CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA VIỆC PHÁT TRIEN NANG LỰC ĐỊNH HƯỚNG NGHE NGHIEP THONG QUA DE TAI GD STEM 1.1 Giáo dục STEM ở trường THPT.1 Khái niệm giáo dục STEM. Thuật ngữ STEM được giới thiệu lan đầu bởi Quy Khoa học Hoa Ki (NSF) vào năm 2001. Thuật ngữ là cách viết tắt của các cụm từ: Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Ki thuật) và Mathematics (Toán học).
Thuật ngữ này được sử dụng khi bàn đến các chính sách phát triển về Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học của mỗi quốc gia. Hiện nay, thuật ngữ STEM được sử dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, phô biến nhất là ngữ cánh giáo dục và ngữ cảnh nghề nghiệp. Tùy vào ngữ cảnh, STEM được sử dụng kết hợp với các thuật ngữ khác, cụ thé: giáo dục STEM, nguồn nhân lực STEM,. Trong đó, giáo dục STEM được hiệu là mô hình giáo dục dựa theo cách tiếp cận liên môn, giúp học sinh áp dụng các kiến thức khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học vảo giải quyết một số van dé thực tiễn trong bối cảnh cụ thé (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018).
Trong đó, vai trò của các cụm từ được hiểu : - Khoa hoc (Science) + Cung cap các kiến thức khoa học thuộc các lĩnh vực Vật li, Hóa học, Sinh học, Khoa học Trái Dat. + Giúp học sinh hiểu về thé giới tự nhiên, vận dụng dé giải quyết các vẫn dé khoa học trong thực tiễn cuộc sống. - Cong nghệ (Technology) + Phát triển khả nang sử dụng, quản lí, hiểu và đánh giá công nghệ trong cuộc song hiện nay. + Giúp hoc sinh nhận thức được sự phát trién của công nghệ cũng như tam quan trọng của công nghệ đối với cuộc sống.
Ky thuật (Engineering) + Phát triển sự hiểu biết về công nghệ đang phát triển thông qua quá trình thiết kế kĩ thuật. - Toán học (Mathematics) + Phát triển khả năng phân tích, biện luận và truyền đạt, hiện thực hóa ý tưởng thông qua tính toán, giải thích các giải pháp giải quyết vấn đề toán học trong các tỉnh huồng đặt ra. (Nguyễn Thanh Nga và các cộng sự, 2021) Nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực liên quan đến các ngành nghề STEM, các chính sách nhằm thúc day GD STEM tai các quốc gia phát triển (Hoa Ki, Anh, Australia, Canada.) luôn được tạo điều kiện thuận lợi dé thực hiện. Đáp ứng xu hướng giáo dục trên thế giới và nhu cầu xã hội, GD STEM đã và đang được thực hiện.
phat trien ở Việt Nam. Xuất hiện ở Việt Nam từ sớm, cụ the 2014, được trién khai dưới dang các phong trào, các cuộc thi trong nhà trường phỏ thông điền hình như: Cuộc thi khoa học kĩ thuật dành cho HS trung học; Vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết tình hudng thực tiễn; Sáng kiến giáo đục STEM — SchooLAB danh cho HS trung học,. Từ các chương trình, phong trao, cuộc thi thí điểm này đã bước dau đã có những lan tỏa, tác động tích cực đến việc day và học của GV — HS tại các trường THPT (Nguyễn Sỹ Nam, Đào Ngọc Chính, Phan Thị Bích Lợi. GD STEM tai các trường phô thông bước dau đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nén giáo duc VN, tiếp nối những thành công đạt được từ bước dau, Thủ tướng Chính Phủ đã ban hành những chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển GD STEM.
Cụ thé có thay sự tập trung phát triển GD STEM trong chương trình giáo dục phô thông 2018 được thể hiện trong chỉ thị số 16/CT- TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 04 thang Š năm 2017 (Thủ Tướng Chính Phủ, 2017): “Thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung. phướng pháp giáo dục và dạy nghé nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thể công nghệ sản xuất mới, trong đó cần tập trung vào thúc day dao tạo về khoa học, công nghệ, kỹ thuật va toán học (STEM), ngoại ngữ. tin học trong chương trình giáo đục phd thông”. Nhiệm vụ được đưa ra đối với 10 Bộ GD-ĐT theo chi thi 16/CT-TTg ban hành: *Thúc day triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ.
kỹ thuật và toán học (STEM) trong chương trình giáo dục phô thông, tổ chức thí điểm tại một số trường phố thông ngay từ năm học 2017-2018”. Đề thực hiện được mục tiêu này, giáo dục STEM chính thức trở thành quan điểm giáo dục mới được chú trọng trong định hướng phát triển giáo dục chung của các môn nói chung và bộ môn Vật lí nói riêng.2 Mục tiêu giáo dục STEM Mục tiêu của giáo dục STEM Sơ đồ 1. Muc tiêu của giáo duc STEM Phân tích GD STEM dưới góc độ giáo dục va bối cảnh xã hội ở Việt Nam, GD STEM một mặt đáp ứng đầy đủ các mục tiêu của chương trình GD phô thông 2018, mặt khác các mục tiêu cốt lõi của GD STEM nhằm: - Phát triển các năng lực đặc thù của các món học thuộc lĩnh vực STEM cho HS: Đó là khả năng vận dụng các kiến thức, kĩ năng liên quan đến các môn học Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học. Qua đó, HS biết phối hợp kiến thức Khoa học, Toán học dé giải quyết các van dé, biết vận dụng kiến thức Công nghệ dé sử dung, quản lí công việc.
Không chi vay, HS biết về quy trình thiết kế Kĩ thuật và chế tạo ra các sản phẩm. - Phát triển các năng lực chung cho HS: GD STEM nhằm chuẩn bị cho HS những cơ hội, cũng như thách thức trong nên kinh tế cạnh tranh toàn cau thé ki 21. Bên cạnh trang bị những hiểu biết vẻ lĩnh vực STEM. HS còn được phát triển các năng lực giải quyết vấn để và sáng tạo, năng lực giao tiếp vả hợp tác, năng lực tự chủ vả tự học.
- Định hướng nghề nghiệp cho HS: Đây là một trong các mục tiêu cấp thiết của chương trình GD phô thông 2018. GD STEM sẽ cung cấp cho HS những kiến thức, kĩ năng mang tính nền tang cho việc học tập ở các cấp bậc học cao cũng như cho nghề nghiệp tương lai của HS. Từ đó, góp phần xây dựng nguồn nhân lực có nang lực, phầm chất tốt đáp ứng nhu cầu xã hội, xây dựng va phát triển đất nước (Bộ Giáo dục và Đảo tạo, 2019).3 Hình thức tổ chức GD STEM Công văn số 3089 ngày 14/8/2020 của Bộ Giáo duc và Đào tạo (Bộ Giáo dục va Đài tạo, 2020) đã hướng dẫn triển khai GD STEM ở trường trung học với 3 hình thức: Hoạt động trải nghiệm STEM, bài học STEM, nghiên cứu khoa học, kĩ thuật, a. Hoạt động trai nghiệm STEM: Hoạt động trải nghiệm STEM được tô chức thông qua hình thức câu lạc bộ hoặc các hoạt động trái nghiệm thực tế.
Các hoạt động được tổ chức thực hiện theo sở thích, năng khiếu và lực chọn của HS một cách tự nguyện. Không gian trải nghiệm STEM có thé tô chức trong khuôn viên trường. Bên cạnh đó nha trường có thê xây dựng các thư viện học liệu số, thí nghiệm ao, mô phỏng, phần mềm phục vụ cho HS tìm hiểu, khám phá các thí nghiệm, ứng dụng khoa học, kĩ thuật trong thực tiễn cuộc sông. Hoạt động trải nghiệm STEM được tổ chức theo kế hoạch giáo dục hằng năm của nha trường; nội dung mỗi buổi được thiết kế thành bài học cụ thê.
Đỗi với các hoạt động trải nghiệm STEM ưu tiên những hoạt động liên quan, tiếp nối ở mức độ vận dụng (thiết kế, thử nghiệm, thảo luận và chỉnh sửa) các hoạt động trong bài học STEM theo kế hoạch bài dạy của nhà trường. Tăng cường sự phối hợp giữa trường THPT với các đoàn thê xã hội (cơ sở GD đại học, cơ sở nghiên cứu, cơ sở GD nghề nghiệp.) và gia đình dé tô chức có hiệu quả các hoạt động trải nghiệm STEM phù hợp với các quy định hiện hành. Bài học/chủ đề STEM Đây là hình thức tô chức GD STEM chủ yếu trong nha trường phố thông. GV thiết kế các bài học STEM đề triển khai trong quá trình dạy học các môn học theo chương trình GD phô thông theo hướng tiếp cận tích hợp trong môn học hoặc tích hợp liên môn.
Nội dung các bai học STEM bam sát nội dung chương trình va thời lượng của các môn học được xây dựng theo chương trình GD phô thông quy định. HS thực hiện bai học STEM được chủ động nghiên cứu kiến thức tir sách giáo khoa, tài liệu được đề cập và vận dụng kiến thức đó để giải quyết các hoạt động của bài học: lựa chọn giải pháp giải quyết vấn đề; thực hành thiết kế, chế tao, thử nghiệm mẫu thiết kẻ. Nghiên cứu khoa học, kĩ thuật. Hoạt động này dành cho những HS có năng lực, sở thích và hứng thứ với các hoạt động tìm tòi, khám phá khoa học, kĩ thuật giải quyết các van đề thực tiễn; thông qua các quá trình tô chức day học các bai học STEM và hoạt động trải nghiệm STEM GV phát hiện các HS có năng khiếu dé bồi đưỡng và tạo điều kiện cho các HS tham gia nghiên cứu khoa học, kĩ thuật.
Hoạt động nghiên cứu khoa hoc, kĩ thuật được thực hiện dưới dạng một dé tai/dy án nghiên cứu bởi cá nhân hoặc nhóm hai thành viên, đưới sự hướng dan chuyên môn của GV hoặc nhà khoa học chuyên môn. Dựa trên tinh bình thực tiễn, có thé định kì tô chức ngày hội STEM hoặc cuộc thi khoa hoc, kĩ thuật tại đơn vi dé đánh giá, biéu duong nỗ lực của GV và HS trong việc dạy và học, đồng thời có thê lựa chọn các đẻ tài/ dự án nghiên cứu đề tham gia các cuộc thi khoa học, kĩ thuật cấp trên.4 Vai trò và ý nghĩa của giáo duc STEM Cách mạng công nghiệp lân thứ 4 với xu hướng phát triên mạnh mẽ đang làm thay đôi nền tảng sản xuất của thế giới, tạo ra cơ hội cho sự phát triển kinh tế cho các quốc gia đồng thời cũng là thách thức không nhỏ được đặt ra. Như bao quốc gia dang phát triển khác, Việt Nam đang có sự thay đôi và phát triển dé hội nhập thé giới trong cách mạng toàn cầu. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là sứ mệnh cao cả cho yêu cầu phát triển đất nước được đặt ra cho GD-ĐT.
Lĩnh vực GD-ĐT đã có những định hướng mới phù hợp với sự thay đôi của đất nước.