CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LY VE ÁP DỤNG PHÁP LUẬT CUA TOA ÁN NHÂN DÂN TRONG GIAI QUYÉT VỤ AN HANH CHÍNH VE DAT DAI 1. KHÁI NIEM VA ĐẶC DIEM ÁP DUNG PHAP LUAT CUA TOA AN NHAN DAN TRONG GIAI QUYET VU AN HANH CHINH VE DAT DAI 1. Khái niệm áp dụng pháp luật của tòa án nhân dân trong giải quyết vu án hành chính về đất đai ADPL là một trong những hình thức thực hiện pháp luật có những đặc điểm riêng và bao giờ cũng có sự tham gia của cơ quan nhà nước, nhân viên nhà nước có thâm quyền. Hoạt động ADPL bảo đảm cho pháp luật được tôn trọng, thi hành nghiêm chỉnh và thống nhất; các quyền của chủ thể được thực hiện và được bảo vệ trên thực tế; các hành vi vi phạm pháp luật được xử lý nghiêm minh, kịp thời dé bảo vệ các quan hệ xã hội đã và đang được thiết lập.
ADPL là hoạt động diễn ra hàng ngày trong các cơ quan nhà nước và chỉ do nhân viên nhà nước, cơ quan nhà nước có thâm quyên thực hiện. Trong hoạt động tư pháp, ADPL thường được Điều tra viên, Kiểm sát viên, Tham phan, Hội tham nhân dân.tiến hành theo một thủ tục tố tụng nhất định đề thu thập chứng cứ, xác minh, điều tra làm rõ các tình tiết vụ án nhằm xác định sự thật khách quan; truy cứu trách nhiệm pháp lý; xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể quan hệ pháp luật. ADPL vừa là một hình thức thực hiện pháp luật, vừa là cách thức Nhà nước tổ chức cho các chủ thé thực hiện pháp luật. Theo giáo trình Ly luận Nhà nước và pháp luật của Trường Dai học Luật Hà Nội thì áp dụng pháp luật được hiểu là: Hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật dé tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đôi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thê [9, tr.
Theo cuốn tai liệu Hoc tập và nghiên cứu môn học Ly luận chung về Nhà nước và pháp luật (tập 1) của Viện Nhà nước và pháp luật thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh thì: Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật diễn ra trong hoạt động thực hiện quyền hành pháp và thực hiện quyền tư pháp của Nha nước. Đây là hoạt động thực hiện pháp luật của cơ quan nhà nước được xem như là đảm bảo đặc thù của Nhà nước sao cho các quy phạm pháp luật được thực hiện có hiệu quả trong đời sống xã hội [26, tr. Theo cuốn dé tài nghiên cứu cấp trường, trường Dai học Luật Ha Nội về Ap dụng pháp luật ở Việt Nam hiện nay của chủ nhiệm đề tài là T.S Nguyễn Thị Hồi cho rằng: Ap dụng pháp luật là hoạt động có tính tô chức, quyền lực nhà nước, do các cơ quan, tô chức hoặc cá nhân có thâm quyền theo quy định của pháp luật tiến hành nhăm cá biệt hoá các quy phạm pháp luật hiện hành vào những trường hợp cụ thé, đối với các cá nhân, tô chức cụ thê [28, tr. Như vậy, thực tế có nhiều quan điểm, cách tiếp cận khác nhau về ADPL.
Trên cơ sở tìm hiểu các quan niệm khác nhau về áp dụng pháp luật, tác giả hoàn toàn ủng hộ quan niệm của đa số các tác giả, tức là coi ADPL là một trong các hình thức thực hiện pháp luật và đó là hình thức thực hiện pháp luật có sự can thiệp của nhà nước. ADPL của TAND trong giải quyết vụ án hành chính về đất đai trước hết là một hoạt động ADPL nên nó có đầy đủ những đặc điểm chung của hoạt động ADPL nói chung, đồng thời có tính đặc thù riêng của hoạt động ADPL trong giải quyết vụ án hành chính về đất dai do TAND tiến hành. Do là những quy phạm pháp luật có những chế tài mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ sở hữu đất đai, quyền hạn và trách nhiệm của Nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý về đất đai, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất đối với đất đai thuộc lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và chỉ duy nhất Tòa án có quyền áp dụng. ADPL của TAND trong giải quyết vụ án hành chính về đất đai: Căn cứ theo Điều 103 Luật TTHC, thì cá nhân, cơ quan, tô chức có quyền khởi kiện VAHC đối với QDHC, HVHC liên quan đến quản ly đất đai trong trường hop: + Không đồng ý với QĐHC, HVHC của cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai + Đã khiếu nại với người có thẩm quyên giải quyết khiếu nại nhưng hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại mà khiếu nại không được giải quyết.
+ Đã được giải quyết khiếu nại nhưng cá nhân, cơ quan, tô chức không đồng ý với việc giải quyết khiếu nại của cơ quan có thâm quyền. Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 104 của Luật TTHC thì thời hiệu khởi kiện đối với QDHC, HVHC, là 01 năm, ké từ ngày nhận được hoặc biết được QDHC, HVHC. Thời hiệu khởi kiện QĐHC, HVHC về đất đai cũng theo quy định này, ngoài ra, thời hiệu đương sự còn quyền khởi kiện vụ án hành chính về đất đai còn theo quy định tại Điều 3 Nghị quyết 56 về hồi tố. Việc tinh thời hiệu khởi kiện bao gồm van dé sau: + Thời điểm đương sự nhận được, biết được QDHC, HVHC về đất dai va đương sự không đồng ý với QĐHC,HVHC ấy.
+ Sự kiện bat kha khang hoặc trở ngại khách quan anh hưởng tới việc khởi kiện trên (Vi dụ: sau khi nhận được QDHC về dat đai và đương sự không đồng ý với quyết định ấy, nhưng ngay sau thời điểm này, địa phương nơi đương sự cư trú xảy ra lũ lụt can trở việc đi khởi kiện thì thời gian xảy ra thiên tai này không tính vào thời hiệu khởi kiện) Hiện nay, những quy định về quản lý hành chính đất đai chiếm một vị trí quan trọng nhằm đảm bảo sự thực thi của pháp luật trong quản lý đất đai, có tính khái quát cao và quy định tương đối đầy đủ, toàn diện về đất đai trong Luật Đất đai năm 2003, các điều khoản tại Luật tố tụng hành chính và cùng các Nghị định hướng dẫn thi hành. Ké từ khi Quốc hội ban hành Luật tô tụng hành chính, án hành chính nói chung và án hành chính về đất đai nói riêng đã trở nên thuận lợi hơn rất nhiều trong việc xét xử bởi lẽ nhiều quy định đã được cụ thé hóa, quy định rõ rang và phù hợp với thời đại hơn han so với các văn bản áp dung trong quá trình tố tụng, xét sử vụ án hành chính. Những quy định của Luật Đất đai năm 2003 và Luật tố tụng hành chính năm 2011 cùng các văn bản pháp luật liên quan là căn cứ quan trọng, được Toà án các cấp áp dụng để giải quyết những vụ án khởi kiện các quyết định hành chính, hành vi hành chính về đất đai ké từ ngày Luật tố tụng hành chính có hiệu lực. Luật tố tụng hành chính ra đời không chỉ góp phần từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam, mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc cụ thể hoá các chủ trương, đường lỗi của Đảng về cải cách tư pháp đã được xác định trong các nghị quyết, văn kiện của Đảng.
Đó là: Mở rộng thâm quyền xét xử của Toà án đối với các khiếu kiện hành chính nói chung và khiếu kiện hành chính về đất đai nói riêng; đổi mới mạnh mẽ thủ tục giải quyết các khiếu kiện hành chính tại Toà án; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia tố tụng, bảo đảm sự bình đẳng giữa công dân với cơ quan công quyền trước Toà án; tạo thuận lợi cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thực hiện nhiệm vụ giải quyết các khiếu kiện hành chính nói chung và khiếu kiện hành chính về đất đai nói riêng của người dân cũng như của các cơ quan, tô chức khi khởi kiện. Ngoài ra, còn có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phan thúc day và nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính hiện nay. Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tôn tại không ít khó khăn, lung túng. Vì trong các quy định pháp luật áp dụng để giải quyết án hành chính về đất đai vẫn còn có những quy định chưa thật sự phù hợp với thực tế của đời sống xã hội, nhất là trong điều kiện nền kinh tế thị trường và hội nhập nền kinh tế thế giới.
Bằng việc quy định "TAND là co quan xét xử của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp" (khoản 1 Điều 102), Hiến pháp 2013 xác định rõ ràng, cụ thể vi trí, vai trò của TAND trong bộ máy cơ quan nhà nước. - TAND là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, thực hiện chức năng xét xử; - TAND là cơ quan có quyền ra phán quyết về các vi phạm pháp luật, các tranh chap theo quy định của pháp luật và về các van đề pháp lý liên quan đến quyên, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Xử lý các vi phạm pháp luật bằng chế tài nhà nước, giải quyết các tranh chap băng quyền lực nhà nước đều thuộc thẩm quyền của Tòa án. Vì vậy, quy định của Hiến pháp 2013 là cơ sở hiến định cho việc mở rộng thẩm quyền của Tòa án trong xét xử các loại án, thể hiện xu thế tất yếu của nhà nước pháp quyên.
Hiến pháp 2013 khang định vi trí trung tâm của Tòa án trong hệ thống tư pháp, vị trí trọng tâm của hoạt động xét xử trong các hoạt động tư pháp. Theo các quy định của pháp luật về giải quyết án hành chính thì Tòa án là cơ quan tiễn hành tố tụng chủ yếu trong việc ADPL trong giải quyết các vụ án hành chính nói chung và án hành chính về đất đai nói riêng.