Nghiên Cứu Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Trong Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo yêu cầu của đương sự người đại diện của đương sự và thực, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phạm Ngọc Anh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Trong Giải Quyết Vụ Án Dân Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án
• 1.2. Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về các biện pháp khẩn cấp tạm thời và áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự
• 1.2.1. Các biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự
• 1.2.2. Phân loại các biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
• 1.2.3. Các trường hợp Tòa án không áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự
• 1.3. Thực hiện biện pháp bảo đảm khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự của Tòa án
• 1.3.1. Nguyên tắc, thủ tục áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết vụ án dân sự của Tòa án
• 1.3.2. Nguyên tắc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết vụ án dân sự của Tòa án
• 1.3.3. Thủ tục áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết vụ án dân sự của Tòa án
• 1.3.4. Thay đổi, áp dụng bổ sung biện pháp khẩn cấp tạm thời trong quá trình giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án; Hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời trong quá trình giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án
• 1.3.5. Khiếu nại, kiến nghị về việc không áp dụng hoặc quyết định áp dụng, thay đổi, áp dụng bổ sung và hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời trong quá trình giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án; Trách nhiệm do áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN DÂN SỰ TẠI TÒA ÁN VÀ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Tổng quan về thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết các vụ án dân sự tại một số Tòa án từ năm 2018 đến tháng 6/2023
• 2.2. Thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án
• 2.2.1. Thực tiễn một số trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết các vụ án dân sự tại các Tòa án
• 2.2.2. Đánh giá thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết các vụ án dân sự tại các Tòa án
• 2.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết các vụ án dân sự
• 2.3.1. Phương hướng kiến nghị hoàn thiện pháp luật về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết các vụ án dân sự
• 2.3.2. Kiến nghị bảo đảm thực hiện pháp luật áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Tòa án
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Nghiên cứu về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự là một lĩnh vực quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan mà còn đảm bảo tính công bằng trong quá trình xét xử. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các biện pháp này được quy định rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý cho Tòa án trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự một cách kịp thời và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Biện pháp khẩn cấp tạm thời là những biện pháp được áp dụng nhằm bảo vệ quyền lợi của đương sự trong thời gian chờ đợi quyết định cuối cùng của Tòa án. Đặc điểm của biện pháp này là tính khẩn cấp và tạm thời, nhằm ngăn chặn thiệt hại có thể xảy ra trong quá trình giải quyết vụ án.

1.2. Ý Nghĩa của Việc Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức. Nó giúp ngăn chặn các hành vi có thể gây thiệt hại cho tài sản hoặc quyền lợi của đương sự trong thời gian chờ đợi phán quyết của Tòa án.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Mặc dù có những quy định rõ ràng về biện pháp khẩn cấp tạm thời, nhưng trong thực tiễn, việc áp dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các Tòa án thường e ngại trong việc ra quyết định áp dụng biện pháp này do lo ngại về trách nhiệm bồi thường nếu quyết định không đúng. Điều này dẫn đến việc ít vụ án được áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự.

2.1. Những Khó Khăn Trong Quy Trình Áp Dụng

Quy trình áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thường phức tạp và yêu cầu nhiều thủ tục. Điều này có thể gây khó khăn cho các đương sự trong việc thực hiện quyền yêu cầu của mình.

2.2. Tâm Lý E Ngại Của Thẩm Phán

Tâm lý e ngại của thẩm phán trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc ít vụ án được áp dụng. Sự lo lắng về trách nhiệm bồi thường có thể khiến thẩm phán không dám ra quyết định cần thiết.

III. Phương Pháp Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả của việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cần có những phương pháp cụ thể và rõ ràng. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các thẩm phán về quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng là rất cần thiết. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để đảm bảo việc áp dụng đúng quy định.

3.1. Đào Tạo và Nâng Cao Nhận Thức

Đào tạo cho các thẩm phán về quy định và thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc ra quyết định. Điều này cũng giúp giảm thiểu sai sót trong quá trình xét xử.

3.2. Hỗ Trợ Từ Các Cơ Quan Chức Năng

Sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin và hướng dẫn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời sẽ giúp Tòa án thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu thực tiễn về biện pháp khẩn cấp tạm thời cho thấy rằng việc áp dụng biện pháp này đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng trong tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Tòa Án

Kết quả nghiên cứu từ các Tòa án cho thấy rằng việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đã giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhiều đương sự, đồng thời giảm thiểu thiệt hại có thể xảy ra.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời sẽ là cơ sở để hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng trong tương lai.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cho các thẩm phán để đảm bảo việc áp dụng đúng đắn và hiệu quả.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về biện pháp khẩn cấp tạm thời không chỉ giúp nâng cao hiệu quả áp dụng mà còn góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

5.2. Định Hướng Tương Lai

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về thực tiễn áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các đương sự được bảo vệ tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội ngày càng đa dạng và phức tạp, các tranh chấp dân sự gia tăng về số lượng và tính chất, đòi hỏi Tòa án phải giải quyết kịp thời, chính xác nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Theo ước tính, từ năm 2018 đến tháng 6/2023, việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) trong giải quyết vụ án dân sự tại các Tòa án nhân dân ở một số địa phương vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về áp dụng BPKCTT theo yêu cầu của đương sự và người đại diện của đương sự trong giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các biện pháp khẩn cấp tạm thời phổ biến như kê biên tài sản đang tranh chấp, cấm chuyển dịch quyền tài sản, cấm thay đổi hiện trạng tài sản và phong tỏa tài khoản ngân hàng trong giai đoạn từ tháng 01/2018 đến tháng 6/2023 tại một số Tòa án cấp tỉnh. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự, nâng cao nhận thức và năng lực áp dụng BPKCTT, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về pháp luật tố tụng dân sự, đặc biệt là các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Nghị quyết số 02/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về biện pháp khẩn cấp tạm thời: Xem BPKCTT là công cụ pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi cấp bách của đương sự, bảo toàn chứng cứ và tài sản trong quá trình giải quyết vụ án dân sự.
• Lý thuyết về áp dụng pháp luật tố tụng: Nhấn mạnh tính quyền lực nhà nước, tính cá biệt, cụ thể và tính sáng tạo trong việc áp dụng pháp luật tố tụng dân sự tại Tòa án.

Các khái niệm chính bao gồm: biện pháp khẩn cấp tạm thời, đương sự và người đại diện hợp pháp, quyền yêu cầu áp dụng BPKCTT, biện pháp bảo đảm, và nguyên tắc áp dụng BPKCTT.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành kết hợp:

• Phân tích, tổng hợp các quy định pháp luật hiện hành về BPKCTT trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• So sánh pháp luật giữa Việt Nam và một số quốc gia để làm nổi bật ưu điểm và hạn chế.
• Phương pháp lịch sử nhằm đánh giá sự phát triển của chế định BPKCTT qua các thời kỳ.
• Phương pháp thống kê xử lý số liệu về việc áp dụng BPKCTT tại các Tòa án từ năm 2018 đến tháng 6/2023, trình bày dưới dạng bảng biểu để minh họa thực trạng.
• Phương pháp khảo sát thực tiễn qua các trường hợp áp dụng BPKCTT tại Tòa án cấp sơ thẩm, tập trung vào các biện pháp phổ biến như kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản ngân hàng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các vụ án dân sự có yêu cầu áp dụng BPKCTT tại một số Tòa án tỉnh trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí vụ án có áp dụng BPKCTT. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 01/2018 đến tháng 6/2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng BPKCTT còn thấp: Trong giai đoạn 2018-2023, chỉ khoảng 15-20% vụ án dân sự có yêu cầu áp dụng BPKCTT, phản ánh sự hạn chế trong nhận thức pháp luật và tâm lý e ngại trách nhiệm bồi thường của Thẩm phán.

2. Bốn biện pháp phổ biến nhất chiếm trên 80% tổng số BPKCTT được áp dụng: Kê biên tài sản đang tranh chấp (35%), cấm chuyển dịch quyền tài sản (25%), cấm thay đổi hiện trạng tài sản (15%) và phong tỏa tài khoản ngân hàng (10%).

3. Thời gian xử lý yêu cầu BPKCTT đáp ứng quy định pháp luật: Tòa án thường ra quyết định trong vòng 48 giờ đến 3 ngày làm việc, đảm bảo tính nhanh chóng, kịp thời theo quy định.

4. Khó khăn trong thu thập chứng cứ và thực hiện biện pháp bảo đảm: Khoảng 30% trường hợp yêu cầu áp dụng BPKCTT bị trì hoãn do người yêu cầu chưa thực hiện biện pháp bảo đảm hoặc thiếu chứng cứ chứng minh hành vi tẩu tán tài sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc áp dụng BPKCTT còn hạn chế là do nhận thức pháp luật của đương sự và người đại diện chưa đầy đủ, cùng với tâm lý e ngại của Thẩm phán về trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi áp dụng không đúng. So với một số nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với báo cáo của ngành tư pháp về khó khăn trong áp dụng BPKCTT tại các Tòa án địa phương.

Việc tập trung áp dụng chủ yếu vào bốn biện pháp phổ biến phản ánh tính thực tiễn và hiệu quả của các biện pháp này trong bảo vệ quyền lợi đương sự. Tuy nhiên, việc yêu cầu thực hiện biện pháp bảo đảm là một rào cản lớn, làm giảm tính linh hoạt và kịp thời của BPKCTT. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ áp dụng từng biện pháp và bảng thống kê thời gian xử lý yêu cầu.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ những điểm mạnh và hạn chế trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, từ đó làm cơ sở đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi tại Tòa án.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về điều kiện và thủ tục áp dụng BPKCTT

   • Rà soát, sửa đổi Điều 120, 121, 122 BLTTDS để giảm bớt yêu cầu chứng minh quá khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đương sự.
   • Thời gian thực hiện: 12-18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với TAND Tối cao.

2. Nâng cao năng lực và nhận thức cho đội ngũ Thẩm phán, Hội thẩm

   • Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về BPKCTT, tập trung vào kỹ năng thu thập chứng cứ và đánh giá yêu cầu.
   • Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: TAND Tối cao, Trường Đại học Luật Hà Nội.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho nhân dân và đương sự

   • Xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức hội thảo, truyền thông về quyền và thủ tục yêu cầu BPKCTT.
   • Thời gian thực hiện: 6-12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp các tỉnh, TAND các cấp.

4. Cải thiện phối hợp giữa Tòa án và các cơ quan liên quan như Ngân hàng, Cơ quan Thi hành án

   • Thiết lập quy trình phối hợp nhanh chóng, minh bạch trong việc phong tỏa tài khoản và thi hành quyết định BPKCTT.
   • Thời gian thực hiện: 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: TAND Tối cao, Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Thi hành án dân sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Hội thẩm Tòa án nhân dân

   • Lợi ích: Nâng cao hiểu biết về quy định và thực tiễn áp dụng BPKCTT, hỗ trợ ra quyết định chính xác, kịp thời.
   • Use case: Áp dụng trong xét xử các vụ án dân sự có yêu cầu BPKCTT.

2. Luật sư và người đại diện hợp pháp của đương sự

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền và thủ tục yêu cầu áp dụng BPKCTT, bảo vệ quyền lợi khách hàng hiệu quả.
   • Use case: Tư vấn, soạn thảo đơn yêu cầu BPKCTT trong tranh chấp dân sự.

3. Cơ quan Thi hành án dân sự và Ngân hàng

   • Lợi ích: Nắm bắt quy trình phối hợp thi hành quyết định BPKCTT, đảm bảo thực hiện đúng pháp luật.
   • Use case: Thực hiện phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản theo quyết định của Tòa án.

4. Nhà nghiên cứu và giảng viên pháp luật tố tụng dân sự

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn BPKCTT, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, soạn giáo trình, bài giảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp khẩn cấp tạm thời là gì?
   Biện pháp khẩn cấp tạm thời là các biện pháp do Tòa án áp dụng nhằm giải quyết ngay yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ chứng cứ, tài sản, hoặc đảm bảo thi hành án trong quá trình giải quyết vụ án dân sự.

2. Ai có quyền yêu cầu áp dụng BPKCTT?
   Đương sự và người đại diện hợp pháp của đương sự có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng BPKCTT trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, kể cả khi nộp đơn khởi kiện hoặc trong quá trình xét xử.

3. Thời gian Tòa án ra quyết định áp dụng BPKCTT là bao lâu?
   Tòa án phải ra quyết định trong vòng không quá 48 giờ đối với yêu cầu cùng lúc nộp đơn khởi kiện, hoặc không quá 3 ngày làm việc đối với yêu cầu trước phiên tòa, đảm bảo tính nhanh chóng, kịp thời.

4. Người yêu cầu áp dụng BPKCTT có phải thực hiện biện pháp bảo đảm không?
   Có, người yêu cầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tài sản hoặc tiền để bồi thường thiệt hại nếu việc áp dụng BPKCTT gây thiệt hại cho bên bị áp dụng.

5. Tòa án không được áp dụng BPKCTT trong trường hợp nào?
   Tòa án không được áp dụng BPKCTT nếu gây ngừng hoạt động doanh nghiệp, phong tỏa tài khoản dùng để thanh toán nghĩa vụ tín dụng, hoặc áp dụng đối với tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, hoặc tài sản sinh hoạt thiết yếu của cá nhân.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án, đồng thời phân tích chi tiết các biện pháp phổ biến và quy trình áp dụng.
• Thực tiễn áp dụng BPKCTT từ năm 2018 đến tháng 6/2023 cho thấy tỷ lệ áp dụng còn thấp, chủ yếu do hạn chế về nhận thức pháp luật và tâm lý e ngại trách nhiệm của Thẩm phán.
• Luận văn chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, đặc biệt là về điều kiện chứng minh và biện pháp bảo đảm.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực đội ngũ Thẩm phán, tăng cường tuyên truyền và cải thiện phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng BPKCTT.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự.

Các cơ quan tư pháp, nhà nghiên cứu và người hành nghề pháp luật nên tiếp cận và ứng dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp dân sự, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật tố tụng dân sự hiện đại, công bằng và minh bạch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE CHUNG VE ÁP DỤNG BIEN PHAP KHAN CAP TẠM THỜI TRONG GIẢI QUYET CÁC VỤ ÁN DAN SỰ TẠI TOA AN 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của áp dụng biện pháp khan cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án 1. Khái niệm áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ an dan sự tại Toa an Trong thời han chuân bị xét xử vu án, khi nhận thay can phải giải quyết các yêu cầu cấp bách của đương sự nhằm giải quyết ngay yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng, bảo toản tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thé khắc phục được hoặc đảm bảo cho việc thi hành án hoặc theo yêu cầu của đương sự, cơ quan, t6 chức, cá nhân thì Toa án sẽ áp dụng một hoặc một số biện pháp nhằm kịp thời giải quyết những vấn để này. Các biện pháp được Toả án áp dụng trong trường hợp này được gọi là “Biện pháp khẩn cấp tạm thời”.

Mặc dù đã được ghi nhận tại Pháp lệnh giải quyết các vụ án đân sự số 27-LCT/HDNNSB ngày 07/12/1989 của Hội đồng Nhà nước nhưng trong suốt thời gian dải cho đến khi BLTTDS năm 2015 được ban hành và Hội đồng Thâm phán TAND Tối cao đã ban hành Nghị quyết số 02/2020/NQ-HDTP ngày 24/9/2020 để các Toà án áp dụng đúng và thống nhất một số quy định về các BPKC TT của BLTTDS năm 2015, nhưng khái nệm BPKCTT theo quy định pháp luật tố tụng dân sự vẫn chưa được định nghĩa một cách chính thức trong các văn bản pháp luật cũng như Nghị quyết của Hội đồng Tham phan TAND Tối cao. 13 Theo Từ điển Luật hoc’, “Biện pháp khẩn cấp tạm thời” là “Biện pháp Toà án quyết định áp dung trong quá trình giải quyết vụ an nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng hoặc bao đảm việc thi hành án ”. Trong khi đó, Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội đã đưa ra cách hiểu khái niệm cụ thể hơn như sau: “Điện pháp khẩn cấp tạm thời phải được hiểu là những biện pháp cụ thé mà Tòa án cần áp dung dé tam thời giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự hoặc dé bảo vệ bằng chứng bảo toàn tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thê khắc phục được hoặc bao dam cho việc thi hành an aa Có thé thay, Từ điển Luật học và Trường Dai học Luật Ha Nội đã chỉ ra những mục đích, chức năng quan trọng nhất của BPKCTT và đã ác định rõ chủ thể có quyền áp dụng BPKCTT, tuy nhiên các định nghĩa này vẫn chưa thể hiện được vai trò, ý nghĩa của BPKCTT trong hoạt động áp dụng pháp luật tố tụng của Tòa án và đương sự. Theo phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Duy Nghĩa”: “Biện pháp khẩn cấp tam thời là một công đoạn tô tụng nhằm giúp cơ quan tài phán can thiệp nhanh chóng, kịp thời nhằm bảo vệ chưng cứ, tài sản hoặc các bảo dam thiết yếu khác cho thi hành các nghĩa vụ trong khi phiên tranh tụng chính chưa kết thúc.

Là một công đoạn tổ tụng trong quy trình giải quyết vụ việc nói chung nhưng thực chất biện pháp khẩn cấp tạm thời là một quy trình tự quy định về quyên yêu cầu, thẩm quyên xem xét và ban hành các quyết định to tụng, các dam bảo, quyên khiếu nại và yéu cầu đền bù thiệt hại néu có. Quy trình này là 1 Từ điển Luật học, Bộ Tư pháp - Viện Khoa học pháp ly, NXB Từ điển Bách Khoa - NXB Tư pháp, Trang 67. 2 Truong Dai học Luật Ha Nội (2018). Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam, Tái bản lần thứ 16 có sửa đổi, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội; PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, “Biện pháp khan cấp tạm thời trong té tụng trọng tài”, 2010, Tạp chí Lập pháp 14 một phần phụ, phát sinh, có tính chất chuẩn bị, bồ trợ cho thủ tục tổ tụng chính dang được cơ quan tài phan thu ly”.

Theo cách dinh nghĩa này, PGS.TS Phạm Duy Nghia đã có cách nhìn tổng thé và bao quát về vai trò, vị trí, mục đích, ý nghĩa của BPKCTT trong quy trình tô tụng chung, bao gồm tố tụng Tòa án và tố tụng trọng tải. Trong phạm vi hẹp là pháp luật tố tụng dân sự, PGS.TS Hà Thị Mai Hiền - TS. Trần Văn Biên đã đưa ra định nghĩa như sau: “Biện pháp khẩn cấp tạm thời là biện pháp do Toà án quyết định áp dụng trong quá trình giải quyết vụ việc dan sự nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng, bảo toàn tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thê khắc phục được hoặc bảo đảm việc thi hành án ””. Từ những phân tích trên, có thé đưa ra khái niệm định nghĩa nay, Tác giả dé xuất khái niệm “Biện pháp khẩn cấp tam thời trong giải quyết vụ an dân sự” là “Biện pháp được Toà án áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án theo quy định của bộ luật tổ tụng dân sự, nhằm giải quyết ngay yêu cầu cấp bách của đương sự, bao vệ tinh mạng, sức khỏe, tài san, thu thập chứng cứ, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trang hiện có tránh gáy thiệt hại không thê khắc phục được, đảm bảo cho việc giải quyết vu án hoặc việc thi hành án ``.

Trong qua trình thực hiện pháp luật Tố tụng dân sự, việc Tòa án quyết định tự áp dụng hoặc áp dung BPKCTT theo các đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự chính là một trong những hình thức áp dụng pháp luật tố tụng dân sự đặc trưng, thê hiện day đủ những yếu tố cơ ban của việc áp dụng pháp luật trong hoạt động giải quyết vụ án của Tòa án. Tuy nhiên, tương tự như khái niệm của BPKCTT, * PGS.TS Hà Thị Mai Hiền - TS. Trần Văn Biên (Đồng chủ biên), “Bình luận Khoa học Bộ luật Té tụng dân sự 2004, sửa đổi, bổ sung 2011”, Viện Nhà nước và pháp luật, Trang 198. 15 hiện nay vẫn chưa có bất kỳ văn bản pháp luật nào định nghĩa một cách chính thức khái niệm “Ap dung biện pháp khẩn cấp tạm thời” nói chung và “Ap dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa an” nói riêng.

Theo Truong Đại học Luật Hà Nội, áp dụng pháp luật là “hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thấm quyén tô chức cho các chủ thé pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật dé tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chẩm đứt Ao05 những quan hệ pháp luật cu thé”. Trên cơ sở định nghĩa khái niệm của BPKCTT, lý luận về áp dụng pháp luật và quy định của BLTTDS năm 2015 về áp dụng BPKCTT, Tác gia để xuất khái niệm về “Ap dung biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án” như sau: “Ap dung biện pháp khẩn cấp tạm thời khi giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án là hình thức áp dung pháp luật to tụng dan sự, được Tòa án tự mình áp dụng hoặc áp dụng theo yêu cầu của đương sự, người đại điện hợp pháp của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, nhằm giải quyết ngay yéu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ tinh mạng, sức khỏe, tài san, thu thập chứng cứ, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có tranh gay thiệt hại không thê khắc phục được, dam bao cho việc giải quyết vu an hoặc việc thi hành an”. Đặc điển của áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án Như đã phân tích ở trên, áp dụng các BPKCTT là hoạt động áp dụng pháp luật, nên có đầy đủ những đặc điểm cơ bản của hoạt động áp dụng pháp ầ Trường Đại học Luật Hà Nội, (2020), Giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật, NXB Công an Nhân dân, Trang 470. 16 luật, cụ thể: Mang tính quyền lực nhà nước; do cơ quan nhà nước có thâm quyên thực hiện; phải tuân theo những hình thức và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định; mang tính cá biệt, cụ thé và đòi hỏi tính sang tao.

Bên cạnh những đặc điểm co bản này, áp dụng các BPKCTT những đặc điểm riêng biệt, cụ thé như sau: - Về chủ thé có quyên yêu cầu áp dụng BPKCTT trong giải quyết vụ án dân sự tại Tòa an - Trong trường hợp vụ án đã được Toả án thụ lý và giải quyết, thì đương sự (Nguyên đơn, Bị đơn, Người có quyên, nghĩa vụ liên quan) và Người đại diện hợp pháp của đương sự” có quyền yêu câu áp đụng BPKCTT trong quá trình Toà án giải quyết vụ án để tạm thời giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, thu thập chứng cứ, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tinh trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án”. - Trong trường hợp trước khi Toa án thụ lý vụ án, thì chỉ có co quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện hoặc người đại diện hợp pháp của tô chức, cá nhân khởi kiện mới có quyển yêu cầu Toa án áp dụng biện pháp khan cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện để nhằm mục đích bảo vệ ngay chứng cứ trong trường hợp nguôn chứng cứ đang bị tiêu hủy, có nguy cơ bị tiêu hủy hoặc sau này khó có thé thu thập được; ngăn chặn hậu qua nghiêm trọng về vật chất hoặc tinh thần có thê xảy ra và cần phải được giải quyết ngay, không chậm trểễ.