Phần mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, thì nội dung của Luận văn đƣợc chia thành 2 Chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận về biện pháp khẩn cấp tạm thời và kiểm sát việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết các vụ án kinh doanh, thƣơng mại tại Tòa án của Viện kiểm sát. Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về kiểm sát việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết các vụ án kinh doanh, thƣơng mại tại Tòa án của Viện kiểm sát và kiến nghị hoàn thiện. LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI VÀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN KINH DOANH, THƢƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN CỦA VIỆN KIỂM SÁT 1. Khái quát về biện pháp khẩn cấp tạm thời 1.
Khái niệm về biện pháp khẩn cấp tạm thời Theo nguyên tắc tố tụng, thủ tục giải quyết các vụ án dân sự của TAND phải tuân thủ theo trình tự nhất định, đảm bảo cả về quy trình và thời gian đƣa vụ án ra giải quyết. Tuy nhiên, trong quá trình đó, do nhu cầu cần ngay lập tức bảo vệ quyền, lợi ích của đƣơng sự, tránh cho đƣơng sự bị thiệt hại hoặc để đảm bảo những điều kiện thƣờng về mặt kinh tế) cho việc giải quyết đúng đắn vụ án dân sự, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tài sản của đƣơng sự để đảm bảo cho khả năng thi hành án thì Tòa án cần ra ngay quyết định áp dụng một số biện pháp mang tính cấp bách để ngăn chặn những nguy cơ gây ảnh hƣởng đến việc giải quyết đúng đắn vụ án, ảnh hƣởng đến quyền, lợi ích chính đáng của đƣơng sự. Các biện pháp này đƣợc gọi là biện pháp khẩn cấp tạm thời1. Những biện pháp KCTT đƣợc quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 là những chế định quan trọng, nó tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của ngƣời bị áp dụng.
Chính vì vậy, trong Bộ luật luật tố tụng dân sự (TTDS), quy định về biện pháp KCTT đƣợc xây dựng thành một chƣơng riêng (Chƣơng VIII Bộ luật TTDS năm 2015. Trong những trƣờng hợp khẩn cấp, đây là phƣơng thức đƣợc Tòa án kết hợp cùng một số biện pháp khác nhƣ hòa giải, chứng minh nhằm giải quyết vụ án dân sự. Tên gọi của biện pháp này cũng thể hiện bản chất của nó, đó là có tính khẩn cấp, cần phải tiến hành một quy trình tố tụng nhất định trong một thời gian để kịp thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đƣơng sự. Để hiểu và thực hiện tốt các quy định về biện pháp KCTT thì việc xây dựng, tìm hiểu một khái niệm đầy đủ, hoàn chỉnh, thống nhất là cần thiết.
Tuy nhiên, khái niệm về biện pháp KCTT lại 1 Giáo trình Luật Tố tụng dân sự Việt Nam (2019), trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân 11 không đƣợc quy định cụ thể trong một điều luật nào cả2. Bộ luật TTDS cũng không đƣa ra khái niệm cụ thể về biện pháp KCTT nhƣng có thể thấy nhiều tác giả đã đƣa ra khái niệm về biện pháp KCTT nhƣ sau: Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội có định nghĩa: iện pháp khẩn cấp tạm thời là biện pháp Tòa án quyết định áp dụng trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự nhằm giải quyết nhu cấu cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng, bảo toàn tài sản tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được hoặc bảo đảm việc thi h nh án”. Tác giả Tƣởng Duy Lƣợng trong cuốn “Pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn xét xử” đã định nghĩa: Biện pháp KCTT là biện pháp được Tòa án quyết định áp dụng trước khi thụ lý và trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng, bảo toàn tài sản tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được hoặc đảm bảo việc thi hành án”. Phạm Duy Nghĩa cũng đánh giá “Biện pháp KCTT là một công đoạn tố tụng nhằm giúp cơ quan t i phán can thiệp nhanh chóng, kịp thời nhằm bảo vệ chứng cứ, tài sản hoặc các bảo đảm thiết yếu khác cho thi h nh các nghĩa vụ trong khi phiên tranh tụng chính chưa kết thúc.
Là một công đoạn tố tụng trong quy trình giải quyết vụ việc nói chung nhưng thực chất biện pháp KCTT là một quy trình tự quy định về quyền yêu cầu, thẩm quyền xem xét và ban hành các quyết định tố tụng, các đảm bảo, quyền khiếu nại và yêu cầu đền bù thiệt hại nếu có. Quy trình này là một phần phụ, phát sinh, có tính chất chuẩn bị, bổ trợ cho thủ tục tố tụng chính đáng được cơ quan tài phán thụ lý”. Có thể thấy đƣợc, trong khoa học pháp lý tồn tại nhiều định nghĩa về BPKCTT, nhƣng vẫn chƣa có một định nghĩa thống nhất về biện pháp KCTT trong giải quyết tranh chấp dân sự nói chung và trong giải quyết các vụ án kinh doanh, thƣơng mại nói riêng. Từ những quan điểm về khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời của các nhà nghiên cứu, thì có thể hiểu khái niệm biện pháp khẩn cấp tạm thời nhƣ sau: Biện 2 Nguyễn Văn Hải (2016), Biện pháp khẩn cấp tạm thời tiền tố tụng theo pháp luật Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học quốc gia Hà Nội 12 pháp khẩn cấp tạm thời là biện pháp do pháp luật quy định, là những biện pháp khẩn cấp cần được áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, để tạm thời giải quyết những vấn đề cấp bách nhằm ngăn chặn các sự việc hoặc hành vi gây thiệt hại đến tài sản, phá hủy chứng cứ, bảo đảm cho việc bảo vệ kịp thời bằng chứng, bảo toàn tình trạng tài sản tranh chấp, quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên tranh chấp, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thụ lý, giải quyết vụ án và thi hành án.
Đặc điểm của biện pháp khẩn cấp tạm thời Biện pháp khẩn cấp tạm thời là một biện pháp quan trọng, có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đƣơng sự. Mặc dù cũng là quyết định đƣợc Tòa án ban hành trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự, kinh doanh thƣơng mại, nhƣng biện pháp KCTT có những đặc điểm rất khác biệt so với những quyết định khác, cụ thể: 1. Có tính khẩn cấp Biện pháp khẩn cấp tạm thời không áp dụng đối với tất cả các vụ việc dân sự đƣợc giải quyết tại Tòa án, biện pháp KCTT chỉ đƣợc áp dụng đối với những vụ việc có tình thế khẩn cấp3. Biện pháp khẩn cấp tạm thời đƣợc áp dụng khi quyền lợi của một bên đƣơng sự đang bị đe dọa, đang trong tình thế cấp bách, hoặc khi chứng cứ đang có nguy cơ bị tiêu hủy, tài sản tranh chấp đang có nguy cơ bị tẩu tán.
Do vậy tính khẩn cấp của biện pháp này thể hiện ở chổ Tòa án phải ra ngay quyết định áp dụng biện pháp KCTT và quyết định này phải đƣợc thi hành ngay nếu không thì việc ra quyết định không còn giá trị. Trong các vụ án kinh doanh, thƣơng mại, tính khẩn cấp thể hiện rõ nét vì đây là tranh chấp nhằm mục đích sinh lợi, tài sản tranh chấp là đối tƣợng có khả năng sinh lợi cao nên việc bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích của đƣơng sự càng trở nên cấp bách hơn. Tính chất khẩn cấp còn đƣợc thể hiện thông qua biện pháp KCTT đƣợc Tòa án quyết định áp dụng rất nhanh chóng. Nhanh chóng đƣợc thể hiện ở chỗ thời gian để Tòa án xem xét, ra quyết định áp dụng biện pháp KCTT là rất ngắn, nếu 3 Trần Phƣơng Thảo (2018), Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự Việt Nam, NXB Lao động, Trang 21.
13 không quyết định ngay tức khắc thì lâu nhất cũng chỉ có thể kéo dài một vài ngày sau khi nhận đƣợc yêu cầu. Có tính tạm thời Mục tiêu của biện pháp KCTT không phải là thiết lập một cơ chế bảo vệ lâu dài4, mà nó có tính tạm thời. Tính tạm thời của biện pháp này đƣợc thể hiện ở chỗ, quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời chƣa phải là quyết định cuối cùng về giải quyết tranh chấp, mà chỉ đƣợc áp dụng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bên có liên quan hoặc nhằm giúp cho thủ tục tố tụng đƣợc thực thi một cách hiệu quả, áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định. Vì thế quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án mặc dù có hiệu lực ngay nhƣng chỉ là quyết định mang tính tạm thời, không có hiệu lực pháp luật vĩnh viễn.
Việc xử lý biện pháp KCTT sẽ phụ thuộc vào bản án, quyết định giải quyết vụ việc có hiệu lực của Tòa án. Tính bảo đảm Xét một cách khái quát nhất thì biện pháp KCTT là cách thức mà Tòa án dùng để đảm bảo hiệu quả của việc giải quyết vụ án và thi hành án5. Tính bảo đảm của biện pháp KCTT đƣợc thể hiện cụ thể thông qua mục đích của biện pháp KCTT là nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách của đƣơng sự để đảm bảo không ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của họ, nhằm bảo vệ chứng cứ khỏi bị hủy hoại để đảm bảo giải quyết đƣợc vụ án, nhằm bảo toàn tài sản để bảo đảm cho việc thi hành án. Các biện pháp KCTT đƣợc áp dụng trƣớc khi các sự kiện gây ảnh hƣởng tiêu cực đến quyền lợi các bên có thể xảy ra.
Nhƣ vậy, dù biện pháp KCTT đƣợc áp dụng với mục đích cụ thể nào thì cuối cùng cũng thể hiện rõ vai trò là biện pháp bảo đảm cho việc bảo vệ kịp thời quyền, lợi ích của đƣơng sự. Tính cưỡng chế Tính cƣỡng chế của biện pháp KCTT đƣợc thể hiện thông qua quyết định của Tòa án và hiệu lực của biện pháp KCTT. Quyết định này có hiệu lực ngay đối với 4 Nguyễn Thị Thu Thủy (2015), Các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết tranh chấp thƣơng mại theo pháp luật Viêt Nam, Luận án Tiến sĩ, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. 5 Hồ Thi Tuyết (2018), Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án kinh doanh thƣơng mại từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Luật kinh tế, Học viện Khoa học xã hội.
14 tất cả các bên đƣơng sự, các cơ quan tiến hành tố tục và các cá nhân, cơ quan khác có liên quan.