Nghiên Cứu Trách Nhiệm Chứng Minh Trong Giải Quyết Khiếu Nại Hành Chính Tại Tỉnh Hà Nam

Luận án tiến sĩ phân tích trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại tỉnh Hà Nam, từ thực tiễn và các giải pháp.

• Tác giả: Trương Văn Trường
• Người hướng dẫn: GS. Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Trách Nhiệm Chứng Minh Trong Giải Quyết Khiếu Nại Hành Chính Tại Hà Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu khoa học liên quan đến trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 1.1.1. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.2. Những vấn đề đặt ra cần phải tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM CHỨNG MINH TRONG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và cơ sở của trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 2.2. Đối tượng, nội dung, chủ thể có trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 2.3. Những yếu tố bảo đảm thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CHỨNG MINH TRONG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN TỈNH HÀ NAM
• 3.1. Thực trạng quy định của pháp luật về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 3.2. Tình hình khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Nam
• 3.3. Thực trạng thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Nam
• 3.4. Đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CHỨNG MINH TRONG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH
• 4.1. Quan điểm bảo đảm thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• 4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính

Trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính là một khía cạnh quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Theo quy định tại Điều 30 Hiến pháp năm 2013, mọi người có quyền khiếu nại về những hành vi trái pháp luật của cơ quan, tổ chức. Việc chứng minh sự thật của vụ việc là yếu tố quyết định đến kết quả giải quyết khiếu nại. Trách nhiệm chứng minh không chỉ thuộc về cơ quan có thẩm quyền mà còn là nghĩa vụ của người khiếu nại. Điều này tạo ra một môi trường pháp lý công bằng, nơi mà quyền lợi của công dân được bảo vệ một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của trách nhiệm chứng minh

Khái niệm trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính được hiểu là nghĩa vụ của các bên liên quan trong việc cung cấp chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình. Ý nghĩa của trách nhiệm này không chỉ nằm ở việc bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần vào việc duy trì trật tự pháp luật. Việc thực hiện trách nhiệm chứng minh đúng cách sẽ giúp cơ quan hành chính có đủ căn cứ để ra quyết định chính xác, từ đó nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại. Điều này cũng thể hiện nguyên tắc công bằng trong pháp luật hành chính, nơi mà mọi bên đều có cơ hội để bảo vệ quyền lợi của mình.

II. Thực trạng quy định pháp luật về trách nhiệm chứng minh

Pháp luật hiện hành về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại tỉnh Hà Nam còn nhiều bất cập. Các quy định chưa thực sự rõ ràng và thiếu tính hệ thống, dẫn đến việc thực hiện trách nhiệm chứng minh gặp khó khăn. Nhiều cơ quan hành chính vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của mình trong việc hỗ trợ người dân trong quá trình chứng minh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người khiếu nại mà còn làm giảm hiệu quả của hệ thống hành chính. Cần có những cải cách để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan hành chính trong việc thực hiện trách nhiệm chứng minh.

2.1. Tình hình thực hiện trách nhiệm chứng minh tại Hà Nam

Tại Hà Nam, tình hình thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Nhiều vụ việc khiếu nại chưa được giải quyết kịp thời do thiếu chứng cứ hoặc do sự không đồng bộ trong quy trình giải quyết. Các cơ quan hành chính cần cải thiện quy trình tiếp nhận và xử lý khiếu nại, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc cung cấp chứng cứ. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại mà còn góp phần xây dựng niềm tin của công dân vào hệ thống hành chính.

III. Giải pháp nâng cao trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại

Để nâng cao trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến trách nhiệm chứng minh, đảm bảo tính rõ ràng và dễ hiểu. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ công chức về quy trình giải quyết khiếu nại và trách nhiệm chứng minh. Cuối cùng, cần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi, khuyến khích người dân tham gia vào quá trình chứng minh, từ đó nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính.

3.1. Đề xuất cải cách pháp luật

Cải cách pháp luật về trách nhiệm chứng minh cần tập trung vào việc xây dựng các quy định cụ thể, rõ ràng về nghĩa vụ của các bên trong quá trình giải quyết khiếu nại. Cần có các quy định hướng dẫn chi tiết về việc thu thập và trình bày chứng cứ, từ đó giúp các bên dễ dàng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại mà còn tạo ra một môi trường pháp lý công bằng, nơi mà mọi bên đều có cơ hội để bảo vệ quyền lợi của mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính từ thực tiễn tỉnh Hà Nam" do nghiên cứu sinh Trương Văn Trường thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Thái Vĩnh Thắng, thuộc chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính (mã số: 9380102), bảo vệ năm 2021.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân được ghi nhận xuyên suốt qua các bản Hiến pháp của Việt Nam từ năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013 (Điều 30). Khiếu nại là công cụ pháp lý để bảo vệ và khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, đồng thời là phương thức để công dân kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước. Khi phát sinh khiếu nại hành chính, đồng nghĩa với việc phát sinh một tranh chấp hành chính cần được giải quyết; kết quả giải quyết phụ thuộc trực tiếp vào việc các bên chứng minh sự thật khách quan của vụ việc theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, hệ thống pháp luật khiếu nại hiện hành của Việt Nam tuy đã có các quy phạm điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại, người bị khiếu nại và người giải quyết khiếu nại, nhưng các quy định về trách nhiệm chứng minh vẫn còn tản mát, thiếu tính hệ thống và chưa đồng bộ. Về mặt lý luận, hoạt động chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính chủ yếu vận dụng lý luận từ các ngành luật tố tụng khác (hình sự, dân sự, tố tụng hành chính), chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về trách nhiệm chứng minh trong khuôn khổ thủ tục hành chính. Tại địa bàn tỉnh Hà Nam, bên cạnh những chuyển biến tích cực về tính dân chủ, công khai, thực tiễn áp dụng còn bộc lộ nhiều bất cập, tồn tại tình trạng tùy tiện trong việc thực hiện trách nhiệm chứng minh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu có hệ thống những vấn đề lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính; đánh giá đúng thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện trách nhiệm chứng minh trên địa bàn tỉnh Hà Nam; chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân; từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu tổng quan các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan; xây dựng hệ thống lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính (khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, cơ sở, nội dung, chủ thể và các yếu tố bảo đảm).
  2. Phân tích thực trạng quy định pháp luật và đánh giá thực tiễn thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại tỉnh Hà Nam từ năm 2012 đến hết năm 2021.
  3. Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp khoa học nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu thứ nhất: Trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính là gì? Pháp luật giải quyết khiếu nại hành chính quy định như thế nào về trách nhiệm chứng minh?
  • Giả thuyết nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính ở nước ta đã hoàn thiện, tạo điều kiện tối đa cho người dân thực hiện quyền khiếu nại của mình.
• Câu hỏi nghiên cứu thứ hai: Từ năm 2011 đến tháng 6 năm 2020 (và giai đoạn đến hết năm 2021), trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Nam diễn ra như thế nào? Làm thế nào để bảo đảm thực hiện tốt trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính?
  • Giả thuyết nghiên cứu: Trong giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Nam thì trách nhiệm chứng minh được thực hiện có hiệu quả nhất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính; thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại tỉnh Hà Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Hoạt động thực hiện trách nhiệm chứng minh trong các giai đoạn giải quyết khiếu nại hành chính, từ tiếp nhận, xử lý đơn đến ban hành quyết định giải quyết vụ việc.
  • Về không gian: Địa bàn tỉnh Hà Nam.
  • Về thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2012 đến hết năm 2021 (có kết hợp đối chiếu số liệu từ năm 2011).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân tích khối lượng lớn các tài liệu, công trình nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế có liên quan theo các nhóm nội dung cụ thể:

Các hướng nghiên cứu trong nước

1. Nhóm công trình về lý luận và nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo:

   • Lê Tiến Hào và Nguyễn Quốc Hiệp (2012), Khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính ở Việt Nam hiện nay, phân tích cơ sở lý luận và các yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo.
   • Nguyễn Tuấn Khanh (2011), đề tài cấp bộ về Trách nhiệm pháp lý của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng, cung cấp cơ sở xác định trách nhiệm pháp lý của chủ thể giải quyết khiếu nại.
   • Trần Hậu Kiêm (2005), Nghiệp vụ công tác thanh tra, nghiên cứu vai trò và kỹ thuật sử dụng chứng cứ trong hoạt động thanh tra và giải quyết khiếu nại.
   • Lê Vương Long (2008), Trách nhiệm pháp lý - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay, phân tích trách nhiệm chứng minh trong mối tương quan với chứng cứ và nghĩa vụ cung cấp chứng cứ.
   • Bùi Thị Ngọc Mai (2015), luận án tiến sĩ về Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước, làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu trong việc giải quyết khiếu nại.
   • Nguyễn Sỹ Giao (2011), đề tài về Vai trò của Luật sư trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, phân tích hoạt động tư vấn, đại diện và thực hiện quyền chứng minh của luật sư.
   • Đặng Xuân Thao (2002), đề tài Hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh chứng cứ trong giải quyết khiếu nại, đề xuất quy trình và mô hình giải quyết khiếu nại độc lập.
   • Nguyễn Huy Hoàng (2011), đề tài Cơ sở khoa học của việc hoàn thiện các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, đánh giá hệ thống quy định nghiệp vụ xác minh.

2. Nhóm công trình nghiên cứu về trách nhiệm hành chính, tố tụng và quyền công dân:

   • Các luận án tiến sĩ và công trình chuyên khảo của: Nguyễn Quốc Tuấn (2016) về trách nhiệm hành chính; Nguyễn Hữu Phúc (2010) về chế định trách nhiệm kỷ luật hành chính; Nguyễn Đỗ Kiên (2014) về trách nhiệm bồi thường của nhà nước; Nguyễn Mạnh Hùng (2013) về phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyền xét xử hành chính; Phạm Vũ Quyết Thắng (2006) về tiếp công dân và xử lý đơn thư; Hoàng Ngọc Dũng (2011) về giải quyết khiếu nại hành chính trong cải cách hành chính; Phạm Hồng Thái và Bùi Tiến Đạt (2018) trong giáo trình Luật Tố tụng hành chính Việt Nam (phân tích chuyên sâu về chứng cứ và chứng minh); Võ Khánh Vinh (2011) về cơ chế đảm bảo và bảo vệ quyền con người; Nguyễn Thị Thủy (2008), Ngô Mạnh Toan (2007), Thái Thị Tuyết Dung (2014) về quyền tiếp cận thông tin.

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Poonsup Piya Anant nghiên cứu về Văn phòng Thanh tra Thái Lan (Ombudsman Office) và quy trình giải quyết khiếu nại linh hoạt.
• Ji Hong Bo nghiên cứu về cải cách giải quyết tranh chấp hành chính và mô hình Ủy ban giải quyết khiếu nại hành chính thí điểm tại Trung Quốc.
• Stark nghiên cứu về thiết chế Thanh tra Kerala (Ấn Độ) và trách nhiệm giải trình của chính quyền.
• S. Chiavo-Campo và P. Sundaram nghiên cứu về quản trị hành chính công thế kỷ XXI, cơ chế tham vấn và tiếp nhận phản hồi từ công chúng.
• Các công trình lý thuyết chứng cứ kinh điển: M.S. Xtrôgôvich (1991) với Lý luận chứng cứ; R.S. Belkin (1966) với Thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ; Mike Redmayne (2004) với Chứng cứ chuyên gia và tư pháp hình sự; Montesquieu (2004) với Bàn về tinh thần pháp luật.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình đã công bố chủ yếu tiếp cận chứng cứ và trách nhiệm chứng minh dưới góc độ tố tụng tư pháp (tố tụng hình sự, dân sự, hành chính tại Tòa án) hoặc chỉ đề cập đến hoạt động xác minh chứng cứ như một khâu kỹ thuật nghiệp vụ thanh tra. Chưa có công trình nào ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu một cách trực tiếp, chỉnh thể và toàn diện về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại cơ quan hành chính nhà nước. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc xây dựng khung lý luận chuyên biệt và đánh giá thực chứng từ địa bàn tỉnh Hà Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Nền tảng lý luận: Luận án dựa trên cơ sở quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách nền hành chính nhà nước và bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
• Lý thuyết chuyên ngành: Sử dụng lý luận của Luật Hiến pháp và Luật Hành chính làm trọng tâm, kết hợp kế thừa lý thuyết chứng cứ của các khoa học luật tố tụng (hình sự, dân sự, hành chính).
• Cách tiếp cận lý thuyết cụ thể:
  • Lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền (Human Rights-Based Approach - HRBA): Đặt người khiếu nại ở vị trí chủ thể mang quyền, cơ quan nhà nước là chủ thể có nghĩa vụ giải trình và chứng minh tính hợp pháp của quyết định hành chính.
  • Tiếp cận liên ngành: Ứng dụng trường phái Xã hội học pháp luật (Sociology of Law), Kinh tế học pháp luật (Law and Economics), Luật học so sánh và Khoa học lịch sử pháp lý.
• Cơ sở nhận thức luận (Phương pháp luận Triết học Mác - Lênin):
  • Nguyên tắc về khả năng nhận thức chân lý: Khẳng định mọi vi phạm pháp luật hành chính đều để lại dấu vết khách quan và con người có khả năng nhận thức, làm sáng tỏ bản chất vụ việc thông qua hoạt động chứng minh.
  • Nguyên tắc khách quan, toàn diện: Đòi hỏi xem xét chứng cứ trung thực, không thêm bớt; bao quát mọi mặt, mọi mối liên hệ của vụ việc, thu thập cả chứng cứ khẳng định có vi phạm và chứng cứ chứng minh không có vi phạm.
  • Nguyên tắc vận động, phát triển: Nhìn nhận chứng cứ và tình tiết vụ việc trong trạng thái biến đổi liên tục; đòi hỏi hoạt động thu thập, kiểm tra phải khẩn trương, kịp thời nhằm tránh việc mất mát thông tin.
  • Nguyên tắc lịch sử cụ thể: Đặt các sự kiện, hành vi bị khiếu nại vào đúng hoàn cảnh, không gian, thời gian và bối cảnh pháp lý tại thời điểm ban hành quyết định hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử xuyên suốt toàn bộ công trình, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội cụ thể:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Thu thập, phân loại, hệ thống hóa các văn bản pháp luật, tài liệu khoa học và số liệu thực tiễn; so sánh quy định pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ và đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế.
• Phương pháp tổng kết thực tiễn: Khảo sát, tổng hợp số liệu về tình hình khiếu nại và kết quả giải quyết khiếu nại hành chính tại các cấp chính quyền trên địa bàn tỉnh Hà Nam từ năm 2012 đến năm 2021.
• Phương pháp điều tra (phỏng vấn sâu chuyên gia): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp một số chuyên gia pháp lý, thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ thanh tra và người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ xác minh khiếu nại tại tỉnh Hà Nam nhằm làm rõ các vướng mắc thực tế.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật: Hiến pháp, Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tố tụng hành chính, Luật Thanh tra, Luật Tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Hồ sơ vụ việc khiếu nại, báo cáo công tác thanh tra, báo cáo công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại hành chính của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam và Thanh tra tỉnh Hà Nam giai đoạn 2012–2021.
• Dữ liệu thu thập từ các phiếu điều tra, phỏng vấn sâu cán bộ nghiệp vụ thanh tra và lãnh đạo các cơ quan hành chính tại địa phương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 tập trung điểm cứu và đánh giá toàn diện tình hình nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài:

• Phân tích các nhóm công trình trong nước về lý luận khiếu nại, trách nhiệm pháp lý của cán bộ công chức, nghiệp vụ xác minh thanh tra, vai trò của luật sư và các công trình nghiên cứu về chứng cứ trong các lĩnh vực tố tụng tư pháp.
• Tổng thuật các nghiên cứu nước ngoài về mô hình giải quyết tranh chấp hành chính độc lập, thiết chế Thanh tra (Ombudsman) tại Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc, Anh, Hoa Kỳ, Australia, Canada, New Zealand.
• Khái quát các lý thuyết chứng cứ cổ điển và hiện đại của các luật gia Xô Viết và phương Tây.
• Xác định rõ các kết quả kế thừa và chỉ ra những vấn đề lý luận, thực tiễn cần tiếp tục làm rõ, làm tiền đề cho việc xây dựng nội dung của các chương tiếp theo.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm, cơ sở và các nội dung lý luận nền tảng:

• Khái niệm:
  • Chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính: Là quá trình các chủ thể, trên cơ sở quy định của pháp luật, tiến hành phát hiện, thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ làm căn cứ xác định sự thật khách quan của vụ việc cần giải quyết.
  • Trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính: Là bổn phận của người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại và người có quyền, nghĩa vụ liên quan phải làm rõ các tình tiết, sự kiện để xác định sự thật khách quan của vụ việc.
• Đặc điểm của trách nhiệm chứng minh: Do pháp luật khiếu nại quy định; là hoạt động nhận thức logic gồm 3 giai đoạn chặt chẽ; vừa bảo vệ lợi ích tư (quyền lợi của người khiếu nại) vừa bảo vệ lợi ích công (trật tự quản lý hành chính nhà nước).
• Ba giai đoạn của quá trình chứng minh:
  1. Giai đoạn 1 - Định hướng tổng thể: Xác định đối tượng, nội dung và phạm vi chứng minh dựa trên tính chất vụ việc.
  2. Giai đoạn 2 - Phát hiện, thu thập, kiểm tra chứng cứ: Tiến hành các biện pháp nghiệp vụ hợp pháp để thu thập tài liệu, thẩm tra tính xác thực, tính hợp pháp và các thuộc tính của chứng cứ.
  3. Giai đoạn 3 - Đánh giá và sử dụng chứng cứ: Xâu chuỗi kết quả, xác định giá trị chứng minh của từng tài liệu; người giải quyết khiếu nại đưa ra phán quyết cuối cùng dựa trên hệ thống chứng cứ đã được thẩm định.
• Ý nghĩa: Bảo đảm dân chủ trong quản lý hành chính; bảo đảm nguyên tắc suy đoán không có vi phạm hành chính; là căn cứ quan trọng nhất để đánh giá tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định, hành vi hành chính bị khiếu nại.
• Cơ sở của trách nhiệm chứng minh: Phân tích sâu 3 nhóm cơ sở gồm: Cơ sở khoa học (sự phản ánh thông tin vật chất và tinh thần; quy luật hình thành, lặp lại, tồn tại và biến mất của dấu vết vi phạm); Cơ sở phương pháp luận (các nguyên tắc nhận thức luận duy vật biện chứng); Cơ sở pháp lý (hệ thống quy phạm pháp luật khiếu nại).
• Đối tượng chứng minh (3 nhóm):
  1. Nhóm chứng minh tư cách khiếu nại (năng lực chủ thể, sự tác động trực tiếp của quyết định/hành vi hành chính).
  2. Nhóm chứng minh tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại (thẩm quyền, trình tự thủ tục, căn cứ pháp lý nội dung).
  3. Nhóm chứng minh tính hợp lý, đúng đắn thực tế của quyết định, hành vi hành chính.
• Chủ thể có trách nhiệm chứng minh: Người khiếu nại, người bị khiếu nại, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, cơ quan thanh tra/tổ xác minh được giao nhiệm vụ, người có quyền và nghĩa vụ liên quan, người đại diện/luật sư.
• Yếu tố bảo đảm: Hệ thống pháp luật hoàn chỉnh; trình độ chuyên môn, đạo đức công vụ của cán bộ giải quyết; điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật và sự tham gia phối hợp của các cơ quan, tổ chức liên quan.

Chương 3: Thực trạng quy định của pháp luật và thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính từ thực tiễn tỉnh Hà Nam

Chương 3 đánh giá thực trạng quy phạm và thực tiễn thi hành:

• Thực trạng quy định pháp luật: Phân tích các điều khoản của Luật Khiếu nại năm 2011 và các văn bản quy phạm liên quan. Chỉ ra các bất cập: Luật chưa có chương hoặc mục riêng quy định chuyên biệt về chứng cứ và trách nhiệm chứng minh; quy định về quyền tiếp cận chứng cứ, sao chụp tài liệu của người khiếu nại còn hạn chế; trình tự đối thoại và tranh luận chứng cứ chưa được quy định mang tính bắt buộc chặt chẽ.
• Tình hình khiếu nại và giải quyết khiếu nại tại Hà Nam: Khảo sát thực tế giai đoạn 2012–2021; phân loại các vụ việc khiếu nại phát sinh chủ yếu trong lĩnh vực quản lý đất đai (thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất - GCNQSD), quản lý trật tự xây dựng và thực hiện chính sách xã hội.
• Thực trạng thực hiện trách nhiệm chứng minh tại Hà Nam:
  • Hoạt động cung cấp chứng cứ của người khiếu nại và người bị khiếu nại.
  • Hoạt động thu thập, kiểm tra, xác minh chứng cứ của tổ xác minh và cơ quan Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện.
  • Hoạt động đối thoại, công khai chứng cứ và đánh giá chứng cứ trước khi ban hành quyết định giải quyết khiếu nại.
• Đánh giá chung:
  • Ưu điểm: Công tác tiếp dân, thụ lý và xác minh đã dần đi vào nền nếp; bước đầu bảo đảm tính công khai, dân chủ; chất lượng giải quyết các vụ việc khiếu nại lần đầu và lần hai có chuyển biến tích cực.
  • Tồn tại, hạn chế: Hoạt động thu thập chứng cứ đôi khi còn thiếu toàn diện; biên bản xác minh một số vụ việc chưa đầy đủ tính pháp lý; còn tình trạng ỷ lại vào báo cáo của cấp dưới; việc giải trình và chứng minh tính hợp pháp của người bị khiếu nại chưa kịp thời; hoạt động đối thoại còn mang tính hình thức.
  • Nguyên nhân: Quy định pháp luật còn thiếu vắng chế tài đối với việc không cung cấp tài liệu; cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại tại một số địa phương còn thiếu kỹ năng nghiệp vụ chứng minh; ý thức chấp hành pháp luật và khả năng cung cấp tài liệu của người dân còn hạn chế.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính

Chương 4 đề xuất định hướng và các giải pháp đồng bộ:

• Quan điểm chỉ đạo:
  • Phù hợp với chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chiến lược cải cách hành chính, cải cách tư pháp.
  • Bảo đảm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, đồng thời giữ vững kỷ cương, trật tự quản lý hành chính nhà nước.
  • Bảo đảm tính công khai, minh bạch, khách quan, dân chủ và bình đẳng trong quá trình chứng minh.
  • Kết hợp hài hòa giữa việc nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước với việc tạo điều kiện cho người khiếu nại thực hiện quyền chứng minh.
• Hệ thống giải pháp cụ thể:
  1. Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại: Bổ sung các quy phạm cụ thể về chứng cứ, các loại nguồn chứng cứ, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, thời hạn giao nộp chứng cứ; luật hóa quyền tiếp cận, sao chụp hồ sơ, tài liệu liên quan đến vụ việc khiếu nại của người khiếu nại và luật sư; hoàn thiện thủ tục đối thoại bắt buộc với cơ chế tranh luận chứng cứ công khai.
  2. Nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác giải quyết khiếu nại: Chuẩn hóa kỹ năng thu thập, thẩm tra, kiểm tra và đánh giá chứng cứ cho đội ngũ thanh tra viên, công chức tiếp dân và người có thẩm quyền giải quyết; đề cao đạo đức công vụ và trách nhiệm giải trình.
  3. Tăng cường sự tham gia của luật sư, trợ giúp viên pháp lý và các tổ chức chính trị - xã hội: Tạo điều kiện pháp lý thuận lợi để luật sư tham gia ngay từ giai đoạn đầu của quá trình khiếu nại nhằm hỗ trợ người dân thực hiện trách nhiệm chứng minh.
  4. Đổi mới cơ sở vật chất, kỹ thuật và ứng dụng công nghệ thông tin: Hiện đại hóa công tác lưu trữ hồ sơ địa chính, hồ sơ quản lý hành chính; ứng dụng cơ sở dữ liệu số để hỗ trợ việc tra cứu, kiểm tra, đối soát chứng cứ nhanh chóng, chính xác.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học tại Việt Nam nghiên cứu trực tiếp, có hệ thống và toàn diện về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính.
• Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống khái niệm khoa học: chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính, trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính, đối tượng chứng minh, chủ thể chứng minh và phân tích cấu trúc 3 giai đoạn của quá trình chứng minh.
• Luận giải sâu sắc các cơ sở khoa học, cơ sở phương pháp luận nhận thức duy vật biện chứng và cơ sở pháp lý của trách nhiệm chứng minh, khẳng định chứng minh trong thủ tục hành chính không chỉ bảo vệ lợi ích tư mà còn bảo đảm trật tự quản lý công.
• Bổ sung lý luận về phân định trách nhiệm chứng minh giữa các bên: người khiếu nại có nghĩa vụ cung cấp tài liệu ban đầu chứng minh quyền lợi bị xâm hại; người bị khiếu nại có trách nhiệm chứng minh tính hợp pháp của quyết định/hành vi hành chính; người giải quyết khiếu nại có trách nhiệm xác minh, thu thập toàn diện và đánh giá chứng cứ khách quan.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm chứng minh tại tỉnh Hà Nam trong vòng 10 năm (2012–2021), chỉ ra những kết quả đạt được, những vi phạm, thiếu sót cụ thể trong hoạt động thu thập, kiểm tra và sử dụng chứng cứ.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn và cơ sở khoa học phục vụ cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại năm 2011 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Đề xuất hệ thống giải pháp khả thi, từ việc sửa đổi luật định đến nâng cao kỹ năng nghiệp vụ xác minh cho cán bộ thanh tra và người đứng đầu cơ quan hành chính tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi địa bàn khảo sát: Luận án tập trung khảo sát dữ liệu thực chứng tại tỉnh Hà Nam; chưa mở rộng khảo sát so sánh thực tiễn tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương khác có điều kiện kinh tế - xã hội và quy mô khiếu nại hành chính phức tạp hơn.
• Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thực tế được tổng kết trong phạm vi từ năm 2012 đến hết năm 2021; chưa cập nhật được các chuyển biến pháp lý và thực tiễn phát sinh sau năm 2021.
• Mô hình giải quyết tranh chấp: Luận án tập trung nghiên cứu trách nhiệm chứng minh trong khuôn khổ cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính nội bộ tại cơ quan hành chính nhà nước, chưa đi sâu so sánh đối chứng toàn diện với mô hình giải quyết tranh chấp hành chính thông qua cơ quan tài phán độc lập (Tòa án hành chính).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực tiễn trên quy mô vùng hoặc toàn quốc để đánh giá tính tương thích của hệ thống giải pháp đối với các đô thị đặc biệt và các địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh.
• Nghiên cứu chuyên sâu về chứng cứ điện tử, dữ liệu số và việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thu thập, kiểm tra, xác thực chứng cứ giải quyết khiếu nại hành chính.
• Nghiên cứu xây dựng mô hình Luật Chứng cứ áp dụng chung cho các hoạt động tố tụng và thủ tục tài phán hành chính tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Luật: Đặc biệt là chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Tố tụng hành chính và Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật; có thể sử dụng các nội dung tại Chương 2 để giảng dạy và nghiên cứu chuyên đề về chứng cứ và chứng minh trong thủ tục hành chính.
• Cán bộ lãnh đạo, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại: Cán bộ Ủy ban nhân dân các cấp (Chủ tịch UBND tỉnh, huyện, xã), thủ trưởng các sở, ban, ngành có thể tham khảo Chương 3 và Chương 4 để nâng cao chất lượng chỉ đạo, thẩm định và ban hành quyết định giải quyết khiếu nại.
• Cán bộ thanh tra và công chức làm công tác tiếp dân, xử lý đơn thư: Cán bộ Thanh tra các cấp có thể tham khảo quy trình 3 giai đoạn chứng minh, kỹ năng thu thập, kiểm tra, lập biên bản xác minh chứng cứ để áp dụng vào hoạt động thực tế.
• Luật sư, trợ giúp viên pháp lý và công dân: Cung cấp hiểu biết pháp lý vững chắc về quyền, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và các biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi tham gia vào quá trình giải quyết khiếu nại hành chính.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan nghiên cứu chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học phục vụ cho công tác tổng kết, sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính được định nghĩa như thế nào trong luận án?

Theo luận án, trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính được hiểu là bổn phận của người khiếu nại, người bị khiếu nại, người giải quyết khiếu nại và người có quyền, nghĩa vụ liên quan phải làm rõ các tình tiết, sự kiện để xác định sự thật khách quan của vụ việc cần giải quyết. Quá trình này bao gồm việc phát hiện, thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ làm căn cứ ban hành quyết định giải quyết.

2. Quá trình chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính gồm những giai đoạn nào?

Quá trình chứng minh là một chuỗi thao tác logic gồm 3 giai đoạn:

1. Định hướng tổng thể quá trình chứng minh: Căn cứ vào đối tượng khiếu nại để xác định phạm vi, nội dung và các chứng cứ cần thu thập.
2. Phát hiện, thu thập và kiểm tra chứng cứ: Thực hiện các biện pháp hợp pháp để thu thập tài liệu, kiểm tra tính khách quan, tính hợp pháp và tính liên quan của chứng cứ.
3. Đánh giá và sử dụng chứng cứ: Xâu chuỗi, phân tích giá trị chứng minh của từng tài liệu; người giải quyết khiếu nại đưa ra kết luận và sử dụng chứng cứ đã thẩm định để ban hành quyết định giải quyết.

3. Đối tượng chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính được phân thành các nhóm nào?

Luận án phân loại đối tượng chứng minh thành 3 nhóm:

• Nhóm 1: Các tình tiết, sự kiện có giá trị làm rõ tư cách khiếu nại (năng lực hành vi, quyền và lợi ích bị tác động trực tiếp).
• Nhóm 2: Các tình tiết, sự kiện làm rõ tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khiếu nại (thẩm quyền, trình tự, căn cứ pháp lý).
• Nhóm 3: Các tình tiết, sự kiện làm rõ tính đúng đắn, hợp lý của quyết định hoặc hành vi hành chính trong thực tiễn địa phương.

4. Tại sao trách nhiệm chứng minh không chỉ thuộc về một bên mà thuộc về nhiều chủ thể?

Trong giải quyết khiếu nại hành chính, quan hệ pháp luật phát sinh từ tranh chấp hành chính giữa một bên là công dân/tổ chức và một bên là cơ quan công quyền:

• Người khiếu nại có trách nhiệm cung cấp tài liệu ban đầu chứng minh quyền lợi của mình bị xâm phạm.
• Người bị khiếu nại (cơ quan/người có thẩm quyền) có trách nhiệm giải trình và cung cấp chứng cứ chứng minh quyết định, hành vi của mình là đúng pháp luật.
• Người giải quyết khiếu nại (hoặc cơ quan thanh tra được giao xác minh) có trách nhiệm thu thập toàn diện, xác minh khách quan và đánh giá chứng cứ để tìm ra sự thật. Do đó, đây là trách nhiệm pháp lý phối hợp của tất cả các chủ thể tham gia.

5. Luận án đã áp dụng những lý thuyết và phương pháp tiếp cận liên ngành nào?

Bên cạnh nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, luận án áp dụng Lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền (HRBA), Lý luận Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, kế thừa Lý luận chứng cứ tố tụng. Luận án sử dụng các phương pháp tiếp cận liên ngành gồm: Xã hội học pháp luật (Sociology of Law), Kinh tế học pháp luật (Law and Economics), Luật học so sánh và Lịch sử pháp lý.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Trương Văn Trường đã nghiên cứu toàn diện, có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính tại Việt Nam. Công trình đã làm sáng tỏ bản chất nhận thức luận, cấu trúc 3 giai đoạn chứng minh và phân định trách nhiệm của từng chủ thể trong quan hệ khiếu nại hành chính. Trên cơ sở phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành tại tỉnh Hà Nam giai đoạn 2012–2021, luận án đã chỉ ra các hạn chế, bất cập và đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp khoa học nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại hành chính trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu khoa học liên quan đến trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính 1. Tình hình nghiên cứu khoa học ở trong nước a) Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính - Lê Tiến Hào và Nguyễn Quốc Hiệp (2012), Khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính ở Việt Nam hiện nay, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội [41]. Cuốn sách được kết cấu thành 02 phần, phần thứ nhất là những vấn đề về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính, phần thứ hai là những vấn đề về tố cáo và giải quyết tố cáo hành chính.

Với 242 trang, cuốn sách đã luận giải được những vấn đề cơ ản của khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo hiện nay ở nước ta. Không chỉ vậy, cuốn sách còn cung cấp cho người đọc những yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo. - Nguyễn Tuấn Khanh (2011), Trách nhiệm pháp lý của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng, đề tài khoa học cấp bộ của Viện Khoa học Thanh tra [56]. Với kết cấu 03 chương, công trình đã đưa ra được cơ sở lý luận về trách nhiệm pháp lý và các yếu tố ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm pháp lý; đánh giá thực trạng pháp luật, thực trạng thực hiện pháp luật và thực trạng thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND các cấp trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng.

ua đó đưa ra những định hướng và các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả xác định trách nhiệm pháp lý của Chủ tịch UBND các cấp trong công tác này. Kết quả nghiên cứu của công trình là tài liệu quý có giá trị tham khảo để tác giả luận giải những vấn đề về trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC. 9 luan an - Trần Hậu Kiêm (2005), Nghiệp vụ công tác thanh tra, NXB Thống kê [54]. Cuốn sách bao gồm hệ thống các bài giảng về nghiệp vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo được bố trí thành 03 phần.

Cuốn sách là công trình chuyên khảo về nghiệp vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo hành ch nh, đề cập đến những vấn đề không thể thiếu trong quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo hành ch nh, đặc biệt là vấn đề chứng cứ quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Song, công trình mới chỉ nghiên cứu vai trò và sử dụng chứng cứ như thế nào, chưa luận giải được hết những nội dung cụ thể về trách nhiệm chứng minh GQKNHC. - Lê Vương Long (2008), Trách nhiệm pháp lý - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay, NXB Công an nhân dân [59]. Công trình đã đề cập đến trách nhiệm pháp lý nói chung như trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm vật chất của cán bộ công chức, trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực lao động; chế độ trách nhiệm pháp lý trong quản lý đất đai, trách nhiệm pháp lý quốc tế trong quan hệ quốc tế.

Cuốn sách giúp cho tác giả có nhận thức chung những vấn đề có liên quan đến trách nhiệm, trách nhiệm pháp lý nói chung, trong đó có liên quan trực tiếp đến trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC. Công trình đã luận giải được một số vấn đề chung về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết vụ việc hiếu nại hành ch nh trên cơ sở đặt trong mối tương quan giữa trách nhiệm chứng minh với chứng cứ; trách nhiệm chứng minh với chứng minh, trách nhiệm chứng minh với trách nhiệm cung cấp chứng cứ…, đánh giá thực trạng quy định của pháp luật hiện hành của nước ta về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết hiếu nại và đưa ra một số giải pháp nâng cao trách nhiệm chứng minh trong giải quyết vụ việc hiếu nại hành ch nh. Tuy nhiên, công trình chưa luận giải sâu sắc có t nh chất lý luận về trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC, nhất là vấn đề cơ sở của trách nhiệm chứng minh, các yếu tố ảo đảm thực hiện cũng như ý nghĩa của trách nhiệm chứng minh trong 10 luan an GQKNHC. Song, đã có một số nội dung mà luận án có thể ế thừa, tham hảo trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án của mình.

- Bùi Thị Ngọc Mai (2015), Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước, Luận án Tiến sĩ năm 2015, Học viện Hành chính Quốc gia [71]. Với việc tiếp thu những thành tựu của những công trình nghiên cứu trước đó, luận án đã nghiên cứu, phát triển hơn những nội dung về khái niệm người đứng đầu, người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước; trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước; nội dung, phạm vi, loại hình trách nhiệm và các yếu tố ảnh hưởng đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước. Kết quả nghiên cứu của công trình có giá trị cho nghiên cứu sinh tham khảo khi luận giải về trách nhiệm chứng minh trong G KNHC đối với người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. - Nguyễn Sỹ Giao (2011), Vai trò của Luật sư trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2011, Viện Khoa học Thanh tra [33].

Công trình đã nêu được vai trò của Luật sư trong đời sống xã hội ở các khía cạnh hác nhau như: ảo vệ quyền của bị can, bị cáo và các đương sự trước Tòa; thực hiện các hoạt động tư vấn pháp luật góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức; tham gia tuyên truyền, phổ biến và hoàn thiện pháp luật. Trong GQKNHC, Luật sư tham gia vào quá trình này góp phần bảo đảm dân chủ, công bằng xã hội và pháp chế với việc tư vấn cho công dân, tổ chức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hi được ủy quyền. Mặc dù việc luận giải những vấn đề của công trình chủ yếu dựa vào văn bản pháp luật hiện nay đã hông còn hiệu lực thi hành những kết quả nghiên cứu vai trò Luật sư với tư cách là người thực hiện quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại đã cung cấp cho tác giả những kiến thức nhất định để tác giả luận giải trách nhiệm chứng minh của một trong những chủ thể có trách nhiệm chứng minh GQKNHC mà luận án nghiên cứu. - Đặng Xuân Thao (2002), Hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh chứng cứ trong giải quyết khiếu nại, đề tài khoa học, Viện Khoa học Thanh tra [136].

Đề tài nghiên cứu một số nội dung lý luận về chứng cứ và chứng cứ trong giải quyết 11 luan an khiếu nại, thực tiễn hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, biện pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong giải quyết khiếu nại hành chính và kiến nghị việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan; quan tâm củng cố xây dựng các tổ chức thanh tra nhà nước, nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ trong việc thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong GQKNHC. Kết quả nghiên cứu của công trình đã trực tiếp cung cấp cho nghiên cứu sinh một góc nhìn trực tiếp có liên quan đến hoạt động thực hiện trách nhiệm chứng minh trong G KNHC. Để từ đó nghiên cứu sinh có cơ sở đánh giá những vấn đề có thể kế thừa trong luận án của mình. Với quan điểm xây dựng mô hình và quy trình giải quyết khiếu nại độc lập, tác giả đã đưa ra mô hình giải quyết khiếu nại do một cơ quan thực hiện nhằm tránh tình trạng vừa “đá bóng” vừa “thổi còi” và phải đáp ứng và giải quyết tốt vấn đề đảm bảo quyền khiếu nại của công dân; đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm của cơ quan hành chính trong giải quyết khiếu nại của công dân; đảm bảo tính cụ thể, phù hợp, thống nhất và thuận tiện cho người khiếu nại, người giải quyết khiếu nại; đảm bảo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân; yêu cầu cải cách nền hành ch nh nhà nước và quy trình giải quyết khiếu nại phải đảm bảo t nh độc lập khách quan.

- Nguyễn Huy Hoàng (2011), Cơ sở khoa học của việc hoàn thiện các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2011, Viện Khoa học Thanh tra [42]. Công trình đã làm rõ được một số vấn đề chung về khái niệm, vị tr , vai trò, đặc điểm, tính chất của hệ thống quy định nghiệp vụ khiếu nại, tố cáo trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đánh giá thực trạng việc ban hành và tổ chức thực hiện các quy định về nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, chỉ ra được những mặt đạt được, những tồn tại, hạn chế trong hệ 12 luan an thống các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, cũng như những nguyên nhân của thực trạng đó, đồng thời đề xuất mốt số giải pháp hoàn thiện hệ thống các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo. Kết quả nghiên cứu của công trình giúp nghiên cứu sinh tham khảo trong việc nghiên cứu cơ sở của trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC.

b) Nhóm các công trình khác có liên quan - Nguyễn Quốc Tuấn (2016), Trách nhiệm hành chính đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội, Luận án Tiến sĩ năm 2016, Học viện Khoa học Xã hội [131]. Luận án đã phân t ch, làm rõ hơn một số vấn đề có tính chất lý luận về trách nhiệm hành ch nh như hái niệm, bản chất, vai trò, đặc điểm của trách nhiệm hành chính; vai trò của các mối quan hệ của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế; các bộ phận cấu thành, nguyên tắc của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế; các yếu tố bảo đảm hiệu quả của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế.