Luận Văn Thạc Sĩ Về Kích Thích Hoạt Động Học Tập Môn Toán Tại Trường Trung Học Cơ Sở

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp dạy học môn Toán tại trường trung học cơ sở, kích thích hoạt động học tập của học sinh.

• Tác giả: Đặng Thị Minh Hiền
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Toán học)
• Đề tài: Dạy học môn toán ở trường Trung học cơ sở theo hướng kích thích Hoạt động học tập của học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Khách thể nghiên cứu
• 0.5. Vấn đề nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. Quan điểm hoạt động trong dạy học môn toán. Khái niệm về hoạt động. Một số dạng hoạt động của học sinh trong học tập môn Toán
• 1.1.1. Quan điểm hoạt động trong dạy học môn toán
• 1.1.2. Một số phương pháp dạy học kích thích hoạt động học tập của học sinh
• 1.1.2.1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.1.2.2. Phương pháp dạy học hợp tác nhóm
• 1.1.2.3. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện
• 1.1.2.4. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn
• 1.1.3. Một số hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn Toán
• 1.1.3.1. Kích thích nhu cầu học tập của học sinh
• 1.1.3.2. Kích thích tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
• 1.1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TOÁN THCS THEO HƯỚNG KÍCH THÍCH MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
• 2.1. Một số đặc điểm của lứa tuổi THCS
• 2.2. Nội dung môn Toán THCS
• 2.3. Định hướng của việc kích thích hoạt động học tập
• 2.4. Thiết kế một số tình huống dạy học kích thích hoạt động học tập môn toán cho học sinh THCS
• 2.4.1. Tình huống dạy học kích thích hoạt động tiếp cận và hình thành kiến thức
• 2.4.2. Tình huống dạy học kích thích hoạt động củng cố kiến thức
• 2.4.3. Tình huống dạy học kích thích hoạt động vận dụng kiến thức
• 2.4.4. Tình huống dạy học kích thích hoạt động giải bài tập Toán học
• 2.5. Tổ chức một số giờ học theo hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh
• 2.5.1. Bài “Cộng hai số nguyên cùng dấu” (Toán 6_Tập 1)
• 2.5.2. Bài “?Tổng ba góc của một tam giác” (Toán 7_Tập 1). Bài “Trường hợp bằng nhau thứ hai của tam giác cạnh-góc-cạnh ” (Toán 7)
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích yêu cầu
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3. Thời gian và qui trình tổ chức thực nghiệm
• 3.4. Đo đạc và xử lý số liệu
• 3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.6. So sánh về điểm số của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.7. Thăm dò về tính tích cực học tập của HS
• 3.8. Đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức của HS
• 3.9. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kích Thích Hoạt Động Học Tập Môn Toán

Kích thích hoạt động học tập môn Toán ở trường trung học cơ sở là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Nghiên cứu cho thấy rằng việc kích thích hoạt động học tập có thể nâng cao sự hứng thú và động lực học tập của học sinh, từ đó cải thiện kết quả học tập môn Toán.

1.1. Khái Niệm Về Kích Thích Hoạt Động Học Tập

Kích thích hoạt động học tập là quá trình tạo ra động lực cho học sinh tham gia vào các hoạt động học tập một cách tích cực. Điều này bao gồm việc sử dụng các phương pháp dạy học đa dạng và sáng tạo để thu hút sự chú ý của học sinh.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Môn Toán Trong Giáo Dục

Môn Toán không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Việc kích thích hoạt động học tập môn Toán giúp học sinh hình thành những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và công việc sau này.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kích Thích Hoạt Động Học Tập

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học hiện đại, nhưng việc kích thích hoạt động học tập môn Toán vẫn gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng học sinh thiếu hứng thú, phương pháp dạy học truyền thống vẫn còn phổ biến, và sự thiếu hụt tài liệu hỗ trợ là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình Trạng Học Sinh Thiếu Hứng Thú

Nhiều học sinh cảm thấy môn Toán khô khan và khó hiểu. Điều này dẫn đến việc các em không tham gia tích cực vào các hoạt động học tập, ảnh hưởng đến kết quả học tập.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, khiến học sinh trở nên thụ động. Cần có sự chuyển đổi sang các phương pháp dạy học tích cực hơn để kích thích sự tham gia của học sinh.

III. Phương Pháp Kích Thích Hoạt Động Học Tập Hiệu Quả

Để kích thích hoạt động học tập môn Toán, có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Nhóm

Phương pháp dạy học hợp tác nhóm khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết các bài toán. Điều này không chỉ giúp các em học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

3.2. Sử Dụng Các Trò Chơi Học Toán

Các trò chơi học toán là một cách hiệu quả để kích thích sự tham gia của học sinh. Những trò chơi này không chỉ giúp các em học kiến thức mà còn tạo ra không khí vui vẻ, thoải mái trong lớp học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Kích Thích

Việc áp dụng các phương pháp kích thích hoạt động học tập trong thực tế đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều trường học đã triển khai các hoạt động học tập sáng tạo, giúp học sinh nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh cải thiện điểm số và tăng cường sự hứng thú với môn Toán. Các trường học đã ghi nhận sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh.

4.2. Các Tình Huống Dạy Học Kích Thích

Thiết kế các tình huống dạy học kích thích giúp học sinh tiếp cận và hình thành kiến thức một cách tự nhiên. Những tình huống này thường liên quan đến thực tiễn, giúp học sinh thấy được ứng dụng của môn Toán trong cuộc sống.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kích Thích Hoạt Động Học Tập Môn Toán

Kích thích hoạt động học tập môn Toán là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tương lai của việc dạy học môn Toán sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và sáng tạo.

5.1. Định Hướng Phát Triển Giáo Dục

Cần có sự đầu tư và đổi mới trong phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học cũng là một xu hướng cần được chú trọng.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Giáo Viên

Để thực hiện hiệu quả các phương pháp dạy học mới, giáo viên cần được đào tạo bài bản về các kỹ năng và phương pháp dạy học hiện đại. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học môn Toán trong các trường trung học cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tiếp theo 1. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện Dạy học gợi mở vấn đáp là phƣơng pháp trong đó GV đặt ra những câu hỏi để HS trả lời hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả GV, qua đó HS lĩnh hội đƣợc nội dung bài học. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phƣơng pháp vấn đáp, đàm thoại khác với thuyết trình ở chỗ nội dung cần truyền thụ không đƣợc thể hiện qua lời giảng của ngƣời dạy mà đƣợc thực hiện bởi hệ thống câu trả lời của ngƣời học, dƣới sự gợi mở bởi các câu hỏi do ngƣời dạy đề xuất. * Trong nhóm phƣơng pháp vấn đáp (nhóm dùng lời), câu hỏi của giáo viên sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, ở những khâu khác nhau của quá trình dạy học nhƣng quan trọng nhất và khó sử dụng nhất là ở khâu nghiên cứu tài liệu mới.

* Các cấp độ của vấn đáp có thể kể ra nhƣ: - Vấn đáp tái hiện (câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận) đƣợc sử dụng khi cần đặt mối liên hệ giữa kiến thức đã học với kiến thức sắp học, hoặc khi củng cố kiến thức vừa mới học. - Vấn đáp giải thích minh họa nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào đó. Giáo viên lần lƣợt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh họa để giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ. - Vấn đáp tìm tòi còn đƣợc gọi là vấn đáp phát hiện hay đàm thoại ơrixtic.

Với phƣơng pháp này, GV tổ chức trao đổi ý kiến, kể cả tranh luận, giữa thầy với lớp, có khi giữa trò với trò, thông qua đó HS nắm đƣợc tri thức mới. Hệ thống câu hỏi, trật tự logic của các câu hỏi kích thích tính tích cực tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết. GV đóng vai trò ngƣời tổ chức sự tìm tòi còn HS tự lực phát hiện kiến thức mới, vì vậy kết thúc cuộc đàm thoại HS có đƣợc niềm vui của sự khám phá. Cuối giai đoạn đàm thoại, GV khéo vận dụng các ý kiến của HS để kết luận vấn đề đặt ra, có bổ sung, chỉnh lí khi cần thiết.

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn Khác với khám phá trong nghiên cứu khoa học, hoạt động khám phá trong học tập không phải là một quá trình mò mẫm tự phát,mà là quá trình hoạt động có sự hƣớng dẫn của GV, trong đó GV khéo léo đặt HS vào địa vị ngƣời phát hiện lại những tri thức trong di sản văn hóa của loài ngƣời, của dân tộc. HS không tự phát khám phá mà sự khám phá là một quá trình có sự hƣớng dẫn của giáo viên. GV khéo léo tổ chức các hoạt động để HS tự lực khám phá tri thức mới. Các dạng hoạt động khám phá trong học tập có thể là: + Trả lời câu hỏi + Điền từ, điền bảng.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Thảo luận, tranh cãi về một vấn đề nêu ra + Giải bài toán, bài tập v. Một số hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn Toán 1. Kích thích nhu cầu học tập của học sinh Phần này trình bày dựa theo [1]; [30]; [31]. Tạo nhu cầu học tập của học sinh Nhu cầu là phản ứng của cá thể với các điều kiện khách quan, biểu hiện thành khuynh hƣớng cá nhân và trạng thái chủ quan của cơ thể.

Nhu cầu là động lực ban đầu để nảy sinh hành vi, đồng thời cũng chính là nguồn gốc tính tích cực của nhân cách. Nhu cầu học tập là đòi học của ngƣời học đối với sự lĩnh hội nội dung kiến thức, phƣơng pháp học tập, nhằm làm giàu vốn kinh nghiệm, phát triển và hoàn thiện nhân cách của bản thân; là trạng thái thiếu hụt về kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo mới đƣợc phản ánh trong não của ngƣời học. Nhu cầu học tập là thành phần cơ bản của động cơ học tập, thúc đẩy tính tích cực và có ảnh hƣởng quyết định tới kết quả học tập. Nhu cầu học tập của HS đƣợc chia thành ba mức độ: - Ý hướng học tập của HS là mức độ thấp nhất của nhu cầu học tập ở HS, HS chƣa ý thức đƣợc đối tƣợng, khả năng thỏa mãn nó.

Ở mức độ này, HS mới chỉ có mong muốn học chung chung, chƣa ý thức đƣợc nội dung học tập. Có ý hƣớng học tập sẽ kích thích HS tìm kiếm đối tƣợng và cách thức đáp ứng nó. Tạo ý hƣớng học tập cho HS là làm cho HS có mong muốn đƣợc học: khơi gợi niềm vui đến trƣờng, sự cần thiết phải có kiến thức, yêu cầu tối thiểu của xã hội về trình độ học vấn … - Ý muốn học tập của HS là mức độ cao hơn ý hƣớng học tập. Có ý muốn học tập, nghĩa là HS đã ý thức đƣợc đối tƣợng nhu cầu học tập kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, thể hiện ở việc ý thức rõ động cơ, mục đích học tập và tiếp tục tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn.

Ở ý muốn học tập, HS vẫn tiếp tục tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn nhu cầu học tập. Tạo ý muốn học tập cho HS là hƣớng dẫn cho HS ý thức đƣợc đối tƣợng nhu cầu học tập và tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn nhu cầu học tập đó. - Ý định học tập của HS là mức độ cao nhất của nhu cầu học tập ở HS, HS đã tiếp tục ý thức về phƣơng thức thỏa mãn nó – “bằng cách nào?”. Phƣơng thức thỏa 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mãn nhu cầu học tập của HS là hoạt động học: học kiến thức, rèn kĩ năng, kĩ xảo.

Tạo ý định học tập cho HS là hƣớng dẫn HS tìm ra cách để thỏa mãn nhu cầu học tập của HS thông qua việc thực hiện một hệ thống các hoạt động học tập. Để kích thích nhu cầu học tập của HS cần đa dạng hóa thế giới đối tƣợng và các phƣơng thức, tạo môi trƣờng học tập tích cực nhƣ: nội dung chƣơng trình, phƣơng pháp dạy học, hình thức tổ chức học tập, trang thiết bị phục vụ dạy học và không khí thi đua học tập trong từng đơn vị tập thể. Kích thích hứng thú học tập của học sinh Hứng thú học tập cũng góp phần kích thích hoạt động học tập của HS. Hứng thú học tập đƣợc phát triển trên cơ sở của nhu cầu và chi phối bởi những nhu cầu đó.

Để giáo dục hứng thú học tập, GV phải giúp cho HS cảm nhận niềm vui sƣớng của thành công, tin tƣởng vào sức của mình, vào khả năng vƣợt qua đƣợc những khó khăn sẽ gặp. Vì thế, để kích thích hứng thú học tập của HS, không có phƣơng tiện nào đúng đắn hơn là giúp đỡ cho HS yếu cách thức có hiệu nghiệm trong việc nắm vững kiến thức và tạo ra tình huống để các em có thể sống trong niềm vui sƣớng với những thành công đã dành đƣợc. Đối với môn Toán, GV gây hứng thú và kích thích hứng thú học tập, niềm ham mê học Toán cho HS thông qua việc tiến hành một số biện pháp sau đây: - Ngay từ những bài học đầu tiên, GV phải giải thích cho HS hiểu tác dụng của môn khoa học này và ứng dụng của nó trong đời sống khoa học và đời sống thực tiễn. - Giới thiệu cho HS biết chƣơng trình năm học và các tài liệu có liên quan mà HS phải dùng, thời gian để học từng phần của chƣơng trình.

- Cho HS biết chủ đề của các bài học, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nó, sự cần thiết phải nghiên cứu chủ đề này đối với các bộ môn khác và đối với ngay bản thân toán học. - Việc nắm vững kiến thức mới là điều kiện cần thiết để HS có đƣợc hứng thú đối với công việc. Bài giảng phải đƣợc củng cố bằng các bài tập và chỉ sau đó mới có thể chuyển sang phần học sau đƣợc. - Khi lên lớp, GV cần chú trọng tất cả các khâu từ việc chuẩn bị thật đầy đủ cho từng bài học tới việc thực hiện các thao tác lên lớp phải thật hoàn hảo: GV phải bình tĩnh, tự tin, hoạt bát, thu hút HS vào các hoạt động, động viên sự chú ý của cả lớp, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] luôn luôn giữ nhịp độ làm việc khẩn trƣơng của cả lớp, lời nói phải rõ ràng, đúng đắn, có lô-gíc chặt chẽ, dễ hiểu, sinh động, có hình ảnh, chính xác.

Giảng bài dƣới hình thức đàm thoại, không phải dƣới hình thức thuyết trình. Trong khi lên lớp, GV phải hòa mình vào công việc chung của lớp nhƣng không để mất vai trò lãnh đạo của mình, phải làm sao cho mỗi HS đều bình tĩnh và cởi mở không dấu giếm sai lầm của mình nhƣng đồng thời thấy mình có nhiệm vụ kính trọng thầy cô giáo; GV phải thể hiện lòng yêu nghề, yêu bộ môn của mình. Khi giảng bài mới cần phải theo dõi xem tất cả HS đã tham gia vào cuộc đàm thoại chƣa, có chú ý nghe giảng và ghi chép không. - Việc giao cho HS tự mình đọc trƣớc bài học mới trong SGK cũng kích thích đƣợc hứng thú học tập trong các giờ học tiếp theo.

Vì nhƣ vậy HS có dịp thử sức mình, việc GV cổ vũ, khích lệ những HS đạt đƣợc kết quả tốt trƣớc lớp làm tăng tính cạnh tranh trong học tập, sự ham muốn khẳng định mình. GV cần chú ý lựa chọn cẩn thận những nhiệm vụ vừa sức HS, có nội dung hấp dẫn, chỉ dẫn trƣớc cách làm. Mọi hoạt động độc lập, vừa sức HS, khi hoàn thành đƣợc đều làm cho HS thỏa mãn, vui sƣớng và làm việc nhiều hơn nữa. - GV phải giảng bài mới trên cơ sở HS đã ôn lại những kiến thức cũ có liên quan.

Phải nêu lên mối liên hệ bài đang học với bài đã học, có thể giới thiệu thêm mối liên hệ với bài sẽ học về sau. - Một trong các phƣơng pháp kích thích hứng thú học tập ở HS là khi giải một bài toán, ta nên thay đổi các dữ kiện bằng số đã cho trong đầu bài để qua đó có thể tìm thấy phƣơng pháp chung để giải các bài toán tƣơng tự bài toán đã cho. HS rất thích thú với việc giải các bài toán lấy từ đời sống thực tế. Các đề toán thích hợp và các lời giải của chúng không chỉ kích thích hứng thú đối với bộ môn mà còn phát triển óc sáng tạo, kĩ năng phân tích, luyện tập thói quen tƣ duy độc lập và chính xác.