Chương 1 LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT KHÁM NGHIỆN HIỆN TRƯỜNG VỤ ÁN VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Khái niệm khám nghiệm hiện trường và kiểm sát khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Hiện trường và hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 1. Nhận thức chung về hiện trường Theo nghĩa phổ thông trong từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học năm 2003 thì “Hiện trường là nơi diễn ra sự việc hay hoạt động thực tế” [36, tr.
Đây là khái niệm còn mang tính khái quát chung, chưa chỉ rõ cụ thể tính chất của sự việc xảy ra. Theo quan điểm của khoa học điều tra hình sự, hiện trường được hiểu “là nơi xảy ra, nơi phát hiện các vụ phạm tội hoặc vụ việc có tính hình sự. Từ các quan điểm trên, có thể định nghĩa hiện trường vụ án hình sự là một khoảng không gian nhất định, không gian này có thể là nơi xảy ra hoặc nơi phát hiện ra các dấu vết, vật chứng của vụ án hoặc vụ việc có tính hình sự. Nơi phát hiện có thể trùng với nơi xảy ra hoặc không.
Hiện tượng vật chất xảy ra tại hiện trường là vụ phạm tội hoặc vụ việc có tính hình sự. Vụ việc có tính hình sự là những vụ việc mà hành vi xâm hại đến khách thể do luật hình sự bảo vệ nhưng do chưa đủ thông tin nên chưa xác định được các yếu tố cấu thành tội phạm. Khi có hiện trường, cần khám nghiệm để thu thập thông tin, chứng cứ làm cơ sở giải quyết vụ án. Hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được hiểu là nơi xảy ra các vụ tai nạn giao thông trên đường bộ và có dấu hiệu của tội phạm vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
Cơ quan chức năng cần khám nghiệm để phát hiện, thu thập, đánh giá các dấu vết, vật chứng, các tin tức, tài 15 liệu có liên quan tại hiện trường, phục vụ điều tra, xử lý vụ việc đúng quy định của pháp luật. Theo cách phân loại trên thì chỉ có hiện trường vụ tai nạn giao thông đường bộ gây thiệt hại nghiêm trọng trở lên (có người chết, thương tích nặng qua đánh giá sơ bộ có thể bị thương tích hoặc tỷ lệ tổn thương cơ thể của một người từ 61% trở lên, hoặc tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của 02 người trở lên từ 61% trở lên, thiệt hại lớn về tài sản, phương tiện, hàng hóa qua đánh giá sơ bộ từ 100.000 đồng trở lên) mới là đối tượng của hoạt động khám nghiệm hiện trường theo Điều 201 BLTTHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (gọi tắt là BLTTHS năm 2015). Hoạt động khám nghiệm hiện trường trong trường hợp này là một biện pháp điều tra trong tố tụng hình sự nhằm thu thập chứng cứ nhằm chứng minh có hay không có sự việc phạm tội và người thực hiện hành vi phạm tội thông qua việc xác định lỗi trong vụ tai nạn. Đối với hiện trường vụ va chạm giao thông đường bộ thì không phải là đối tượng của hoạt động khám nghiệm hiện trường theo Điều 201 BLTTHS năm 2015.
Trong các vụ va chạm giao thông đường bộ thì lực lượng Cảnh sát giao thông có thể độc lập tự mình tiến hành hoạt động khám nghiệm hiện trường mà không cần thiết phải có sự tham gia của ĐTV, KSV. Việc khám nghiệm hiện trường trong trường hợp này của lực lượng Cảnh sát giao thông chỉ nhằm mục đích ghi nhận dấu vết vi phạm nhằm làm cơ sở cho việc xử phạt vi phạm hành chính đối với người vi phạm giao thông. Khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định tham gia giao thông đường bộ 1. Nhận thức về khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định tham gia giao thông đường bộ Theo từ điển bách khoa Việt Nam thì khám nghiệm hiện trường là “hoạt động điều tra được thực hiện tại nơi xảy ra, nơi phát hiện tội phạm, nhằm phát hiện dấu vết của tội phạm, vật chứng và làm sáng tỏ các tình tiết có ý nghĩa đối với vụ án…” [10, tr.
Theo quan điểm của khoa học điều tra hình sự thì “Khám nghiệm hiện trường là biện pháp điều tra được tiến hành tại hiện trường nhằm tìm kiếm, phát 16 hiện, ghi nhận, thu thập, bảo quản, nghiên cứu, đánh giá dấu vết, vật chứng của các vụ phạm tội hoặc vụ việc có tính hình sự đã xảy ra” [20, tr. Theo định nghĩa của khoa học kiểm sát về kiểm sát điều tra án hình sự thì “Khám nghiệm hiện trường là hoạt động tố tụng hình sự, là quá trình tổ chức nghiên cứu phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản, đánh giá dấu vết, vật chứng và những tin tức, tài liệu có liên quan trực tiếp tại hiện trường, nhằm làm rõ tính chất vụ việc, người thực hiện và các tình tiết khác của vụ việc mang tính hình sự” [35, tr. Từ các luận điểm trên, có thể khái niệm khám nghiệm hiện trường như sau: khám nghiệm hiện trường là một trong những biện pháp điều tra tại hiện trường được tiến hành theo trình tự, thủ tục mà BLTTHS quy định nhằm thu thập chứng cứ để chứng minh có hay không có sự việc phạm tội và từ đó làm cơ sở để xác định có hay không người thực hiện hành vi phạm tội nhằm làm sáng tỏ những vấn đề cần giải quyết trong vụ án hình sự. Như vậy, từ cách tiếp cận về khái niệm khám nghiệm hiện trường như trên, tác giả có thể khái niệm khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ như sau: khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hoạt động điều tra tại hiện trường do những chủ thể có thẩm quyền thực hiện theo trình tự, thủ tục mà BLTTHS quy định nhằm phát hiện, ghi nhận, thu thập, đánh giá các dấu vết, vật chứng, tài liệu có liên quan tại hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ để xác định có hay không có sự việc phạm tội nhằm phục vụ cho công tác điều tra, xử lý vụ việc đúng quy định của pháp luật.
Đặc trưng của khám nghiệm hiện trường vụ án vi phạm quy định tham gia giao thông đường bộ Hoạt động khám nghiệm hiện trường trong vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ so với khám nghiệm hiện trường trong các vụ án khác có những đặc trưng riêng; cụ thể là hoạt động khám nghiệm hiện trường phải được tiến hành nhanh chóng, kịp thời do đặc trưng của hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ thường xảy ra bất ngờ, nhanh chóng, không tiên 17 lượng được về thời gian và không gian, nên nó có thể xảy ra ở bất kỳ nơi đâu và bất kỳ khi nào kể cả ban ngày hay ban đêm. Đối với những vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ xảy ra vào ban đêm, có nhiều vụ xảy ra ở nơi vắng vẻ, ít người qua lại nên người gây tai nạn lợi dụng điều này thường bỏ trốn. Do đó việc phát hiện, lưu giữ, lấy lời khai người làm chứng và truy tìm người gây tai nạn là rất khó khăn. Bên cạnh đó, hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ thường để lại hệ thống dấu vết đặc trưng; trên một phạm vi rộng và không giống nhau như vết phanh, vết cày, vết sơn, vết máu.
và các vật thể khác do lực tác động của sự va chạm của các phương tiện tham gia giao thông với nhau hoặc giữa phương tiện tham gia giao thông với vật khác như chướng ngại vật (lang can cầu, gờ vỉa hè, tấm chắn ngăn làn đường, cột đèn, biển báo, súc vật, đất, đá, gạch.) hoặc do yếu tố thời tiết như mưa, bão. nên việc khám nghiệm hiện trường phải được tiến hành kịp thời nhanh chóng. Nhiệm vụ của khám nhiệm hiện trường trong vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Việc khám nghiệm hiện trường trong vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nhằm thực hiện những nhiệm vụ sau: Thứ nhất, thu thập thông tin về vụ án nhằm phục vụ cho việc đánh giá về hiện trường, định hướng cho các hoạt động khám nghiệm hiện trường gồm thông tin phản ánh về thời gian, địa điểm xảy ra vụ việc, ai là người phát hiện, báo tin, những thông tin sơ bộ ban đầu về vụ việc, thông tin về nạn nhân, thông tin về đối tượng gây tai nạn, những thay đổi của các dấu vết, vật chứng trong quá trình bảo vệ hiện trường. Thứ hai, ghi nhận trạng thái, vị trí, quang cảnh của hiện trường bằng cách mô tả vào biên bản khám nghiệm hiện trường, vẽ sơ đồ hiện trường, bản ảnh hiện trường vì “Hiện trường chỉ tồn tại trong khoảng thời gian nhất định, nhưng việc nghiên cứu địa điểm, phạm vi không gian, trạng thái và quang cảnh của hiện 18 trường phải thực hiện trong suốt quá trình điều tra vụ án” [35].
Do đó, việc ghi nhận hiện trường nhằm giới hạn được phạm vi hiện trường với vùng không phải là hiện trường nhờ đó giúp HĐKN tiến hành khám nghiệm một cách nhanh chóng, chọn phương pháp khám nghiệm phù hợp, tránh việc khám nghiệm lan man, gây mất thời gian và dấu vết. Thứ ba, sử dụng các chiến thuật phù hợp, các trang thiết bị hỗ trợ cần thiết để phát hiện, thu thập và bảo quản toàn bộ dấu vết vật chứng có ở hiện trường. Hiện trường vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ luôn tồn tại các dấu vết, vật chứng; trong đó có nhiều loại rất khó phát hiện như vết cày, vết ma sát, vùng va chạm nên cần có sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật. Nếu không phát hiện được dấu vết, vật chứng thì không thể nghiên cứu đánh giá xác định cơ chế hình thành và khai thác các thông tin để làm rõ diễn biến và tình tiết của vụ việc.
Thứ tư, lập và hoàn thiện hồ sơ khám nghiệm hiện trường như biên bản khám nghiệm hiện trường, bản ảnh hiện trường, sơ đồ hiện trường, báo cáo kết quả khám nghiệm hiện trường theo mẫu quy định. Hồ sơ khám nghiệm hiện trường phải đảm bảo tính khách quan, toàn diện, chính xác, đúng quy định của pháp luật. Hồ sơ khám nghiệm hiện trường phải thể hiện tính đồng bộ, thống nhất, không có sự khác biệt, chênh lệch về nội dung, số liệu.