Chương 1: LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN 1. Khái niệm, đặc điểm giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính 1. Khái niệm quyết định hành chính + Khái niệm quyết định Theo Từ điển Tiếng Việt (Nhà xuất bản khoa học xã hội - 1997) thì “quyết định là định một cách chắc chắn, với ý nhất định phải thực hiện”. Theo Giáo trình Luật Hành chính (Khoa Luật Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, 1994) thì khái niệm quyết định được bắt nguồn từ thuật ngữ La tinh “Actus” (nghĩa là hành động).
Theo nghĩa hiểu thông thường quyết định còn là việc lựa chọn một phương án tối ưu nhất trong nhiều phương án để giải quyết một vấn đề. + Khái niệm quyết định hành chính Theo Luật khiếu nại năm 2011 (có hiệu lực ngày 01/7/2012) quy định tại khoản 8, Điều 2: Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Quy định này được đánh giá là có sự khái quát và tiến bộ hơn so với quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo 1998 ở chỗ: không bắt buộc quyết định hành chính phải là "quyết định bằng văn bản", mà quyết định hành chính chỉ cần là "văn bản" để quyết định một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Văn bản đó có thể là quyết định, công văn, thông báo, kết luận.
Như vậy, Luật Khiếu nại, tố cáo 1998 xác định quyết định hành chính là đối tượng khiếu nại thông qua dấu hiệu về hình thức văn bản của quyết định hành chính (điều này đã tạo cơ chế cho cơ quan hành chính nhà nước né tránh việc ban hành quyết định hành chính dưới hình thức quyết định và hạn chế quyền khiếu nại, khiếu kiện của cá nhân, tổ chức liên quan); trong 7 khi đó Luật Khiếu nại năm 2011 xác định quyết định hành chính là đối tượng khiếu nại qua dấu hiệu về nội dung nên đã đảm bảo được quyền khiếu nại của cá nhân, tổ chức liên quan. Và đặc biệt hơn, Luật Khiếu nại năm 2011 còn có những quy định về việc giải quyết các khiếu nại về quyết định hành chính, hành vi hành chính trong đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước (khoản 2, Điều 3) Luật Tố tụng hành chính năm 2015 tại khoản 1, Điều 3 xác định: Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan tổ chức đó ban hành quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Đặc điểm của quyết định hành chính Quyết định hành chính là một dạng của quyết định pháp luật nên ngoài những đặc điểm quyết định hành chính còn mang đặc điểm chung của một quyết định pháp luật. Một số đặc điểm chung: - Quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà nước.
- Quyết định hành chính mang tính pháp lý Ngoài những đặc điểm chung của quyết định pháp luật, quyết định hành chính còn mang những đặc điểm riêng. - Quyết định hành chính mang tính dưới luật. - Quyết định hành chính đa dạng về chủ thể có thẩm quyền ban hành. - Quyết định hành chính có những mục đích và nội dung hết sức phong phú.
- Ngoài ra, quyết định hành chính có những tên gọi khác nhau theo quy định của pháp luật như nghị quyết, nghị định, quyết định, chỉ thị, thông tư… + Quyết định hành chính đưa ra chủ trương lớn trong lĩnh vực quản lý hành chính Quyết định nhằm đưa ra những chủ trương chính sách, những giải pháp lớn về quản lý hành chính đối với cả nước, cả một vùng hay đối với một đơn vị hành chính nhất định. Quyết định có giá trị cụ thể hóa, chi tiết hóa các quyết định lập 8 pháp. Trong thực tiễn, rõ ràng nhiều khi cũng có những quy định lập pháp chỉ điều chỉnh mức độ chung, trong khi đó hành pháp cần cụ thể linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thực tiễn cuộc sống. Bên cạnh hoạt động lập pháp bao giờ cũng tồn tại hoạt động lập quy để bảo đảm các nhu cầu ổn định, mềm dẻo, linh hoạt trong các quan hệ xã hội.
+ Quyết định hành chính điều tiết các vấn đề thực tiễn Các văn bản pháp quy đưa ra các quy phạm pháp luật còn các văn bản hành chính cá biệt thì biến quy định này thành hiện thực áp dụng trong thực tiễn và cũng tạo cơ sở cho pháp luật được thi hành trong thực tế. Các văn bản này nhằm mục đích tạo ra một hành lang pháp lý để các chủ thể pháp luật hành chính thực hiện được các quyền cũng như nghĩa vụ của mình trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Nó làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính cụ thể. + Quyết định hành chính góp phần ổn định trật tự xã hội, tạo cơ hội quản lý tốt và phát triển xã hội Quyết định hành chính mang tính bắt buộc đối với mọi cá nhân, tổ chức cho nên trong những hoàn cảnh nhất định họ phải làm theo nhằm đưa ra các chuẩn mực ứng xử và điều chỉnh các hành vi xử sự theo mong muốn thiết lập trật tự xã hội ổn định.
Mặt khác, các biện pháp chế tài của luật hành chính không chỉ mang tính chất trừng trị người vi phạm mà quan trọng hơn nó có tác dụng giáo dục, răn đe người vi phạm không lặp lại vi phạm đó đồng thời ngăn chặn những hành vi mới xảy ra. Chính nhờ đó mà trật tự an toàn xã hội được đảm bảo. Quyết định quản lý hành chính Nhà nước tạo cơ hội cho sự phát triển của xã hội theo định hướng chung của Nhà nước. + Tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định hành chính Tính hợp pháp của quyết định hành chính được thể hiện qua yêu cầu sau: Các quyết định hành chính phải phù hợp với nội dung và mục đích của luật, phù hợp với nguyên tắc cơ bản về tổ chức và hoạt động của Nhà nước, những nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, phù hợp với điều ước quốc tế mà Nhà nước đã ký kết hoặc ra nhập; được ban hành trong phạm vi thẩm quyền của chủ thể quản lý 9 hành chính Nhà nước; được xuất phát từ những lý do xác thực; Quyết định hành chính phải được ban hành đúng thể thức, kỹ thuật trình bày, trình tự thủ tục do pháp luật quy định.
Ngoài ta việc ban hành quyết định phải bảo đảm tuân thủ các yêu cầu bắt buộc và các yêu cầu bảo đảm dân chủ, khách quan, khoa học. Yêu cầu hợp lý là yêu cầu rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của quyết định hành chính. Tuy nhiên, do yêu cầu này liên quan đến kỹ thuật, nghệ thuật quản lý nên chúng ta khó có thể quy định một cách chặt chẽ, rõ ràng trong hệ thống pháp luật. Một quyết định hành chính được coi là hợp lý khi nó đảm bảo các yêu cầu: Quyết định phải đảm bảo kết hợp hài hoà lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân; quyết định phải có tính cụ thể và phù hợp với từng vấn đề với các đối tượng thực hiện, xác định các nhiệm vụ, thời gian, chủ thể, phương tiện thực hiện quyết định; quyết định phải đảm bảo tính hệ thống, toàn diện; ngôn ngữ văn phong hành chính, cách trình bày một quyết định phải rõ ràng, dễ hiểu, ngắn gọn chính xác, không đa nghĩa, phải đảm bảo kỹ thuật lập quy.
Thực tiễn giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính Khái niệm quyết định hành chính bị khiếu kiện Là việc người khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính đến Tòa án yêu cầu giải quyết hay gọi là khởi kiện vụ án hành chính, còn được gọi là khiếu kiện hành chính. Nói cách khác, khiếu kiện hành chính được dùng để chỉ việc người khiếu nại thực hiện quyền khiếu nại của mình đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính tại cơ quan Tòa án, chọn Tòa án là cơ quan giải quyết khiếu nại của mình. Luật Tố tụng hành chính số 64/2010/QH12 quy định đối tượng khởi kiện vụ án hành chính: Quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức vụ Tổng cục và tương đương trở xuống; quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh cùng với sự đổi mới của Luật Khiếu nại năm 2011, cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính bởi Tòa án đang ngày càng được coi trọng hơn. Điều này cũng phù hợp với yêu cầu của quá trình hội nhập WTO: Tòa án phải là phương thức giải quyết cuối cùng đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính và cơ quan 10 hành chính nhà nước trong quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hay quyết định giải quyết lần hai với sự thiện chí và trách nhiệm cao đã ghi chú cụ thể và hướng dẫn người khiếu nại đến khởi kiện ở Tòa án “có thẩm quyền” trong trường hợp người đó không thỏa mãn với quyết định giải quyết.
Đến Luật Tố tụng hành chính số 93/2015/QH13 đã giải thích rõ: Người khởi kiện là cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện vụ án hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh…Đồng thời, đối tượng khởi kiện vụ án hành chính là quyết định kỷ luật buộc thôi việc giữ chức vụ từ Tổng Cục trưởng và tương đương trở xuống và quyết định giải quyết khiếu nại về việc cạnh tranh vẫn giữ nguyên. Nhưng quy định bổ sung quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính của Tòa án nhân dân 1. Khái niệm giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính: Giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính của Tòa án nhân dân là việc Tòa án thực hiện các trình tự, thủ tục quy định của Luật tố tụng hành chính xem xét tính đúng, sai của quyết định hành chính bị khiếu kiện.