguồn vốn NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc, phân tích thực trạng quản lý chi vốn đầu tƣ XDCB thuộc nguồn vốn NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc, đánh giá những mặt đƣợc và chƣa đƣợc của quản lý trong lĩnh vực này và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi vốn đầu tƣ XDCB thuộc nguồn vốn NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc. Điểm nổi bật của luận văn này đã chỉ rõ các hạn chế trong công tác quản lý chi vốn đầu tƣ XDCB thuộc nguồn vốn NSNN qua Kho bạc Nhà nƣớc: là tồn tại trong công tác phân bổ kế hoạch và chuyển vốn đầu tƣ XDCB, tồn tại trong quy trình kiểm soát, tồn tại về mẫu chứng từ kế toán, tồn tại trong công tác kế toán, quyết toán, tồn tại về chế độ thông tin báo cáo, tồn tại trong việc ứng dụng công nghệ thông tin và trong tổ chức bộ máy quản lý. Nguyễn Văn Quang & Ths.
Hà Xuân Hoài (2010), “Tích hợp quy trình kiểm soát cam kết chi và kiểm soát chi NSNN qua KBNN phù hợp với lộ trình triển khai chiến lược phát triển KBNN đến năm 2020”, đề tài nghiên cứu khoa học của KBNN. Đề tài cho thấy kiểm soát cam kết chi ngân sách nhà nƣớc là một khâu kiểm soát quan trọng trong quá trình kiểm soát kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc Đinh Thị Thu Hƣơng (2012), “Nghiên cứu hoạt động chi đầu tư xây dựng cơ bản thuộc ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Long Biên thành phố Hà Nội”, luận văn Thạc sỹ. Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Luận văn đã hệ thống hóa bổ sung nội dung lý luận cơ bản về đầu tƣ xây dựng cơ bản,chi đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc.
Thực trạng chi đầu tƣ xây dựng cơ bản của quận Long Biên , phân tích một số dự án cụ thể từ đó nêu lên các ƣu điểm và hạn chế của công tác chi đầu tƣ xây dựng cơ bản của quận Long Biên. Dựa vào kết quả đánh giá phân tích đƣa ra các định hƣớng và giải pháp của quận Long Biên và các phƣờng nhằm 8 nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cho đầu tƣ xây dựng cơ bản, chống thất thoát, lãng phí và tham nhũng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản của quận Long Biên nói riêng và hoạt động chi đầu tƣ XDCB từ NSNN của cả nƣớc nói chung. Đỗ Thị Thu Trang (2012) “ Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên qua Kho bạc Nhà nước Khánh Hoà” Luận văn Thạc sĩ Đại Học Đà Nẵng. Đề tài đi sâu vào nghiên cứu công tác kiểm soát chi NSNN qua KBNN Khánh Hoà trên cơ sở tiếp cận công tác kiểm soát chi theo yêu cầu đổi mới cải cách tài chính công và kiểm soát chi tiêu công của các nƣớc tiên tiến để đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi NSNN qua KBNN theo hƣớng hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nƣớc, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các đơn vị sử dụng Ngân sách nhà nƣớc, đồng thời phù hợp với xu hƣớng hội nhập quốc tế.
Ở những công trình này, các tác giả đã nêu những lý luận cơ bản nhất về ngân sách nhà nƣớc, đánh giá thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc trong thời gian qua và đƣa ra những giải pháp rất quan trọng về quản lý nhà nƣớc đối với chi ngân sách nhà nƣớc. Hầu hết các công trình này thƣờng đi sâu vào nghiên cứu về ngân sách nhà nƣớc cấp trung ƣơng gắn với các giải pháp, mục tiêu, chính sách kinh tế vĩ mô; tập trung vào một lĩnh vực, cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền thực hiện chức năng quản lý ngân sách Nhà nƣớc nhƣ Quốc hội, Kiểm toán Nhà nƣớc.; quản lý ngân sách Nhà nƣớc gắn với việc thực hiện các mục tiêu KT-XH, định hƣớng phát triển nền kinh tế thị trƣờng, mục tiêu cân đối ngân sách Nhà nƣớc, hay giải quyết vấn đề hàng hóa công cộng; hoặc đi sâu vào một khâu trong chu trình ngân sách, quyết toán. Mặc dù, các công trình nghiên cứu này có giá trị rất to lớn cả về lý luận và thực tiễn, tuy nhiên, trong bối cảnh tái cấu trúc đầu tƣ công là một trong những nội dung trọng tâm của tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam, nhiều vấn đề liên quan chi tiêu ngân sách cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu. Tại Kho bạc Nhà nƣớc Ba Vì, những năm gần đây cũng chƣa có luận văn nào nghiên cứu để đƣa ra các giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện trong thời gian tới.
Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc 1. Chi thường xuyên Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước Lịch sử nhân loại đã cho thấy, khi xuất hiện Nhà nƣớc thì Nhà nƣớc đó phải có nguồn lực để bảo vệ chính thể nhà nƣớc và đảm bảo cho các mặt hoạt động phát triển của mình. Một trong những nguồn lực quan trọng nhất là NSNN.
Do đó khi xuất hiện Nhà nƣớc tất yếu phải có NSNN. NSNN phục vụ cho giai cấp thống trị. Nó là công cụ để giai cấp thống trị bảo vệ nhà nƣớc, đảm bảo hoạt động bộ máy nhà nƣớc, đồng thời là công cụ để hoàn thiện quản lý nhà nƣớc của mình. Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất của cộng đồng và Nhà nƣớc của từng cộng đồng.
Nói cách khác, sự ra đời của Nhà nƣớc, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của NSNN. Ở Việt Nam, qua các giai đoạn lịch sử phát triển hàng ngàn năm của dân tộc, NSNN Việt Nam cũng hình thành và là nhân tố không thể thiếu của các chế độ xã hội trƣớc đây. Từ ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và thành lập Nƣớc đến nay. Đảng và Nhà nƣớc ta luôn đặc biệt quan tâm đến NSNN, coi đó là nguồn lực vô cùng quan trọng thực hiện thắng lợi cách mạng giải phóng dân tộc trƣớc đây đồng thời bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và phát triển đất nƣớc trong giai đoạn hiện nay và mai sau Khái niệm NSNN: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nƣớc; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nƣớc; chi trả nợ của Nhà nƣớc; 10 chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.