CHƯƠNG 1: CƠ SO LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA DE TAI 1. Tông quan vẫn dé nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về xây dựng và sử đụng bài tập hóa học a) Các luận van thạc sĩ của trường DHSP Hỗ Chi Minh - Tran Thị Phương Thao (2007), Xáy dựng hệ thông bài tập trắc nghiệm khách quan vẻ hóa học cò nội dung gan với thực tiên. Nguyễn Thị Tong (2007).
Váy dựng hệ tổng cau hỏi và bài toán hóa học có phương pháp giải nhanh làm câu trac nghiệm khách quan nhiều lựa chọn hóa học 10 - chương trinh nang cao. - Trần Thị Thanh Hương (2008). Yay dựng hệ thống bài tập hóa vô cơ lớp 10 THPT nhằm cùng có kiến thức và phat triển tư duy sảng tạo cho học sinh. ~ Lê Thị Thủy Anh (2009).
Vải: dung và sử dụng hệ thống bài tập hóa học nhằm nắng cao chất lượng day hoc phan phi kim. ~ Phan Thị Ngọc Bích (2010), Váy dung và sứ dụng hệ thống bài tập phan phi kim hóa học THPT theo hướng day học tích cực. b) Các luận van thạc sĩ của trường ĐHSP Hà Nội ~ Nguyễn Thị Phương Thu (2008). Yay dựng bài tập trắc nghiệm khách quan rèn kĩ năng thực hành hóa học cho học sinh THPT.
- Pham Văn Từ (2012), Tuyển chọn, xdy dung và sử dụng hệ thống bài tập phan kiến thức cơ sé hóa học chung lớp 10 dé bôi dưỡng học sinh giỏi. ~ Đặng Thị Thanh Bình (2006). Tưyền chọn và xây dung hệ thông bài tập hóa học bói dưỡng học sinh khá giỏi lớp 10 THPT (Ban nâng cao). Các nghiên cứu về sai lầm của học sinh khi giải bài tập hóa học e Nguyễn Văn Kim (2010).
Nang cao chất lượng day học hóa học thông qua việc khác phục những sai lam trong nhận thức học tập của học sinh khi giải bài tập hóa học phan kim loại THPT, luận văn thạc sĩ giáo dye, ĐH Vinh. ụ e© Nguyễn Minh Tan (2012), Vhững biện pháp khắc phục sai lâm thưởng gặp ở học sinh khi giai bai tập hỏa học v6 cơ THPT. luận văn thạc sĩ giáo dục. Vidn xét: Trong luận văn "Những biện pháp khắc phục sai lắm thường gdp ở học sinh khi giải bai tập hóa học v6 cơ THPT” tác gia đã tông két và đưa ra những sai lâm, vưởng mắc phó biến của học sinh khi giải bài tập hỏa học bao gồm: ~ Sai lam về cách hiéu và vận dụng lý thuyết hóa học trong giai bài tap.
— Vận dung các phương pháp giải toán một cách không hợp lý và triệt dé trong việc giải các bài tập hóa học. ~ Không xét hết các trường hợp dân đến thiếu nghiệm. Chưa có phương pháp phân tích và tông hợp kién thức. Ngoài ra tac gia đã dé ra bốn biện pháp khắc phục sai lam của học sinh: ~ _ Rèn luyện kỳ năng phán tích đề bài.
~ Bồ sung, chính xác hóa các kiến thức lý thuyết thông qua các câu hỏi định tinh tương ứng. ~ Xây dựng bài tập chứa các “bday” sai lam (soạn 100 câu hỏi trắc nghiệm gdm 4 dang). — Vậm dung phương pháp day học giải quyết van dé, tăng cường kiểm tra, đánh giá; tích cực tô chức hoạt động cho học sinh. © Mai Xuân Tráng (2012), Mét số sai lam học sinh hay mắc phải khí giải bài tập hóa hữu cơ THPT, luận văn thạc sĩ giáo dục, DHSP TPHCM.
Nhận xét: Trong luận văn "Một số sai lam học sinh hay mắc phải khi giải bài tập hóa hữu cơ THPTTM tác giả đã tác giả đã tong kết và đưa ra những sai lam học sinh hay mắc phải khí giải bài tập hóa hitu cơ bao gồm: ~ Sai lam khi giải bài tập về hidrocacbon (no, không no. - Sai lam khi giải bài tập vẻ dẫn xuất của hidrocacbon (ancol, phenol, andehit, xeton, axit cacboxviic, este, lipit, amin, aminoaxit, protein). l0 Ngoài ra tác gia đã dé ra bồn biện pháp khắc phục sai lam cua học sinh: Rén luyện kỹ năng phân tích dé bài, lựa chọn phương pháp giải. ~ _ Bỏ sung, chính xác hóa hệ thông lý thuyết thông qua bài tập định tính Van dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn dé đẳng thời tầng cường kiêm tra đánh gia; Tich cực tô chức hoạt ding cho học sinh Nhận xét chung: Hai luận văn trên đêu tập trung phân tích những sai lam học sinh thường mắc phái khi giải bài tập hóa học và đề ra biện pháp giúp học sinh khắc phục sai lam.
Các tác giải chưa xay dung các bài tập mà học sinh thưởng mắc sai lam ding cho từng chương, bài học cu thé. Cũng như dé ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu qua sư dung các bài tap ay giúp nang cao hiệu qua day và học môn Hỏa học ở THPT. Bài tập hóa học 1. Khái niệm và phân loại bài tập hóa học 1.
Khái niệm bài tập hóa hóa học Theo tiến sĩ Vũ Anh Tuấn trong tải liệu [13] bài tập hoá học là khái niệm bao ham tat cá (những bài toán, những câu hỏi hay đồng thời cả bai toán và cả câu hỏi), ma trong khi hoàn thành chúng, học sinh không chi đơn thuần là vận dụng kiến thức cũ mà cả tìm kiếm kiến thức mới và vận dụng kiến thức cũ trong những tình huống mới và khi hoàn thành chúng học sinh nắm được một tri thức hay một kĩ năng nhất định. Phân loại bài tập hóa học |9| Trên thực tế, khé có thể có được một tiêu chuẩn thống nhất nào về vấn để phân loại bai tập hoa học. Nói cách khác, sự phân hoá bai tập hoá học bao giờ cũng mang tinh tương đối, vi trong bắt kỷ loại bai tập nào cũng chứa đựng một vài yếu tế của một hay nhiều loại khác. Tuy nhiên người ta có thể căn cứ vào những đặc điểm, dấu hiệu cơ ban khác nhau dé phân loại.
a Dựa vào nội dung có thé phân bài tập hoá học thành 4 loại: © Bai tap định tinh: là các dang bài tập có liên hệ với sự quan sát dé mỏ tá. giải thích các hiện tượng hoá học. Các dạng bải tập định tính: - Giải thich, chứng minh, viết phương trình hóa học của phan ứng hoá học. Nhận biết, phân biệt các chất.
~_ Tach các chất ra khỏi hỗn hợp. Điều chế hoá chat,. Đặc biệt trong bai tập định tính có rất nhiều bài tập thực tiễn giúp học sinh giải quyết các van đẻ thực tiễn có liên quan đến hoá học. © Bai tập định lượng: là loại bài tập cần dùng các kĩ năng toán học kết hợp với kĩ năng hoá học đề giải.
Căn cứ vào nội dung có các dạng bài tập định lượng: Dựa vào thành phần dé xác định công thức hoá học. — Tính theo công thức, phương trình hoá học ~ Tính toán với các chất khi. — Bài tập về nồng độ dung dịch. © Bai tap thực nghiệm: là dang bài tập có liên quan đến ki nang thực hành.
© Bai tập tổng hợp: là dạng bai tập có tính chất gồm các dạng trên. Dựa vào hình thức thể hiện có thé phân bài tập hoá học thành 2 loại: © Bài tập trắc nghiệm khách quan: là loại bài tập hay câu hỏi có kèm theo câu trả lời sẵn và yêu cầu học sinh suy nghĩ rồi đùng một kí hiệu đơn giản đã quy ước để trả lời. Các dạng bai tập trắc nghiệm khách quan: bai tập điển khuyết, bài tập đúng sai, bài tập ghép đồi, bai tập nhiều lựa chọn. © Bài tập tự luận: là dạng bài tập yêu cầu học sinh phải kết hợp cả kiến thức hoá học, ngôn ngữ hoá học và công cụ toán học dé trình bảy nội dung của bài tập hóa học.
Dựa vào mức độ tư đuy có thé chia bài tập hóa học thành 4 loại: © Bài tập ở mức độ biết các kiến thức: loại bài tập ở mức độ này chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại, tái hiện lại những kiến thức đã được học. © Bài tập ở mức độ hiểu các kiến thức: loại bài tập này yêu cầu học sinh không những nhớ lại kiến thức đã học ma cỏn được điển giải, mô tả, tóm tắt được những kiến thức đã học dé thé hiện kha năng hiểu biết của minh. © Bai tập ao mức độ vận dung: loại bài tập nay yêu cầu học sinh vận dụng các kiến thức đã học để giải các bài tập định tỉnh, định lượng và thực nghiệm cũng như những van dé chưa biết lúc học, ¢ Bài tập ở mức độ vận dung - sảng tạo: loại bài tập này yêu cầu học sinh không những vận dụng các kiến thức đã học mủ còn phải biết sáng tạo tir những cái đã học trong trưởng hợp mới dé giải các bai tập một cách hiệu quả nhất Bai tập mà tác giả dé cập trong khóa luận theo kiểu phân loại như sau: d. Dựa vào nội dung sai lầm học sinh thường mắc phải có thé chia bài tập hóa học thành 2 loại: © Bài tập sai lam về cách hiểu và vận dung ly thuyết.
© Bai tập sai lam vé cách lựa chọn phương pháp giải. Dựa vao nguyên nhân dẫn đến sai lầm học sinh thường mắc phải có thé chia bai tập hóa học thành các loại: © _ Bài tập sai lam do tính toán không can thận dẫn đến sai kết quá © Bai tập sai lam do không biết các phương pháp giải đặc biệt. s_ Bài tập sai lầm do xét thiếu trường hợp. © Bai tập sai lam do không vững lý thuyết.
© Bai tập sai lam do quên xét các quá trình phụ, các yếu tổ phụ. Những yêu cầu cơ bản đối với bài tập hóa học [10] — Đảm bảo tính chính xác khoa học. Diy đủ dit kiện dé có thé tim ra đáp sd, Nội dung bài tập phải bám sát theo chuẩn kiến thức kĩ năng. ~ Đảm bảo tinh vừa sức.
Có nội dung hóa học cụ thể,rõ rằng. ~ Số liệu bai tập phải phù hợp với thực tế. Ngôn ngữ ngắn gon, mach lạc và trong sáng. Dam bao rèn luyện nang lực hóa học và giáo dục đạo đức cho học sinh.
Ý nghĩa và tác dụng của bài tập hóa học trong day học [9] Việc day học không thé thiếu bai tap. Sứ dung bài tập để luyện tập là một biện pháp hết sức quan trọng dé nang cao chất lượng day học vi bai tập hod học có các ý nghĩa to lớn: 1. Ý nghĩa trí duc ¢ Lam chính xác hoá các khái niệm hoá học. Củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động.
phong phú, hap dẫn. Chi khi vận dụng được kiến thức vào việc giải bài tập, học sinh mới nắm được kiến thức một cách sâu sắc. œ Ôn tập, hệ thông hoá kiến thức một cách tích cực nhất. © Rén luyện các kĩ năng hoá học.