Luận văn ThS Luật học: Pháp luật BHYT & thực tiễn triển khai tại Hòa Bình

Nghiên cứu chuyên sâu pháp luật về bảo hiểm y tế và đánh giá thực tiễn triển khai tại tỉnh Hòa Bình. Luận văn phân tích các quy định, chính sách và hiệu quả

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật về bảo hiểm y tế và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật BHYT và thực tiễn thực hiện tại Hòa Bình

Bảo hiểm y tế là chính sách an sinh xã hội quan trọng, nhằm chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Pháp luật BHYT Việt Nam đã trải qua quá trình phát triển đáng kể. Luật BHYT năm 2008 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa chủ trương BHYT toàn dân. Luật sửa đổi, bổ sung năm 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015 mang tính đột phá, tạo cơ sở pháp lý để BHYT khẳng định vị trí trụ cột của chính sách an sinh xã hội. Luật quy định năm nhóm đối tượng tham gia chính. Nghị định số 146/2018/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết biện pháp thi hành. Tại tỉnh Hòa Bình, công tác triển khai pháp luật BHYT đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức cần giải quyết. Việc nghiên cứu tổng thể pháp luật và thực tiễn giúp đánh giá hiệu quả chính sách, đề xuất giải pháp phù hợp với đặc thù địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm y tế

Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm bắt buộc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Người tham gia đóng góp vào quỹ BHYT để được chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám chữa bệnh khi ốm đau, bệnh tật. Vai trò của BHYT thể hiện ở việc giảm gánh nặng tài chính cho cá nhân và gia đình khi gặp rủi ro sức khỏe. BHYT góp phần thực hiện công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế. Đây là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chính sách an sinh xã hội, hướng đến mục tiêu mọi người dân đều được bảo vệ sức khỏe.

1.2. Hệ thống pháp luật điều chỉnh BHYT tại Việt Nam

Pháp luật BHYT Việt Nam bao gồm nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Luật BHYT năm 2008 là đạo luật gốc, được sửa đổi bổ sung năm 2014. Nghị định số 146/2018/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn biện pháp thi hành. Thông tư của Bộ Y tế, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội hướng dẫn chuyên ngành. Luật sửa đổi năm 2014 quy định năm nhóm đối tượng tham gia: nhóm do NLĐ và NSDLĐ đóng, nhóm do tổ chức BHXH đóng, nhóm do NSNN đóng, nhóm được NSNN hỗ trợ mức đóng và nhóm hộ gia đình. Hệ thống pháp luật này tạo hành lang pháp lý toàn diện cho hoạt động BHYT.

II. Phân tích thực trạng pháp luật BHYT và kết quả triển khai tại Hòa Bình

Thực trạng pháp luật BHYT hiện hành cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tạo khung pháp lý cho người dân tham gia và thụ hưởng quyền lợi. Tuy nhiên, một số quy định còn bất cập, gây khó khăn trong triển khai áp dụng. Tại tỉnh Hòa Bình, tổ chức BHXH tỉnh được thành lập theo Quyết định số 01 QĐ/TC-CB ngày 15/6/1995. Hiện nay, BHXH tỉnh có 11 phòng chức năng và 11 BHXH huyện, thành phố. Dữ liệu từ năm 2014 đến 2018 cho thấy số người tham gia BHYT tăng dần qua các năm. Số lượt khám chữa bệnh BHYT cũng tăng theo. Tuy nhiên, tình hình thu chi quỹ khám chữa bệnh BHYT có thời điểm mất cân đối. Nợ BHYT của các đơn vị sử dụng lao động vẫn là vấn đề nan giải. Kết quả triển khai phản ánh cả thành tựu và hạn chế cần được đánh giá khách quan.

2.1. Kết quả đạt được trong triển khai BHYT tại Hòa Bình

Tỉnh Hòa Bình đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong triển khai pháp luật BHYT. Tỷ lệ người tham gia BHYT tăng liên tục qua các năm từ 2014 đến 2018. Số lượt khám chữa bệnh BHYT tại các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh cũng tăng trưởng. Hệ thống tổ chức BHXH tỉnh hoạt động hiệu quả với mạng lưới phủ khắp các huyện, thành phố. Công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHYT được đẩy mạnh. Các chính sách hỗ trợ nhóm đối tượng đặc biệt được triển khai kịp thời. Người dân dần nhận thức rõ hơn về quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia BHYT.

2.2. Hạn chế và thách thức trong thực tiễn thực hiện

Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn triển khai BHYT tại Hòa Bình còn nhiều hạn chế. Nợ BHYT của các doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động vẫn ở mức đáng lo ngại, ảnh hưởng quyền lợi người lao động. Nhận thức pháp luật BHYT trong một bộ phận người dân, đặc biệt vùng đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Năng lực cán bộ chuyên trách BHYT ở một số xã chưa đáp ứng yêu cầu. Hệ thống y tế cơ sở ở các huyện miền núi thiếu thốn trang thiết bị. Quỹ khám chữa bệnh BHYT có giai đoạn mất cân đối thu chi. Một số quy định pháp luật còn chồng chéo, gây khó khăn trong quá trình triển khai thực tế.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện BHYT tại Hòa Bình

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHYT tại tỉnh Hòa Bình, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần sửa đổi, bổ sung một số quy định pháp luật BHYT cho phù hợp với thực tiễn. Hoàn thiện cơ chế xử phạt vi phạm, tăng cường hiệu lực thi hành pháp luật. Xây dựng chính sách ưu đãi phù hợp với đặc thù tỉnh miền núi. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, cấp phát thẻ BHYT. Nâng cao năng lực cán bộ BHXH các cấp thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn. Tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền lợi và trách nhiệm tham gia BHYT. Hoàn thiện cơ chế thanh toán khám chữa bệnh BHYT, đảm bảo quyền lợi chính đáng của người tham gia. Giải pháp cần được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm và phù hợp nguồn lực địa phương.

3.1. Kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHYT

Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật BHYT cần được xem xét. Sửa đổi quy định về mức đóng, mức hưởng cho phù hợp thực tế. Hoàn thiện cơ chế xử phạt vi phạm pháp luật BHYT, tăng tính răn đe. Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký, cấp phát thẻ BHYT. Xây dựng chính sách ưu đãi đặc thù cho vùng miền núi, vùng khó khăn. Sửa đổi quy định về thanh toán khám chữa bệnh BHYT theo hướng linh hoạt hơn. Ban hành quy định cụ thể về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong triển khai BHYT. Cần đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống văn bản pháp luật về BHYT.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi tại Hòa Bình

Tỉnh Hòa Bình cần triển khai nhiều giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHYT. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật BHYT đến mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật BHYT của các đơn vị sử dụng lao động. Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ quản lý BHYT. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác BHYT. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong triển khai chính sách. Phát triển mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh để thu hút người tham gia BHYT.

IV. Kết luận và ứng dụng pháp luật BHYT trong phát triển an sinh xã hội

Nghiên cứu pháp luật BHYT và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình cho thấy hệ thống pháp luật đã tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động BHYT. Luật BHYT năm 2008 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2014 đã mở rộng đối tượng, tăng cường quyền lợi người tham gia. Tại Hòa Bình, công tác triển khai đạt được nhiều tiến bộ đáng ghi nhận. Tuy nhiên, thách thức về nợ đọng, nhận thức cộng đồng và cơ sở hạ tầng y tế vẫn cần giải quyết. Giải pháp đề xuất hướng đến hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi. Ứng dụng pháp luật BHYT trong phát triển an sinh xã hội đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng. Điều này góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân giàu, nước mạnh.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Về lý luận, nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở pháp lý về BHYT, làm rõ các khái niệm, nguyên tắc điều chỉnh. Về thực tiễn, đánh giá khách quan kết quả triển khai pháp luật BHYT tại tỉnh Hòa Bình. Nghiên cứu chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong thực tiễn thực hiện. Từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho cơ quan quản lý nhà nước về BHYT. Đồng thời, góp phần vào kho tàng tri thức về pháp luật an sinh xã hội tại Việt Nam.

4.2. Định hướng phát triển BHYT toàn dân tại Hòa Bình

Định hướng phát triển BHYT toàn dân tại Hòa Bình cần tập trung vào nhiều giải pháp chiến lược. Tăng cường đầu tư hạ tầng y tế, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống BHYT. Xây dựng cơ chế khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia BHYT. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo hiểm y tế. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành y tế và bảo hiểm. Hòa Bình cần tận dụng lợi thế địa phương, khắc phục khó khăn về địa hình để mở rộng覆盖面 BHYT. Mục tiêu hướng đến là mọi người dân đều được bảo vệ sức khỏe thông qua hệ thống BHYT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM Y TẾ VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT 1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm y tế 1. Khái niệm bảo hiểm y tế Bảo hiểm nói chung và BHYT nói riêng đã hình thành từ rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu sâu sắc dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau. BHYT đầu tiên được ra đời ở Đức từ giữa thế kỷ thứ XIX.

Mô hình này ban đầu chỉ được áp dụng cho người lao động trong các trường hợp ốm đau do rủi ro, bệnh tật nhưng về sau phạm vi đối tượng đã được mở rộng ra cho mọi thành viên trong xã hội. Trên thế giới một số quốc gia sau đó cũng đã áp dụng mô hình này như: Đan Mạch (1892), Anh (1911), Pháp (1920),. Theo tổng kết của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cho đến nay hầu hết tất cả các quốc gia như Châu Á, Châu Âu, Châu Mỹ và Châu Úc đều thực hiện BHYT và rất nhiều quốc gia đạt được mức độ bao phủ BHYT cho toàn dân. Riêng với các quốc gia Châu Phi thì vẫn còn đang trong quá trình thực hiện BHYT.

Lịch sử hình thành và phát triển của BHYT trên toàn thể giới cho thấy: BHYT có thể là một chương trình chăm sóc sức khỏe không vì mục tiêu lợi nhuận do Nhà nước đứng ra định hướng, quản lý hay thậm chí là trực tiếp tổ chức thực hiện (BHYT xã hội. Tuy nhiên cũng có nhiều quan điểm cho rằng BHYT là một loại sản phẩm của các doanh nghiệp bảo hiểm đưa ra thị trường nhằm kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận (BHYT thương mại). Do sự giới hạn về đối tượng và phạm vi nghiên cứu, luận văn chỉ tập trung bàn luận về BHYT dưới góc độ là BHYT xã hội. Bảo hiểm y tế được tổ chức thực hiện dưới nhiều mô hình khác nhau được tìm thấy tại các quốc gia trên thế giới, nổi bật hơn cả có thể kể đến: mô hình trả tiền tủi, mô hình Otto Von Bismarck, mô hình William Henrv Beridge và mô hình BHYT quốc gia.

Mỗi mô hình BHYT đều có những nét đặc trưng riêng với những hạn chế và thế mạnh riêng. Tuy nhiên, dù được tổ chức thực hiện dưới mô hình 9 nào thì BHYT cũng cần được nhìn nhận trên các phương diện: kinh tế, xã hội và pháp lý. Dưới góc độ kinh tế, BHYT là tổng hợp các mối quan hệ kinh tế gắn liền với việc huy động các nguồn lực từ sự đóng góp của những người tham gia bảo hiểm để hình thành nên một quỹ có chức năng chi trả toàn bộ hoặc một phần cho các khoản chi phí khám chữa bệnh (KCB) cho người tham gia bảo hiểm khi gặp phải những rủi ro về sức khỏe, có thể là chi phí cho trang thiết bị y tế, chi phí liên quan đến các vấn đề kỹ thuật nghiệp vụ của y bác sĩ, chi phí thuốc men sử dụng trong quá trình KCB. Chính vì vậy mà thực hiện BHYT có hiệu quả là giải một bài toán về kinh tế y tế.

Dưới góc độ xã hội, BHYT là một hình thức tương trợ cộng đồng có ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhằm bảo vệ sức khỏe cho các thành viên trong xã hội và được xã hội hóa theo nguyên tắc "số đông bù số ít". Điều đó có nghĩa là những người tham gia BHYT không phân biệt tuổi tác, giàu nghèo,… cùng nhau đóng góp một phần thu nhập để tạo ra quỹ chung với mục đích chăm sóc y tế và không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Tuy việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe trước tiên thuộc về mỗi cá nhân nhưng vẫn cần sự trợ giúp mang tính xã hội, có tính tổ chức như sự trợ giúp mang tính Nhà nước, ở đó Nhà nước giữ vai trò quan trọng, là người tổ chức, quản lý và bảo trợ. Bởi vậy, BHYT đã thể hiện được sự quan tâm, hỗ trợ từ phía Nhà nước đối với vấn đề chăm sóc sức khỏe cho các thành viên yếu thế trong xã hội.

Quan điểm này đặc biệt phổ biến ở các nước Tây Âu. Một số nước Châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc,. cũng rất xem trọng khía cạnh xã hội của BHYT và xem BHYT là một biện pháp cộng đồng chia sẻ rủi ro sức khỏe. Có thể thấy, vấn đề phổ cập BHYT tiến tới toàn dân là mục tiêu mà hầu hết các nước đều hướng tới, ở đó Nhà nước cung cấp một tỷ trọng lớn các dịch vụ KCB, chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Dưới góc độ pháp lý, BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc và là một trong những quyền quan trọng của mỗi cá nhân trong việc chăm sóc sức khỏe bản thân, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện. 10 Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trong Tuyên bố Alma - Ata (1978) xác định rằng BHYT là "loại hình bảo hiểm không kinh doanh, không vì mục đích lợi nhuận và được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ quyền con người". Đây cũng là cách tiếp cận được nhiều quốc gia trên thế giới thống nhất sử dụng, song cách thức tổ chức thực hiện ở mỗi quốc gia là khác nhau. Theo thông lệ quốc tế, tôn chỉ mục đích của loại hình bảo hiểm này là đem lại sự chăm sóc y tế với tư cách là một trong những nội dung chính của ASXH theo Công ước số 102 - Công ước về quy phạm tối thiểu ASXH của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO).

Vì vậy, có thể hiểu BHYT chính là một bộ phận của ASXH mà các quốc gia cần đảm bảo thực hiện cho người dân của mình. Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm BHYT như sau: BHYT là sự bảo vệ của xã hội đối với những thành viên của mình thông qua quá trình tổ chức và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung, được tích lũy chủ yếu từ sự đóng góp những người tham gia, đặt dưới sự điều tiết của Nhà nước nhằm đảm bảo chi trả chi phí y tế cơ bản cho thành viên xã hội khi họ gặp rủi ro về sức khỏe, cần sử dụng các dịch vụ y tế. Vai trò của bảo hiểm y tế Bảo hiểm y tế là một nội dung của BHXH - một trong những bộ phận quan trọng của hệ thống quan trọng của hệ thống bảo đảm xã hội hay còn gọi là hệ thống ASXH. Cùng với các hệ thống cung cấp hay còn gọi là chế độ bao cấp, chế độ ưu đãi xã hội và hệ thống cứu trợ xã hội, hoạt động của BHYT nói riêng và hoạt động của BHXH nói chung thực sự đã trở thành nền móng vững chắc cho sự bình ổn xã hội.

Bởi vậy, BHYT vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế, đời sống của con người, nổi bật ở những điểm sau: Thứ nhất, đối với người dân - các thành viên trong xã hội BHYT có vai trò và ý nghĩa hết sức quan trọng đối với mọi người dân - các thành viên trong xã hội. Điều này được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Bảo hiểm y tế nhằm đảm bảo quyền con người của các thành viên trong xã hội, đó là quyền được chăm sóc sức khỏe. Quyền chăm sóc sức khỏe là quyền thiêng liêng của con người được các tuyên ngôn nhân quyền khẳng định và được pháp luật của các quốc gia thừa nhận. 11 Việc tham gia BHYT vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong xã hội vì mỗi người khi tham gia BHYT sẽ có được sự bảo đảm tài chính khi gặp rủi ro về sức khỏe nhưng đây cũng là sự chia sẻ với cộng đồng, vì lợi ích của cộng đồng.

Đảm bảo cho nhân dân những điều kiện sống cơ bản, giúp mọi người dân được sống hạnh phúc và thực hiện được các quyền con người của mình là mục tiêu và cũng là trách nhiệm của Nhà nước. Bởi vậy, việc ban hành pháp luật về BHYT chính là cách mà Nhà nước thực hiện trách nhiệm và vai trò của mình trong công tác chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Vì thế đa số các nước đều ghi nhận trong Hiến pháp và cụ thể hóa quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân bằng việc xây dựng và tổ chức thực hiện hệ thống các quy định pháp luật về BHYT để điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe toàn xã hội. - Bảo hiểm y tế là một hình thức trợ giúp tài chính hữu hiệu và cần thiết cho chính bản thân và gia đình người tham gia BHYT.

Bệnh tật và những rủi ro về sức khỏe không phải lúc nào cũng xuất hiện cùng một lúc với tất cả mọi người và giống nhau ở mỗi người. Nếu cứ để bệnh nhân tự chống đỡ sẽ gây khó khăn cho họ vì không đủ tiền trang trải. Bởi vậy khi tham gia BHYT, các thành viên trong xã hội đã đóng góp một phần thu nhập vào quỹ chung để chăm sóc y tế cho chính mình và các thành viên khác. Ngoài ra, việc chăm sóc y tế thông qua BHYT còn không phân biệt mức đóng ít hay nhiều, không phân biệt thành phần xã hội, tôn giáo, giai cấp mà phụ thuộc vào mức độ rủi ro về bệnh tật.

Thực tế cho thấy có những người nghèo, người có thu nhập thấp thường hay đau ốm và cần nhiều kinh phí chữa bệnh mà khi ấy thu nhập của họ thường giảm hoặc mất nên họ sẽ càng khó khăn hơn về tài chính để tiếp cận các dịch vụ y tế. Vì vậy, BHYT chính là một giải pháp thực tế đưa họ tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe bởi họ sẽ được quỹ BHYT chi trả một phần hoặc toàn bộ các chi phí dịch vụ y tế, giúp phần nào giảm bớt áp lực về mặt tài chính cho những đối tượng có thu nhập hạn chế khi gặp phải những rủi ro về mặt sức khỏe. Thứ hai, đối với Nhà nước và xã hội Đối với Nhà nước và xã hội, BHYT có ý nghĩa ở các khía cạnh: 12 + Bảo hiểm y tế mang ý nghĩa nhân văn, xã hội sâu sắc. Tính nhân văn của BHYT thể hiện rất rõ ở mục đích chia sẻ rủi ro về mặt sức khỏe; sự hỗ trợ tương thân tương ái giữa người giàu với người nghèo, giữa người trẻ với người già, giữa người khỏe mạnh với người ốm đau, bệnh tật.

Khi bị ốm hay mắc bệnh, con người không chỉ suy giảm sức khỏe, suy giảm khả năng lao động mà còn ảnh hưởng đến tinh thần người bệnh và người thân.