Luận Văn Thạc Sĩ Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Có Hướng Dẫn Trong Chương Trình Hình Học Lớp 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày phương pháp dạy học khám phá về tọa độ trong mặt phẳng cho chương trình hình học lớp 10 nâng cao.

• Tác giả: Vũ Thị Duyên
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Phê Đô
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Khám Phá Có Hướng Dẫn Đối Với Chủ Đề Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng Trong Chương Trình Hình Học Lớp 10 Ban Nâng Cao
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Dạy học khám phá
• 1.1.1. Một số quan điểm về dạy học khám phá
• 1.1.2. Quan điểm về dạy học khám phá của các tác giả trong nước
• 1.1.3. Đặc điểm của dạy học khám phá
• 1.1.4. Các hình thức của dạy học khám phá
• 1.1.5. Dạy học khám phá có hướng dẫn
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.3. Yêu cầu, mục tiêu dạy học của chương
• 1.4. Nội dung chương trình của chương
• 1.5. Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng - hình học 10 - ban nâng cao
• 1.6. Tìm hiểu thực tiễn dạy học phần phương pháp tọa độ trong mặt phẳng - hình học 10 - ban nâng cao
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC ĐỐI VỚI CHỦ ĐỀ PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG MẶT PHẲNG BẰNG DẠY HỌC KHÁM PHÁ CÓ HƯỚNG DẪN
• 2.1. Dạy học lý thuyết bằng dạy học khám phá
• 2.2. Dạy học khái niệm bằng dạy học khám phá
• 2.3. Dạy học định lý bằng dạy học khám phá
• 2.4. Dạy học giải bài tập bằng dạy học khám phá
• 2.5. Dạy học thuật toán bằng dạy học khám phá
• 2.6. Thiết kế một số tiết dạy theo phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn đối với chủ đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng trong chương trình hình học lớp 10 ban nâng cao
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Công tác chuẩn bị
• 3.5. Chọn nội dung thực nghiệm
• 3.6. Tổ chức thực nghiệm
• 3.7. Bài kiểm tra đánh giá
• 3.8. Kết quả các bài kiểm tra
• 3.9. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Trong Hình Học Lớp 10

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, giúp học sinh (HS) phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình học tập. Đặc biệt trong môn hình học lớp 10, phương pháp này không chỉ giúp HS nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy hình học lớp 10 sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích HS tự khám phá và tìm hiểu kiến thức mới.

1.1. Đặc Điểm Của Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Phương pháp dạy học khám phá có những đặc điểm nổi bật như: HS là trung tâm của quá trình học tập, giáo viên (GV) đóng vai trò là người hướng dẫn, và việc học tập diễn ra thông qua các hoạt động thực tiễn. HS sẽ được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin và tự mình khám phá kiến thức mới.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá giúp HS phát triển tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết vấn đề. HS sẽ cảm thấy hứng thú hơn với môn học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và khả năng ghi nhớ kiến thức.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Mặc dù phương pháp dạy học khám phá mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về kỹ năng và kinh nghiệm của GV trong việc thiết kế và thực hiện các hoạt động khám phá. Ngoài ra, việc đánh giá kết quả học tập của HS cũng trở nên phức tạp hơn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Hoạt Động Khám Phá

GV cần phải có khả năng thiết kế các hoạt động khám phá phù hợp với nội dung bài học và năng lực của HS. Điều này đòi hỏi GV phải có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc xây dựng giáo án.

2.2. Đánh Giá Kết Quả Học Tập Của HS

Việc đánh giá kết quả học tập của HS trong phương pháp dạy học khám phá không chỉ dựa vào bài kiểm tra mà còn cần xem xét quá trình tham gia và sự phát triển của HS trong suốt quá trình học tập. Điều này yêu cầu GV phải có các tiêu chí đánh giá rõ ràng và công bằng.

III. Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Có Hướng Dẫn Trong Hình Học Lớp 10

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn là một hình thức cụ thể của dạy học khám phá, trong đó GV sẽ cung cấp các hướng dẫn cụ thể để HS có thể tự khám phá kiến thức. Phương pháp này giúp HS không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Cách Thức Thực Hiện Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Có Hướng Dẫn

GV có thể bắt đầu bằng việc đặt ra các câu hỏi mở để kích thích sự tò mò của HS. Sau đó, GV hướng dẫn HS thực hiện các hoạt động khám phá thông qua các bài tập thực hành, thảo luận nhóm và nghiên cứu tình huống.

3.2. Ví Dụ Cụ Thể Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Có Hướng Dẫn

Một ví dụ cụ thể là trong bài học về phương pháp tọa độ trong mặt phẳng, GV có thể yêu cầu HS tìm hiểu mối quan hệ giữa các điểm trong mặt phẳng và các phương trình đại số. HS sẽ được hướng dẫn để tự mình khám phá và chứng minh các định lý liên quan.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Trong Hình Học

Việc áp dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong hình học lớp 10 đã cho thấy những kết quả tích cực. HS không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm quan trọng như làm việc nhóm, giao tiếp và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Nghiên cứu cho thấy HS tham gia vào các hoạt động khám phá có hướng dẫn có kết quả học tập tốt hơn so với phương pháp dạy học truyền thống. HS cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Phản Hồi Từ HS Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Phản hồi từ HS cho thấy họ cảm thấy tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động học tập. HS cũng cho biết rằng phương pháp này giúp họ hiểu bài tốt hơn và dễ dàng hơn trong việc ghi nhớ kiến thức.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá Trong Hình Học Lớp 10

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn là một phương pháp hiệu quả trong việc giảng dạy hình học lớp 10. Nó không chỉ giúp HS nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Để đạt được hiệu quả cao nhất, GV cần được đào tạo và trang bị đầy đủ kỹ năng để áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Trong tương lai, phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn sẽ tiếp tục được phát triển và áp dụng rộng rãi trong các trường học. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu học tập của HS trong thời đại mới.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với GV Về Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

GV cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng dạy học để có thể áp dụng phương pháp dạy học khám phá một cách hiệu quả. Việc tham gia các khóa đào tạo và hội thảo sẽ giúp GV nâng cao năng lực giảng dạy và cải thiện chất lượng học tập của HS.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Điều 5.2 Luật Giáo dục năm 2005 và Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII đòi hỏi việc chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức truyền thụ một chiều sang phát huy tính chủ động của người học. Tuy nhiên, theo các khảo sát thực tế, có tới hơn 65% học sinh bước vào lớp 10 gặp khó khăn trong việc chuyển đổi tư duy từ hình học tổng hợp thuần túy sang đại số hóa hình học phẳng. Chủ đề "Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng" thuộc Chương III Hình học 10 ban nâng cao với thời lượng 18 tiết giữ vị trí bản lề, nhưng thường bị giáo viên áp đặt kiến thức có sẵn khiến học sinh mất đi khả năng tự kiến tạo tri thức.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán của tác giả Vũ Thị Duyên, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Lê Phê Đô tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, giải quyết trực tiếp bài toán này. Mục tiêu nghiên cứu tập trung xây dựng cơ sở lý luận, thiết kế hệ thống tiến trình dạy học khám phá có hướng dẫn và tiến hành thực nghiệm sư phạm tại khối 10 Trường Trung học phổ thông Chuyên Trần Phú - Hải Phòng trong năm học 2012-2013. Kết quả nghiên cứu cung cấp mô hình sư phạm chuẩn mực giúp nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 80% và giảm tỷ lệ học sinh lúng túng khi lập phương trình đường thẳng xuống dưới 10%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết học tập khám phá của nhà tâm lý học Jerome Bruner với 4 động lực cốt lõi: kích thích tư duy độc lập, bồi dưỡng động lực nội tại, làm chủ kỹ thuật khám phá và tối ưu hóa khả năng ghi nhớ dài hạn. Khung lý luận được hoàn thiện qua các mô hình dạy học đặt câu hỏi của Geofffrey Petty, quan điểm của Bicknell-Holmes (2000), cùng hệ thống lý luận dạy học môn Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim và Trần Bá Hoành.

Luận văn phân định rõ 3 cấp độ tổ chức nhận thức: cấp độ 1 (khám phá dẫn dắt), cấp độ 2 (khám phá hỗ trợ), và cấp độ 3 (khám phá tự do). Trong đó, dạy học khám phá có hướng dẫn tập trung vào 4 khái niệm then chốt: quy trình hình thành khái niệm theo con đường quy nạp, con đường dạy học định lý có khâu suy đoán, tư duy tựa thuật giải trong giải toán tọa độ, và mô hình 4 bước giải toán khám phá (tìm hiểu bài toán, xây dựng chương trình giải, thực hiện lời giải, kiểm tra và khai thác bài toán).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua quan sát sư phạm, dự giờ đồng nghiệp và thực nghiệm dạy học đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 86 học sinh lớp 10 tại Trường Trung học phổ thông Chuyên Trần Phú - Hải Phòng, được phân chia thành 02 nhóm độc lập: lớp thực nghiệm (43 học sinh) học theo giáo án khám phá có hướng dẫn và lớp đối chứng (43 học sinh) học theo phương pháp truyền thống.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ghép cặp tương đương dựa trên điểm khảo sát chất lượng đầu năm môn Toán nhằm bảo đảm tính đồng đều về xuất phát điểm nhận thức. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp thống kê mô tả và thống kê suy luận toán học (tính điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định t-Student ở mức ý nghĩa 0.05). Lựa chọn phân tích này giúp loại bỏ định kiến chủ quan và khẳng định chính xác tính hiệu quả của phương pháp mới trong suốt 18 tiết thực nghiệm ở học kỳ 2.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu định lượng từ các bài kiểm tra đánh giá định kỳ mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Điểm trung bình cộng của nhóm thực nghiệm đạt 8.15 điểm, vượt trội rõ rệt so với mức 7.22 điểm của nhóm đối chứng (chênh lệch dương 0.93 điểm).
• Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 44.19%, cao hơn 18.60% so với nhóm đối chứng chỉ đạt mức 25.59%.
• Tỷ lệ học sinh ở mức trung bình và yếu của lớp thực nghiệm giảm xuống còn 4.65%, trong khi lớp đối chứng vẫn ghi nhận tỷ lệ này ở mức 16.28%.
• Hệ số biến thiên về điểm số của lớp thực nghiệm đạt mức 14.8%, thấp hơn đáng kể so với mức 22.4% của lớp đối chứng, chứng minh phương pháp khám phá có hướng dẫn giúp thu hẹp khoảng cách tiếp thu và tạo độ đồng đều cao trong tập thể lớp.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về kết quả học tập xuất phát từ việc giáo viên chuyển dịch vai trò từ người truyền đạt thụ động sang người kiến tạo kịch bản học tập. Thông qua các bảng phụ trực quan và phiếu học tập nhóm có thời gian thảo luận 2 phút, học sinh tự mình "phát minh lại" khái niệm vectơ pháp tuyến, vectơ chỉ phương và cách thiết lập phương trình tổng quát. Việc đối thoại đa chiều giúp khắc phục triệt để các sai lầm kinh điển như nhầm lẫn giữa vectơ chỉ phương và pháp tuyến.

Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa qua bảng thống kê tham số đặc trưng và biểu đồ phân phối tần số điểm số. Đường cong phân phối điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía điểm 8 đến 10, trong khi lớp đối chứng phân tán rộng quanh điểm 6 và 7. Kết quả này tương thích hoàn toàn với các nghiên cứu giáo dục quốc tế của Bruner và Bicknell-Holmes, khẳng định việc rèn luyện quy tắc tựa thuật giải giúp tăng trên 35% hiệu suất tư duy khi học sinh giải các bài toán viết phương trình tiếp tuyến đường tròn hoặc ba đường conic.

Đề xuất và khuyến nghị

Để áp dụng rộng rãi mô hình dạy học khám phá có hướng dẫn vào chương trình Hình học 10, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

• Tái cấu trúc 100% các giáo án Hình học 10 phần phương pháp tọa độ sang mô hình 4 bước khám phá, do tổ chuyên môn nhà trường thực hiện ngay từ đầu học kỳ 2.
• Xây dựng ngân hàng học liệu trực quan gồm tối thiểu 15 bộ phiếu học tập và bảng phụ chuyên đề đường thẳng, đường tròn và ba đường conic, hướng tới mục tiêu 90% học sinh tự lực giải bài tập cơ bản.
• Tổ chức định kỳ 02 đợt hội thảo sinh hoạt chuyên môn cấp trường mỗi năm học nhằm bồi dưỡng kỹ thuật đặt câu hỏi phân tầng và quản lý hoạt động nhóm cho toàn bộ giáo viên Toán.
• Đổi mới đề kiểm tra đánh giá định kỳ của Sở Giáo dục và Đào tạo, dành từ 20% đến 30% tổng số điểm cho các câu hỏi đánh giá năng lực suy đoán, mô hình hóa toán học và phát hiện quy luật thay vì chỉ kiểm tra tính toán máy móc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong ngành giáo dục:

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 8 giáo án mẫu chi tiết để tổ chức giảng dạy Chương III Hình học 10, tối ưu hóa 45 phút trên lớp theo hướng tích cực hóa người học.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Sử dụng tài liệu như một công trình mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm và ứng dụng lý thuyết học tập khám phá.
• Tác giả sách giáo khoa và chuyên viên phát triển chương trình: Tham khảo 4 nguyên tắc tích hợp tư duy thuật toán và quy tắc tựa thuật giải nhằm thiết kế các bài học theo mô hình xoắn ốc mở rộng.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn Toán: Vận dụng bộ 5 tiêu chí đánh giá giờ dạy khám phá để thẩm định, nâng cao chất lượng chuyên môn tại 100% các trường trung học phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học khám phá có hướng dẫn khác gì so với phương pháp dạy học truyền thống?
Phương pháp truyền thống truyền thụ một chiều, học sinh ghi nhớ thụ động công thức. Dạy học khám phá có hướng dẫn đặt người học vào tình huống có vấn đề, dùng phiếu học tập và câu hỏi gợi mở để học sinh tự tìm ra định nghĩa và định lý, giúp tăng khả năng ghi nhớ sâu hơn 40%.

Phương pháp này có làm cháy giáo án trong thời lượng 45 phút của một tiết học không?
Không. Bằng cách thiết lập kịch bản khám phá có hướng dẫn ở cấp độ 1 và 2 kết hợp thảo luận nhóm ngắn từ 2 đến 3 phút, giáo viên kiểm soát chặt chẽ tiến trình bài học, hoàn thành đầy đủ 100% nội dung phân phối chương trình mà không bị quá tải thời gian.

Học sinh có học lực trung bình hoặc yếu có thể tiếp thu bài theo phương pháp này không?
Hoàn toàn có thể. Tiến trình khám phá được chia nhỏ thành các nhiệm vụ vừa sức đi từ trực quan quy nạp đến trừu tượng. Kết quả thực nghiệm cho thấy tỷ lệ học sinh yếu kém giảm từ 16.28% xuống chỉ còn 4.65% nhờ sự hỗ trợ tương tác giữa các thành viên trong nhóm.

Giáo viên cần chuẩn bị những thiết bị và phương tiện dạy học gì?
Giáo viên chỉ cần chuẩn bị hệ thống giáo án thiết kế theo hoạt động, 4 bảng phụ minh họa hình vẽ và hệ thống phiếu học tập in sẵn cho các nhóm học sinh mà không đòi hỏi thiết bị công nghệ đắt tiền.

Làm thế nào để đánh giá chính xác kết quả học tập trong giờ học khám phá?
Giáo viên kết hợp đánh giá quá trình thông qua các câu trả lời ngắn, mức độ tham gia thảo luận nhóm và đánh giá tổng kết bằng 5 câu hỏi trắc nghiệm củng cố ngay tại lớp cùng bài kiểm tra định kỳ có đo lường thống kê.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học khám phá và dạy học khám phá có hướng dẫn trong môn Toán.
• Thiết kế thành công hệ thống giáo án thực nghiệm cho Chương III Hình học 10 ban nâng cao theo chuẩn kiến thức kỹ năng.
• Thực nghiệm sư phạm trên 86 học sinh chứng minh phương pháp mới giúp tăng 18.60% tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi môn Toán.
• Đề xuất lộ trình 4 bước khả thi giúp giáo viên phổ thông chuyển đổi phương pháp dạy học thuận lợi và hiệu quả.
• Kế hoạch tiếp theo hướng tới mở rộng mô hình khám phá có hướng dẫn cho toàn bộ chương trình Hình học lớp 11 và 12 trong vòng 12 tháng tới.

Quý thầy cô và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình dạy học khám phá có hướng dẫn để kiến tạo những giờ học Toán học sinh động, hiệu quả và phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chương 2: Thiết kế một số giáo án dạy học phần phương pháp tọa độ trong mặt phẳng bằng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học khám phá 1. Một số quan điểm về dạy học khám phá 1. Quan niệm về dạy học khám phá của các tác giả nước ngoài Theo Ferriere Jerome Bruner, nhà tâm lý học Mỹ cho rằng học là một quá trình mang tính chủ quan.

Qua quá trình này, người học hình thành nên các ý tưởng hoặc khái niệm mới dựa trên cơ sở vốn kiến thức đã có sẵn của mình. Ông khẳng định rằng trong quá trình học tập, HS cần được khuyến khích và dạy cách tự do khám phá thông tin. Bruner cho rằng việc học tập khám phá xảy ra khi các cá nhân phải sử dụng quá trình tư duy để phát hiện ra ý nghĩa của điều gì đó cho bản thân họ. Để có được điều này, người học phải kết hợp các thao tác quan sát, so sánh, làm rõ ý nghĩa của thông tin để tạo ra sự hiểu biết mới mà trước đây họ chưa từng biết.

Vai trò của người GV là khuyến khích tạo điều kiện để HS tự khám phá ra các nguyên lý. Người dạy có nhiệm vụ truyền tải các thông tin cần học với một phương pháp phù hợp với khả năng hiểu biết hiện tại của HS, xây dựng giáo án theo mô hình xoắn ốc để người học có thể tự xây dựng kiến thức mới từ những kiến thức vốn có của mình. Ông cũng khẳng định rằng trong dạy học khám phá không phải HS khám phá ra tất cả các dữ liệu thông tin mà họ khám phá ra sự liên quan giữa các ý tưởng và các khái niệm bằng cách sử dụng những cái đã học. Bruner đã chỉ ra 4 lí do cho việc sử dụng phương pháp dạy học khám phá đó là: thúc đẩy tư duy người học, phát triển động lực bên trong hơn là tác động bên ngoài, người học có thể học cách khám phá và nó giúp phát triển trí nhớ.

Geofffrey Petty nêu ra một cách tiếp cận trong dạy học đó là dạy học bằng cách đặt câu hỏi. Trong cách dạy này GV đặt câu hỏi hoặc giao bài tập yêu cầu HS phải tự tìm ra kiến thức mới thông qua việc trả lời các câu hỏi làm bài tập. Như vậy, người học phải huy động những kiến thức có sẵn của mình, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thực hiện các thao tác tư duy, khám phá ra tri thức mới. Ở đây quá trình khám phá của người học đã được GV lập kịch bản sẵn tức là có sự chuẩn bị đặc biệt, người học được đặt vào kịch bản đó, thực hiện các công việc được người GV bố trí sẵn.

Kiến thức mới người học tìm ra sẽ được GV chỉnh sửa và khẳng định lại. Dạy học khám phá có hướng dẫn là một hình thức của cách tiếp cận này. Ông lưu ý rằng, tìm thông tin trong sách không phải là cách học khám phá và nhấn mạnh: Các hoạt động khám phá thường được tiến hành theo nhóm. Chúng đòi hỏi phải có kĩ năng tư duy cao để tìm ra cái mới.

Vì người học tự tìm tòi vấn đề cho nên việc học có chất lượng cao. Theo Jacke Richards, John Platt và Heidi Platt dạy học khám phá là dạy và học dựa trên những quy luật sau : - Người học phát triển quá trình tư duy liên quan đến việc khám phá và tìm hiểu thông qua quá trình quan sát, phân loại, đánh giá, tiên đoán, mô tả và suy luận. - GV sử dụng một phương pháp dạy học đặc trưng hỗ trợ quá trình khám khá và tìm hiểu. - Giáo trình giảng dạy không phải là nguồn thông tin, kiến thức duy nhất cho người học.

- Kết luận đưa ra với mục đích thảo luận chứ không phải là khẳng định cuối cùng. - Người học phải lập kế hoạch, tiến hành và đánh giá quá trình học của mình với sự hỗ trợ của GV. Quan điểm về dạy học khám phá của các tác giả trong nước Tư tưởng dạy học khám phá cũng được thể hiện qua một số tài liệu của các tác giả trong nước như Nguyễn Bá Kim, Trần Bá Hoành,. Các tác giả cho rằng học tập là quá trình lĩnh hội những tri thức mà loài người tích lũy được.

Trong học tập HS cũng phải được khám phá ra những hiểu biết mới đối với bản thân. HS sẽ thông hiểu, ghi nhớ và vận dụng linh hoạt những gì mình đã nắm được thông qua hoạt động tự lực khám phá của chính mình. Tới một 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trình độ nhất định thì sự học tập tích cực, sự khám phá sẽ mang tính nghiên cứu khoa học và người học cũng tạo ra tri thức mới cho khoa học. Đặc điểm của dạy học khám phá Theo Bicknell-Holmes and Hoffman (2000), dạy học khám phá có ba đặc điểm sau đây: 1.

Khảo sát và giải quyết vấn đề để hình thành, khái quát hóa kiến thức. Đặc điểm thứ nhất này rất quan trọng. Thông qua việc khảo sát và giải quyết vấn đề, HS có vai trò tích cực trong việc tạo ra kiến thức, thay cho việc chỉ lắng nghe bài giảng, HS có cơ hội vận dụng các kĩ năng khác nhau trong các hoạt động. HS chính là người làm chủ việc học tập chứ không phải là thầy giáo.

HS được thu hút vào hoạt động, hoạt động dựa trên sự hứng thú và ở đó HS có thể xác định được trình tự và thời gian. Đặc điểm thứ hai này khuyến khích HS học tập theo nhịp độ riêng của mình. Học tập không phải là một tiến trình cứng nhắc không thay đổi được. Đặc điểm này giúp HS có động cơ và làm chủ việc học của mình.

Hoạt động khuyến khích việc liên kết kiến thức mới vào vốn kiến thức của người học. Đặc điểm thứ ba này dựa trên nguyên tắc là sử dụng kiến thức mà HS đã biết làm cơ sở cho việc xây dựng kiến thức mới. Trong dạy học khám phá, HS luôn luôn đặt trong những tình huống sao cho từ kiến thức vốn có của mình các em có thể mở rộng hay phát hiện ra những ý tưởng mới. Từ ba đặc điểm trên, dạy học khám phá 5 điểm khác biệt so với các phương pháp dạy học truyền thống là : + Người học tích cực chứ không thụ động.

+ Việc học tập có tính quá trình chứ không là nội dung. + Thất bại là quan trọng. + Phản hồi là cần thiết. + Sự hiểu biết sâu hơn.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. HSiniki(1998), dạy học khám phá có ba đặc điểm chính sau đây: * Học tập tích cực Người học tập là người tham gia tích cực trong quá trình học tập không phải là một chiếc thuyền rỗng chứa những lời giảng của thầy giáo. - Khi HS là người tham gia tích cực, HS sẽ tập trung chú ý cao hơn trong quá trình học tập của mình. Việc học tập sẽ không xảy ra nếu HS lơ là với việc học tập.

- Các hoạt động nhằm tập trung chú ý của HS vào những tư tưởng then chốt mà các em được xem xét. Các hoạt động luôn được thiết kế để làm rõ một khái niệm hay quy trình chứ không phải chỉ vì để hoạt động tích cực. Giai đoạn đầu tiên của quá trình học tập là phát hiện ra cái cần được học và HS được thu hút vào những hoạt động đó. - Tham gia tích cực nhằm để kiến tạo nên những lời giải, nhờ vậy mà HS sẽ có cơ hội thực hiện các quá trình xử lí thông tin một cách sâu sắc hơn.

Khi học tập khám phá HS phải dựa vào kiến thức trước đó để đáp ứng những yêu cầu của các hoạt động. Vì vậy, các em phải trải qua quá trình xử lí tài liệu. Nhờ vào quá trình xử lý này mà các em dễ huy động lại về sau khi cần vì nó đã có sự gắn kết với các kiến thức đã học của các em. - Học tập khám phá giúp HS có cơ hội nhận được phản hồi sớm về sự hiểu biết của mình.

Trong cách dạy truyền thống, GV thường dạy học theo tốc độ của mình, thường ít quan tâm xem HS có nắm được các thông tin mà thầy giáo truyền đạt được hay không. Trong dạy học khám phá, việc hổng kiến thức của HS không thể bị bỏ qua; việc phản hồi của GV xảy ra ngay trong bản thân nhiệm vụ học tập: HS thành công hay thất bại. GV chính là nguồn phản hồi khi GV xem xét sự tiến triển của HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập của HS. GV phải đối mặt với những thực trạng về sự hiểu biết của HS và bắt buộc GV phải có những ứng xử kịp thời.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Học trong môi trường tích cực làm cho HS có sự "ghi nhớ có tình tiết"; tức là việc ghi nhớ này gắn liền với một sự kiện. Nhờ thế mà HS có thể tái tạo lại kiến thức nếu họ quên. - Dạy học khám phá gợi được động cơ học tập cho HS. Hầu hết các quá trình trong dạy học khám phá là khêu gợi được tính tò mò của HS.

Khía cạnh tò mò và quá trình tìm kiếm những điều còn ẩn dấu nhằm thỏa mãn tính tò mò cả hai đều là những dạng của động cơ. * Học tập có ý nghĩa Một chìa khóa thành công thứ hai của dạy học khám phá đó là học tập có ý nghĩa. - Dạy học khám phá có nhiều ý nghĩa vì nó tận dụng sự liên tưởng của bản thân HS như là cơ sở của sự hiểu biết. Trong học tập khám phá, HS phải sử dụng ngôn ngữ riêng của mình để diễn tả những điều mình phát hiện.

Có cơ hội liên kết kiến thức mới với hệ thống kiến thức vốn có của mình; điều này giúp HS có thể huy động lại chúng khi cần. - Dạy học khám phá buộc HS phải đương đầu với những ý tưởng hiện có của mình về chủ đề, nhiều trong chúng có thể là những sự hiểu sai lệch, và làm cho nó tương thích với điều mà các em quan sát. Trong giáo dục khoa học, một trong những vấn đề khó khăn nhất là vấn đề hiểu sai của HS. Trong dạy học khám phá, HS có cơ hội để điều chinh lại nhận thức sai của mình nhờ vào môi trường học tập.

- Dạy học khám phá có tính cụ thể và do đó dễ cho người bắt đầu học trong lĩnh vực nào đó.