CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động thương mại trong nền kinh tế thị trường thương mại 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động thương mại Sản xuất của cải cách vật chất là hoạt động cơ bản của xã hội, đó là cơ sở của đời sống xã hội nhưng của cải vật chất sản xuất ra không đem trao đổi và tiêu dùng thì không phải là hàng hóa. Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, sản xuất ngày càng mở rộng làm cho lực lượng sản xuất phát triển đã dẫn đến sự phân công lao động xã hội.
Lúc đầu là phân công tự nhiên (mang tính tự phát), sau đó là phân công có ý thức. Chính nhờ sự phân công lao động xã hội đó mà hình thành các ngành kinh tế độc lập khác nhau. Hoạt động trao đổi hàng hóa ngày càng phát triển theo thời gian, đặc biệt với sự xuất hiện của tiền tệ đã làm vật trung gian để trao đổi, hình thành một nhóm người làm công việc mua đi bán lại, đó là thương nhân. Thương mại ra đời đánh dấu một sự phân công lao động trong xã hội,khi đó chức năng trao đổi hàng hóa đã trở thành công việc chuyên môn của một bộ phận lao động thoát ly sản xuất và phục vụ sản xuất bằng cách đưa hàng từ người sản xuất đến người tiêu dùng thông qua quan hệ hàng hóa - tiền tệ.
Thương mại là cầu nối giữa sản xuất với sản xuất, giữa sản xuất với tiêu dùng là hình thức trao đổi hàng hóa thông qua việc mua, bán và các dịch vụ thương mại. Theo nghĩa thông thường, hoạt động thương mại được hiểu đó là hoạt động của chủ đầu tư, đầu tư cho hoạt động sản xuất và buôn bán nhằm đem lại lợi nhuận. Như vậy, hoạt động thương mại chúng ta có thể hiểu đó là hoạt động kinh doanh sinh lời, nghĩa là hoạt động sinh ra lợi nhuận sau khi đã trừ hết các khoản chi phí). Hoạt động thương mại giống với hoạt động kinh doanh, đó là 6 những hoạt động mua bán, kinh doanh và cung ứng dịch vụ theo nhu cầu của con người.
Hoạt động thương mại bao gồm những đặc điểm sau: Một là, hoạt động thương mại là một lĩnh vực kinh tế, trong đó các chủ thể kinh tế thực hiện việc mua bán, trao đổi hàng hóa bằng các phương thức khác nhau. Đúng vậy, thương mại ra đời cùng với nền kinh tế hàng hóa và ngày càng phát triển. Cho đến nay, thương mại là một ngành kinh tế phát triển ở trình độ cao với quy mô rộng lớn trong nền kinh tế quốc dân của các nước, chiếm tỷ trọng đáng kể trong cấu thành khu vực dịch vụ. Thương mại tuy không phải là một ngành sản xuất vật chất độc lập,nhưng lại có quan hệ chặt chẽ và tác động qua lại với sản xuất, góp phần thúc đẩy sản xuất và quá trình chuyên môn hóa, giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội của đất nước.
Hai là, hoạt động thương mại trong điều kiện hiện nay chịu ảnh hưởng của xu hướng toàn cầu hóa kinh tế và phát triển nền kinh tế tri thức. Hoạt động thương mại không chỉ đóng vai trò cung cấp đầu vào và giải quyết đầu ra cho hoạt động sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về hàng hóa của toàn xã hội mà còn đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc góp phần khai thác tiềm năng và lợi thế so sánh của từng vùng, từng địa phương, từng quốc gia; phân bổ nguồn lực một cách hợp lý vàcó hiệu quả. Thúc đẩy tiến bộ khoa học và công nghệ để đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Do vậy, hoạt động thương mại ngàycàng không hạn chế ở việc buôn bán các hàng hóa vật thể truyền thống màvcòn mở rộng sang các lĩnh vực mới như cả thương mại dịch vụ, bảo hộ quyềnvsở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ.và phải chịu ảnh hưởng của xu hướng toàn cầu hóa kinh tế và phát triển nền kinh tế tri thức.
Ba là, hoạt động thương mại có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc gia. Với vai trò quan trọng của hoạt động thương mại 7 đối với các địa phương nói riêng và tại các quốc gia nói chung nên hầu hết các quốc gia và vùng kinh tế trên thế giới đều rất quan tâm đến phát triển hoạt động thương mại. Với xu hướng chung đó, Đảng và Chính phủ Lào cũng rất quan tâm đến vai trò Nhà nước đối với hoạt động thương mại của quốc gia. Chính phủ Lào đã có nhiều chính sách quan trọng cho sự phát triển chung của nền kinh tế, trong đó có sự chú ý đặc biệt tới sự phát triển của ngành thương mại, là cơ sở quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế của Lào tăng trưởng và phát triển.
Thể hiện ý chí đó, Đại hội lần IV và V của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã xác định chủ trương đổi mới trong phát triển kinh tế. Trong đó coi hoạt động thương mại là cầu nối quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, có nhiệm vụ quan trọng trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển, nhằm phá vỡ kiểu sản xuất tự nhiên, tự cung, tự cấp để chuyển sang phát triển kinh tế. Vai trò của hoạt động thương mại trong nền kinh tế thị trường Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động thương mại có vai trò quan trọng trong tăng trưởng và phát triển kinh tế. Việc xác định rõ vai trò của hoạt động thương mại sẽ giúp các địa phương nói chung và các quốc gia nói riêng có những biện pháp tác động đúng hướng và tạo được những điều kiện cho hoạt động thương mại phát triển.
Hoạt động thương mại trong nền kinh tế thị trường có những vai trò chủ yếu sau: Một là, thương mại là một bộ phận của quá trình tái sản xuất.Thương mại là cầu nối giữa sản xuất với sản xuất và sản xuất với tiêu dùng. Sự vận động của sản phẩm hàng hóa qua khâu thương mại để hoạt động tiếp tục cho sản xuất hoặc đi vào tiêu dùng cá nhân. Ở vị trí cấu thành của quá trình tái sản xuất, thương mại được coi như hệ thống dẫn lưu của quá trình tái sản xuất. Khâu này bị ách tắc sẽ dẫn tới sự khủng hoảng của sản xuất và tiêu dùng.Vì vậy, thương mại là hợp phần của sản xuất hàng hóa.
Sản phẩm hàng hóa có mục đích từ trước là để thỏa mãn nhu cầu của người khác, sản xuất ra để trao đổi mua bán. Hoạt động thương mại gắn liền với hoạt động sản xuất hàng hóa. 8 Hai là, hoạt động thương mại làm cho sản xuất hàng hóa phát triển. Qua hoạt động mua bán tạo ra động lực kích thích đối với người sản xuất, thúc đẩy phân công lao động xã hội, tổ chức lại sản xuất, hình thành nên các vùng chuyên môn hóa sản xuất hàng hóa lớn.
Phát triển thương mại cũng có nghĩa là phát triển các quan hệ hàng hóa tiền tệ, làm cho con người năng động, dần thích nghi với cáchthức của nền sản xuất hàng hóa, đó là conđường ngắn nhất để chuyển từ sản xuất tự nhiên, tự cấp, tự túc thành sản xuấthàng hóa. Ba là, hoạt động thương mại kích thích sự phát triển của lực lượng sản xuất. Lợi nhuận là mục đích của hoạt động thương mại. Người sản xuất sẽ tìm mọi cách để cải tiến công tác, áp dụng khoa học công nghệ mới, hạ chi phí để thu nhiều lợi nhuận.
Đồng thời cạnh tranh trong thương mại bắt buộc người sản xuất phải năngđộng, phải không ngừng nâng cao tay nghề chuyên môn và tính toán thực chất hoạt động kinh doanh, tiết kiệm các nguồn lực, nâng cao năng suất lao động. Đó là những nhân tố tác động làm cho lực lượng sản xuất phát triển. Bốn là, hoạt động thương mại kích thích nhu cầu tiêu dùng và luôn tạo ra nhu cầu tiêu dùng mới.Người tiêu dùng bán không xuất phát từ tình cảm mà bằng lý trí, lợi ích của sản phẩm hay mức độ thỏa mãn nhu cầu của sản phẩm sẽ tạo ra khả năng tái tạo nhu cầu. Thương mại một mặt làm cho nhu cầu trên thị trường gần với nhu cầu thực tế, mặt khác nó làm bộc lộ tính đa dạng, phong phú của nhu cầu.
Thương mại đáp ứng nhu cầu tốt hơn chế độ trao đổi hiện vật. Thương mại luôn đòi hỏi các nhà sản xuất phải đa dạng kiểu dáng, mẫu mã, chất lượng sản phẩm, điều này tác động ngược lại người tiêu dùng làm khơi dậy những nhu cầu tiêu dùng của họ. Năm là, hoạt động thương mại giúp xã hội sử dụng hợp lý và tiết kiệm lao động. Do có hoạt động thương mại, các nhà sản xuất có thể tiến hành sản xuất liên tục, không phải dùng sản xuất để tiêu thụ sản phẩm, nên có thể tăng hiệu suất sử dụng máy móc, thiết bị tăng năng suất lao động giảm chi phí sản 9 xuất.
Do có hoạt động thương mại nên chi phí lưu thông, bao gồm chi phí bảo quản, đóng gói, chuyên chở,. có thể giảm nhiều so với chi phí lưu thông mà các nhà sản xuất tư làm. Bên canh đó, hoạt động thương mại thúc đẩy và tạo điều kiện phân công lao động xã hội. Phân công lao động xã hội là một trong nhiều biện pháp tăng năng suất lao động xã hội.
Mà việc không ngừng tăng năng suất lao động quan trọng như thế nào thì chúng ta đã biết. Nhờ có thương mại, nhà sản xuất có thể yên tâm sản xuất, nhờ thương mại nhà sản xuất có thể nắm được cầu một cách rộng khắp, nhanh chóng, từ đó sớm có sự lựa chọn chuẩn xác phương án cung của mình sao cho tối ưu. Ngoài ra, hoạt động thương mại giúp xã hội mở rộng quan hệ hàng hóa trên phạm vi ngày càng rộng lớn, nhờ đó mà nâng cao mức sống vật chất, văn hóa của con người. Nhờ có ngành thương mại, trong đó có ngoại thương, nhân loại toàn cầu có thể thụ hưởng thành quả lao động của nhau.
Thông qua hàng hóa, con người có thể giao lưu văn hóa, thúc đẩy trí tuệ phát triển làm cho xã hội sinh động hơn. Mối quan hệ và tác động của hoạt động thương mại trong nền kinh tế thị trường Thứ nhất, mối quan hệ của hoạt động thương mại với sản xuất và tiêu dùng trong tái sản xuất xã hội Thương mại giữ vị trí trung gian giữa sản xuất và tiêu dùng trong quá trình tái sản xuất xã hội.